Phương pháp bình văn trong giờ giảng văn học

Để làm đợc nh vậy, ngoài việc tổ chức một giờ dạy với hệ thống câu hỏi, tìm hiểu gợi mở rõ ràng logíc thì một yếu tố không thể thiếu để giờ dạy – học văn truyền cảm hơn, mang rõ nét đặc

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN ĐÔNG TRIỀU

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MẠO KHÊ II

**************************************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Phương pháp bình văn trong giờ

giảng văn học

Họ và tên : Bùi Thị Thuỷ

Trường : THCS Mạo Khê II

Huyện : Đông Triều - Quảng Ninh

Năm học 2008- 2009

MỤC LỤC

I.2 Tính cần thiết của đề tài 4

I.5 Đóng góp mới về mặt lý luận thực tiễn 4

II.3 Phương phỏp nghiờn cứu và kết quả sau

thực nghiệm

18

I Phần mở đầu

I.1 Lý do chọn đề tài

Văn học là loại hình nghệ thuật phản ánh cuộc sống bằng hình tợng văn học thông qua một chất liệu đặc biệt là ngôn ngữ nghệ thuật – một thứ ngôn ngữ đã đợc chọn lọc, gọt rũa tinh tế Vậy nên việc tiếp nhận tác phẩm văn chơng là hoạt động sáng tạo Điều đó đòi hỏi ngời giáo viên dạy văn qua các tác phẩm văn học, giúp các em nhận thức cuộc sống,

cảm nhận cái hay, cái đẹp của văn chơng, biết phân tích, bình giảng một tác phẩm văn học, biết yêu quý những giá trị chân – thiện – mĩ và khinh ghét những cái xấu xa độc ác để hớng tới cái đẹp và sống đẹp, đáp ứng yêu cầu đạo tạo con ngời mới Để làm đợc nh vậy, ngoài việc tổ chức một giờ dạy với hệ thống câu hỏi, tìm hiểu gợi mở rõ ràng logíc thì một yếu tố không thể thiếu để giờ dạy – học văn truyền cảm hơn, mang rõ nét đặc trng của một giờ giảng văn đó là lời bình của cô giáo.

Bình giảng trong giảng văn là vấn đề đợc nhiều nhà phê bình, nghiên cứu văn học quan tâm Chúng ta đã biết và khá quen thuộc với những bài giảng phê bình văn học của Hoài Thanh, Lê Trí Viễn, Đặng Thai Mai, Trần Đình Sử, Chu Sơn, Vũ Nho Qua năm lần cải cách giáo dục vấn đề bình văn trong dạy và học văn là điều rất đợc chú trọng vì đó

là cái đích cuối cùng của dạy và học văn, là sự thể hiện năng lực của thầy

và khả năng học tập của trò

I.2 Tính cần thiết của đề tài.

Quan điểm dạy học theo yêu cầu đổi mới của chơng trình và sách giáo khoa hiện nay là phải tích cực hoá hoạt động, nâng cao năng lực tự học, tự khám phá tri thức của các em học sinh Quan điểm này cũng đợc thể hiện rõ trong các phơng pháp dạy học môn Ngữ Văn Song các phơng pháp: đọc diễn cảm, gợi tìm, đàm thoại, giảng bình vẫn là những hoạt

động thiết yếu trong giờ dạy các tác phẩm văn học Điều quan trọng nhất

đối với môn Ngữ Văn là bình văn trong văn học theo hớng tiếp nhận sáng tạo để thực hiện dạy tốt, học tốt phân môn

Giảng – Bình trong giờ giảng dạy văn học là điều không mới song lâu nay giảng – bình vào lúc nào ; giảng bình thế nào thì đợc coi là đủ? Nên chọn nội dung nào để bình? Chuẩn bị lời bình ra sao và thể hiện lời bình nh thế nào trong từng bài dạy cụ thể cũng là những điều gây không

ít lúng túng cho ngời giáo viên đứng lớp

Mặt khác, lực bình văn của học sinh ( qua giờ học trên lớp và qua bài kiểm tra ) còn nhiều hạn chế Chính điều đó đã làm giảm hứng thú niềm yêu thích, sự say mê học bộ môn của các em.Thực tế trên làm cho những ngời thầy dạy văn tâm huyết với nghề không thể không trăn trở Vấn đề mà tôi quan tâm là sử dụng phơng pháp bình văn trong giờ dạy phân môn văn nh thế nào để tạo đợc hiệu quả cao nhất trong giờ dạy – học tác phẩm văn chơng

I.3 Mục đích nghiên cứu.

- Việc nghiên cứu vấn đề Ph“ ơng pháp bình văn trong giờ giảng văn học ” nhằm chỉ ra những khó khăn của Giáo viên khi dạy giờ giảng văn học Trên cơ sở đó, đề xuất các phơng pháp rèn kỹ năng bình văn cho giáo viên nhằm góp phần tích cực cho việc đổi mới phơng pháp dạy học, nâng cao chất lợng và hứng thú học tập môn Văn học cho học sinh THCS

- Nhiệm vụ của đề tài:

+ Xác định đợc những nguyên nhân dẫn đến khó khăn cho giáo viên khi bình văn trong giờ giảng văn học

+ Xác định đợc các kỹ năng cần thiết cho giáo viên khi bình văn trong giờ giảng văn học

+ Đa ra đợc hệ thống các VD, bài giảng có liên quan đến phơng pháp bình văn trong giờ giảng văn học

+ áp dụng thử nghiệm các biện pháp đã đề ra tại trờng THCS Mạo Khê II và đánh giá sự đúng đắn của các biện pháp đó

I.4 Đối t ợng, phạm vi, kế hoạch, thời gian nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiờn cứu: Học sinh lớp 8 trong những bài giảng văn học

4.2 Phạm vi nghiờn cứu: Trong 2 lớp: Lớp 8C6 và lớp 8 C7 Trờng THCS Mạo Khờ II

4.3 Thời gian nghiờn cứu: năm học 2008 -2009

I.5 Đóng góp mới về mặt lý luận thực tiễn

- Tìm ra đợc một trong những nguyên nhân của việc học yếu và không say mê bộ môn văn

- Xây dựng đợc biện phơng pháp bình văn của giáo viên ở trờng THCS

và chất lợng bộ môn Văn học ở trờng THCS sẽ đợc nâng cao

II Phần nội dung

II.1 Thực trạng vấn đề

II.1.1 Sơ l ợc về tr ờng THCS Mạo Khê II:

Trường THCS Mạo Khờ II thuộc thị trấn Mạo Khờ, huyện Đụng Triều, tỉnh Quảng Ninh Nguyờn là Trường cấp II Vĩnh Khờ thành lập năm 1959 Vào đầu những năm 70 nhà trường sỏt nhập với trường tiểu học Vĩnh Khờ mang tờn là trường PTCS Vĩnh Khờ Đến năm 1995 trường được tỏch riờng thành hai trường: Trường tiểu học Vĩnh Khờ và Trường THCS Mạo Khờ II

Qua 50 năm xõy dựng và trưởng thành nhà trường đó đạt được những thành tớch đỏng kể, gúp phần phỏt triển giỏo dục ở địa phương.Đội ngũ giỏo viờn khụng ngừng phấn đấu nõng cao trỡnh độ đào tạo và tay nghề,

số giỏo viờn giỏi, học sinh giỏi luụn luụn đạt ở mức cao, tỷ lệ học sinh lờn lớp, tốt nghiệp và trỳng tuyển vào trường THTP Hoàng Quốc Việt, cỏc trường chuyờn của tỉnh, quốc gia giữ vững ở tỷ lệ cao Cơ sở vật chất thiết bị ngày càng được cải thiện, từng bước hoàn thiện theo quy mụ trường chuẩn quốc gia giai đoạn 2 Với những cố gắng đú nhiều năm liờn tục nhà trường đạt được danh hiệu trường tiờn tiến xuất sắc của Tỉnh, của Bộ; Liờn đội nhà trường nhiều năm liờn tục được Trung ương đoàn tặng bằng khen và cờ liờn đội xuất sắc mang chõn dung Bỏc Trường được tặng nhiều bằng khen của tỉnh, của Bộ giỏo dục & Đào tạo và của

Thủ tướng Chính phủ Năm 1994 trường được Chủ tịch nước tặng Huân chương lao động hạng ba, năm 2000 Chủ tịch nước tặng Huân chương lao động hạng nhì, năm 2007 trường được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen, năm học 2007 - 2008 trường được nhận cờ” dẫn đầu phong trào thi đua khối THCS trong toàn tỉnh” Trường là một trong hai trường đầu tiên của tỉnh được công nhận trường chuẩn quốc gia giai đoạn 2000 -

2010, đang chuẩn bị điều kiện để đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2

Trường THCS Mạo Khê II có 1018 học sinh chia làm 28 lớp theo các khối 6, 7, 8, 9 mỗi khối 7 lớp, địa phương trường đóng là một thị trấn có nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống nhân dân ổn định, nhân dân và các lực lượng xã hội luôn quan tâm tới phát triển giáo dục Những vấn đề lớn nhà trường quan tâm là duy trì chất lượng đại trà hàng năm đã đạt: Tốt nghiệp 99 - 100% Lên lớp 98% giữ vững chất lượng mũi nhọn 8 - 10% học sinh đạt học sinh giỏi các cấp hàng năm Cấp huyện 43 em (lớp 9); Tỉnh từ 21 em (lớp 9) Giữ vững nề nếp kỷ cương trong dạy và học, tăng cường các hoạt động giáo dục ngoài giờ và quản lý học sinh đặc biệt là đưa các nội dung dạy pháp luật có chất lượng hơn Thực hiện tốt một số chuyên đề lớn như giáo dục - dân số - môi trường - phòng chống

ma tuý Phấn đấu theo khẩu hiệu nhà trường “Một địa chỉ tin cậy của nhân dân trong khu vực” Do đó với nhiệm vụ đáp ứng nhu cầu bậc học trung học cơ sở ở khu trung tâm thị trấn và phấn đấu đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2 của ngành Nhà trường phải tăng cường cơ sở vật chất: đến năm 2015 tăng 100% số phòng học (28 lớp), đủ các phòng thiết bị bộ môn Tiếp tục bồi dưỡng chuẩn hoá đội ngũ giáo viên đạt 50% đại học

2015 Tích cực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và tăng cường

ứng dụng cụng nghệ thụng tin đỏp ứng việc đổi mới chương trỡnh THCS của Bộ.

II.1.2 Một số thành tựu:

Thực tế qua theo dõi chất lợng học tập bộ môn văn khối lớp 8 trong đú lớp 8C6 và lớp 8C7 có áp dụng sáng kiến kinh nghiệm trên thì tôi thấy rằng đa số các em tích cực t duy, hứng thú với các giờ giảng văn cảm thụ tốt hơn so với các lớp còn lại Đặc biệt là trong lớp luôn có sự say mê, hứng thú trong học tập Không khí lớp học luôn sôi nổi, không gò bó, học sinh đợc phát biểu những cảm nhận, suy nghĩ của mình về các tác phẩm văn học Điều hứng thú hơn là phát huy đợc cảm nhận của các em, giúp các em phát triển kỹ năng bình và cảm thụ văn học, hứng thú trong các bài học

II.1.3 Một số tồn tại và nguyên nhân.

Sáng kiến kinh nghiệm đợc áp dụng trong lớp 8C6 và lớp 8C7, tuy nhiờn khả năng nhận thức và cảm thụ của học sinh không đồng đều, còn một số học sinh còn thiếu động cơ học tập, lời học, không tích cực học tập vì vậy việc phát huy tính tích cực của một số học sinh đó rất hạn chế Hơn nữa những học sinh trên ít đợc sự quan tâm của gia đình.Vì vậy đòi hỏi sự cố gắng tận tâm của ngời thầy dần giúp các em hòa nhập với khả năng nhận thức chung của cả lớp

II.1.4 Một số vấn đề đặt ra:

Qua nhiều năm giảng dạy, qua sự tích lũy kinh nghiệm của bản thân,

sự học hỏi từ tài liệu và đồng nghiệp Từ những kết quả đã đạt đợc và ý thức đợc sự tồn tại và nguyên nhân trên tôi thấy rằng phơng pháp bình văn trong giờ giảng văn học sẽ góp phần nâng cao chất lợng các giờ giảng văn học và tạo đợc sự say mê, hứng thú cho học sinh Vỡ vậy tụi đó mạnh dạn ỏp dụng SKKN trong giảng dạy nhằm nâng cao chất lợng bộ môn

II.2 áp dụng trong giảng dạy

II.2.1 Cỏc bước tiến hành.

1.1 Thế nào là giảng bình ? Vị trí, vai trò của giảng bình trong dạy tác phẩm văn chơng trong nhà trờng phổ thông

Nh chúng ta đã biết, giảng bình là một phơng pháp đặc thù của dạy

và học tác phẩm văn chơng và hình nh đã trở thành một thứ bí quyết trong dạy, học văn Ai biết bình và bình giỏi, giờ dạy văn sẽ gây đợc hứng thú, tạo đợc cảm xúc văn học rõ rệt Không một giờ dạy tác phẩm văn chơng nào thành công mà lại thiếu đợc lời bình của giáo viên Bởi chỉ

có bình giảng mới tạo ra đợc sự lắng đọng cảm xúc trong giờ dạy văn học Dạy văn và đặc biệt là dạy thơ mà thiếu lời bình thì theo chúng tôi là

sự thiệt thòi lớn cho học sinh

Vậy bình văn là gì mà lại có vai trò quan trọng và tác dụng lớn lao trong giờ dạy văn nh vậy? Theo giáo s Phan Trọng Luận: “Bình văn chính

là nói lại nội dung cảm thụ văn học đúng đắn, sâu sắc của mình đến ngời nghe cùng cảm thụ nh mình Hay nói khác đi : bình văn, thơ là chỗ mình cảm thấy hay, làm thế nào cho ngời khác cũng cảm thấy hay” Trong dạy, học văn học ngời giáo viên thông qua sự hiểu biết và rung cảm về tác phẩm văn học của mình, có nhiệm vụ làm sao cho học sinh cũng rung cảm và hiểu biết về tác phẩm ấy một cách đúng đắn, sâu sắc Đó phải chăng chính là giảng bình trong dạy - học tác phẩm văn chơng

Đến đây nảy sinh ra câu hỏi: Theo quan điểm dạy học Văn mới hiện đại, bình văn có phải là “sân riêng” của thầy dạy văn hay không? Nếu học sinh không đợc tham gia vào bình văn thì việc phát huy vai trò trung tâm của chủ thể học sinh có đợc tôn trọng hay không? Đây quả là một vấn đề nan giải! Tuy nhiên, vận dụng phơng pháp giảng bình nh thế nào để đạt

đợc hiệu quả nh vai trò của nó mà không để cho học sinh đứng ngoài

cuộc đã trở thành một thách thức mà ngời giáo viên dạy phải từng bớc giải quyết để thực sự phát huy đợc tính tích cực chủ động của học trò.

1.2 Yêu cầu của giảng bình

Cũng nh các phơng pháp dạy học khác, giảng bình cũng có những yêu cầu riêng của nó Vậy yêu cầu của giảng bình là gì? Lời bình văn, dù nói hay viết đều có điểm chung và riêng là mang màu sắc chủ quan nhận của nhận thức thẩm mĩ cá nhân Từ kết luận trên cho thấy ngời giáo viên bình văn thơ phải là ngời hiểu và cảm xúc sâu sắc tác phẩm, phải là ngời bạn chi âm với nhà văn, nhà thơ mới tạo ra đợc tiếng nói chi ân với ngời nghe là học sinh của mình Chỉ khi nào giúp giáo viên hiểu biết về tác phẩm nhuần nhuyễn đến độ biến thành rung động cảm xúc, tình cảm chủ quan mới có khả năng gây cảm và truyền cảm - khi đó ngời giáo viên mới

là tán, nói nhiều cũng không nên Tóm lại là phải biết dừng đúng lúc,

đúng chỗ để ngời đọc - học sinh biết suy ngẫm, mở rộng …

Để bình đợc tốt, ngời giáo viên cũng phải biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa giảng và bình; phân biệt giữa “giảng” và “bình” cũng nhgiúp các em hiểu sự khác nhau cơ bản giữa “bình” trong “bình luận” với

“bình” trong “bình giảng” “Bình” trong “bình giảng” là những nhận xét,

đánh giá, cảm thụ giá trị đích thực của văn chơng trên cơ sở giảng để nắm bắt những giá trị về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm văn học Nhờ

“bình” mà bài giảng thêm sâu, nhng “bình” lại phải dựa trên “giảng” Giảng không bình thì ý gọn , tinh chắc nhng khô, bình mà không giảng thì ý lan man, xa vời Muốn bình đợc có khi phải giảng cho vỡ nghĩa , bởi không giảng đợc thì không hiểu đợc cái hay , cái đẹp của văn chơng Ng-

ời giáo viên cũng cần cần chú ý đến việc giải nghĩa từ khó, điển cổ, điển

tích (nhất là trong văn học trung đại ),giải thích ý định của nhà văn sau

Cách 2 : Theo cách diễn dịch

Bình dựa trên những nhận xét lớn để phân tích giảng giải làm sâu sắc thêm ý thơ ( văn ), làm lắng đọng cảm xúc của ngời nghe - học sinh

Giáo viên giúp học sinh hiểu tác phẩm đã là khó song hớng dẫn học sinh đa ra những lời bình hay , có giá trị thẩm mĩ thì còn khó hơn nhiều Vì nó đòi hỏi ngời bình phải có năng lực t duy trừu tợng khái quát, gắn giữa những vấn đề nêu trong tác phẩm với kiến thức văn học

sử, gắn với thực tế đời sống

3.2 Thực hành kĩ năng giảng bình

“Giảng bình” là giảng trớc bình sau Giảng là giảng giải, là cắt nghĩa, lí giải (vì thế lời giảng thờng dài), còn bình nghiêng về “cảm”, thực chất là bộc lộ sự rung động, sự say mê, sự cảm kích của mình trớc những giá trị của tác phẩm văn chơng, trớc cái hay cái đẹp của nghệ thuật ngôn từ

Khi bình chúng ta có thể :

a- Bình về ngôn ngữ :

Ngôn ngữ là yếu tố thứ nhất của văn học , cho nên khi bình về ngôn ngữ ta có thể bình từ , bình hình ảnh mà ngôn ngữ thể hiện , bình về hiện tợng chuyển nghĩa , cấu trúc , cách ngắt nhịp , giáo vần , các biện pháp tu từ để làm nổi bật giá trị của tác phẩm

b- Bình về cấu tứ nghệ thuật

Cấu tứ nghệ thuật trong thơ là sự sắp xếp các ý thơ theo mạch cảm xúc của tác giả Cấu tứ nghệ thuật trong văn xuôi là kết cấu nghệ thuật, là sự sắp xếp các ý tởng sao cho phù hợp t tởng chủ đề của tác phẩm Ngời bình phát hiện ra ý đồ kết cấu nghệ thuật của tác phẩm và

bằng lời bình của mình làm nổi bật giá trị cũng nh t tởng chủ đề cua

áng văn, thơ ấy

3.3 Các khâu chuẩn bị cho giảng bình đợc tốt

a- Bài soạn của giáo viên: Phải chú ý đến câu hỏi bình Câu hỏi bình

phải phù hợp với từng đối tợng học sinh, từng tác phẩm Những câu hỏi đa ra phải kích thích khả năng tự học, t duy sáng tạo của học sinh Trong bài soạn giáo viên phải chuẩn bị lời bình thật hay, thạt

“đắt” để học sinh tham khảo rồi từ đó thúc đẩy các em tự mình cố gắng viết đợc những lời bình hay

b- Giáo viên: Phải chú ý tạo không khí giờ học văn thật sôi nổi để các

em tự nói và đợc nói những điều mình suy nghĩ Qua việc thảo luận nhóm nhiều em đã có những suy nghĩ rất mới mẻ ngoài giáo án của giáo viên

c- Giáo viên:Phải chú ý rèn kĩ năng viết cho học sinh Qua các bài

tập viết đoạn văn :phân tích một câu thơ, câu văn, một đoạn thơ,

đoạn văn học sinh sẽ đ… a ra ý kiến đánh giá, lời bình của mình Bài tập viết này giáo viên cho học sinh tự viết sau đó trao đổi, thảo luận nhóm và có sự nhận xét góp ý của cô giáo, học sinh sẽ học hỏi

đợc nhiều trong việc rèn kĩ năng viết

d- Thông qua câu lạc bộ, sinh hoạt chuyên đề do lớp, nhà trờng tổ chức Đây là hình thức rất tốt để giúp học sinh tự viết ra, nói ra những cảm xúc của mình

Ví dụ: Hớng học sinh viết theo chủ đề : Về Thầy cô, mái trờng, về bạn

bè, về Mẹ, về quê hơng hoặc những buổi bình thơ sẽ gợi cho học sinh những khám phá mới mẻ giúp các em say mê văn học

II.2.2 Bài dạy minh hoạ.

Để giảng bình phát huy đợc hiệu quả trong giờ dạy tác phẩm văn học, ngời giáo viên nhất thiết phải biết lựa chọn điểm sáng trong tác phẩm, trong đoạn trích để làm nổi bật và khắc sâu kiến thức trọng tâm, tránh sa vào các chi tiết, những điểm vụn vặt, hay nói một cách khác là tránh không bình một cách tràn lan vè xét cho cùng,độ sâu của lời bình chính là chỗ nêu ra đợc vấn đề gì, có ý nghĩa khái quát về t tởng và nghệ thuật của tác phẩm hay không cho nên chọn đợc nội dung đề bình là một vấn đề quan trọng

Ví dụ khi dạy bài “Trong lòng mẹ” trích trong tập hồi kí “Những ngày thơ ấu” của nhà văn Nguyên Hồng, giáo viên không chỉ chọn những chi tiết, hình ảnh trong văn bản để hớng dẫn học sinh bình, để giáo viên bình mà ngay ở phần giới thiệu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm, giáo viên có thể đa ra lời bình để gây ấn tợng cho học sinh ngay phần tìm hiểu tác giả - tác phẩm.

“Tập hồi kí “Những ngày thơ ấu” đăng báo năm 1938 in thành sách năm 1940 đã cho chúng ta thấy bộ mặt lạnh lùng ghê rợn của xã hội đồng tiền Cái xã hội mà cánh cửa nhà thờ đêm Nôen cũng chỉ mở rộng đón những ngời giàu sang, khệnh khạng, bệ vệ và khép chặt trớc những con ngời nghèo khổ , bất hạnh Cái xã hội của đám thị dân tiểu

t sản sống nhỏ nhen, giả dối, độc ác khiến cho tình máu mủ ruột thịt cũng thành khô héo và lạnh nhạt Cái xã …

hội đầy rẫy những thành kiến cổ hủ bóp nghẹn quyền sống và quyền

mu cầu hạnh phúc của ngời phụ nữ ” …

Với cách lựa chọn mày, giáo viên đã tạo ra bầu không khí lớp học xúc

động, đa các em sống cùng nhân vât bé Hồng năm 1940

Trớc khi vào phân tích văn bản - đoạn trích, giáo viên nêu câu hỏi để học sinh có cảm nhận chung nhất về đoạn trích: Hãy cho biết nội dung của đoạn trích? Học sinh trả lời: Tình cảnh đáng thơng của bé Hồng, tình yêu thơng mãnh liệt của chú bé đối với mẹ và giáo viên tiếp lời

“Trong văn học hiện đại của nớc ta, có không ít nhà văn đã thành công trong việc thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, nhng có lẽ cha có nhà văn nào diễn tả tình cảm ấy một cách chân thật, sâu sắc, thấm thía và xúc

động nh Nguyên Hồng Đó chính là “những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại” - lời Thạch Lam Đó cũng là lời bình khái quát của giáo viên về đoạn trích góp phần tạo ra những rung cảm ban đầu

và tâm thế tiếp nhận bài học cho học sinh

Trong tiến trình giờ dạy,khi phân tích nhân vật bà cô, sau khi học sinh đã khái quát đợc tính cách của nhân vật này là ngời phụ nữ lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm giáo viên bình: Là một ngời phụ nữ , một ngời cũng làm mẹ mà ngời cô bé Hồng lại cố tình nhồi nhét vào đầu óc đúa cháu mồ côi nhỏ những ý nghĩ xấu xa để cháu khinh miệt và ruồng rẫy

mẹ, cố ý xúi bẩy cháu đi ngợc lại đạo lí làm ngời Bà ta không chỉ là ngời lạnh lùng đến tàn nhẫn mà còn là kẻ bất nhân, độc ác Lời bình