Văn học có vai trò tích cực trong việchình thành đạo đức cho trẻ, mỗi tác phẩm văn học đem đến cho trẻ tâm hồnphong phú giàu tình thương yêu chân thực, giúp cho trẻ biết được cái tốt, cá
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN 5-6 TUỔI HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC
PHẨM VĂN HỌC, Ở TRƯỜNG MẦM NON LÂM XA
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hồng Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường mầm non Lâm Xa SKKN thuộc lĩnh mực: Chuyên môn
THANH HOÁ NĂM 2019
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọ đề tài:
Giáo dục "Mầm non" là bậc học nhỏ nhất và cũng là bậc học đầu tiên trong
hệ thống giáo dục quốc dân Vị trí này tưởng chừng đơn thuần là việc trông giữtrẻ, song nó lại là vị trí quan trọng là phần không nhỏ quyết định sự phát triểntoàn diện về nhân cách của một con người sau này Và đây là bước khởi đầu, lànền móng vững chắc cho những chặng tiếp theo của cấp học khác Vì thế ngay
từ khi còn trong độ tuổi mầm non chúng ta phải giáo dục trẻ để nền móng ấythực sự vững chắc cho tương lai [1].
Người giáo viên mầm non là người thầy đầu tiên đặt nền móng cho việc đào
tạo nhân cách con người cho xã hội tương lai, có điều tùy theo mỗi thời đại màgiáo dục sẽ được tổ chức theo các hình thức khác nhau Tùy theo mỗi độ tuổi màgiáo dục khác nhau Tuổi mẫu giáo, trẻ mới bắt đầu quá trình học nói, tìm hiểu
về các mối quan hệ xung quanh chính vì vậy mà hoạt động làm quen với vănhọc có vai trò rất quan trọng đối với trẻ Có thể nói rằng văn học là ngọn lửahồng sưởi ấm tâm hồn và thắp sáng những ước mơ cho trẻ về tương lai Nó đemđến cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh Từ khi lọt lòng
mẹ đến lúc chập chững biết đi, tập nói đến lúc tập đọc, tập viết thì văn học làchiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Văn học có vai trò tích cực trong việchình thành đạo đức cho trẻ, mỗi tác phẩm văn học đem đến cho trẻ tâm hồnphong phú giàu tình thương yêu chân thực, giúp cho trẻ biết được cái tốt, cáixấu,cái thiện cái ác, biết cái đẹp và làm theo cái đẹp…….Quá trình cho trẻ làmquen với văn học đã góp phần hình thành và phát triển nhân cách ngay từ thuở
ấu thơ, để phát huy được vai đòi hỏi sự hướng dẫn, giúp đỡ của người lớn, đặcbiệt là cô giáo mầm non vậy làm thế nào để giúp trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc một cách tốt nhất ?
Từ những cơ sở trên tôi nhận thấy rằng việc giáo dục tốt môn văn học chotrẻ trong trường mầm non là cần thiết để góp phần vào sự phát triển toàn diệncho trẻ
Đó là lý do tôi chọn đề tài: “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Lâm Xa”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang 4Mục đích của tôi khi nghiên cứu đề tài này là nhằm nâng cao chất lượng
tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để trẻ tiếp thu và hiểuđược nội dung và giáo viên cần truyền đạt cho trẻ những gì thông qua các tácphẩm văn học Đánh giá chính xác tính cách các nhân vật qua việc chuẩn bị chuđáo về nội dung, hình ảnh được thể hiện qua các tác phẩm văn học để lôi cuốntrẻ hứng thú vào trong hoạt động
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng được nghiên cứu và thực hành trải nghiệm là trẻ lớp mẫu giáo5-6 tuổi trường mầm non Lâm Xa
Hoạt động dạy trẻ mẫu giáo lớn 5-6 làm quen với tác phẩm văn học ở lớpA1 trường Mầm non Lâm Xa – Huyện Bá Thước - Tỉnh Thanh Hoá
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Tham khảo, nghiêncứu tài liệu hướng dẫn về phương pháp, kỹ năng dạy học tích cực nói chung vàphương pháp, kỹ năng sử dụng các đồ dùng trực quan Tham khảo sách hướngdẫn thực hiện chương trình theo thông tư 28
- Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát thái độ, mức độ hứng thú họctập của học sinh
- Phương pháp trực quan hành động: Phương pháp dạy và học qua cáchoạt động tiếp xúc với đồ vật trực quan và qua tranh ảnh, vật thật, mô hình liênquan đến tiết dạy Giúp trẻ tiếp thu hiệu quả và học một cách tự nhiên thoải máikhông có sự căng thẳng, trẻ được hoạt động kết hợp với lời bài hát, bài thơ vàmột số trò chơi
- Phương pháp thực hành trải nghiệm: Lựa chọn phương pháp này là giúptrẻ được thực hành trải nghiệm vào các hoạt động của cô Được hòa mình vàonhững câu truyện những bài thơ, câu đố, cao dao, đồng dao, tạo sân khấu đóngkịch để trẻ có thể nhớ và hiểu sâu hơn về nội dung tác phẩm văn học
- Phương pháp phân tích: So sánh chất lượng giờ dạy, mức độ tích cực củatrẻ khi chưa áp dụng SKKN với khi đã áp dụng SKKN
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Trong chương trình giáo dục mầm non,“Làm quen với tác phẩm văn học”
là một hoạt động không thể thiếu được đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, vì thôngqua các hoạt động làm quen với các tác phẩm văn học nhằm phát triển ngôn ngữbao gồm việc làm giàu vốn từ, tập cho trẻ phát âm chính xác, diễn đạt rõ ràng cóngữ điệu, đúng ngữ pháp tao điều kiện cho trẻ có khả năng sử dụng ngôn ngữ đểgiao tiếp Truyện và thơ giúp cho trẻ làm quen dần với ý hay lời đẹp hình tượngtrong sáng Đặc biệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ ấu trẻ đã sốngchan hòa trong tình thương qua lời ru “ầu ơ” đầy tình cảm ân cần của mẹ, củabà… và đó cũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ Từ khi lọt lòng
mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết, biết đọc thì văn học
là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Nói những tiếng nói, đi những bước
đi đầu tiên, ngôn ngữ đầu tiên của trẻ Ca dao, chuyện kể là tấm gương mẫu mực
về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiện hữu hiệu trong việc giáo dụctrẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, tình yêu mến bạn bè, vớinhững người thân, biết được việc làm tốt, biết yêu cái đẹp, cái thiện, ghét cái ácđộc, phê phán những việc xấu, kính yêu Bác Hồ, thật thà, ngoan ngoãn… và còn
là phương tiện hình thành các phẩm chất đạo đức trong sáng, mà đặc biệt ở trẻnhà trẻ thì vốn từ và ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạnh mẽ, trẻ đang tập nóimạch lạc, nói diễn cảm, nói đúng câu, đúng từ và đúng ngữ pháp Qua việc chotrẻ làm quen văn học chính là hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp,những cảm xúc thẩm mỹ, phát triển trí tưởng tượng như: Lòng yêu thiênnhiên cây, hoa, lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi và giúp đỡ những ngườithân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anh chị em Thông qua hoạtđộng này trẻ làm tái tạo và sáng tạo thêm những tình tiết của tác phẩm một cáchhồn nhiên phù hợp với nội dung của tác phẩm Thông qua sự hiểu biết, trí tưởngtượng của trẻ Đồng thời trẻ đọc thuộc thơ, kể lại chuyện được. [4] Chính vì thế
để đạt được mục đích của hoạt động làm quen với văn học bản thân tôi đã
nghiên cứu suy nghĩ, tìm ra một số kinh nghiệm để
2.2 Thực trạng của vấn trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
* Thuận lợi
Trang 6Dựa trên tình hình của lớp, ngay từ đầu năm học tôi đã được ban giámhiệu nhà trường quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi để tôi được học hỏi, tiếp thunhững biện pháp tốt nhất về môn văn học
Ban giám hiệu luôn sát sao chỉ đạo giáo viên về chuyên môn, thườngxuyên dự giờ thăm lớp để nâng cao chất lượng giảng dạy
Bản thân được thường xuyên tham dự những buổi thao giảng, dự giờ, thigiáo viên giỏi do trường, phòng giáo dục tổ chức
Được sự phối hợp của đồng nghiệp trong việc rèn trẻ cũng như được sựgiúp đỡ và tài liệu, cách hướng dẫn sử dụng của chị em trong trường và trườngbạn đã giúp tôi về việc thiết kế bài dạy trên máy tính phục vụ cho tiết học
Đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị phục vụ cho môn văn học tương đối đầyđủ
Ban giám hiệu và phụ huynh luôn quan tâm tạo mọi điều kiện giúp cô vàcháu, điều này có tác dụng rất lớn trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quenvới văn học
* Khó khăn
Lớp tôi phụ trách, phụ huynh 100% làm nông nghiệp nên đa số trẻ cũng làcon em nông thôn, đời sống nhiều khó khăn, chưa đủ điều kiện để quan tâm đếnbậc học mầm non, đang còn nghĩ trẻ trể đến trường cốt là để ăn, chơi, các côgiáo chỉ có việc trông coi trẻ
Đồ dùng, đồ chơi tương đối đầy đủ nhưng chưa phong phú, chưa đa dạng
về chủng loại và màu sắc, hầu hết là đồ dùng, đồ chơi tự làm nên tính khoa học
và thẩm mỹ chưa cao
Trẻ tuy cùng độ tuổi nhưng nhận thức của mỗi trẻ khác nhau, chưa đượcđồng đều vì vậy việc giảng dạy có nhiều bất cập, khó khăn trong việc truyền đạtmọi kiến thức đến cho trẻ
Làm quen với tác phẩm văn học là một hoạt động thực hiện khó đạt kếtquả cao vì làm quen với tác văn học cần đến sự sáng tạo và khéo léo có giọng đọcgiọng kể hay của giáo viên cũng như năng khiếu của trẻ còn hạn chế
* Kết quả khảo sát chất lượng vào đầu năm học:
Qua việc đầu năm cho trẻ hoạt động làm quen với tác phẩm văn học tôi đã thựchiện khảo sát chất lượng đầu năm của trẻ như sau:
Trang 7Nội dung Tổng số Khảo sát đầu năm
- Hiểu nội dung tác phẩm 27 14 51 13 49
- Đọc thuộc thơ ca dao đồng dao, kể lại
truyện 1 cách diễn cảm, có cử chỉ điệu bộ
phù hợp
27 13 49 14 51
- Biết đóng kịch, kể chuyện sáng tạo 27 10 37 17 63
Từ những thực trạng trên làm tôi luôn trăn trở làm thế nào để có thểtruyền đạt các tác phẩm văn học đến trẻ một cách tốt nhất Chính vì thế mà tôi
đã quyết định tìm tòi nghiện cứu và tìm ra “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
ở trư ờng mầm non Lâm Xa”
2.3 Các biện pháp :
2.3.1 Biện pháp 1 Tạo môi trường phong phú hấp dẫn cho trẻ tham gia
vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học:
Như tôi đã nói thực trạng của lớp mẫu giáo 5-6 tuổi do tôi phụ trách, tuycùng độ tuổi nhưng nhận thức của trẻ không đồng đều nhau, tính của mỗi trẻcũng khác nhau, nhiều trẻ chưa quen với trường, lớp nên chưa chú ý học, cónhiều trẻ còn nhút nhát, chậm chạp, sợ sệt vì vậy để cho trẻ có nề nếp, thóiquen trong học tập là một điều khó Với tất cả lòng yêu thương đối với trẻ tôi đãgần gũi tìm hiểu tâm, sinh lý của từng trẻ Ngoài những giờ học, giờ chơi ở lớptôi còn gặp gỡ trao đổi với phụ huynh, để hiểu được sở thích, cá tính của mỗi trẻ
Từ đó để có biện pháp chăm sóc, giáo dục trẻ được phù hợp Dần dần tôi đã đưa
ra các hoạt động, học tập, vui chơi của lớp sao cho hợp lý
Ngay đầu năm học tôi đã chú ý đến vấn đề tạo môi trường phong phú hấpdẫn cho trẻ hoạt động Vì vậy tôi và trẻ cùng tham gia làm đồ dùng, đồ chơi,trang trí lớp phù hợp với từng chủ đề nhằm giúp trẻ lĩnh hội, khám phá, tìm tòi
và phục vụ cho quá trình học tập của trẻ Tôi vận động phụ huynh sưu tầm sách ,báo có các câu chuyện, bài thơ phù hợp đối với trẻ và theo từng chủ đề để nhữnglúc trẻ hoạt động ở góc sách, trẻ mang ra xem hình ảnh để trẻ kể chuyện sángtạo….Bên cạch đó, trong lớp tôi trang trí làm nổi bật góc “Cùng bé kể chuyện”với nhiều nội dung phong phú từng chủ đề thực hiện
Trang 8VD: Ở chủ đề: “bản thân” Tôi treo tranh ảnh của các nhân vật trong câuchuyện phù hợp với chủ đề đang thực hiện để giúp trẻ nhớ và khắc sâu nội dungcâu chuyện Chẳng hạn ở khu vực: “Cùng bé kể chuyện” Tôi trang trí tranh ảnh
có trong câu truyện Trẻ nhìn lên hình ảnh trẻ sẽ nhớ được nội dung cốt truyện,nhớ được các nhân vật trong câu chuyện và từ đó trẻ biết liên hệ về bản thânmình
Ảnh vẽ minh : Truyện cả nhà cùng làm việc
Bên dưới hình ảnh vẽ tôi làm góc mở để trẻ chơi kể chuyện theo tranh Để trẻ
có thể sáng tạo theo lời kể của mình
2.3.2.Biện Pháp 2: Giáo viên phải tự rèn luyện cho mình các thủ thuật ngữ
âm khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Giọng điệu cơ bản là tính chất chung của giọng đọc, giọng kể khi trình bày
một tác phẩm văn học nghệ thuật, giọng điệu cơ bản phụ thuộc vào thể loại, nộidung tư tưởng phong cách ngôn ngữ của tác phẩm
Ví dụ: Câu chuyện Ba cô gái:
* Thanh điệu cơ bản là vừa phải, tình cảm, vui tươi
Trang 9* Về ngữ điệu: Đoạn đầu nhẹ nhàng tình cảm, hơi kéo dài
Đoạn 2 Thay đổi theo diễn biến câu chuyện
Bà mẹ: Giọng trầm, yếu ớt, thấp, ngắt quãng
Giọng sóc: Mới đến - cao, hồn nhiên trong trẻo
Sau - Giận giữ giễu cợtSau nữa - Trong trẻo hồn nhiên
Cô cả, cô hai giọng thản nhiên giả dối
Giọng người dẫn chuyện: Tình cảm, chậm rãi, vui tươi biến đổi theo câu chuyện
Hay với chuyện "Chú dê đen" qua giọng kể diễn cảm trẻ đã biết về mộtchú dê trắng hết sức nhút nhát kém nhạy bén, kém thông minh trong ứng xử quagiọng thể hiện rụt rè, run run, đứt quãng của cô về dê trắng :''tôi đi tìm lá non
để ăn và nước suối mát để uống''.Và một chú dê Đen hết sức thông minh gan
dạ qua giọng kể cứng cỏi linh hoạt chất vấn lại kẻ thù đang đe doạ mình:''Tao đitìm kẻ nào hay gây sự đây''
Trên nền của giọng điệu cơ bản, người đọc, kể còn phải sử dụng các sắcthái khác nhau tùy theo diễn biến nội dung để trình bày trọn vẹn tác phẩm Mộttrong những sắc thái của giọng đọc, kể được thể hiện ở yếu tố ngữ điệu Ngữđiệu là những thay đổi chủ yếu về độ cao của giọng khi đọc, kể, nó có thể miêu
tả lại được tâm trạng hành động, cá tính của các nhân vật cảnh vật, bộc lộ thái độcủa mình trước các nhân vật, cảnh vật đó
Ví dụ: với câu chuyện “ Quả táo của ai” giọng điệu cơ bản là trong sáng,sôi
nổi thẻ hiện nội dung là thỏ, quạ, nhím, cùng muốn nhận một quả táo và cuốicùng quả táo đó về ai Trong câu chuyện này, ngữ điệu khi thể hiện ngôn ngữcủa thỏ, nhím, quạ, cần phải cao, thậm chí có phần gay gắt thể hiện được ý thứctranh chấp của các con vật này Như giọng điệu của nhím phải có tính chấtkhẳng định: “Quả táo chín rụng, tôi bắt được mà”
Giọng của thỏ đòi hỏi khẳng định hơn “ Tôi tìm thấy quả táo chứ! Quả táonày của tôi”
Còn giọng của quạ đen quyết liệt không kém “quả táo này tôi hái đấy”.Đối lập với ngữ điệu cao, có tính gay gắt đó là ngữ điệu trầm, ôn hòa của gấu,thể hiện một tính cách chậm rãi, sáng suốt: “Các cháu đừng tranh cãi nữa ! Cả
ba cùng nói đúng, song không nên tranh giành nhau như vậy, hãy bổ quả táo ralàm ba phần, mỗi cháu một phần”
Trang 10Ngoài yếu tố ngữ điệu ra, sắc thái của giọng đọc còn thể hiện ở yếu tốnhịp điệu, cường độ, nhịp điệu chính là tốc độ của giọng đọc, cường độ giọngđọc là độ vang, độ mạnh đối với lứa tuổi trẻ mầm non cần đọc những tác phẩmvới nhịp
điệu, cường độ vừa phải, phù hợp với ngữ điệu giọng điệu cơ bản của tác phẩm.Như vậy là các thủ thuật về ngữ âm có vai trò rất quan trọng đối với việcrèn kỹ năng đọc, kể diễn cảm cho trẻ tác phẩm văn học có cuốc hút được trẻ vàtrẻ có cảm thụ đầy đủ những giá trị nghệ thuật hay không là phụ thuộc vào cách
kể của cô
Do đó, giáo viên cần phải trang bị cho mình các thủ thuật đọc kể diễn cảmtác phẩm văn học, Để tiết học đạt kết quả cao
2.3.3 Biện pháp 3: Sử dụng đồ dùng trực quan:
Làm quen với tác phẩm văn học không thể đạt hiệu quả cao nếu không có
đồ dùng Việc sử dụng đồ dùng, đồ vật, mô hình sân khấu trong văn học là rấtquan trọng, nó kích thích tính tò mò, chủ động và khả năng hoạt động của trẻ
Khi lựa chọn những đồ dùng, đồ chơi dạy trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc tôi cân nhắc những điểm sau: Đồ dùng có màu sắc đẹp, hấp dẫn đối với trẻ,
dễ phục hồi hoặc sửa chữa, dễ kiếm( vải vụn, rơm, rạ, xốp màu… ), dễ bảoquản hay cất giữ, an toàn( không độc hại, không có cạnh sắc, không nhọn ), rẻtiền( tận dụng nguyên vật liệu phế thải, đồ dùng mua và của địa phương)
Với điều kiện đồ dùng, đồ chơi của trường còn hạn chế tôi đã lên kếhoạch tìm kiếm nguyên liệu phế thải sẵn có ở địa phương Thông qua việc tổchức các hoạt động góc, hướng dẫn và cùng trẻ làm đồ chơi, trẻ rất hứng thú vì
tự tay trẻ đã tạo ra được những con vật, hình ảnh cùng với cô
Ngoài việc sử dụng các đồ dùng thông thường khi dạy trẻ làm quen vớitác phẩm văn học tôi cho trẻ xem tranh ảnh các nhân vật trong bài thơ câu truyệnqua máy tính sách tay của mình (Nhà trường chưa có điều kiện trang bị máy tính
để dạy papol cho các lớp) để khi trẻ vào hoạt động trẻ hứng thú trong hoạtđộng
VD: Với tiết thơ “ Hoa kết trái” tôi mở màn hình cho trẻ xem các loại hoa
có loại hoa cho quả có loại hoa để làm cảnh đàm thoại với trẻ về các loại hoa vàdẫn dắt vào bài Hay khi cho trẻ đàm thoại tôi cho trẻ lên chọn các loại hoa trênmàn hình để tìm câu hỏi bí ẩn đằng sau mỗi bông hoa… làm như vậy trẻ sẽ rấthứng thú trong hoạt động
Trang 11Như vậy tùy vào từng tiết dạy, từng chủ đề mà tôi sử dụng đồ dùng hợp
VD: Đối với tiết thơ “ em yêu nhà em” chủ đề “gia đình ” tôi đã áp dụng
phương pháp tích hợp như sau:
- Rèn kỹ năng trả lời câu hỏi
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
- Trẻ cảm nhận được âm điệu vui tươi nhẹ nhàng của bài thơ Đọc bài thơ diễn cảm
- Hôm nay cô thấy các con rất ngoan cô cho các
con đi du lịch qua màn ảnh nhỏ để thăm các kiểu
nhà Để cho không khí thêm vui nhộn cô và con
hát một bài nhé Hát bài” Nhà của tôi đi vào chỗ - Hát bài “ Nhà của tôi”