Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu bên giao đại lý thông báo chấm dứt hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều này thì bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường một khoản
Trang 1MỤC LỤC
A ĐẶT VẤN ĐỀ 2
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI LÝ THƯƠNG MẠI 2
1 Khái niệm 2
2 Các hình thức đại lý 5
3 Hoạt động đại lí thương mại 6
II.PHÂN TÍCH VÀ BÌNH LUẬN ĐIỀU 177 LUẬT THƯƠNG MẠI 2005 6
1 Chủ thể và điều kiện thực hiện việc chấm dứt thời hạn đại lý 7
2 Các trường hợp các bên tham gia quan hệ đại lí có quyền chấm dứt thời hạn đại lý 7
3 Về hậu quả pháp lý 10
III NHỮNG BẤT CẬP TRONG QUY ĐỊNH VỀ THỜI HẠN CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG ĐẠI LÝ THƯƠNG MẠI 12
1 Ưu điểm: 12
2 Hạn chế: 12
IV GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ THỜI HẠN CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG ĐẠI LÝ THƯƠNG MẠI 14
C, KÊT THÚC VẤN ĐỀ 16
D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, hoạt động đại lý trở nên rất sôi động và phát triển
ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau như xăng dầu, khí dầu mỏ hóa lỏng, thuốc
lá, rượu bia, nước giải khát… Hiện tại, Việt Nam chưa có một số liệu điều tra chính thức về số lượng các đại lý nói chung cũng như số lượng các đại lý trong các lĩnh vực cụ thể nhưng có thể khẳng định rằng hoạt động đại lý thương mại đang phát triển ngày một mạnh hơn Trong nền kinh tế sản xuất hàng hoá, hoạt động mua bán hàng giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng có thể được tiến hành theo nhiều phương thức khác nhau Nhà sản xuất có thể trực tiếp giới thiệu và bán sản phẩm cho người tiêu dùng Tuy nhiên hoạt động giới thiệu và bán sản phẩm lại tiêu tốn một nguồn nhân lực khá lớn Chính vì vậy họ thường phát triển mạng lưới buôn bán theo cách lập một hệ thống các đại lý thương mại, các đại lý này sẽ trở thành cầu nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng
Luật Thương mại 2005 quy định rất rõ về đại lý thương mại, điều đó tạo cơ sở pháp lý cho các bên khi tham gia vào quan hệ đại lý Nhưng trên thực tế thi hành còn một số những vướng mắc về thời hạn đại lý Để hiểu rõ hơn về vấn đề này em xin
chọn đề tài số 03: “Phân tích và bình luận quy định tại Điều 177 Luật Thương
mại 2005 về thời hạn đại lý”.
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI LÝ THƯƠNG MẠI
1 Khái niệm
Đại lý thương mại là một hoạt động thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đại lý thoả thuận việc bên đại lý nhân danh chính mình mua, bán hàng hoá cho bên giao đại lý hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng để hưởng thù lao Hay nói cách khác đại lý chỉ là bên đứng ra bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ thay cho doanh nghiệp Các đại lý tuyệt đối không được quy định các điều kiện về mua bán, giá cả,… trái với các chính sách của doanh nghiệp trừ trường hợp
Trang 3có thỏa thuận trong hợp đồng đại lý Điều này cũng có nghĩa bên giao đại lý là chủ
sở hữu đối với hàng hoá đã giao cho bên đại lý
Tham gia quan hệ đại lý thương mại có hai bên: bên giao đại lý và bên đại lý Bên giao đại lý là thương nhân giao hàng hóa cho đại lý bán hoặc giao tiền mua hàng cho đại lý mua hoặc là thương nhân ủy quyền thực hiện dịch vụ cho đại lý cung ứng dịch vụ Bên đại lý là thương nhận hàng hóa để làm đại lý bán, nhận tiền mua hàng để làm đại lý mua hoặc là bên nhận ủy quyền cung ứng dịch vụ Theo quy định của Luật Thương mại 2005 thì hai bên giao đại lý và bên đại lý đều phải là thương nhân, ngành hàng kinh doanh phù hợp với hàng hóa đại lý
Điều 166 Luật thương mại 2005 quy định: “Đại lý thương mại là hoạt động
thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đại lý thỏa thuận việc bên địa lý nhân danh chính mình mua, bán hàng hóa cho bên giao đại lý hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng để hưởng thù lao.”
Theo quy định của Luật thương mại Việt Nam hiện hành, đại lý thương mại
có những đặc điểm cơ bản:
Thứ nhất, trong quan hệ đại lý có sự tham gia của ba bên chủ thể: bên giao đại
lý, bên đại lý và bên thứ ba.
Trong quan hệ đại lý, song song tồn tại hai nhóm quan hệ: thứ nhất là quan hệ giữa bên giao đại lý và bên đại lý; thứ hai đó là quan hệ giữa bên đại lý và bên thứ
ba Các quan hệ này phát sinh trên cơ sở hợp đồng Hai nhóm quan hệ này có mối quan hệ mật thiết với nhau Quan hệ giữa bên đại lý và bên giao đại lý là tiền đề cho những giao dịch của bên đại lý với bên thứ ba Bên giao đại lý có ủy quyền cho bên đại lý thực hiện việc mua bàn hàng hóa, cung ứng dịch vụ cho mình thì bên đại lý mới được nhân danh chính mình tiến hành giao dịch thương mại với bên thứ ba vì lợi ích của bên giao đại lý
Thứ hai, bên đại lý nhân danh chính mình tiến hành giao dịch thương mại với bên thứ ba vì lợi ích của bên giao đại lý để hưởng thù lao.
Trong hoạt động đại lý thương mại, bên đại lý phải là thương nhân, là các tổ
Trang 4thường xuyên và có đăng kí kinh doanh theo Điều 6 Luật Thương mại 2005 Các thương nhân này có tư cách pháp lý hoàn toàn độc lập với bên giao đại lý và bên thứ
ba Họ không phải là người làm công ăn lương như giám đốc (tổng giám đốc) doanh nghiệp, không phải là chi nhánh hay văn phòng đại diện của bên thuê dịch vụ Những người này chỉ được thực hiện hoạt động trong phạm vi, quyền hạn theo quy định trong nội bộ thương nhân đó Còn bên đại lý thương mại có trụ sở riêng, có tư cách pháp lý độc lập, tự định đoạt thời gian làm việc, thực hiện mọi quyền hạn có được của mình và tự chịu trách nhiệm về những hoạt động đó
Mặc dù có tư cách pháp lý độc lập, bên đại lý thực hiện việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ không vì lợi ích của bản thân mà vì lợi ích của bên giao đại
lý Lợi ích mà họ nhận được trong hoạt động kinh doanh này không phải lợi nhuận
từ việc mua bán hàng hóa mà là thù lao họ nhận được từ bên thuê dịch vụ khi họ hoàn thành công việc của mình Khác với hoạt động đại lý, việc trả thù lao cho bên thực hiện dịch vụ không phải nghĩa vụ bắt buộc với bên thuê dịch vụ trong giao dịch dân sự
Thứ ba, phạm vi hoạt động của đại lý thương mại
Phạm vi hoạt động là giới hạn hay những lĩnh vực thương mại mà ben đại lý được thực hiện theo sự ủy quyền của bên giao đại lý để giao kết hợp đồng với bên thứ ba Luật thương mại 2005 đã mở rộng phạm vi hoạt động của đại lý thương mại so với Luật thương mại 1997 và các văn bản khác về đại lý Luật thương mại
2005 quy định đại lý thương mại không chỉ hoạt động trong lĩnh vực mua bán hàng hóa nà còn cả cung ứng dịch vụ Luật thương mại 2005 không quy định các loại dịch vụ thương mại Đối với các loại hành hóa , dịch vụ kinh doanh cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện thì đại lý phải tuân thủ những quy định của Nghị định 59/2006/NĐ-CP ngày 13/06/2006 Quy định chi tiết Luật thương mại 2005 về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện
Thứ tư, cơ sở phát sinh đại lý thương mại
Trang 5Quan hệ đại lý thương mại được xác lập bằng hợp đồng, được gọi là hợp đồng đại lý Hợp đồng đại lý được giao kết giữa thương nhân giao đại lý và thương nhân làm đại lý Hợp đồng chính là kết quả của sự thỏa thuận giữa hai bên chủ thế Theo Điều 168 Luật thương mại, “Hợp đồng đại lý phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương” Quy định này thể hiện sự rõ ràng, mạch lạc trong việc ghi nhận những thỏa thuận Với quy định này, một mặt các bên có thể dễ dàng thực hiện những điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng, mặt khác đó cũng là cơ sở để giải quyết những tranh chấp sau này
2 Các hình thức đại lý
Hình thức đại lý là cách mà các bên tham gia quan hệ đại lý lựa chọn để thực hiện hợp đồng đại lý Hình thức đại lý có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các chủ thể Từ hình thức đại lý đó có thể xác định được quyền và nghĩa
vụ của các bên Điều 169 Luật Thương mại quy định những hình thức đại lý là: Đại
lý bao tiêu; Đại lý độc quyền; Tổng đại lý; Hình thức đại lý do các bên thỏa thuận
Đại lý bao tiêu là hình thức đại lý mà bên đại lý thực hiện việc mua, bán trọn vẹn một khối lượng hàng hoá hoặc cung ứng đầy đủ một dịch vụ cho bên giao đại lý Trong hình thức đại lý này, bên giao đại lý ấn định giá giao đại lý, bên đại lý quyết định giá bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ cho khách hàng, do đó, thù lao mà bên đại
lý được hưởng là mức chênh lệch giữa giá mua, giá bán thực tế so với giá mua
Đại lý độc quyền là hình thức đại lý mà tại một khu vực địa lý nhất định bên giao đại lý chỉ giao cho một đại lý mua, bán một hoặc một số mặt hàng hoặc cung ứng một hoặc một số loại dịch vụ nhất định
Tổng đại lý mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ là hình thức đại lý mà bên đại lý tổ chức một hệ thống đại lý trực thuộc để thực hiện việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ cho bên giao đại lý Tổng đại lý đại diện cho hệ thống đại lý trực thuộc Các đại lý trực thuộc hoạt động dưới sự quản lý của tổng đại lý và với danh nghĩa của tổng đại lý Khi một người có nhu cầu trở thành đại lý cho một doanh
Trang 6nghiệp thì việc lựa chọn loại hình đại lý nào sẽ phụ thuộc vào nhu cầu của doanh nghiệp đó và được nêu rõ trong hợp đồng đại lý
Các hình thức đại lý khác mà các bên thỏa thuận Các bên tham gia quan hệ đại lý có thể thỏa thuận các hình thức đại lý khác như: đại lý hoa hồng, đại lý bảo đảm thanh toán,… Việc LTM 2005 mở rộng các hình thức đại lý thương mại đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho các thương nhân trong hoạt động kinh doanh của mình
3 Hoạt động đại lí thương mại
Trong hoạt động đại lí thương mại, bên giao đại lý chuyển cho bên đại lý tiền hoặc hàng hóa và các quy định cụ thể về giá cả hàng hóa cần bán, số lượng, chất lượng, giá cả của hàng hóa cần mua Bên đại lý được quyền tự do lựa chọn bạn hàng
để ký kết hợp đồng theo những quy định cụ thể trong hợp đồng đại lý Khi ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa với khách hàng, bên đại lý sử dụng danh nghĩa của mình và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng ràng buộc bên đại lý với khách hàng Bên đại lý phải trực tiếp thực hiện theo hợp đồng mua bán hàng hóa đã ký với khách hàng: giao từ kho của mình cho người mua và nhận tiền (đại lý bán hàng) hoặc nhận hàng vào kho của mình và thanh toán tiền hàng cho người bán (đại lý mua hàng) Sau đó, bên đại lý bàn giao kết quả của hoạt động mua bán cho bên giao đại lý
II.PHÂN TÍCH VÀ BÌNH LUẬN ĐIỀU 177 LUẬT THƯƠNG MẠI 2005
Trích luật:
“Điều 177 Thời hạn đại lý
1 Trừ trường hợp có thoả thuận khác, thời hạn đại lý chỉ chấm dứt sau một thời gian hợp lý nhưng không sớm hơn sáu mươi ngày, kể từ ngày một trong hai bên thông báo bằng văn bản cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý.
2 Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu bên giao đại lý thông báo chấm dứt hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều này thì bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường một khoản tiền cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý đó.
Trang 7Giá trị của khoản bồi thường là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý cho mỗi năm mà bên đại lý làm đại lý cho bên giao đại lý Trong trường hợp thời gian đại lý dưới một năm thì khoản bồi thường được tính là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý.
3 Trường hợp hợp đồng đại lý được chấm dứt trên cơ sở yêu cầu của bên đại
lý thì bên đại lý không có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý”.
1 Chủ thể và điều kiện thực hiện việc chấm dứt thời hạn đại lý.
Về chủ thể
Về chủ thể: chủ thể có quyền chấm dứt thời hạn đại lý thương mại là bên đại
lý và bên giao đại lý
Điều kiện của chủ thể: bên đại lý và bên giao đại lý đều phải là thương nhân (Điều 167 Luật thương mại)
Điều kiện thực hiện việc chấm dứt thời hạn đại lý
Theo như quy định nếu không có thỏa thuận khác thì các bên có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý và chỉ cần thông báo cho bên kia về việc chấm dứt hợp đồng đại lý Và việc thông báo chấm dứt hợp đồng đại lý phải được thể hiện bằng hình thức văn bản
Như vậy, thời hạn đại lý chấm dứt được xem xét khi đáp ứng đủ hai điều kiện:
Thứ nhất, theo thỏa thuận giữa các bên: Nếu như các bên có thỏa thuận hợp
đồng đại lý chấm dứt vào thời điểm thông báo hay hợp đồng đại lý chấm dứt khi một trong hai bên hoặc cả hai bên vi phạm nghĩa vụ …thì khi đó việc đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý sẽ được xem xét theo thỏa thuận giữa các bên
Thứ hai, theo quy định của pháp luật: Các bên có quyền chấm dứt thời hạn
đại lý với điều kiện là một trong hai bên thông báo cho bên kia bằng văn bản về việc chấm dứt hợp đồng đại lý
Trang 82 Các trường hợp các bên tham gia quan hệ đại lí có quyền chấm dứt thời hạn đại lý.
Pháp luật thương mại hiện hành không quy định một cách tổng quát về các trường hợp chấm dứt hợp đồng đại lý thương mại, song căn cứ vào quy định của Bộ luật dân sự năm 2005, hợp đồng đại lý thương mại chấm dứt trong các trường hợp
do các bên thỏa thuận và trong những trường hợp sau:
Một là, hợp đồng đã được thực hiện xong, hết thời hạn hiệu lực.
Hai là, một trong các bên tham gia hợp đồng chết, mất tích hoặc bị hạn chế
năng lực hành vi dân sự, mất tư cách thương nhân
Ba là, hợp đồng đại lý bị hủy bỏ, bị đơn phương chấm dứt thực hiện.
Như vậy với đặc điểm của hợp đồng đại lí thương mại là loại hợp đồng dịch
vụ, do vậy, theo quy định Bộ luật dân sự 2005, các bên tham gia hợp đồng đại lý có quyền chấm dứt thời hạn đại lý của hợp đồng trong những trường hợp sau:
Thứ nhất, việc tiếp tục hợp đồng không có lợi cho bên giao đại lý thì bên giao
đại lý có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng
Thứ hai, bên giao đại lý không thực hiện nghĩa vụ của mình hoặc thực hiện
không đúng thỏa thuận thì bên đại lý có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng
Tuy nhiên, căn cứ quy định của Luật thương mại, các bên có thể chấm dứt thời hạn hợp đồng đại lý thương mại và chỉ cần báo thông báo bằng văn bản cho bên kia về việc chấm dứt thời hạn đại lý trong hợp đồng Rõ ràng, quy định của Luật thương mại đã mở rộng phạm vi quyền của các chủ thể tham gia quan hệ hợp đồng đại lí
Bên giao đại lý nếu nhận thấy trường hợp tiếp tục hợp đồng là không có lợi cho mình thì có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý và phải thực hiện việc thông báo theo quy định tại Khoản 2 Điều 177 Quy định về việc đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần lý do trong quan hệ đại lý tạo điều kiện cho các bên tự do, chủ động trong việc duy trì quan hệ đại lý Việc quy định về thời hạn báo trước nhằm đảm bảo lợi ích cho các bên, giúp các bên có sự chuẩn bị để đưa ra những kế
Trang 9hoạch kinh doanh khác, hạn chế sự gây ảnh hưởng đến quá trình hoạt động thương mại của các bên
Khi bên giao đại lý thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý, bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường theo quy định của pháp luật thương mại Cụ thể, khoản bồi thường sẽ được xác định như sau:
- Trường hợp thời gian đại lý dưới 1 năm: Khoản bồi thường bằng một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian đại lý
- Trường hợp thời gian đại lý từ 1 năm trở lên: Khoản bồi thường bằng một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý cho mỗi năm làm đại lý
Sở dĩ pháp luật có quy định bên giao đại lý phải bồi thường khi đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu có yêu cầu của bên đại lý bởi bên đại lý thường là thương nhân hoạt động kinh doanh nhỏ, dù có được thông báo trước một thời hạn nhất định nhưng thời hạn đó đôi khi chưa đủ để họ có những sự chuẩn bị cho sự thay đổi Cùng với đó, việc bồi thường này cũng phần nào giúp giảm sự tùy tiện của bên giao đại lý trong việc đơn phương chấm dứt hợp đồng
Khoản 3 Điều 177 Luật thương mại quy định:
“Trường hợp hợp đồng đại lý được chấm dứt trên cơ sở yêu cầu của bên đại
lý thì bên đại lý không có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý.”
Cũng giống như trường hợp bên giao đại lý đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý, bên đại lý cũng có thể thực hiện việc này nếu nhận thấy việc làm đại lý không còn thích hợp nữa Nhưng trong trường hợp này, bên đại lý sẽ không có quyền yêu cầu bên giao đại lý phải bồi thường cho mình
Quy định này khi áp dụng trên thực tế chưa thực sự hợp lý, bởi trong mốt số trường hợp bên giao đại lý không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ buộc bên đại lý phải chấm dứt hợp đồng Khi đó, bên đại lý sẽ không nhận được khoản bồi thường nào từ bên giao đại lý
Trang 10Mặt khác, trong trường hợp bên đại lý là đại lý độc quyền, khi đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý tuy đã báo trước nhưng cũng sẽ gây ra khó khăn không nhỏ cho bên giao đại lý, bởi đại lý độc quyền là hình thức đại lý mà tại một khu vực địa lý nhất định bên giao đại lý chỉ giao cho một đại lý mua, bán một hoặc một số mặt hàng hoặc cung ứng một hoặc một số loại dịch vụ nhất định Trong trường hợp này, nếu không đưa ra được những kế hoạch kịp thời khi được thông bảo chấm dứt hợp đồng từ bên đại lý, bên giao đại lý sẽ bị ảnh hưởng rất lớn mà bên đại lý không phải chịu trách nhiệm gì
3 Về hậu quả pháp lý
Nếu không có thỏa thuận khác, trong trường hợp bên giao đại lý yêu cầu chấm dứt hợp đồng đại lý thì bên đại lý có quyền yêu cầu bên giao đại lý bồi thường một khoản tiền cho thời gian mà mình đã làm đại lý
Giá trị khoản bồi thường được tính như sau:
- Giá trị của khoản bồi thường là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý cho mỗi năm mà bên đại lý làm đại lý cho bên giao đại lý
- Trong trường hợp thời gian đại lý dưới một năm thì khoản bồi thường được tính là một tháng thù lao đại lý trung bình trong thời gian nhận đại lý
Trong trường hợp bên đại lý yêu cầu chấm dứt hợp đồng đại lý thì bên đại lý không có quyền yêu cầu bồi thường cho thời gian mà mình đã làm đại lý cho bên giao đại lý
Ví dụ minh họa:
Công ty TNHH A và công ty CTCP B ký với nhau một hợp đồng đại lý Theo
đó công ty TNHH B sẽ làm đại lý bán hàng hóa cho công ty CTCP A tại tỉnh H trong thời hạn 7 năm Nhưng khi công ty B làm đại lý cho công ty A mới được 4 năm thì công ty A thông báo cho công ty B chấm sứt hợp đồng đại lý Công ty B đã yêu cầu công ty A phải trả một khoản tiền tương đương với thời hạn 4 năm làm đại
lý cho công ty A nhưng đã bị từ chối