Qua đề tài này, tôi muốn giới thiệu những địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu; những gợi ý về tổ chức dạy học tích hợp ứng phó với biến đổi khí hậu; minh họa một số bà
Trang 11 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất đó là sự biến đổi khí hậu toàn cầu Biến đổi khí hậu đã và đang tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất, đời sống của con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi quốc gia trên trái đất Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của biến đổi khí hậu đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ Các giải pháp mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia về ứng phó có hiệu quả với biến đổi khí hậu đã được đề ra và thực hiện ráo riết
Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn, nghiêm trọng do biến đổi khí hậu gây
ra, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã phê duyệt kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của ngành và đưa nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu vào chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011-2015
Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ trên có hiệu quả,
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tiến hành tích hợp vấn đề này vào một số môn học cấp THPT như: Địa lí, vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ
Đứng trước thực tế trên, đồng thời bản thân là giáo viên giảng dạy môn bộ
môn Địa lí, tôi đã chọn đề tài “Phương pháp soạn giảng tích hợp giáo dục ứng phó biến đổi khí hậu trong chương trình Địa lí lớp 11,Trung học phổ thông”.
Qua đề tài này, tôi muốn giới thiệu những địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu; những gợi ý về tổ chức dạy học tích hợp ứng phó với biến đổi khí hậu; minh họa một số bài soạn tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong chương trình Địa lí lớp 11 Mong rằng với những vấn đề được đề cập trong đề tài sẽ góp phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập của giáo viên và học sinh; đồng thời giúp các thầy cô giáo thấy rõ hơn vai trò, những thuận lợi và khó khăn trong quá trình soạn giảng và giảng dạy cũng như tính hiệu quả của việc giảng dạy tích hợp giáo dục về ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học môn Địa lí
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng việc tuyên truyền, giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học môn địa lí lớp 11 ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh và trường THPT Hà Trung để đề ra giải pháp hợp lý nhằm giúp các em học sinh hiểu và nắm được nội dung của biến đổi khí hậu, đồng thời cho các em thấy được quyền và nghĩa vụ cũng như bổn phận của mỗi công dân trong ứng phó với biến đổi khí hậu
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Nghiên cứu quá trình giảng dạy tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong các giờ dạy học Địa lí ở khối lớp 11 thông qua các băng, đĩa dạy mẫu
- Nghiên cứu cách thiết lập và xây dựng giáo án phục vụ việc dạy học Địa lí
- Xin ý kiến đóng góp của đồng nghiệp trong trường và các trường khác
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trang 21.4.1 Phương pháp nghiên cứu luận:
- Thu thập những thông tin lý luận của việc soạn giảng và dạy tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học ở trường THPT qua tài liệu
- Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học (Bộ giáo dục và Đào tạo)
- Các tập san, thời báo giáo dục nói về việc ứng phó với biến đổi khí hậu
- Tham khảo các diễn đàn trên mạng về phương pháp soạn giảng tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học
1.4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp khảo sát: Quan sát kết quả đạt được từ hoạt động dạy học của giáo viên và hoạt động của học sinh thông qua các băng đĩa dạy mẫu, thao giảng ở
tổ chuyên môn và thao giảng ở trường…
- Phương pháp điều tra: Trò chuyện, trao đổi với đồng nghiệp, học sinh về
hiệu quả của việc soạn giảng và giảng dạy tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học Địa lí 11
1.4.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
- Tham khảo những báo cáo, tổng kết và giảng dạy tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu vào dạy học
- Tham khảo những kinh nghiệm của đồng nghiệp
2 Nội dung.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến
2.1.1 Một số kiến thức cơ bản để ứng phó với biến đổi khí hậu.
* Khái niệm về biến đổi khí hậu (BĐKH)
BĐKH là sự thay đổi của khí hậu mà nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp bởi hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và tác động thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh Nói một cách khác, BĐKH là sự biến đổi của trạng thái khí hậu so với trung bình hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc hàng trăm năm và lâu hơn
* Những biểu hiện của BĐKH
- Nhiệt độ không khí của Trái Đất đang có xu hướng nóng dần lên
- Sự dâng cao của mực nước biển gây ngập úng và xâm nhập mặn ở các vùng thấp ven biển, xóa sổ nhiều đảo trên biển và đại dương
- Có sự xuất hiện của nhiều thiên tai bất thường, trái quy luật, mức độ như bão, mưa lớn, hạn hán gây lên những tổn thất to lớn về người và tài sản
* Đặc điểm của BĐKH toàn cầu
- Diễn ra chậm, từ từ, khó phát hiện, khó đảo ngược
- Diễn ra trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng tới tất cả các lĩnh vực có liên quan đến sự sống và hoạt động của con người
- Cường độ ngày càng tăng và hậu quả khó lường trước
* Nguyên nhân của BĐKH
- Do những quá trình tự nhiên
Trang 3- Do ảnh hưởng hoạt động của con người.
- Có thể nói, hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu gây ra những biến đổi khí hậu hiện nay trên Trái Đất
* Tác động của BĐKH đối với tự nhiên và hoạt động của con người
- Sự nóng lên của Trái Đất
- Tác động của nước biển dâng
- Làm tăng cường các thiên tai
* Ứng phó với biến đổi khí hậu
Ứng phó với BĐKH có hai khía cạnh: giảm nhẹ BĐKH và thích ứng với nó
- Giảm nhẹ: Theo Ban Liên Chính phủ về BĐKH (IPCC) giảm nhẹ có nghĩa
là sự can thiệp của con người nhằm giảm nguồn phát thải khí nhà kính, hoặc cải thiện các bể chứa khí nhà kính
- Thích ứng: Thích ứng đề cập đến khả năng tự điều chỉnh của một hệ thống
để thích nghi với những biến đổi của khí hậu nhằm giảm nhẹ những nguy cơ thiệt hại, đối phó với những hậu quả (có thể xảy ra) hoặc tận dụng những cơ hội
* Hành động ứng phó với biến đổi khí hậu
Thực tế cho thấy, BĐKH đang đe dọa nghiêm trọng đến lợi ích sống còn của con người trên khắp hành tinh và làm cho Trái Đất của chúng ta ngày càng mỏng manh, dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững trong tương lai Ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải nhận thức hơn đối với môi trường thông qua từng công việc cụ thể của mỗi cá nhân
2.1.2 Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong trường trung học phổ thông.
a Vai trò của giáo dục phổ thông trước những thách thức của biến đổi khí hậu.
- Số lượng học sinh các cấp ngày càng nhiều; riêng số lượng học sinh trung học chiếm gần 1/10 dân số nước ta và có liên quan đến hàng triệu hộ gia đình
- Học sinh phổ thông là lực lượng chủ lực trong việc thực hiện và duy trì các hoạt động tuyên truyền về ứng phó với biến đổi khí hậu trong và ngoài nhà trường
b Mục tiêu của giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong trường THPT.
- Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên và học sinh về biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu
- Tăng cường năng lực, kĩ năng, hình thành thái độ, hành vi của cán bộ quản
lí, giáo viên và học sinh cấp THPT về biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu trên toàn cầu, khu vực và trong nước
- Đưa các nội dung giáo dục về ứng phó với biến đổi khí hậu tích hợp vào các môn Sinh học, Địa lí, Vật lí, Hóa học, Công nghệ…
c Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong trường THPT
* Quan niệm về dạy học tích hợp
Trang 4Tích hợp có nghĩa là “gộp lại, sát nhập lại thành một tổng thể” Phương thức tích hợp các môn học trong quá trình dạy học, hay dạy học tích hợp, đã được vận dụng tương đối phổ biến ở nhiều quốc gia
* Phương thức, hình thức dạy học tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong các môn học cấp THPT
- Các phương thức tích hợp thường dùng hiện nay:
+ Tích hợp toàn phần: được thực hiện khi hầu hết kiến thức của môn học, hoặc nội dung của một bài học cụ thể, cũng chính là các kiến thức về giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu
+ Tích hợp bộ phận: được thực hiện khi có một phần kiến thức của môn học hoặc bài học có nội dung về giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu
+ Hình thức liên hệ: là hình thức tích hợp đơn giản nhất khi chỉ có một số nội dung của môn học có liên quan tới nội dung về giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu, song không nêu rõ trong nội dung của bài học Đây là trường hợp thường xảy ra
- Các hình thức tổ chức dạy học tích hợp:
+ Hình thức thứ nhất: Thông qua các bài học trên lớp Trong trường hợp này giáo viên thực hiện các phương thức tích hợp với mức độ đã nêu ở trên
+ Hình thức thứ hai: Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cũng có thể được triển khai như một hoạt động lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức môn học Các hoạt động có thể như: tham quan, ngoại khóa, tổ chức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, tổ chức thực hiện dự án, nghiên cứu một đề tài…
2.1.3 Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Địa lí lớp 11
Tham gia vào việc tích hợp giáo dục về biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu, môn Địa lí 11 ở cấp THPT giúp học sinh đạt được mục tiêu cụ thể sau:
* Kiến thức: Học sinh được củng cố, mở rộng những kiến thức về biến đổi
khí hậu biểu hiện của biến đổi khí hậu, tác động của chúng
* Kĩ năng: Học sinh có một số kĩ năng nhận biết vấn đề liên quan đến biến
đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu ở địa phương để bảo vệ cá nhân, tham gia bảo vệ người thân, bạn bè và cộng đồng
* Thái độ: Học sinh sẵn sàng tham gia các hoạt động ứng phó với biến đổi
khí hậu ở địa phương, chia sẻ với những rủi ro do tác động của biến đổi khí hậu gây
ra trong phạm vi cộng đồng, quốc gia, khu vực và cả quốc tế
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Dạy học tích hợp biến đổi khí hậu trong trường THPT nói chung, bộ môn Địa lí nói riêng là việc làm rất quan trọng góp phần nâng cao nhận thức cho học sinh, ý thức về bảo vệ môi trường và có những hành động góp phần để hạn chế biến đổi khí hậu Tuy nhiên hiện nay việc dạy học tích hợp nội dung này chưa được nhiều giáo viên chú trọng Từ thực trạng đó và kết hợp với việc dạy học của bản thân trong việc dạy học tích hợp Cho nên, tôi đề xuất những giải pháp thông qua
Trang 5các bài học cụ thể trong môn Địa lí lớp 11 để nâng cao chất lượng bộ môn trong việc phòng chống biến đổi khí hậu
2.3 Thực tiễn áp dụng đề tài
2.3.1 Giới thiệu địa chỉ tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Địa lí 11 (sách giáo khoa xuất bản năm 2011).
Bài Địa chỉ tích hợp Nội dung tích hợp tích hợp Mức độ Bài 1: Sự
tương phản
về trình độ
phát triển
kinh tế - xã
hội của các
nhóm nước
- Mục III Cuộc
cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại
* Kiến thức:Công nghệ năng lượng
sạch giúp sử dụng hiệu quả nhiên liệu, giảm sự phát thải khí nhà kính, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu
* Kĩ năng: Nhận xét giá trị của công
nghệ sạch
Liên hệ
Bài 3: Một
số vấn đề
mang tính
toàn cầu
- Mục I Bùng nổ dân số
- Mục II Môi trường
+ 1 BĐKH toàn cầà suy giảm tầng
ô dôn
+ 3 Suy giảm đa dạng sinh học
* Kiến thức:
- Bùng nổ dân số là nguyên nhân gián tiếp gây ra BĐKH do tăng nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch, gia tăng lượng khí nhà kính
- Lượng khí cacbonic gia tăng là nguyên nhân trực tiếp gây ra BĐKH
- Hoạt động công nghiệp và sinh hoạt là nguyên nhân gián tiếp gây ra BĐKH do đã đưa vào khí quyển một lượng lớn khí nhà kính
- Một số loài sinh vật không có khả năng thích ứng với môi trường BĐKH sẽ bị tuyệt chủng
* Kĩ năng: Phân tích mối liên hệ
giữa con người với biến đổi khí hậu, với sự suy giảm đa dạng sinh học;
liên hệ thực tế
Bộ phận
Bài 5: Một
số vấn đề
của châu lục
và khu vực
(tiết 1,2,3)
* Tiết 1: Một số vấn đề của Châu Phi
- Mục I Một số vấn đề về tự nhiên
- Mục II Một số vấn đề về dân cư
và xã hội
* Kiến thức:
- Rừng bị khai thác quá mức làm giảm khả năng hấp thụ khí cacbonic
- Khai thác nhiên liệu hóa thạch ở Châu Phi là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự gia tăng hàm lượng các chất khí nhà kính
- Vấn đề gia tăng dân số ở Châu Phi làm gia tăng nhu cầu về năng lượng,
Liên hệ
Trang 6* Tiết 2: Một số vấn đề của Mỹ La Tinh
- Mục I Một số vấn đề tự nhiên, dân cư và xã hội
* Tiết 3: Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á
và Trung Á
- Mục I Đặc điểm của khu vực Tây Nam Á và Trung Á
- Mục II Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á
và Trung Á + 1 Vai trò cung cấp dầu mỏ
gián tiếp gây BĐKH
- Đàn gia súc ở Nam Mỹ phát thải nhiều khí metan gây BĐKH
- Cần có giải pháp khai thác nhiên liệu hóa thạch hợp lí
- Khai thác nhiên liệu hóa thạch ở khu vực Tây Nam Á và Trung Á là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự gia tăng hàm lượng các chất khí thải nhà kính
* Kĩ năng: phân tích lược đồ, bảng
số liệu và thông tin để nhận biết các vấn đề Châu Phi, Mĩ La Tinh
Bài 6: Hợp
chủng quốc
Hoa Kì
* Tiết 2: Kinh tế
- Mục II Các ngành kinh tế
* Kiến thức:
- Hoa Kì là nước đứng thứ hai trên thế giới phát thải khí nhà kính (6007 triệu tấn cacbonic trong năm 2007)
* Kĩ năng: Nhận biết một số nhóm
ngành công nghiệp phát thải khí nhà kính chính ở Hoa Kì
Liên hệ
Bài 8: Liên
Bang Nga
* Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và
xã hội
- Mục II Điều kiện tự nhiên
* Tiết 2: Kinh tế
- Mục II Các ngành kinh tế + 1 Công nghiệp + 2 Nông nghiệp
* Kiến thức:
- Nga là nước đứng đầu thế giới về khai thác nhiên liệu hóa thạch gây BĐKH
- Nga là nước đứng thứ 3 trên thế giới phát thải khí nhà kính
* Kĩ năng: Nhận biết một số ngành nông nghiệp, công nghiệp trực tiếp
và gián tiếp gây hiệu ứng nhà kính ở
LB Nga
Liên hệ
Bài 9 Nhật
Bản
* Tiết 2: Các ngành kinh tế và các vùng kinh tế
- Mục I Các
* Kiến thức:
Nhật Bản là nước đứng thứ 5 trên thế giới phát thải khí nhà kính
* Kĩ năng: Nhận biết một số ngành
Liên hệ
Trang 7ngành kinh tế (công nghiệp)
công nghiệp gián tiếp gây ra hiệu ứng nhà kính ở Nhật Bản
Cộng hòa
nhân dân
Trung Hoa
* Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và
xã hội
- Mục III Dân cư
và xã hội
1 Dân cư
* Tiết 2: Kinh tế
- Mục II Các ngành kinh tế + 1 Công nghiệp + 2 Nông nghiệp
* Kiến thức:
- Trung Quốc là nước đông dân nhất thế giới, tác động mạnh đến BĐKH
- Trung Quốc là nước phát thải khí nhà kính nhiều nhất thế giới, gây biến đổi khí hậu
- Trung Quốc sản xuất nhiều lúa gạo, sinh ra khí metan làm BĐKH
* Kĩ năng: Nhận biết một số loại
nhiên liệu Trung Quốc đang khai thác gây hiệu ứng nhà kính
Liên hệ
Bài 11: Khu
vực Đông
Nam Á
* Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và
xã hội
- Mục II Dân cư
và xã hội
+ 1 Dân cư
* Tiết 2: Kinh tế
- Mục II Công nghiệp
- Mục IV Nông nghiệp
* Kiên thức:
- Diện tích rừng suy giảm, làm giảm khả năng hấp thụ khí cacbonic
- Đông Nam Á có số dân đông là một trong những nguyên nhân gián tiếp gây BĐKH
- Nông nghiệp lúa nước là một trong những nguyên nhân gián tiếp gây BĐKH
* Kĩ năng: Phân tích một số ngành công nghiệp và nông nghiệp phát thải nhiều khí nhà kính vào môi trường
Liên hệ
2.3.2 Phương pháp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Địa lí 11.
Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn địa lí 11 thường vận dụng nhiều phương pháp như:
* Phương pháp đàm thoại gợi mở: Thường được sử dụng đối với học sinh
cả lớp, nhóm hoặc từng học sinh Phương pháp này sử dụng hệ thống câu hỏi và những dẫn dắt, giúp học sinh trả lời những câu hỏi do giáo viên đề ra để các em tìm hiểu và lĩnh hội nội dung về biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu
* Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan
- Phương pháp sử dụng bản đồ
Trong dạy học, giáo viên có thể sử dụng bản đồ để minh họa, phân tích nội dung bài học (ví dụ, chỉ rõ sự phân bố các sự vật, hiện tượng địa lí trên bản đồ ) và hướng dẫn học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức
- Phương pháp sử dụng tranh ảnh, video, phim
Khi sử dụng tranh ảnh, phim, video giáo viên cần gợi ý học sinh quan sát,
mô tả các sự vật, hiện tượng thể hiện trong tranh ảnh, phim, video Tiếp đó cần tìm
Trang 8hiểu nguyên nhân và hậu quả của hiện tượng sự vật đó; nêu suy nghĩ, cảm nhận của học sinh về nội dung tranh ảnh, phim, video được sử dung
* Dạy học theo kiểu nêu và giải quyết vấn đề
Dạy học theo kiểu nêu vấn đề với sự phối hợp giữa giáo viên – nêu vấn đề và học sinh – xử lí thông tin, tìm tòi, nhằm giải quyết vấn đề, ở đây là những vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu, ứng phó với biến đổi khí hậu Phương pháp này tạo nhu cầu, gây hưng phấn cho hoạt động nhận thức của học sinh, thúc đẩy các em tích cực, độc lập tìm tòi để giải quyết vấn đề và sáng tạo
* Phương pháp tham quan, điều tra khảo sát thực địa
Phương pháp này không chỉ giúp học sinh kiểm nghiệm các kiến thức đã học trên lớp, đồng thời còn đi sâu, tìm hiểu tác động của biến đổi khí hậu, ứng phó với biến đổi khí hậu tới hoạt động sản xuất của người dân ở địa phương
* Phương pháp khai thác kinh nghiệm thực tế để giáo dục
Đối với phương pháp này giáo viên cần đưa các em vào những tình huống cần tìm hiểu, cần giải quyết buộc các em phải vận dụng vốn hiểu biết của mình
* Phương pháp hoạt động thực tiễn kết hợp giải quyết vấn đề cộng đồng
Giáo viên cần khai thác tình hình cụ thể của địa phương để giáo dục học sinh,.Việc tổ chức cho học sinh tìm hiểu những vấn đề của môi trường ở địa phương có thể triển khai dưới hình thức giao cho học sinh thực hiện các dự án nhỏ, phù hợp với điều kiện của nhà trường và với trình độ của học sinh
* Phương pháp học tập theo dự án:
Việc lựa chọn các vấn đề nghiên cứu nên vừa sức với học sinh và phù hợp với điều kiện hiện có của trường và của địa phương Học tập theo dự án sẽ tạo hứng thú, đồng thời rèn luyện tính tự lập, phương pháp giải quyết vấn đề, hạn chế việc học thụ động của học sinh
2.3.3 Một số bài soạn tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn địa lí lớp 11 THPT.
BÀI 1: SỰ TƯƠNG PHẢN VỀ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
-XÃ HỘI CỦA CÁC NHÓM NƯỚC CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI.
(Mức độ tích hợp: liên hệ)
I MỤC TIÊU DẠY HỌC:
1 Kiến thức:
- Biết được sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các
nhóm nước: phát triển, đang phát triển, các nước công nghiệp mới (NICs)
- Trình bày được đặc điểm nổi bật của cách mạng khoa học và công nghệ
hiện đại
- Trình bày được tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện
đại tới sự phát triển kinh tế: xuất hiện các ngành kinh tế mới, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành nền kinh tế tri thức
Trang 9- Công nghệ sạch giúp sử dụng có hiệu quả nhiên liệu, giảm sự phát thải khí nhà kính, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu
2 Kĩ năng:
- Nhận xét được sự phân bố các nhóm nước trên bản đồ phân bố các nước và
vùng lãnh thổ trên thế giới theo mức GDP/người (USD/người – năm 2004)
- Phân tích được bảng số liệu về kinh tế - xã hội của từng nhóm nước.
- Nhận xét giá trị của công nghệ sạch.
3 Thái độ: Xác định cho mình trách nhiệm học tập để thích ứng với cuộc
cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại
II THIẾT BỊ DẠY HỌC:
- Phóng to các bảng 1.1, 1.2 trong SGK
- Bản đồ các nước trên thế giới
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp:
2 Bài mới:
Giới thiệu bài mới: Thế giới hiện có trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ
khác nhau Trong quá trình phát triển, các nước này đã phân hóa thành hai nhóm nước khác nhau: nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển có sự tương phản rõ về trình độ phát triển kinh tế - xã hội Bài học hôm nay chúng ta sẽ nghiên cứu về sự khác biệt đó, đồng thời nghiên cứu về vai trò ảnh hưởng cuả cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đối với kinh tế - xã hội thế giới và tác động đến biến đổi khí hậu của thế giới
Hoạt động của GV và HS Nội dung chính
Hoạt động 1: cá nhân/cặp đôi.
GV: Các nước trên thế giới được xếp
vào hai nhóm nước: đang phát triển
và phát triển
- Hai nhóm nước này có đặc điểm
khác nhau như thế nào ?
- Quan sát hình 1, em có nhận xét gì
về sự phân bố các nước và vùng lãnh
thổ trên thế giới theo mức GDP/người
?
- Tìm hiểu SGK trao đổi, thảo luận
nhóm Đại diện nhóm lên báo cáo
kết quả
GV: Nhận xét, bổ sung Chuẩn hoá
kiến thức
I SỰ PHÂN CHIA THÀNH CÁC NHÓM NƯỚC:
1 Nhóm nước phát triển:
- Có bình quân tổng sản phẩm trong nước theo đầu người (GDP/người) lớn, đầu tư ra nước ngoài (FDI) lớn, chỉ số phát triển con người (HDI) cao
2 Nhóm nước đang phát triển:
- Có GDP/người nhỏ, nợ nước ngoài nhiều,
và HDI thấp
- Một số nước trở thành nước công nghiệp mới (NICs) như: Hàn Quốc, Xin-ga-po, Đài Loan, Bra-xin, Ac-hen-ti-na
GDP/người rất chênh lệch giữa các nơi + khu vực có thu nhập cao là Tây Âu, Bắc
Mỹ, Ô-xtrây-li-a, Nhật Bản
+ Khu vực có thu nhập khá là Tây Nam Á, Bra-xin, Ac-hen-ti-na, a rập Xê-ut
+ khu vực có thu nhập thấp là Trung Phi,
Trang 10Hoạt động 2: cá nhân/cặp đôi.
- Dựa vào bảng 1.1, hãy nhận xét về
GDP/người của một số nước phát
triển và đang phát triển?
- Dựa vào hình 1.2, hãy nhận xét tỉ
trọng GDP phân theo khu vực kinh tế
của các nhóm nước?
- Sự khác biệt về các chỉ số xã hội
của các nhóm nước thể hiện như thế
nào?
- Tìm hiểu SGK trao đổi, thảo luận
nhóm Đại diện nhóm lên báo cáo
kết quả
GV: Nhận xét, bổ sung Chuẩn hoá
kiến thức
Hoạt động 3: cá nhân/cặp đôi.
- Cuộc cách mạng khoa học và công
nghệ hiện đại diễn ra khi nào và có
đặc trưng nổi bật gì
- Cuộc cách mạng và khoa học hiện
đại có ảnh hưởng như thế nào đến nền
Trung Á, Nam Á
II SỰ TƯƠNG PHẢN VỀ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI CỦA CÁC NHÓM NƯỚC:
1 GDP/người có sự trên lệch lớn giữa hai nhóm nước:
- các nước phát triển có GDP/người cao gấp nhiều lần GDP/người của các nước đang phát triển
2 Cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh
tế có sự khác biệt:
- Các nước phát triển:
+ Khu vực I chiếm tỉ lệ thấp (2%)
+ Khu vực III chiếm tỉ lệ cao (71%)
- Các nước đang phát triển:
+ Khu vực I còn chiếm tỉ lệ tương đối lớn (25%)
+ Khu vực III mới đạt dưới 43% (dưới 50%)
3 Các nhóm nước có sự khác biệt về các chỉ số xã hội:
Các nước phát triển cao hơn các nước đang phát triển
- Tuổi thọ người dân:
+ Các nước phát triển là 76
+ Các nước đang phát triển là 65
+ Trung bình thế giới là 67
- Chỉ số HDI:
+ Các nước phát triển là 0,855
+ Các nước đang phát triển là 0,694
+ Trung bình thế giới là 0,741
III CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI:
1 Thời điểm xuất hiện và đặc trưng:
- Thời gian: cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI
- Đặc trưng: xuất hiện và bùng nổ công nghệ cao
- Có 4 ngành công nghệ trụ cột là: công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ thông tin, công nghệ năng lượng
2 Ảnh hưởng: