Phát triển cộng đồng xã Mường Sang

Kinh tế và phát triển cộng đồng. Phát triển cộng đồng xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân để phát triển nông nghiệp, nông thôn được Chính phủ Việt Nam rất quan tâm, đã thực hiện và đang tiếp tục triển khai trên phạm vi cả nước ở cả hai Chương trình Mục tiêu Quốc gia của Chính phủ

MỤC LỤC

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một nước có nền kinh tế nông nghiệp, lực lượng lao động chủ yếu tập trung ở nông thôn Có tới 65,4% dân số sống ở khu vực nông thôn (theo tổng diều tra dân số nhà ở năm 2016) Cùng với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao thì

sự khác biệt về thu nhập và mức sống giữa dân cư sống ở khu vực thành thị với khu vực nông thôn cũng ngày càng lớn Thạm trí mức độ phát triển không đồng đều cũng diễn ra giữa các khu vực nông thôn, đặc biệt là khu vực miền núi Có rất nhiều khó khăn ảnh hưởng tới quá trình phát triển của nông thôn như: tỷ lệ nghèo đói, tỷ

lệ thất nghiệp cao, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, diện tích đất nông nghiệp giảm do quá trình công nghiệp hóa, dịch vụ nông thôn kém phát triển kể cả y tế và giáo dục, đất đai nhỏ lẻ manh mún, phương thức sản xuất kém hiệu quả là rào cản cho quá trình chuyên môn hóa

Trước yêu cầu phát triển và hội nhập, mục tiêu đẩy nhanh CNH – HĐH đất nước, đồi hỏi phải có nhiều chính sách đột phá và đồng bộ nhằm giải quyết toàn diện các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa của nông thôn Giải quyết tốt vấn đề nông dân, nông nghiệp và nông thôn, đứa cộng đồng nông thôn phát triển có ý nghĩa chiến lược đối với sự ổn định và phát triển của đất nước

Phát triển cộng đồng có sự tham gia của người dân để phát triển nông nghiệp, nông thôn được Chính phủ Việt Nam rất quan tâm, đã thực hiện và đang tiếp tục triển khai trên phạm vi cả nước ở cả hai Chương trình Mục tiêu Quốc gia

của Chính phủ trong giai đoạn 2016-2020 là “Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới” và “Chương trình Giảm nghèo bền vững”

Chính sách xây dựng mô hình nông thôn mới là chính sách về một mô hình phát triển cả nông nghiệp và nông thôn nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết vấn đề cụ thể, đồng thời phải giải quyết các mối quan

hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán cân đối mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng tùy tiện, rời rạc, ngẫu hứng hoặc duy ý chí trong các chính sách nói chung và chính sách PTNNNT ở nước ta nói riêng

Mộc Châu là một huyện của tỉnh Sơn La Trong toàn tỉnh Sơn La, vùng Mộc Châu có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2005-2013 đạt 19,74%/năm, khá cao so với mặt bằng của tỉnh Sơn La Tuy nhiên, cơ cấu kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, năng lực tái đầu tư của nền kinh tế thấp Dân số dân cư chủ yếu là người dân tộc thiểu số (chiếm hơn 70% dân số) với nhiều dân tộc mặc dù tạo ra sự đa dạng về văn hóa sắc tộc song trình độ dân trí thấp

sẽ là trở ngại rất lớn

Xã Mường Sang nằm ở phía Nam của trung tâm huyện Mộc Châu, cách trung tâm huyện 6km Có diện tích tự nhiên hơn 9.000 ha, trong đó có hơn 8.500 ha đất nông nghiệp; xã có 12 bản, tiểu khu, 1.497 hộ, 5.748 nhân khẩu với 4 dân tộc sinh sống Công tác phát triển cộng đồng xã Mường Sang đã được thực hiện qua nhiều thế hệ và đã thu được những kết quả ban đầu Tuy nhiên, vẫn tồn tại những bất cập Từ trung tâm xã đến các điềm dân cư, các công trình hạ tầng kỹ thuật, các

cơ sở kinh tế đến các công trình văn hóa trong quá trình xây dựng còn nhiều khiếm khuyết Hiệu quả sử dụng không cao, bộ mặt kiến trúc, cảnh quan chưa thật sự khang trang Sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy hết tiềm năng sãn có Do đó việc xây dựng nông thôn mới, phát triển cộng đồng xã Mường Sang, với nền sản xuất hàng hóa mở, hướng đến thị trường và giao lưu hội nhập, xây dựng hệ thống hạ tầng kinh tế, xã hội đồng bộ đáp ứng yêu cầu của sản xuất và đời sống của người dân

Xuất phát từ những lý do trên em thực hiện đề tài: “Phân tích thực trạng và

các giải pháp để phát triển cộng đồng xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh

1.2 Mục đích của đề tài

Đánh giá thực trạng phát triển cộng đồng xã Mường Sang và đưa ra một số giải pháp phục vụ cho quá trình quy hoạch và phát triển nông thôn, phát triển cộng đồng, nhằm nâng cao đời sống cho cộng đồng theo xu hướng ngày càng tốt hơn 1.3 Mục tiêu phát triển cộng đồng xã Mường Sang

- Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, xóa đói, giảm nghèo cải thiện đời sống kinh tế của người dân

- Nâng cao năng lực của người dân trong tổ chức phát triển kinh tế - xã hội ở cộng đồng

- Xây dựng cơ sở hạ tầng, cải thiện điều kiện sống của người dân về ăn ở, sinh hoạt đi lại và các dịch vụ ở cộng đồng

- Nâng cao trình độ dân trí

- Bảo vệ sức khỏe

- Bảo vệ tài nguyên và môi trường, hạn chế ảnh hưởng của thiên tai

1.4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng và giải pháp phát triển cộng đồng xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La

Phạm vi nghiên cứu: địa bàn xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La

PHẦN II THỰC TRẠNG CỘNG ĐỒNG XÃ MƯỜNG SANG,

HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA 2.1 Lịch sử cộng đồng

Tên gọi Mường Xang xuất hiện trong truyền thuyết về cuộc di dân lớn của người Thái Trắng từ Lào sang Việt Nam Đó là tên phát âm chệch của “Mường Khang” có nghĩa là “mường gang”

Về quá trình hình thành, vùng đất này đã có lịch sử từ rất lâu đời, lại nằm ở

vị trí là biên cương cửa ngõ Tây Bắc của đất nước, nên Mường Xang từ xa xưa đã được côi là vùng đất xung yếu, có một vị trí chiến lược hết sức quan trọng trong lịch

sử dựng và giữ nước của dân tộc Việt Nam

Theo sử sách, trung tâm của châu đặt ở Mường Xang, nơi có núi “Pha Khỉ -sút” (núi sáp ong) và chùa Vặt Hồng găn slieenf với truyền thuyết của tổ tiên người Thái di cư từ Lào sang Khi xuất hiện Mường Xang thì châu mường này vốn có đất đau rất rộng, bao gồm nhiều “mường” nhỏ, trong đó bản Vặt – Nà Ngà là khu vực trung tâm và các mường khác như mường “Chiềng Ký”, “Chiềng Đi”, “Chiềng Ve”

Theo sử sách, ngay sau khi di cư tới Việt Nam, các thủ lĩnh người Thái đã tìm cách tạo quan hệ thân thuộc với triều đình và thiết lập những địa vực phân chia nhau cai quản Mường Xang – Mộc Châu thời quân chủ là địa bàn cư trú quan trọng của dân tộc Thái Con cháu Pha Nha Nhọt – Chom – Cằm là ông tổ dòng họ Sa thay nhau cai quản vùng đất này

Về dân cư, khu vực Mường Xang từ xa xưa đã có bảy dân tộc anh em cùng sinh sống, bao gồm: Thái, Mường, H’Mông, Kinh, Dao, Xinh Mun, Khơ Mú Ngày nay, Dân tộc Thái là chủ yếu chiếm 63% dân tộc Kinh chiếm 36% dân tộc Mường, H’Mông, Tày chiếm gần 1% dân số phân bố tương đối tập trung tại 12 bản tiểu khu Các dân tộc ở Mường Xang cư trú trong những đơn vị bản, mường Cuộc sống của đồng bào chủ yếu dựa vào nền kinh tế lúc nước và nương rẫy Các tộc người cư trú

ở Mường Xang đã chọn điểm quàn cư ven bờ suối, dọc thung lũng, trên các cánh

đồng hoặc tập trung men theo sườn đồi, hướng về đường giao thông hay các con suối để lấy nước, hoặc nơi có nguồn nước, có thể sản xuất nông – lâm kết hợp

Ngày nay, tên gọi Mường Xang đã không còn được sử dụng, thay vào đó, nó được đổi thành Mường Sang và trở thành tên gọi của một xã thuộc huyện Mộc Châu

Cùng với sự phát triển của đất nước, đời sống vật chất cũng như tinh thần của đồng bào ở đây đã có nhiều nét thay đổi Song những giá trị và nét đẹp truyền thống trong phong tục, tập quán, lối sống của đồng bào từ xa xưa vẫn được gìn giữ, tiếp tục phát huy, góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển vùng đất Mường Xang

2.2 Các nguồn lực tự nhiên

2.2.1 Vị trí địa lý

Xã Mường Sang nằm ở phía Nam của trung tâm huyện lỵ Mộc Châu - Độ cao trung bình so với mực nước biển khoảng 1000m

- Tọa độ: 20048’56’’ độ vĩ bắc; 104035’19’’ độ kinh đông

- Phía Bắc giáp với xã Chiềng Hắc

- Phía nam giáp xã Chiềng Sơn

- Phía tây giáp Chiềng Khừa

- Phía Đông giáp xã Đông Sang và thị trấn Mộc Châu

Từ trụ sở UBND xã đến thị trấn huyện Mộc Châu 6km về phí Nam, dọc theo đường đi cửa khẩu Pa Háng – giáp ranh với nước bạn Lào Khu vực này có địa hình caxtơ (núi đá vôi), có nhiều núi, đồi cao nhấp nhô như sóng lượn, nằm gối kề nhau chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam Xen lẫn với những vùng cao nguyên rộng lớn là những vùng bình nguyên, lòng chảo, những khe vực, suối, sông làm cho địa hình nơi đây trở nên đa dạng Các cao nguyên và bồn địa làm nên yếu tố địa hình mang tính đặc thù của miền đất này

Về vị trí và mối liên hệ trong Vùng Trung du miền núi Bắc Bộ, xã Mường Sang là khu vực có những lợi thế không nhỏ thể hiện Mường Sang là một xã thuộc huyện Mộc Châu Trong khi đó

• Thứ nhất, Mộc Châu là cửa ngõ đặc biệt quan trọng kết nối Sơn La và các tỉnh vùng Tây Bắc với Hà Nội và vùng đồng bằng sông Hồng thông qua quốc lộ 6, đồng thời, Mộc Châu còn có cửa khẩu Quốc gia Lóng Sập thông với tỉnh Hủa Phăn và cố đô Luông Phra Bang (Luang Prabang) của nước CHDCND Lào và xa hơn là sang các nước ASEAN như Thái Lan, Myanmar… Đối với thủ đô Hà Nội, Lóng Sập là cửa khẩu Quốc gia sang Lào có khoảng cách ngắn nhất

• Thứ hai, Mộc Châu là một trong những điểm nút giao thông quan trọng trên quốc lộ 6 Từ Mộc Châu có thể kết nối thuận lợi với Sơn La, Hòa Bình, Lào, Điện Biên, Lai Châu

• Thứ ba, Mộc Châu nằm gần sân bay Nà Sản - Thành phố Sơn La với khoảng cách không quá xa (hơn 100 km) tương đối thuận tiện cho vận chuyển khách du lịch Trong tương lai, khi sân bay Nà Sản được đầu tư nâng cấp mở rộng sẽ tạo ra cơ hội thuận lợi để Mộc Châu kết nối với các thị trường du lịch trong nước, khu vực và quốc tế

Như vậy có thể thấy, vị trí địa lý đã tạo cho xã Mường Sang một vị thế rất thuận lợi để phát triển trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong đó có du lịch

2.2.2 Khí hậu thủy văn

Khí hậu ở Mường Sang chia thành hai mùa rõ rêt Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 9, mùa khô từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau Tuy nhiên, do nằm ở vùng cao nguyên, lại có địa hình cánh cung mở đón hướng gió nên vùng đất này có khí hậu rất mát mẻ, trung bình năm từ 18-20oC Nơi đây có lượng mưa khá dồi dào, trung bình năm từ 1400-1500mm Đặc biệt, đây là vùng đất có số ngày có sương mù rất cao, trung bình trên 80 ngày/năm, chính vì vậy, đây được mệnh danh là “xử sở của sương mù” hay còn gọi là “Mường Mok”

2.2.3 Tài nguyên đất đai

Tổng diện tích tự nhiên 9165 ha; đất nông nghiệp 2433.34 ha; đất lâm nghiệp 4798.55 ha; đất chuyên dùng 508 ha; đất ở 43.14 ha; đất nghĩa trang 24.68 ha; đất chưa sử dụng 1314.67 ha

Xã Mường Sang có quỹ đất rộng, diện tích đất chưa sử dụng còn lớn Đây là điều kiện thuận lợi để khai thác phát triển nông lâm nghiệp và du lịch Nhờ các vận động địa chất và địa lý đã kiến tạo nên hai dạng thổ nhưỡng cơ bản cho Mường Sang, đó là đất feralit đỏ nâu và đất phù sa cổ Đây là hai loại đất rất tốt, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp nhất là trồng trọt và chăn nuôi Đồng thời, đối với Mường Sang phát triển nông nghiệp đi đôi với phát triển du lịch do các quỹ đất chưa sử dụng lớn, hầu hết là đất có địa hình dốc

2.2.4 Tài nguyên khoáng sản

Trên địa bàn xã Mường Sang chưa phát hiện tài nguyên khoáng sản quý hiếm Hiện nay chỉ phát hiện có mỏ đá vôi (Bản Lùn) đang được công ty TNHH xây dựng thương mại và khai khoáng Việt Nam khai thác làm vật liệu xây dựng Tại bản

Nà Lùn được Công ty cổ phần vật liệu xây dựng I Sơn Là thăm dò và khai thác

2.2.5 Tài nguyên rừng

Rừng ở đây khá phong phú, đa dạng về tài nguyên sinh học với nhiều loại lâm sản quý, có giá trị kinh tế cao như vàng, tâm, chò chỉ, lát, dâu, nghiến, Hàng năm, rừng cung cấp một khối lượng lớn tre, nứa, dược liệu, thực phẩm, chất đốt cho nhu cầu xây dựng, sản xuất và phục vụ đồi sống của người dân Rừng từng là môi trường sinh sống của nhiều động vật có giá trị như hổ, báo, trăn, gấu,

2.2.6 Tài nguyên du lịch

Với điều kiện khí hậu mát mẻ, có vị trí thuận lợi Khu vực xã Mường Sang là một trong những nơi tập trung nhiều điểm thăm quan du lịch ở Mộc Châu

- Lâm viên Tây tiến: Di tích lịch sử Lưu niệm Trung Đoàn 52 Tây Tiến (Lâm

viên Tây Tiến) là nơi di tích ghi dấu ấn đoàn quân Tây Tiến anh hùng Trong lịch sử, Mộc Châu là nơi những chiến sỹ của Trung đoàn 52 Tây Tiến dừng chân để huấn luyện và chuẩn bị nhận nhiệm vụ vượt núi, băng rừng sang nước bạn Lào chiến đấu

- Thác Dải Yếm: Cách trung tâm huyện chừng 8km, dọc theo quốc lộ 43

hướng về cửa khẩu Lóng Sập Thác Dải Yếm-cái tên tưởng chừng như rất mềm mại nhưng lại mang trong mình vẻ đẹp hùng vĩ với dải nước trắng xóa dài khoảng 100m

- Di tích chùa Vạt Hồng: Đây là một kiến trúc Phật giáo lớn của miền Tây Bắc

từ thế kỷ XIII do đồng bào Thái xây dựng Khi mới đến thăm ngôi chùa nhìn qua bên ngoài du khách có thể thấy được quang cảnh hoang sơ, do trước đây, trong thời kỳ chiến tranh, kẻ thù tìm cách dội bom để tiêu diệt di tích này Nhưng khi đi sâu vào phía trong và quan sát tỉ mỉ bạn sẽ được khám phá một nền kiến trúc Phật giáo thật tinh xảo của thời xưa để lại Bên trong gồm có 1 pho tượng lớn, 8 pho tượng vừa, 56 pho tượng nho nhỏ được đúc bằng đồng, bên cạnh đó còn có 2 pho tượng bằng thiếc và một pho tượng hơi nhỏ làm bằng ngà Đặc biệt hơn là còn có một tấm bia đá, một nửa khắc chữ Thái, một nửa khắc chữ Hán

- Khu du lịch Mộc Châu Happy Land: Với thảm hoa đa sắc màu trải dài trong

một thung lũng của Bản Lùn với diện tích 5ha, nhiều khu chụp hình đẹp được bố trí như một phim trường vô cùng mãn nhãn hẳn sẽ hấp dẫn rất nhiều

du khách đến đây

- Hợp tác xã Nấm thảo nguyên Mộc Châu: Là trải nghiệm hái nấm, tìm hiểu

quy trình sản xuất nấm, ngắm thác Dải Yếm từ trên cao, thưởng thức 32 món

ăn đặc sắc từ nấm

2.2.6 Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên

 Thuận lợi

- Điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp với đất đai màu mỡ, lượng mưa dồi dào

- Hệ thống giao thông thuận lợi, kết nối thuận lợi với Sơn La, Hòa Bình, Lào, Điện Biên, Lai Châu, gần cửa khẩu tạo điều kiện phát triển kinh tế, giao lưu văn hóa xã hội

- Với chế độ mưa, nhiệt thuận lợi để trồng lúa nước, cây lâm sản tạo điều kiện

để nâng cao chất lượng nông sản

 Khó khăn

- Lượng mưa tuy lớn nhưng phân bổ không đồng đều trong năm có thể gây sói mòn lớp đất bề mặt, sạt lở, làm giảm độ phì của đất canh tác và gây lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô

- Sương mù nhiều, gây cản trở giao thông cũng như hạn chế khả năng sản xuất nông nghiệp phát triển kinh tế

2.3 Kinh tế - xã hội cộng đồng xã Mường Sang

2.3.1 Tình hình kinh tế

Thu nhập bình quân đầu người đạt 16 triệu đồng/năm đã tăng lên 22 triệu đồng năm 2016; tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 7,41%; trên 90% người dân trong

độ tuổi lao động trên địa bàn xã có việc làm thường xuyên

Ban chỉ đạo xã sẽ tập trung giữ vững các tiêu chí Trong đó, quan trọng nhất

là tiếp tục nâng cao thu nhập của người dân; đẩy mạnh nhân rộng các mô hình phát triển kinh tế hiệu quả như: Phát triển trồng rau, hoa, quả chất lượng cao; chuyển đổi cây trồng trên đất dốc Xã đã thành lập mới 2 hợp tác xã, 7 tổ hợp tác hoạt động hiệu quả, làm hạt nhân ở các bản: Sò Lườn, Thái Hưng, Bản Vặt, Là Ngà 2, Nà bó;

tổ hợp tác sản xuất rau an toàn ở bản Bãi Sậy và bản An Thái

Để đẩy mạnh phát triển kinh tế xã Mường Sang đã tập trung chỉ đạo phát huy những lợi thế điều kiện tự nhiên, tranh thủ các nguồn lực hỗ trợ về giống cây trồng, phân bón, khoa học kỹ thuật, thuỷ lợi, khuyến khích nông dân xây dựng các mô hình kinh tế mới, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa các giống cây có giá trị kinh tế vào sản xuất, nâng cao thu nhập cho nông dân Đến nay, hầu hết diện tích đất sản xuất lúa 1 vụ của xã đã được sản xuất thêm từ một đến 2 vụ rau, hoa, hoặc ngô nếp

và ngô ngủ ướp Bên cạnh đó, nhiều hộ dân trong xã đã thực hiện chuyển đổi sang trồng nhiều loại rau, màu trái vụ, kết hợp với ứng dụng hiệu quả các quy trình sản xuất rau quả an toàn theo tiêu chuẩn Viet Gap Giờ đây, phần lớn nông dân xã Mường Sang đã từ bỏ việc sản xuất rau theo kinh nghiệm; tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp kỹ thuật trong trồng, chăm sóc và thu hoạch, đảm bảo sản xuất ra những sản phẩm an toàn, chất lượng, hiệu quả kinh tế cao

Với những điều kiện thuận lợi về đất đai, khí hậu và cảnh quan thiên nhiên, những năm gần đây, bên cạnh việc đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, Mường Sang

còn đặc biệt chú trọng phát triển du lịch với nhiều điển đến hấp dẫn như: thác Dải Yếm, Chùa Chiền viện, vườn hoa Happy Land, Hơn thế, khách du lịch thường mua sắm các sản phẩm của địa phương như: Chè, sữa; Cải mèo, Đào, Mận, Măng khô, Khoai sọ mán, Mứt mận, Mật ong; Rượu mận, Rượu ngô, Rượu Mộc Sa; Thịt trâu, bò, lợn gác bếp; đồ thổ cẩm: váy Mông, váy Thái, khăn Piêu, ếp sôi Cùng với sự quan tâm của nhà nước, một số doanh nghiệp cũng đã lựa chọn Mường Sang

để đầu tư phát triển kinh tế, tạo ra những điểm nhấn hấp dẫn du khách đến thăm quan, thưởng ngoạn

Tình hình sản xuất nông nghiệp của xã tương đối ổn định, sản lượng có xu hướng tăng qua các năm, tuy nhiên diện tích cây lúa có xu hướng giảm là do một phần đất trồng lúa được chuyển mục đích sử dụng sang mục đích khác

Tình hình chăn nuôi theo hướng trang trại và đầu tư sản xuất công nghiệp vẫn còn kém phát triển Cụ thể cho tới năm 2014 mới chỉ có 15% tỷ lệ gia cầm được chăn nuôi theo hướng trang trại, còn chăn chăn nuôi theo hướng công nghiệp hiện nay xã vẫn chưa phát triển, hoạt động chăn nuôi gia cầm chủ yếu cẫn phát triển dưới quy mô gia đình thiếu sự đầu tư và quản lý

2.3.2 Tình hình xã hội

Toàn xã hiện có 5.578 nhân khẩu với 1.420 hộ Dân tộc Thái là chủ yếu chiếm 63% dân tộc Kinh chiếm 36% dân tộc Mường, Mông, Tày chiếm gần 1% dân

số phân bố tương đối tập trung tại 12 bản tiểu khu

Bảng Tổng hợp dân số xã Mường Sang