Cảm hứng từ những chiếc xe không kính đã làm nền để nhà thơ chiến sĩ khắc họa thành công chân dung người lính lái xe ngày và đêm đối mặt với bom đạn của giặc Mĩ, đối mặt với cái chết.Họ
Trang 1* Dạng đề thành phố Hải Phòng:
Đề bài: Viết một bài văn ngắn cảm nhận về khổ thơ cuối trong "Bài thơ về tiểu đội
xe không kính" của Phạm Tiến Duật.
I Mở bài:
- Giới thiệu được tác giả Phạm Tiến Duật
- Giới thiệu được “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
- Giới thiệu được nội dung khái quát của đoạn thơ
II Thân bài:
1 Khái quát ( Dẫn dắt vào bài ):
"Bài thơ về tiểu đội xe không kính" được Phạm Tiến Duật sáng tác vào năm 1969 - đây làthời điểm gay go, ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ Cảm hứng từ những chiếc
xe không kính đã làm nền để nhà thơ chiến sĩ khắc họa thành công chân dung người lính lái xe ngày và đêm đối mặt với bom đạn của giặc Mĩ, đối mặt với cái chết.Họ đã thể hiện tinh thần quả cảm, ý chí gang thép của người chiến sĩ cách mạng; tình đồng chí đồng đội gắn bó; và đặc biệt là trái tim yêu nước, yêu đời - một trái tim luôn đập vì miền Nam thânthương được thể hiện ở khổ thơ cuối
2 Hình ảnh những chiếc xe không kính ( Sự khốc liệt, dữ dội của chiến tranh ):
- Ở phần đầu bài thơ, tác giả đã giải thích rất đơn giản mà sắc sảo : "Không có kính
không phải vì xe không có kính" bởi vì : "Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi" Như vậy, bom đạn chiến tranh đã làm cho những chiếc xe trở nên biến dạng Tới khổ thơ kết, hình ảnh những chiếc xe không kính được lặp lại như để nhấn mạnh thêm về hiện thực chiến tranh khốc liệt, dữ dội, về cuộc chiến đấu gian khổ mà người lính phải trải qua:
"Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước"
- Phép liệt kê, điệp ngữ “không có” lặp lại ba lần như nhân lên để tổng kết cái khó khăn, khốc liệt của chiến tranh, càng đi vào sâu tới những chiến trường thì càng nguy hiểm hơn
- Và minh chứng cho sự khốc liệt đó là những chiếc xe tải mang trên mình đầy thương tích, với đèn không có, mui không có, cửa kính vỡ, thùng bị xước, bị biến dạng Trận đánh đến gần ngày toàn thắng thì thử thách đối với người lính càng lớn, hi sinh mất mát chắc chắn sẽ càng nhiều
=> Bằng giọng thơ mộc mạc, đậm chất văn xuôi, hai câu thơ đã gợi lên trong lòng người đọc những gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy chông gai bom đạn mà người lính phải đối mặt Khó khăn lại chồng chất khó khăn
3 Vẻ đẹp của người lính lái xe - ý chí chiến đấu, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước
- Sự gian khổ nơi chiến trường ngày càng nâng lên gấp bội lần nhưng không thể làm chùnbước những đoàn xe nối đuôi nhau ngày đêm tiến về phía trước Hai câu thơ cuối làm sáng ngời tứ thơ về tuổi trẻ Việt Nam thời chống Mỹ: họ mang trong mình sức mạnh của
Trang 2- Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng chiếc xe nhưng không đè bẹp được tinh thần, ý chí chiến đấu của những chiến sĩ lái xe Xe vẫn chạy không chỉ vì có động cơ máy móc
mà còn có một động cơ tinh thần “Vì miền Nam phía trước”
- Đối lập với tất cả những cái “không có” ở trên là một cái “có” Đó là trái tim - một hình ảnh hoán dụ thể hiện sức mạnh của người lính, sức mạnh con người đã chiến thắng bom đạn kẻ thù
- Trái tim ấy thay thế cho tất cả những thiếu thốn “không kính, không đèn, không nản” hợp nhất với người chiến sĩ lái xe thành một cơ thể sống để tiếp tục tiến lên phía trước hướng về miền Nam thân yêu
- Trái tim yêu thương, trái tim can trường của người chiến sĩ lái xe trở thành nhãn tự bài thơ, cô đúc ý toàn bài, hội tụ vẻ đẹp của người lính và để lại cảm xúc sâu lắng trong lòng người đọc
- Trái tim người lính toả sáng rực rỡ mãi đến mai sau khiến ta không quên một thế hệ thanh niên thời kỳ chống Mỹ oanh liệt của dân tộc:
“Xẻ dọc Trường Sơn đi chống Mĩ
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”
4 Đánh giá về nội dung và nghệ thuật:
- Thơ là thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp Phạm Tiến Duật đã thể hiện thành công tâm hồn thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước trong những năm tháng đánh Mỹ hi sinh gian khổ mà vĩ đại của dân tộc ta
- Đoạn thơ cũng như cả bài thơ đã rất thành công trong việc kết hợp linh hoạt thể thơ 7 chữ và 8 chữ, sử dụng chất liệu hiện thực độc đáo, giọng điệu ngang tàn, có cả chất
nghịch ngợm
III Kết bài:
Ngày hôm nay không còn bom đạn, chiến tranh nữa mà thay thế vào đó là những khó khăn, thử thách của cuộc sống Chúng ta, đặc biệt là những thế hệ trẻ, cần học tập theo những thế hệ cha anh, cần lạc quan trước những gian khổ, cần biết sống có lỉ tưởng, cần yêu hơn đất nước mình, nhân dân mình, để sống thật ý nghĩa, để thay một lời cảm ơn đến nhà thơ Phạm Tiến Duật, đến những thé hệ đi trước đã ngã xuống để dệt nên trang sử vàng
Trang 3Đề bài: NHÀ BÁC HỌC QUA SÔNG
“Một hôm, có một nhà bác học ngồi trên một con thuyền qua sông Ngồi không, cảm thấy buồn chán, nhà bác học bèn nói chuyện với người chèo thuyền Ông ta ngẩng cao đầu, kiêu ngạo hỏi:
– Anh có nghiên cứu triết học không? Đó là thứ học vấn cần thiết nhất trên thế giới đấy!
Im lặng hồi lâu, người chèo thuyền trả lời một cách ngượng ngập:
– Tôi suốt ngày chỉ biết chèo thuyền, không có thời gian nghiên cứu triết học.
– Như vậy là anh đã lãng phí mất nửa cuộc đời rồi – nhà bác học nói Nói xong ông ta quay mặt ra ngoài, ngắm nhìn sông nước, không nói chuyện với người chèo thuyền nữa Nào ngờ, một lúc sau, trời nổi giông bão, con thuyền đã xa bờ, chao đảo trong sóng gió, lúc nào cũng như sắp bị chìm.
Bỗng nhiên, một cơn gió lớn thổi đến, con thuyền nhỏ bị lật, cả nhà bác học và người chèo thuyền đều bị rơi xuống nước.
– Ông có biết bơi không? – Người lái thuyền hét lớn, hỏi nhà bác học.
Lúc này, nhà bác học đã bị chìm đến cổ, lập cập trả lời: – Không biết!
– Vậy thì ông đã lãng phí cả cuộc đời mình rồi! – người chèo thuyền nói”.
(Theo “200 bài học đạo lí” – NXB Văn hóa – Thông tin, 2011)
Câu chuyện trên gợi cho em những suy nghĩ gì?
Bài làm
“Bố đã nhắc con phải gấp chăn sau khi ngủ dậy Vậy mà con vẫn không thực hiện Bố rất thất vọng con gái ạ! Nếu chỉ học giỏi trên sách vở mà cuộc sống ngoài đời như vậy là không ổn!”
Bố
Đọc tờ giấy ghi lời nhắc của bố để trên đống chăn cuộn tròn nằm trên giường, tôi thấy xấu hổ vô cùng! 18 tuổi, vậy mà những việc đơn giản này tôi cũng để bố phải nhắc Hình như tôi chỉ chăm chăm vào việc học tập trên lớp mà chẳng chịu trau dồi cho mình những
kĩ năng cơ bản nhất phục vụ cho cuộc sống Câu chuyện “Nhà bác học qua sông” đã khiến tôi giật mình về hậu quả trầm trọng của việc thiếu kĩ năng sống cùng với thói kiêu ngạo, coi thường người khác mà nhà bác học kia đã nhận lấy
Câu chuyện ngắn gọn mà thấm thía đã cho tôi bài học sâu sắc về cuộc sống Một nhà bác học kiêu ngạo tự cho rằng thứ triết học mà mình nghiên cứu là “thứ học vấn quan trọng nhất trên đời này” Ông ta còn tỏ ra coi thường, thậm chí còn đánh giá rằng người chèo thuyền “đã lãng phí nửa cuộc đời” khi nghe người chèo thuyền nói: “Tôi suốt ngày chỉ biết chèo thuyền, không có thời gian nghiên cứu triết học” Vậy là bằng cái nhìn một chiều và thói tự cao tự đại, cho rằng mình cao quý hơn người bằng thứ học vấn cao siêu, nhà bác học chỉ nhìn thấy sự tầm thường, điểm yếu của người chèo thuyền Nhưng rồi gióbão ập đến, con thuyền chòng chành và lật nhào, nhà bác học không biết bơi đã ôm thứ triết học cao quý của mình xuống đáy sông Đúng như người chèo thuyền nói, ông ta đã
“lãng phí cả cuộc đời mình” Triết học cao siêu không thể trở thành chiếc phao cứu sinh giúp nhà bác học thoát chết! Thế mới biết, những thứ mà ta nghĩ mình hơn người khác đôi khi lại là con dao hai lưỡi làm hại chính chúng ta
“Ai cũng muốn làm điều gì đó lớn lao nhưng lại không nhận ra rằng cuộc sống được tạo
Trang 4thể tồn tại, nói gì đến làm những gì lớn lao Kĩ năng sống là điều quan trọng với mỗi con người Thế giới luôn vận động Mọi biến cố, những khó khăn, thử thách, thậm chí là những nguy hiểm luôn có thể xảy đến bất cứ lúc nào Kĩ năng giúp con người chủ động thích nghi với từng hoàn cảnh, có thể tự bảo vệ mình khi có nguy hiểm xảy đến Nếu như nhà bác học kia biết bơi để tự cứu mình thì ông ta đã không phải “lãng phí cả cuộc đời” như vậy Một bài học sâu sắc đối với chúng ta: hãy chuẩn bị cho mình những kĩ năng cần thiết trước khi bắt tay tìm hiểu những điều lớn lao.
Đặt trong bối cảnh đất nước đang trên con đường hội nhập, bài học này lại càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết Một căn bệnh thâm niên của người Việt Nam ta là “nặng về lí thuyết, coi nhẹ thực hành” Lí thuyết “suông” thì có thể nắm chắc nhưng kĩ năng sống, kĩ năng thực hành thì còn là một vấn đề đáng quan tâm.Giá mà thống kê cho hết số sinh viênViệt Nam ra trường vẫn phải đào tạo lại vì những kiến thức trên giảng đường chưa thể áp dụng vào công việc cụ thể! Giá mà thống kê cho hết những người tốt nghiệp Đại học với tấm bằng loại khá trở lên mà 7,8 năm vẫn không xin được việc làm do không có kĩ năng thực hành! Đó thật sự là một lãng phí khủng khiếp vì chỉ chú tâm vào những kiến thức sách vở xa vời mà không rèn luyện, trau dồi từ những kĩ năng rất nhỏ Cho nên một vài năm trở lại đây, hàng loạt những khoá học kĩ năng được mở ra ở Việt Nam: kĩ năng
“mềm”, kĩ năng quản lí thời gian, quản lí tài chính, kĩ năng lập kế hoạch, kĩ năng làm việcnhóm, kĩ năng đối đầu với thử thách…Học sinh tiểu học, trung học , sinh viên, thậm chí
cả những người đã đi làm cũng tham gia để trau dồi cho mình từ những điều đơn giản nhất! Nhưng đâu phải cứ đến những khoá học ấy, con người mới học được kĩ năng sống Chúng ta có thể tự mình trau dồi qua việc va chạm trong cuộc sống hàng ngày ( Có lẽ, đã đến lúc tôi nên rời khỏi những trang sách dày cộp mà rèn luyện mình bằng việc đơn giản hàng ngày để bố không còn phải nhắc nhở từ việc nhỏ nhất là gấp chăn sau khi ngủ dậy nữa!)
Một bài học khác mà câu chuyện mang đến cho tôi là việc đánh giá người khác và bản thân mình Con người sinh ra không ai là hoàn hảo Ai cũng có “gót chân A – sin” của mình Mỗi chúng ta đều có những điểm mạnh, điềm yếu riêng Không ai có thể cho rằng mình hơn người khác, Ta có thể nổi trội hơn người khác về một số điểm nhưng cũng có những điểm mà người khác hơn ta rất nhiều Điểm mạnh của người này là điểm yếu của người kia, đó là sự thật của đời sống Như người chèo thuyền kia ngày ngày chèo thuyền đưa người qua sông, đó là thế mạnh của ông ta Nhà bác học trong truyện lại có thế mạnh trong việc nghiên cứu triết học Bạn học tốt các môn xã hội nhưng lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận các môn tự nhiên Bạn có thể giải rất nhanh một bài toán hóc búa nhưng có khi ngồi cả ngày bạn vẫn không “nặn” ra câu văn nào Các bác sĩ chữa bệnh cho rất nhiềungười nhưng đưa họ về với đồng ruộng nông thôn thì họ hoàn toàn “bó tay” Những người lao công không thể nghiên cứu khoa học nhưng nhờ họ mà đường phố mới sạch đẹp Người nào cũng có những thế mạnh, những công việc thích hợp để nuôi sống bản thân, có ích cho gia đình và xã hội Không có công việc cao quý, chỉ có những con người cao quý trong nghề nghiệp của mình Lu-i Pa-xtơ từng nói: “Không phải nghề nghiệp làmnên danh dự cho con người,mà con người mới làm nên danh dự cho nghề nghiệp” Nhà bác học đã hoàn toàn sai lầm trong việc đánh giá người khác chỉ dựa vào công việc của người lái thuyền, dựa vào tiêu chuẩn ông ta đặt ra cho mình “Triết học là thứ học vấn cầnthiết” nhưng nếu không có người chèo thuyền kia thì sao nhà bác học có thể qua sông Như vậy, giá trị của một con người thay đổi theo từng hoàn cảnh khác nhau Chúng ta nênkhiêm tốn khi đánh giá bản thân và đừng bao giờ đánh giá thấp người khác! Tự tin vào
Trang 5bản thân không có nghĩa là cho mình hơn người khác và không bao giờ thất bại Chỉ còn vài tháng nữa kì thi đại học sẽ diễn ra, các bạn học sinh lớp 12 cần xác định rõ đâu là thế mạnh của mình, nghiên cứu thật kĩ tình hình các trường mình có ý định để đưa ra lựa chọn phù hợp nhất!
Câu chuyện nhỏ mà bài học đặt ra không hề đơn giản chút nào Tuy vậy, kết thúc câu chuyện lại gợi ra trong tôi một nỗi băn khoăn Lẽ nào sau khi nói với nhà bác học: “Vậy thì ông đã lãng phí cả cuộc đời mình rồi”, người chèo thuyền lại không có hành động gì
để giúp người khách lâm nạn của mình? Liệu ông ta đã làm tròn nhiệm vụ của một người lái đò đưa khách qua sông, hay hơn thế nữa, ông ta đã sống đúng với lương tri của một con người? Nếu được viết tiếp câu chuyện này, nếu tôi là người chèo thuyền kia, sau khi
đã “dạy” cho nhà bác học kia một bài học, tôi sẽ lao xuống cứu ông ta Với tôi khi ấy, câuchuyện mới thực sự mang tính giáo dục và nhân văn hơn cả Bài học mà nó đặt ra cũng vìthế mà thuyết phục hơn! Con người ai chẳng có lúc sai lầm Điều quan trọng là ta phải biết cùng nhau sữa chữa, rút kinh nghiệm Xã hội sẽ tốt đẹp biết bao nếu mỗi cá thể
không ngừng hoàn thiện mình và biết bổ sung, lấp đầy những “khoảng trống” của người khác!
“Tay phải của người là tay trái của mình” vì vậy mỗi chúng ta phải nỗ lực tự “làm đầy” mình và học hỏi mọi người ngay từ những điều cơ bản nhất “Điều cần thiết trong cuộc sống của mỗi người là luôn làm một học trò” Có như vậy chúng ta mới nâng cao được giá trị bản thân và không bao giờ phải hối hận vì đã “lãng phí” bất cứ giây phút nào trong cuộc đời mình!
Trang 6Đề bài: Đọc câu chuyện sau và trả lời câu hỏi: Em học tập được gì từ câu chuyện ? Viết bài văn nghị luận khoảng 600 từ trình bày suy nghĩ của mình sau khi đọc câu chuyện
“Một ngày kia, con lừa của bác nông dân sảy chân ngã xuống cái giếng bỏ hoang Con vật kêu lên thảm thiết nhiều giờ liền trong lúc người chủ của nó nghĩ xem nên làm gì để cứu con lừa lên… Cuối cùng, ông quyết định rằng, vì con lừa cũng già rồi và cái giếng thì đằng nào cũng phải lấp, nên sẽ có cách để không phải bận tâm đến con lừa nữa.
Ông mời hàng xóm đến giúp ông một tay Mỗi ngưởi cầm một cái xẻng xúc đất đổ vào giếng Nhận ra sự thật phũ phàng, con lừa rên rỉ thảm thiết Sau khi hứng những xẻng đất đầu tiên, nó hoàn toàn tuyệt vọng, nhìn lên với đôi mắt đầy ai óan Chỉ đến khi đất ngập đến gần hết chân, nó mới bừng tỉnh, nó cảm nhận điều gì đó đang và sẽ xảy ra đối với nó Nó không nhìn lên nữa mà cố gắng xoay sở để trồi lên Bác nông dân và mọi người chăm chú nhìn xuống giếng, họ kinh ngạc trước những gì đang diễn ra Cứ mỗi xẻng đất đổ lên lưng, con lừa lại lắc mình cho đất rôi xuống chân và bước lên lớp đất ấy.
Cứ thế, từng xẻng đất, rồi từng lớp đất Và chẳng bao lâu, chú lừa đã có thể bước lên miệng giếng, mệt nhọc chạy ra ngoài trước sự ngạc nhiên của tất cả mọi người".
II Thân bài:
1 Phân tích,hoặc nêu vắn tắt nội dung câu chuyện để rút ra ý nghĩa vấn đề: thông qua chuyện con lừa, tác giả nêu lên bài học về cách ứng xử đối với khó khăn hoạn nạn của con người trong cuộc sống
2 Thực hiện các thao tác nghị luận: chứng minh, bình luận vấn đề Đánh giá: câu chuyện nêu lên bài học giá trị
+Mạnh dạn đối mặt với những thử thách của cuộc đời, đó là Sức mạnh tinh thần lớn lao
có thể giúp con người vượt qua được những giới hạn của cuộc sống
+ Điều quan trọng là bạn phải nhạy bén, sáng tạo, thông minh….để vượt qua những thử thách đó
3 Rút ra bài học cho bản thân
– Về nhận thức:hãy dũng cảm, lạc quan Bản lĩnh thép sẽ dẫn bước thành công
– Về hành động:Hãy làm lại sau mỗi lần thất bại, không bỏ cuộc, , nỗ lực vươn lên,
không đầu hàng số phận…
III Kết bài: Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm
Cuộc sống có thể sẽ đổ lên đầu bạn nhiều thứ khó chịu, thử thách và cả những sai lầm do chính bạn gây nên Bí quyết nằm ở chỗ, bạn không nên để mình bị chôn vùi bởi những điều khó chịu ấy, mà phải biết rũ bỏ nó xuống và bước lên trên Mỗi khó khăn, thất bại
mà bạn gặp sẽ là một bước đệm để ta cao hơn Chúng ta có thể thoát khỏi những cái giếng sâu nhất chỉ bằng cách không bao giờ bỏ cuộc Đừng gục ngã và hãy bước lên!
Trang 7Dạng đề thành phố Hồ Chí Minh:
Câu 1: Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
“Tôi vẫn nhớ như in cảm giác mình lơ mơ tỉnh dậy choáng váng nơi ghế lái Bên đống kính vỡ vụn và cánh cửa kẹt không thể mở được, tôi lồm cồm chui ra, đám tiền lẻ bay quanh tôi những tờ 1.000, 2.000 đồng của người đi đường thả (chắc họ đoán tôi nghẻo rồi).
Nhưng cảm giác tuyệt vọng nhất không phải là nỗi đau thân thể hay cái xe hỏng mà là cảm giác không biết bao nhiêu người đi đường quần áo đẹp đẽ phóng qua, đi chậm lại,
hạ kính ôtô, dừng xe tay ga chen chúc nhau giơ máy điện thoại và quay lại chụp ảnh, quay clip…
Tôi xỉu đi giữa đám người đông nghịt không có chút không khí để thở và những cái
smartphone vô tâm như vậy, cho đến khi có một chị đi chở sơn (vôi ve) đội nón bịt mặt, tách đám người gào lên: Tránh ra cho người ta thở! Và sau đó vài người dân lao động ra giúp tôi, họ không có smartphone và chẳng đi xe đẹp hay xe tay ga gì cả ”
( Nguồn Internet )
1 Xác định một phép liên kết trong đoạn văn
2 Tác giả đã có những cảm xúc gì khi chứng kiến những người xung quanh không giúp
đỡ người bị nạn mà chỉ lo quay phim, chụp ảnh?
3 Khi nói đến “ những chiếc smartphone vô tâm “, tác giả muốn thể hiện điều gì?
4 Những chiếc smartphone đang trở thành một phương tiện không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ ngày nay Theo em, smartphone đã ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta như thế nào?
4 Ảnh hưởng của smartphone đến cuộc sống của chúng ta:
- Tích cực: smartphone đem tri thức đến gần với chúng ta hơn; là công cụ làm việc khôngthể thiếu; giúp lưu giữ những khoảnh khắc ý nghĩa…
- Tiêu cực: nếu sử dụng không đúng cách sẽ làm ảnh hưởng đến sức khoẻ, sống “ảo”, làmcho các mối quan hệ trở nên xa lạ, con người ngày càng trở nên vô cảm…( Thử hình dung, một buổi gặp gỡ mà mỗi người cần trên tay một chiếc điện thoại lướt web, chơi trò chơi, không ai nói chuyện với ai thì sẽ tẻ nhạt, im lặng đến nhường nào! Lâu dần, chúng
ta mất cảm giác háo hức khi gặp nhau và dần dần thì rời xa nhau)
Trang 8* Dạng đề thành phố Hải Phòng:
Đề bài: Viết một bài văn ngắn cảm nhận về khổ thơ cuối trong "Bài thơ về tiểu đội
xe không kính" của Phạm Tiến Duật.
I Mở bài:
- Giới thiệu được tác giả Phạm Tiến Duật
- Giới thiệu được “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
- Giới thiệu được nội dung khái quát của đoạn thơ
II Thân bài:
1 Khái quát ( Dẫn dắt vào bài ):
"Bài thơ về tiểu đội xe không kính" được Phạm Tiến Duật sáng tác vào năm 1969 - đây làthời điểm gay go, ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ Cảm hứng từ những chiếc
xe không kính đã làm nền để nhà thơ chiến sĩ khắc họa thành công chân dung người lính lái xe ngày và đêm đối mặt với bom đạn của giặc Mĩ, đối mặt với cái chết.Họ đã thể hiện tinh thần quả cảm, ý chí gang thép của người chiến sĩ cách mạng; tình đồng chí đồng đội gắn bó; và đặc biệt là trái tim yêu nước, yêu đời - một trái tim luôn đập vì miền Nam thânthương được thể hiện ở khổ thơ cuối
2 Hình ảnh những chiếc xe không kính ( Sự khốc liệt, dữ dội của chiến tranh ):
- Ở phần đầu bài thơ, tác giả đã giải thích rất đơn giản mà sắc sảo : "Không có kính
không phải vì xe không có kính" bởi vì : "Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi" Như vậy, bom đạn chiến tranh đã làm cho những chiếc xe trở nên biến dạng Tới khổ thơ kết, hình ảnh những chiếc xe không kính được lặp lại như để nhấn mạnh thêm về hiện thực chiến tranh khốc liệt, dữ dội, về cuộc chiến đấu gian khổ mà người lính phải trải qua:
"Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước"
- Phép liệt kê, điệp ngữ “không có” lặp lại ba lần như nhân lên để tổng kết cái khó khăn, khốc liệt của chiến tranh, càng đi vào sâu tới những chiến trường thì càng nguy hiểm hơn
- Và minh chứng cho sự khốc liệt đó là những chiếc xe tải mang trên mình đầy thương tích, với đèn không có, mui không có, cửa kính vỡ, thùng bị xước, bị biến dạng Trận đánh đến gần ngày toàn thắng thì thử thách đối với người lính càng lớn, hi sinh mất mát chắc chắn sẽ càng nhiều
=> Bằng giọng thơ mộc mạc, đậm chất văn xuôi, hai câu thơ đã gợi lên trong lòng người đọc những gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy chông gai bom đạn mà người lính phải đối mặt Khó khăn lại chồng chất khó khăn
3 Vẻ đẹp của người lính lái xe - ý chí chiến đấu, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước
- Sự gian khổ nơi chiến trường ngày càng nâng lên gấp bội lần nhưng không thể làm chùnbước những đoàn xe nối đuôi nhau ngày đêm tiến về phía trước Hai câu thơ cuối làm sáng ngời tứ thơ về tuổi trẻ Việt Nam thời chống Mỹ: họ mang trong mình sức mạnh của tình yêu với miền Nam, với lí tưởng độc lập tự do và thống nhất đất nước:
"Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim"
- Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng chiếc xe nhưng không đè bẹp được tinh thần, ý chí chiến đấu của những chiến sĩ lái xe Xe vẫn chạy không chỉ vì có động cơ máy móc
mà còn có một động cơ tinh thần “Vì miền Nam phía trước”
Trang 9- Đối lập với tất cả những cái “không có” ở trên là một cái “có” Đó là trái tim - một hình ảnh hoán dụ thể hiện sức mạnh của người lính, sức mạnh con người đã chiến thắng bom đạn kẻ thù.
- Trái tim ấy thay thế cho tất cả những thiếu thốn “không kính, không đèn, không nản” hợp nhất với người chiến sĩ lái xe thành một cơ thể sống để tiếp tục tiến lên phía trước hướng về miền Nam thân yêu
- Trái tim yêu thương, trái tim can trường của người chiến sĩ lái xe trở thành nhãn tự bài thơ, cô đúc ý toàn bài, hội tụ vẻ đẹp của người lính và để lại cảm xúc sâu lắng trong lòng người đọc
- Trái tim người lính toả sáng rực rỡ mãi đến mai sau khiến ta không quên một thế hệ thanh niên thời kỳ chống Mỹ oanh liệt của dân tộc:
“Xẻ dọc Trường Sơn đi chống Mĩ
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”
4 Đánh giá về nội dung và nghệ thuật:
- Thơ là thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp Phạm Tiến Duật đã thể hiện thành công tâm hồn thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước trong những năm tháng đánh Mỹ hi sinh gian khổ mà vĩ đại của dân tộc ta
- Đoạn thơ cũng như cả bài thơ đã rất thành công trong việc kết hợp linh hoạt thể thơ 7 chữ và 8 chữ, sử dụng chất liệu hiện thực độc đáo, giọng điệu ngang tàn, có cả chất
nghịch ngợm
III Kết bài:
Ngày hôm nay không còn bom đạn, chiến tranh nữa mà thay thế vào đó là những khó khăn, thử thách của cuộc sống Chúng ta, đặc biệt là những thế hệ trẻ, cần học tập theo những thế hệ cha anh, cần lạc quan trước những gian khổ, cần biết sống có lỉ tưởng, cần yêu hơn đất nước mình, nhân dân mình, để sống thật ý nghĩa, để thay một lời cảm ơn đến nhà thơ Phạm Tiến Duật, đến những thé hệ đi trước đã ngã xuống để dệt nên trang sử vàng
Trang 10Phần II: Cho đoạn thơ:
“Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim”
( “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, Phạm Tiến Duật ).
1 "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" của Phạm Tiến Duật vốn là một bài thơ, vậy có cần thiết phải dùng từ "Bài thơ" trong nhan đề của tác phẩm hay không? Vì sao?
2 Theo em, điều gì đã tạo nên sức mạnh tinh thần cho cả đoàn xe “vẫn chạy”, vẫn băng ra tiền tuyến mặc dù ở hiện tại và ở phía trước có nhiều khó khăn, gian khổ?
3 Đoạn thơ trên đã gợi cho em nghĩ đến tình cảm gì của con người Việt Nam đối với đất nước Từ đoạn thơ và những hiểu biết xã hội, em hãy trình bày suy nghĩ ( khoảng nửa trang giấy thi ) về tình cảm ấy của thế hệ trẻ ngày hôm nay.
+ Tạo cho nhan đề dài hơn, khác lạ so với nhan sắc đề khác.
2 Sức mạnh tinh thần đó là “trái tim” dạt dào tình yêu Tổ quốc, hướng về miền Nam ruột thịt thân yêu;
“trái tim” luôn sục sôi căm thù giặc Mĩ bạo tàn Yêu thương, căm thù chính là sức mạnh tinh thần lớn lao, là động lực thôi thúc những người chiến sĩ lái xe khát khao giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.
- Phê phán những bạn trẻ có nhận thức không đúng: chạy theo lối sống thực dụng; sống thiếu trách nhiệm với đất nước; làm những việc trái với pháp luật; sống thiếu lí tưởng, thậm chí bị lợi dụng, kích động…
- Liên hệ với bản thân.
Trang 11Đề bài: Trong bài thơ “Một khúc ca”, Tố Hữu viết:
“Nếu là con chim, chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”.
Em hiểu đoạn thơ trên như thế nào? Hãy phân tích khổ 4 và 5 trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải để thấy điểm gặp gỡ trong tư tưởng của hai nhà thơ.
=> Gợi ý cách làm:
I Mở bài:
- Giới thiệu được hai tác giả, hai tác phẩm.
- Giới thiệu được vấn đề nghị luận: Cả hai đoạn thơ đều là những dòng thơ thật hay, thật xúc động, bộc
lộ ước nguyện được hoà nhập, dâng hiến cho cuộc đời.
II Thân bài:
1 Phân tích nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ trong bài “Một khúc ca” ( Tố Hữu ):
- Hai cầu đầu mượn hình ảnh con chim, chiếc lá để thể hiện quy luật của thiên nhiên: con chim dâng tặng cho đời tiếng hót, chiếc lá dâng tặng cho đời màu xanh Đó là những gì tinh tuý nhất để làm cho cuộc sống thêm hương sắc và thêm sức sống
- Hai câu thơ sau nói về quy luật của cuộc sống con người: Đó là quy luật vay-trả, nhận và cho Suy rộng
ra con người sống không phải là để hưởng thụ vật chất hay tinh thần của thiên nhiên, của cuộc sống mà phải biết cống hiến, biết làm đẹp cho xã hội ngày càng phát triển Đó là cách sống có ý nghĩa
- Cách lập luận “phải…phải”, “lẽ nào…” là lời khẳng định mang tính quy luật.
2 Phân tích nội dung và nghệ thuật của khổ 4 và 5 trong bài “Mùa xuân nho nhỏ” (Thanh Hải ):
- Niềm khát khao dâng hiến cuộc đời được khơi gợi từ những cảm nhận về một mùa xuân mới, mùa xuân của thiên nhiên đất trời, mùa xuân của cuộc sống lao động và chiến đấu của dân tộc.
- Niềm khát khao dâng hiến cuộc đời được thể hiện một cách khiêm nhường nhưng rất đỗi chân thành,
đó là ước nguyện được hòa nhập, được là một con chim hót, một nhành hoa tỏa ngát hương, một nốt trầm xao xuyến, một mùa xuân nho nhỏ… bất chấp thời gian, bất chấp tuổi tác.
- Niềm khát khao ấy càng có ý nghĩa và xúc động khi là ước nguyện của một người đang nằm trên giường bệnh ( liên hệ đến hoàn cảnh sáng tác của bài thơ )
- Bằng thể thơ năm chữ, giọng điệu chân thành, tha thiết phù hợp với tâm trạng cảm xúc, cùng với hình ảnh ẩn dụ… Thanh Hải đã gửi đến cho chúng ta một thông điệp đáng quý: mỗi người hãy sống có khát vọng, sống có cống hiến, dù chỉ là phần nhỏ bé của mình vào công cuộc bảo vệ, giữ gìn và dựng xây đất nước Đọc đoạn thơ, bài thơ ta càng yêu hơn, trân trọng hơn lẽ sống mà Thanh Hải để lại, ta càng phải tự nhủ: Hãy sống đẹp – sống như Thanh Hải đã sống.
3 Điểm gặp gỡ ( điểm chung ) giữa hai nhà thơ:
- Hai nhà thơ gặp nhau ở quan niệm về lẽ sống: Không sống hưởng thụ, ích kỉ, phải biết cống hiến, vị tha Đây là quan điểm sống đẹp, cao thượng và đáng trân trọng.
- Họ đều lựa chọn những hình ảnh, những sự vật bình dị nhưng có ích để thể hiện khát vọng của mình.
- Họ đều là những con người sống có lí tưởng, có niềm tin vào tương lai đất nước.
- Lời thơ của cả hai tác giả đề thiết tha, cảm xúc chân thành.
=> Rút ra bài học cho bản thân hoặc lời đề nghị với mọi người: Phải chuẩn bị cho mình những phẩm chất, trí tuệ để xây dựng và phát triển đất nước.
III Kết bài: Khái quát, đánh giá về vấn đề bàn luận.
Trang 12( đọc đến cuối nhé )
Đề bài: Cảm nhận về lòng yêu nghề, tình thần trách nhiệm với công việc của nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” ( Nguyễn Thành Long)
I Mở bài:
- Giới thiệu được tác giả, tác phẩm:
- Giới thiệu được vấn đề nghị luận: Lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm với công việc của nhân vật anh thanh niên
II Thân bài:
1 Hoàn cảnh sống và làm việc đặc biệt:
- Lật từng trang văn của Nguyễn Thành Long, ta thấy anh thanh niên 27 tuổi sống và làm việc một mình trên đỉnh núi cao 2600m, quanh năm làm bạn với mây mù và cây cỏ
- Anh làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu Công việc suốt ngày chỉ đo nắng, đo gió, tính mây…
=> Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô cùng bởi sự heo hút, vắng vẻ; cuộc sống và công việc
có phần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực sự đối với tuổi trẻ vốn sung sức và khát khao hành động Nhưng anh vẫn vượt qua được bằng ý chí, nghị lực, những phẩm chất rấtđẹp, giản dị mà sâu sắc
2 Lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm với công việc của anh thanh niên:
- Đất nước có chiến tranh, anh xin ra trận Không được ra trận, anh làm công tác khí tượng trên núi cao Không ai có thể bắt buộc anh lên cái nơi “khỉ ho cò gáy” này để làm việc và cống hiến Trong khi bao nhiêu người sau khi ra trường đã cố chạy chọt tìm bằng được một nơi làm việc giữa thủ đô thì anh đã khoác ba lô vui vẻ vượt suối băng rừng để lên công tác ở nơi này Anh tự nguyện lên đây không phải do sự bốc đồng nhất thời mà là
cả một sự nhận thức chín chắn, đúng đắn, sâu sắc nhất Anh thanh niên, một cán bộ vật lí kiêm khí tượng địa cầu, đã sẵn sàng đi đến bất cứ nơi nào để có thể phát huy tài năng và thực hiện ước mơ của mình
- Làm việc một mình trên đỉnh núi cao, không có ai giám sát, thúc giục, anh vẫn luôn tự giác, tận tuỵ Suốt mấy năm ròng rã ghi và báo “ốp” đúng giờ Phải ghi và báo về nhà trong mưa tuyết lạnh cóng, gió lớn và đêm tối lúc một giờ sáng, anh vẫn không ngần ngại Qua lời anh nói, ta có thể hình dung được bao nhiêu vất vả, khó khăn mà anh đã chịu đựng Ấy vậy mà người con trai ấy vẫn tìm thấy được niềm hạnh phúc trong công việc của mình Khi kể lại thành tích nhờ phát hiện kịp thời đám mây khô, không quân ta
đã hạ nhiều máy bay Mĩ ở cầu Hàm Rồng, anh nói: “kể từ hôm đó, cháu sống thật hạnh phúc” Với anh hạnh phúc là trong công việc, là có thể giúp đỡ mọi người, là góp một phần nhỏ công sức vào sự nghiệp chung của đất nước Có thể thấy, tinh thần trách nhiệm
đã là động lực chính để anh làm việc tận tụy, để anh hiểu được hạnh phúc là làm việc, là cống hiến
- Anh thanh niên rất yêu công việc của mình Đối với anh, công việc là lẽ sống, là niềm đam mê cháy bỏng Hơn ai hết, anh hiểu rõ công việc thầm lặng của mình là có ích với mọi người, nó gắn liền anh với cuộc sống chung của đất nước Anh tâm sự với ông hoạ sĩ:
“Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi công việc của cháu gắn liền với bao anh em đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất” Phải chăng khi ta yêu thích công việc của mình, thì công việc đem lại cho ta niềm vui, khi đó ta không còn cảm thấy đơn độc? Phải chẳng lòng yêu nghề tha thiết, sự gắn bó với công việc bằng một tình yêu sâu sắc đã giúp anh thanh niên vượt qua nỗi “thèm người”, vượt qua mọi khó khăn để sống một cuộc