BCNN-Bài 3a

Nấm: Sợi nấm Nguồn bệnh: bất cứ phần của tác nhân gây bệnh có thể bắt đầu sự nhiễm bệnh 1.. Nấm: Bào tử vô tính hoặc hữu tính Phytophthora infestans Pyricularia oryzae Nguồn bện

Trang 1

7/18/15

2 Dịch bệnh

1 Là sự nối tiếp các giai đoạn "ngừng hoạt động - bắt đầu hoạt động - hoạt động mạnh mẽ" của vi sinh vật gây bệnh trong cây trồng

và thời kỳ ở ngoài cây trồng (Giáo trình, 2005)

2 Một loạt các sự kiện riêng biệt (hoặc kém riêng biệt) xuất hiện liên tục dẫn tới sự phát triển và tồn tại của bệnh và tác nhân gây bệnh (Agrios, 2005)

1 Chu kỳ bệnh Các định nghĩa

1 Chu kỳ bệnh

(2) tiếp xúc

khả nhiễm

(3) xâm nhập (4) nhiễm bệnh

phát tán nguồn

bệnh thứ cấp

(5) sinh trưởng, sinh sản: hình thành triệu chứng, dấu hiệu

(6) Hình thành các dạng bảo tồn

(7) thời kỳ bảo tồn

(1) nguồn

bệnh sơ cấp

1 Nấm:

Sợi nấm

Nguồn bệnh: bất cứ phần của tác nhân gây bệnh có thể bắt đầu sự nhiễm bệnh

1 Nấm:

Bào tử (vô tính hoặc hữu tính)

Phytophthora infestans Pyricularia oryzae

Nguồn bệnh: bất cứ phần của tác nhân

gây bệnh có thể bắt đầu sự nhiễm bệnh

1 Nấm:

Hạch nấm

Sclerotinia Rhizoctonia

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

Trang 2

2 Vi khuẩn

Tế bào nguyên vẹn

Xanthomonas oryzae

3 Virus

Phân tử virus nguyên vẹn

Begomovirus Tobacco mosaic virus

4 Tuyến trùng

TT trưởng thành, TT non, trứng

Meloidogyne , trứng và TT non tuổi 2

Nguồn bệnh sơ cấp: Là nguồn bệnh tạo ra sự nhiễm bênh ban đầu

Nguồn bệnh thứ cấp: Là nguồn bệnh hình thành từ sự nhiễm bệnh ban đầu

Dạng bảo tồn:

Là nguồn bệnh hình thành vào cuối

vụ

Đối với nấm: thường là các loại bào

tử và các cấu trúc ngủ nghỉ có vách

dày, sức chống chịu tốt:

• Bào tử trứng, bào tử hậu

• Hạch nấm, quả cành, quả thể

VD: Bệnh phấn trắng hoa hồng (Sphaerotheca pannosa)

mọc thành chuỗi

Trang 3

7/18/15

VD: Bệnh phấn trắng hoa hồng (Sphaerotheca pannosa)

(2) tiếp xúc

khả nhiễm

(1) nguồn

Vị trí tồn tại của dạng bảo tồn 1.Trên/trong tàn dư cây trồng 2.Trên/trong vật liệu giống (hom giống,

củ giống, hạt giống) 3.Trên/trong đất 4.Trên/trong cây ký chủ phụ 5.Trên/trong vector truyền bệnh (virus)

Trang 4

Vị trí tồn tại của nguồn bệnh

(2) tiếp xúc khả nhiễm

phát tán nguồn bệnh thứ cấp

(1) nguồn bệnh sơ cấp

Tiếp xúc khả nhiễm (inoculation)

Là sự tiếp xúc ban đầu của tác nhân

gây bệnh trên bề mặt ký chủ tại vị trí

có thể nhiễm bênh

(2) tiếp xúc khả nhiễm

phát tán nguồn bệnh thứ cấp

(1) nguồn bệnh sơ cấp

Xâm nhập của nấm

1 Trực tiếp (chủ động bằng lực cơ học và enzym) :

ống mầm sẽ hình thành một cấu trúc đặc biệt

gọi là giác bám (vòi bám, vòi áp) và tạo ra tiếp

đế xâm nhập (vòi xâm nhập) xuyên qua bề mặt

ký chủ (ví dụ nấm Phytophthora

2 Qua lỗ mở tự nhiên (thụ động) : khí khổng, thủy

khổng, bì khổng (bào tử nấm Cercospora, gỉ

sắt)

3 Qua các vết thương cơ giới, các vết nứt tự

nhiên (thụ động) giữa rễ bên và rễ chính (ví dụ

Xâm nhập của nấm

Trang 5

7/18/15

xâm nhập của virus

Hoàn toàn thụ động

• Qua vết thương cơ giới : virus

từ lá bệnh xâm nhập vào lá

khỏe nhờ cọ xát tạo vết

thương

• Qua môi giới : môi giới truyền

bệnh chích nạp virus từ cây

bệnh rồi truyền trực tiếp sang

cây khỏe

Phân tử virus

Xâm nhập của vi khuẩn (thụ động)

Vi khuẩn xâm nhập vào cây qua các vết thương xây xát, hoặc các lỗ hở tự nhiên (khí khổng, thủy khổng), mắt củ

Xâm nhập của tuyến trùng (chủ động và

thụ động)

Nhiễm bệnh (infection)

Là quá trình tác nhân gây bệnh thiết lập được quan hệ dinh dưỡng với

ký chủ Thời kỳ ủ bệnh (tiềm dục)

Là khoảng thời gian từ khi tiếp xúc khả nhiễm tới khi biểu hiện triệu chứng

(2) tiếp xúc

khả nhiễm

(1) nguồn

Phát tán/lan truyền?

Phát tán bệnh

1 Gió

2 Mưa (bắn tóe)

3 Côn trùng

4 Nước

5 Vật liệu giống

6 Vật liệu cây bị nhiễm

7 Dụng cụ chăm sóc

Trang 6

2 Dịch bệnh

1.Một dịch bệnh là bệnh phát sinh phát

triển hàng loạt, xảy ra một cách

nhanh chóng, tập trung một thời gian

trên một phạm vi không gian rộng và

gây tác hại lớn (Giáo trình)

Các định nghĩa dịch bệnh

2 Dịch bệnh

2 Là khái niệm chỉ một tác nhân gây bệnh lan truyền và ảnh hưởng nhiều

cá thể của một quần thể trên một diện tích tương đối lớn và trong một thời gian tương đối ngắn

2 Dịch bệnh

3.Là bất kỳ sự gia tăng bệnh trong một

quần thể hoặc

4 Là động thái thay đổi bệnh theo thời

gian và không gian

2 Dịch bệnh

Dịch bệnh là kết quả của sự kết hợp đúng lúc các yếu tố dẫn tới bệnh bao gồm: cây

điều kiện môi trường thuận lợi trong một khoảng thời gian thích hợp Con người có thể vô tình gây ra dịch bệnh, nhưng thông thường hơn, kiểm soát được dịch bệnh nhờ áp dụng các biện pháp phòng chống thích hợp Bằng cách này, con người có thể tương tác với và kiểm soát các thành phần của dịch bệnh

Các thành phần của dịch bệnh

2 Dịch bệnh

Ký chủ

Thời gian

Con người

Tứ giác bệnh

• Đáy là tam giác bệnh

• Đường thẳng xuyên tâm vuông góc với đáy biểu diễn thời gian

• Đỉnh là con người

2 Dịch bệnh

Ký chủ

Thời gian

Con người

Ký chủ

cảm di truyền

Mức độ đồng nhất di truyền

Loại cây trồng

Tuổi cây

Trang 7

7/18/15

2 Dịch bệnh

Ký chủ

Thời gian

Con người Tác nhân gây bệnh

Mức độ độc

gần ký chủ

Kiểu lan truyền

Kiểu sinh sản của tác nhân gây bệnh:

• Đơn chu trình

• Đa chu trình

2 Dịch bệnh

Đơn chu trình (monocyclic pathogens)

Tạo một chu kỳ xâm nhiễm trong một mùa vụ

2 Dịch bệnh

VD: Bệnh ung thư ngô

2 Dịch bệnh

Đa chu trình (polycyclic pathogens)

Có thể tạo nhiều thế

hệ trong một mùa vụ

Tạo nhiều chu kỳ xâm nhiễm (xâm nhiễm lặp lại) trong một mùa vụ

2 Dịch bệnh

VD: Bệnh mốc sương cà chua, khoai tây

2 Dịch bệnh

Ký chủ Thời gian

Con người

Môi trường

Độ ẩm

Nhiệt độ

Đất

Trang 8

2 Dịch bệnh

Ký chủ

Thời gian

Con người

Chọn địa điểm

Tạo vật liệu giống

Biện pháp canh tác

Phòng chống

Gây ra bệnh mới

2 Dịch bệnh

Chỉ số bệnh = tỷ lệ diện tích mô bị bệnh

Mức độ trầm trọng

Tương đối

Tỷ lệ bệnh = tỷ lệ số cây (lá) bị bệnh

Mức độ phổ biến

Chính xác

Đo bệnh

3 Chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán là xác định

nguyên nhân gây bệnh

Qui tắc Koch

1 Triệu chứng và dấu hiệu phải được thấy trên tất

cả các cây bị bệnh

2 Tác nhân gây bệnh phải được phân lập từ cây bệnh và nuôi cấy trên môi trường hoặc nhiễm trên

ký chủ mẫn cảm

3 Tác nhân gây bệnh từ 2 được lây nhiễm trên cây khỏe

4 Triệu chứng và dấu hiệu trên cây lây nhiễm phải giống như cây bênh ban đầu (mục 1) và tác nhân gây bệnh phải giống như ở mục 2

Định nghĩa : dựa vào các triệu chứng đặc trưng của

bệnh đã thể hiện ra bên ngoài trên cây hoặc bộ

phận bị bệnh

Ưu điểm : nhanh chóng và khá chính xác nếu triệu

chứng đặc trưng (bệnh tuyến trùng nốt sưng)

Nhược : Dễ nhầm lẫn do:

• Một triệu chứng bệnh có thể do nhiều nguyên

nhân gây ra khác nhau (chết héo, biến vàng,

biến màu )

• Một nguyên nhân có thể tạo ra nhiều kiểu triệu

1 Chẩn đoán theo triệu chứng

Bệnh Greening

Ví dụ

Trang 9

7/18/15

2 Chẩn đoán bằng kiểm tra vi sinh

vật gây bệnh dưới kính hiển vi

Kính hiển vi soi nổi (lúp

điện): tới x100

Kính hiển vi phức: tới x1000

? dựa vào việc phân ly nuôi cấy tác nhân gây

bệnh trên môi trường nhân tạo Thường

áp dụng cho bệnh nấm và vi khuẩn

Mẫu bệnh

Nuôi cấy

Kiểm tra bằng kính hiển vi

3 Chẩn đoán bằng phương pháp sinh học

4 Chẩn đoán bằng phương pháp huyết

thanh: dựa trên phản ứng đặc hiệu

giữa kháng nguyên và kháng thể (VD

ELISA)

Virus

Y

E

Direct-DAS-ELISA

Kháng

thể đặc

hiệu

virus

Bản ELISA

5 Các phương pháp khác: sinh học phân tử (VD PCR)

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	1,71 MB