TÂM SINH LÝ LAO Đ NG VÀ ECGONOMI Ộ
Trong quá trình lao đ ng, 3 y u t : Con ngộ ế ố ười – Đ i tố ượng kỹ thu t – Môi ậ
trường lao đ ng luôn có m i quan h , tộ ố ệ ương thích, tác đ ng l n nhau Con ộ ẫ
người thi t k , t o ra và s d ng công c , phế ế ạ ử ụ ụ ương ti n lao đ ng, đ ng th i ệ ộ ồ ờ
h ch u tác đ ng tr l i c a nh ng y u t t t cũng nh x u, b t l i c a côngọ ị ộ ở ạ ủ ữ ế ố ố ư ấ ấ ợ ủ
c , phụ ương ti n và các y u t môi trệ ế ố ường mà h làm vi c Vi c nghiên c u ọ ệ ệ ứ
s tự ương thích gi a các đ i tữ ố ượng kỹ thu t, môi trậ ường lao đ ng v i con ộ ớ
ngườ ể ải đ đ m b o sao cho con ngả ười có th lao đ ng có năng su t, ch t ể ộ ấ ấ
lượng, an toàn và ti n nghi.ệ
I Tâm sinh lý lao đ ng: ộ
1 Lao đ ng ộ : là m t m i đ ng quy gi a m i m i quan h qua l i gi a Ngộ ố ồ ữ ọ ố ệ ạ ữ ười – T ự nhiên, Người – Máy, Người – Người Y u t tâm lý con ngế ố ười có liên quan m t ậ thi t v i lao đ ng ế ớ ộ
- Nh ng y u t ch y u c a con ngữ ế ố ủ ế ủ ười tác đ ng đ n lao đ ng g m:ộ ế ộ ồ
Th ch t: th hi n ch y u s c kh e và tình tr ng th n kinh đ đ m ể ấ ể ệ ủ ế ở ứ ỏ ạ ầ ể ả
đương nhi m v lao đ ng.ệ ụ ộ
Trình đ nh n th c: th hi n kh năng th c hi n công vi c.ộ ậ ứ ể ệ ở ả ự ệ ệ
Tình c m, c m xúc con ngả ả ười: th hi n trong s h ng thú khi nh n và ể ệ ự ứ ậ hoàn thi n công vi c.ệ ệ
Ý chí: th hi n ph m ch t thu c ph m vi lao đ ng, s c m nh tinh th nể ệ ở ẩ ấ ộ ạ ộ ứ ạ ầ
đ th c hi n nhi m v lao đ ng.ể ự ệ ệ ụ ộ
Nh ng thu c tính tâm lý cá nhân: th hi n xu hữ ộ ể ệ ở ướng và tính cách t o ạ nên m t màu s c riêng bi t.ộ ắ ệ
- Ho t đ ng lao đ ng g m 3 thành ph n ch y u ch u s tác đ ng c a con ạ ộ ộ ồ ầ ủ ế ị ự ộ ủ
người:
T ch c quá trình lao đ ngổ ứ ộ
Năng su t lao đ ngấ ộ
K t qu lao đ ngế ả ộ
2 M c đích c a vi c nghiên c u tâm lý lao đ ng: ụ ủ ệ ứ ộ
- Nghiên c u nh ng đ c đi m tâm lý c a nh ng ngứ ữ ặ ể ủ ữ ười khác nhau đ ch ng ể ứ minh m t cách khoa h c và hoàn thi n công vi c l a ch n ngh nghi p và tộ ọ ệ ệ ự ọ ề ệ ư
v n ngh nghi p.ấ ề ệ
- Nghiên c u s m t m i v tâm lý d n đ n gi m sút kh năng làm vi c nh mứ ự ệ ỏ ề ẫ ế ả ả ệ ằ
h p lý hóa các ch đ lao đ ng, đi u ki n lao đ ng và quá trình lao đ ng.ợ ế ộ ộ ề ệ ộ ộ
- Nghiên c u nh ng nguyên nhân tâm lý c a nh ng hành đ ng sai sót d n đ nứ ữ ủ ữ ộ ẫ ế tai n n lao đ ng nh m m c đích ngăn ng a nh ng hành đ ng sai sót đó.ạ ộ ằ ụ ừ ữ ộ
- Nghiên c u nh ng quy lu t tâm lý c a s hình thành các kỹ năng, kỹ x o lao ứ ữ ậ ủ ự ả
đ ng s hình thành tay ngh cao nh m hoàn thi n các phộ ự ề ằ ệ ương pháp d y lao ạ
đ ng.ộ
- Nghiên c u các phứ ương ti n nâng cao năng su t lao đ ng và t ch c lao ệ ấ ộ ổ ứ
đ ng m t cách đúng đ n.ộ ộ ắ
- Nghiên c u m i quan h gi a ngứ ố ệ ữ ườ ới v i người trong quá trình lao đ ng ộ
nh m xây d ng t p th lao đ ng t t, hình thành thái đ đúng đ n đ i v i laoằ ự ậ ể ộ ố ộ ắ ố ớ
đ ng cho nh ng ngộ ữ ười lao đ ng.ộ
Trang 2 M c đích c a tâm sinh lý lao đ ng ụ ủ ộ : là hi u, đánh giá đúng đ n, khoa h c các ể ắ ọ
y u t tâm sinh lý c a ngế ố ủ ười lao đ ng góp ph n đáng k vào nâng cao hi u qu ộ ầ ể ệ ả
s n xu t, ch t lả ấ ấ ượng s n ph m, đ m b o an toàn và nâng cao ch t lả ẩ ả ả ấ ượng cu c ộ
s ng cho ngố ười lao đ ng.ộ
II Ecgonomi:
1 Ecgonomi (các y u t con ng ế ố ườ là môn khoa h c nghiên c u t ng i): ọ ứ ổ
h p s thích ng gi a phợ ự ứ ữ ương ti n kỹ thu t và môi trệ ậ ường lao đ ng v i ộ ớ
kh năng c a con ngả ủ ườ ề ải v gi i ph u, sinh lý, tâm lý nh m b o đ m cho ẫ ằ ả ả lao đ ng hi u qu nh t, đ ng th i b o v s c kh e, an toàn và ti n nghi ộ ệ ả ấ ồ ờ ả ệ ứ ỏ ệ cho con người
2 M c tiêu c a Ecgonomi: ụ ủ
Trong m i ho t đ ng, Ecgonomi luôn luôn theo đu i các m c tiêu nh m ọ ạ ộ ổ ụ ằ
t i u hi u qu ho t đ ng c a h th ng Ngố ư ệ ả ạ ộ ủ ệ ố ười – Máy – Môi trường
Quan h Ng ệ ườ i – Máy – Môi tr ườ ng
- M c tiêu c a Ecgonomi:ụ ủ
Hướng t i vi c lo i tr m i nguy h i cho s c kh e c a con ngớ ệ ạ ừ ọ ạ ứ ỏ ủ ười
Hướng t i s ti n nghi cho con ngớ ự ệ ườ ứi, t c là làm cho các đ i tố ượng
kỹ thu t phù h p v i các kh năng h u h n c a con ngậ ợ ớ ả ữ ạ ủ ười, có tác
d ng đ ng viên các quá trình tâm lý, sinh lý, h n ch m t m i và ụ ộ ạ ế ệ ỏ thúc đ y kh năng lao đ ng lâu dài mà không làm nh hẩ ả ộ ả ưởng đ n ế
s c kh e c a con ngứ ỏ ủ ười
Hướng t i t i u các t n hao sinh h c trong quá trình lao đ ng.ớ ố ư ổ ọ ộ
Làm cho lao đ ng có hi u qu cao (tăng năng su t và ch t lộ ệ ả ấ ấ ượng
c a lao đ ng).ủ ộ
Trang 3 M c tiêu chính c a Ecgonomi ụ ủ : là làm công c , thi t b , công vi c ụ ế ị ệ phù h p v i con ngợ ớ ười ch không ph i là làm cho con ngứ ả ười phù
h p v i công vi c, công c , thi t b ợ ớ ệ ụ ế ị
- Yêu c u và nguyên t c chính c a Ecgonomi đ i v i h th ng lao đ ng:ầ ắ ủ ố ớ ệ ố ộ
Đ i v i không gian và ph ng ti n lao đ ng: C u trúc không gian v ố ớ ư ệ ộ ấ ị trí làm vi c ph i đ m b o an toàn, ti n nghi cho 90% ngệ ả ả ả ệ ườ ửi s
d ng T th , l c c , chuy n đ ng c th ; kh năng ti p nh n ụ ư ế ự ơ ể ộ ơ ể ả ế ậ thông tin t các phừ ương ti n ph n ánh thông tin, đ c tính chuy n ệ ả ặ ể
đ ng c a c th ph i đ m b o an toàn và ti n nghi.ộ ủ ơ ể ả ả ả ệ
Đ i v i môi trố ớ ường lao đ ng: Đ m b o không gian di chuy n, thaoộ ả ả ể tác Trao đ i không khí, cân b ng nhi t, màu s c, âm thanh, rung ổ ằ ệ ắ
đ ng, b c x ph i đ m b o n m trong gi i h n cho phép.ộ ứ ạ ả ả ả ằ ớ ạ
Đ i v i quá trình lao đ ng: B o đ m an toàn, s c kh e, ti n nghi ố ớ ộ ả ả ứ ỏ ệ
đ th c hi n m c tiêu lao đ ng Lo i tr quá t i và dể ự ệ ụ ộ ạ ừ ả ướ ải t i – gi i ớ
h n trên và dạ ướ ủi c a ch c năng sinh lý, tâm sinh lý.ứ
3 H ướ ng phát tri n và ng d ng c a Ecgonomi ể ứ ụ ủ :
- Ecgonomi d phòng: th y rõ s h n ch c a kh năng con ngự ấ ự ạ ế ủ ả ười, bi tế tôn tr ng nh ng đ c đi m hình thái, sinh lý, tâm lý c a ngọ ữ ặ ể ủ ười lao
đ ng thì không nh ng tăng năng su t mà còn tránh độ ữ ấ ược cho người lao đ ng các tai n n và b nh t t không mu n có.ộ ạ ệ ậ ố
Thi t k công ngh máy móc: Thi t k ph i làm gi m gánh n ng ế ế ệ ế ế ả ả ặ
th l c, tâm th n và gánh n ng do môi trể ự ầ ặ ường, đ xu t các c i ề ấ ả
ti n đ thích nghi gánh n ng lao đ ng và gánh n ng môi trế ể ặ ộ ặ ường
đ i v i kh năng ch u đ ng c a con ngố ớ ả ị ự ủ ười Khi thi t k ph i tính ế ế ả
đ n đ c đi m liên quan đ n ngế ặ ể ế ườ ử ụi s d ng nh : tu i, gi i tính, ư ổ ớ
đ c đi m nhân tr c, th l c, trình đ h c v n, phong t c t p ặ ể ắ ể ự ộ ọ ấ ụ ậ quán…
T ch c lao đ ng khoa h c: Hoàn thi n và h p lý hóa các thao tác, ổ ứ ộ ọ ệ ợ quy đ nh ch đ lao đ ng và ngh ng i …ị ế ộ ộ ỉ ơ
Tuy n ch n ngh nghi p: M t s công vi c có nh ng đòi h i thíchể ọ ề ệ ộ ố ệ ữ ỏ nghi ngh nghi p đ c bi t, c n tuy n ch n nh ng ngề ệ ặ ệ ầ ể ọ ữ ười có kh ả năng thích nghi t t v i ngh nghi p đó.ố ớ ề ệ
- Ecgonomi s a ch a: đử ữ ược phát huy r ng nh ng n i có b t h p lý ộ ở ữ ơ ấ ợ trong quá trình lao đ ng, đ c bi t nh ng nộ ặ ệ ở ữ ước đang phát tri n ể Trong quá trình v n hành các trang thi t b , máy móc, d ng c nh p ậ ế ị ụ ụ ậ
kh u có th phát sinh các y u t b t h p lý, có h i, nguy hi m làm ẩ ể ế ố ấ ợ ạ ể
nh h ng đ n ng i lao đ ng và tăng nguy c x y ra tai n n lao
đ ng, b nh ngh nghi p Đ c i thi n h p lý, thộ ệ ề ệ ể ả ệ ợ ường được th c hi n ự ệ theo 4 giai đo n:ạ
Phát hi n (ch n đoán): quay phim, ch p nh các t th làm vi c, ệ ẩ ụ ả ư ế ệ quan sát bi u đ sinh lý, phân tích các s c ,…ể ồ ự ố
Th nghi m: Dùng th nghi m phân tích các bi u đ đã ch n.ử ệ ử ệ ể ồ ọ
Ứng d ng: c i t o các b t h p lý theo các th nghi m đã thành ụ ả ạ ấ ợ ử ệ công
Trang 4 Đánh giá: Quan sát hành vi người lao đ ng d a vào các hi u ộ ự ệ
qu ( ch t lả ấ ượng, s lố ượng, tr giá s n ph m, an toàn thi t b , an ị ả ẩ ế ị toàn con ngườ ứi, s c kh e, n đ nh nhân s ).ỏ ổ ị ự
III Các bi n pháp: ệ
- Th c hi n vi c đánh giá các y u t tâm sinh lý – Ecgônômi trong quanự ệ ệ ế ố
tr c môi trắ ường lao đ ng; đo- ki m traộ ể môi trường lao đ ngộ , l p h ậ ồ
s v sinh lao đ ngơ ệ ộ (theo thông t 19/2011/TT-BYT)ư
- Đánh giá các y u t tâm sinh lý –Ecgônômiế ố làm c s đ th c hi nơ ở ể ự ệ
ch đ b i dế ộ ồ ưỡng b ng hi n v t cho ngằ ệ ậ ười lao đ ng (theo thôngộ
tư 25/2013/TT-BLĐTBXH)
- Đánh giá gánh n ng đi u ki n lao đ ng, lao đ ng th l c, căng th ngặ ề ệ ộ ộ ể ự ẳ
th n kinh tâm lý, gánh n ng nhi t, gánh n ng h c xầ ặ ệ ặ ệ ơ ương kh p…ớ làm c s khoa h c đ phân lo i ngh n ng nh c, đ c h i, nguy hi mơ ở ọ ể ạ ề ặ ọ ộ ạ ể
và đ c bi t n ng nh c, đ c h i, nguy hi m.ặ ệ ặ ọ ộ ạ ể
- Đánh giá t th lao đ ng và t v n các gi i pháp can thi p cho c sư ế ộ ư ấ ả ệ ơ ở lao đ ng.ộ
- T v n can thi p Ecgônômi, t ch c lao đ ng, ch đ lao đ ng nghư ấ ệ ổ ứ ộ ế ộ ộ ỉ
ng i h p lý, hơ ợ ướng d n t th , các bài t p th d c, th giãn… nh mẫ ư ế ậ ể ụ ư ằ
b o v s c kh e ngả ệ ứ ỏ ười lao đ ng và giúp doanh nghi p tăng năng su tộ ệ ấ lao đ ng.ộ
- Đào t o, t v n đ c s t c i thi n đi u ki n lao đ ngạ ư ấ ể ơ ở ự ả ệ ề ệ ộ
- T v n thi t k Ecgônômi c s lao đ ng.ư ấ ế ế ơ ở ộ
- Cung c p các khoá đào t o c b n, nâng cao cho các đ n v và cá nhânấ ạ ơ ả ơ ị
có nhu c u trong đánh giá đi u ki n lao đ ng, lĩnh v cầ ề ệ ộ ự tâm sinh lý – Ecgônômi
- Cung c p các khoá đào t o c b n, nâng cao cho các đ n v và cá nhânấ ạ ơ ả ơ ị
có nhu c u theo các chuyên đ riêng bi t, theo t ng ngành ngh nhầ ề ệ ừ ề ư
đi n t , may m c, da gi y, văn phòng, c khíệ ử ặ ầ ơ …
Bi n pháp trong m t s ngành ngh : ệ ộ ố ề
- Thi t k gh ng i phù h p v i đ c đi m nhân tr c c a công nhânế ế ế ồ ợ ớ ặ ể ắ ủ may đ gi m đau m i c và th t l ng.ể ả ỏ ơ ắ ư
- Làm bàn quay đ cao h p lý đ đánh vecni xở ộ ợ ể ở ưởng m c đ gi mộ ể ả căng th ng và đau m i c ẳ ỏ ơ
- Làm giá h ng nguyên v t li u tránh r i xu ng sàn đ công nhânứ ậ ệ ơ ố ể không ph i cúi xu ng nh t.ả ố ặ
- Đ gi m nhi t b c x t lò nung nhi t đ cao dùng s n có nhôm s nể ả ệ ứ ạ ừ ệ ộ ơ ơ
m t ngoài lò nung, dùng t p d có s i nhôm m t ngoài và s i bôngặ ạ ề ợ ở ặ ợ
m t trong, có t m ch n 2 l p b ng s t di đ ng tr c c a lò nung
- Qu t hút đ y, m r ng c a s nh ng v trí lao đ ng có các y u tạ ẩ ở ộ ử ổ ở ữ ị ộ ế ố
đ c h i.ộ ạ
- D n quang và x p đ t thi t b g n gàng b ng cách làm giá có bánh xeọ ế ặ ế ị ọ ằ
đ v t li u và chuyên ch v t li u.ể ậ ệ ở ậ ệ
Trang 5- C i ti n thi t k kéo dài tay c m tránh đ a tay vào g n máy; c i ti nả ế ế ế ầ ư ầ ả ế
l p thêm thi t b khoá và b ph n đi u khi n thoi máy d t đ đ mắ ế ị ộ ậ ề ể ệ ể ả
b o an toàn cho công nhân v sinh và b o dả ệ ả ưỡng máy; c i ti n chi uả ế ế sáng t nhiên t t h n b ng dùng tôn nh a trong l p trên mái và đ nhự ố ơ ằ ự ắ ị
kỳ lau chùi kính, tăng cường chi u sáng nhân t o b ng b trí l iế ạ ằ ố ạ ngu n sáng h p lý; c i ti n chu kỳ lao đ ng ngh ng i gi a gi : gi mồ ợ ả ế ộ ỉ ơ ữ ờ ả chu kỳ lao đ ng 1gi và ngh 1 gi xu ng còn lao đ ng 1/2 gi nghộ ờ ỉ ờ ố ộ ờ ỉ 1/2 gi ,c i ti n gh ng i t t h n có gi m xóc và đ m t t h n.ờ ả ế ế ồ ố ơ ả ệ ố ơ
- Trang b thi t b c gi i và xe cho v n chuy n và nâng v t n ng, thayị ế ị ơ ớ ậ ể ậ ặ
x ng s t b ng x ng nhôm và làm móc c m tay vào cán x ng đã gi mẻ ắ ằ ẻ ầ ẻ ả
tr ng lọ ượng xúc, c i thi n t th lao đ ng.ả ệ ư ế ộ
- B o dả ưỡng d ng c ngay dụ ụ ưới m không đem lên m t đ t đ ti tỏ ặ ấ ể ế
ki m th i gian s c l c cho công nhân ệ ờ ứ ự
- Trang b lo i gh ng i m m, có đi u ch nh đị ạ ế ồ ề ề ỉ ược chi u cao và có t aề ự
l ng ư
- Xem xét áp d ng ch đ ngh ng n kho ng 5 - 10 phút (4 – 5 l n/caụ ế ộ ỉ ắ ả ầ lao đ ng), k t h p v i các bài t p th d c/v n đ ng ngay t i v tríộ ế ợ ớ ậ ể ụ ậ ộ ạ ị lao đ ng.ộ
Nh ng đi u c n l u ý và phòng tránh trong quá trình lao ữ ề ầ ư
đ ng ộ
- Đ m b o t t v đ i s ng v t ch t cũng nh tinh th n cho ngả ả ố ề ờ ố ậ ấ ư ầ ười lao
đ ng.ộ
- Đ m b o đi u ki n làm vi c t t: máy móc, thi t b ph i phù h p v iả ả ề ệ ệ ố ế ị ả ợ ớ
c th c a ngơ ể ủ ười lao đ ng, không đòi h i ngộ ỏ ười lao đ ng ph i làmộ ả
vi c quá căng th ng, nh p đ quá kh n trệ ẳ ị ộ ẩ ương và th c hi n nh ngự ệ ữ thao tác gò bó
- Đ m b o ch đ lao đ ng bao g m: ch đ th i gi làm vi c, th i giả ả ế ộ ộ ồ ế ộ ờ ờ ệ ờ ờ ngh ng i, ch đ b i dỉ ơ ế ộ ồ ưỡng b ng hi n v t, ch đ đ i v i lao đ ngằ ệ ậ ế ộ ố ớ ộ
n , ch đ đ i v i lao đ ng ch a thành niên, ch đ đ i v i ngữ ế ộ ố ớ ộ ư ế ộ ố ớ ười lao
đ ng cao tu i, ngộ ổ ười tàn t t v.v ậ
- Đ i v i lao đ ng n c n chú ý v tâm lý, sinh lý, thiên ch c sinh con,ố ớ ộ ữ ầ ề ứ nuôi con
- Đ i v i lao đ ng ch a thành niên c n chú ý đ n tâm lý, sinh lý, yêuố ớ ộ ư ầ ế
c u phát tri n trí tu và nhân cách c a h Không s d ng lao đ ng vầ ể ệ ủ ọ ử ụ ộ ị thành niên trong các công vi c ngh , công vi c c m lao đ ng ch aệ ề ệ ấ ộ ư thành niên
- Đ i v i lao đ ng là ngố ớ ộ ười cao tu i, ngổ ười tàn t t c n chú ý đ n s cậ ầ ế ứ kho , tâm lý, ti m năng v trí tu và kinh nghi m th c t c a h ẻ ề ề ệ ệ ự ế ủ ọ
- Đ i v i ngố ớ ười lao đ ng làm vi c trong đi u ki n lao đ ng có y u tộ ệ ề ệ ộ ế ố
đ c h i, nguy hi m c n th c hi n t t ch đ trang b phộ ạ ể ầ ự ệ ố ế ộ ị ương ti nệ
Trang 6b o v cá nhân, ch đ b i dả ệ ế ộ ồ ưỡng ch ng đ c h i, nguy hi m b ngố ộ ạ ể ằ
hi n v t, ch đ th i gi làm vi c, th i gi ngh ng i.ệ ậ ế ộ ờ ờ ệ ờ ờ ỉ ơ
- Th c hi n ch đ chung b i dự ệ ế ộ ồ ưỡng hi n v t và ch đ th i gi làmệ ậ ế ộ ờ ờ
vi c, th i gi ngh ng i thích h p sẽ giúp cho ngệ ờ ờ ỉ ơ ợ ười lao đ ng nhanhộ
ph c h i s c kho , tăng cụ ồ ứ ẻ ường s c đ kháng, giúp đào th i các ch tứ ề ả ấ
đ c h i đã xâm nh p vào c th trong quá trình lao đ ng s n xu t.ộ ạ ậ ơ ể ộ ả ấ
B i dồ ưỡng b ng hi n v t ph i b o đ m:ằ ệ ậ ả ả ả
Đ lủ ượng dinh dưỡng c n thi t.ầ ế
Ăn u ng t i ch trong th i gian làm vi c.ố ạ ỗ ờ ệ
Giúp quá trình đào th i ch t đ c nhanh không gây tác d ngả ấ ộ ụ
IV K t lu n: ế ậ
Vi c nâng cao nh n th c cho ngệ ậ ứ ườ ử ụi s d ng lao đ ng, cũng nh ngộ ư ười lao
đ ng và c ng đ ng hi u bi t v Ecgonomi đ c i thi n đi u ki n lao đ ng làộ ộ ồ ể ế ề ể ả ệ ề ệ ộ
c n thi t nh m đ m b o an toàn v sinh lao đ ng, d phòng các b nh nghầ ế ằ ả ả ệ ộ ự ệ ề nghi p, b nh liên quan đ n ngh nghi p và tăng năng su t lao đ ng.ệ ệ ế ề ệ ấ ộ