Cấu trúc bị động

Cấu trúc bị động đơn giản là be + V3, trong đó be là động từ to be được chia theo thì tense hoặc dạng form tùy vào câu, còn V3 là động từ ở cột số 3 tất nhiên, nếu động từ có quy tắc t

Một điểm đặc trưng của văn học thuật, bao gồm IELTS essay, chính là việc sử dụng các cấu trúc

bị động Vì vậy, bài này chúng ta sẽ khảo sát lại những cấu trúc này, cách mà chúng được sử dụng trong essay như thế nào, và vì sao chúng nên được sử dụng BÀI 4:

CẤU TRÚC BỊ ĐỘNG

(passive structures)

Bài này dự kiến kéo dài khoảng 1.5 tiếng Trong đó phần lý thuyết chiếm khoảng 45 phút, phần

bài tập 30 phút, và 15 phút dành cho việc đối chiếu câu trả lời với đáp án tham khảo

A Lý thuyết (45 phút)

Để bắt đầu, thầy sẽ kể các em nghe 1 câu chuyện thế này Ở Ireland có 1 quán bar, mà hễ khách nào rời khỏi quán bar đó có dấu hiệu say, thì họ sẽ mời vị khách đó đi trên 1 vạch vôi màu trắng thẳng tắp được kẻ trước quán Nếu vị khách không đi thẳng được hết vạch vôi, sẽ được yêu cầu đi taxi về, chứ tuyệt đối không được lái xe về nhà, vì có thể gây tai nạn cho chính mình và người khác

Giờ giả sử em phải dịch câu chuyện này ra tiếng Anh, em sẽ viết như thế nào? Thầy gợi ý

vài từ: say xỉn: drunk, thẳng: straight, gây tai nạn: cause accident, yêu cầu ai đó làm điều gì: ask someone to do something Một bạn có thể viết như sau:

In Ireland, there is a bar When a drunk customer leaves the bar, the bar asks him to walk on a white straight line If he cannot walk straight, the bar asks him to take taxi home The bar does not allow him to drive home because he can cause accidents (P1)

Các em thầy đoạn này có gì chưa hay? (Tội bạn nào viết đoạn này, bị nhận xét chắc buồn

lắm!) Một đoạn ngắn chỉ có 5 câu, mà từ the bar lặp lại 5 lần Nhưng đó chưa phải là tất

cả Quán bar là 1 địa điểm, nơi chốn, nên thường không dùng với các động từ yêu cầu

(ask), cho phép (allow)

Giả sử, em có mong muốn thay thế the bar bằng một danh từ chỉ người, thì the bar thật

sự là ai? Tất nhiên là nhân viên của quán bar Thế, một người hay nhiều người, nam hay

nữ? Nếu một người mà là nam, chúng ta sẽ dùng he, nếu một người mà là nữ, chúng ta sẽ dùng she, còn nếu nhiều người, chúng ta sẽ dùng they Rồi giờ chúng ta cố gắng ngồi

nhớ lại, em ở đó nhân viên mấy người, nam hay nữ Nhưng mà, có thật sự cần làm điều

đó không?

Nên nhớ, mục đích chúng ta kể lại câu chuyện này, nhấn mạnh vào việc khách hàng say xỉn sẽ phải làm theo 1 quy tắc gì đó của quán bar Chúng ta không hề quan tâm nhân viên yêu cầu khách bước đi trên vạch vôi trắng là nhân viên nào, tên gì, nam hay nữ, một người hay nhiều người Đó không phải là điểm chính chúng ta muốn nhấn mạnh Đại loại

là, sẽ có người yêu cầu khách ra khỏi quán bar phải bước đi trên vạch vôi trắng, thế thôi! Cái chúng ta muốn nhấn mạnh là việc khách say xỉn sẽ bị yêu cầu đi trên vạch vôi, và đi không được thì bị yêu cầu đi taxi về nhà

Trong tiếng Anh, có 1 cấu trúc có thể giúp chúng ta giải quyết vấn đề này, chính là cấu trúc bị động Cấu trúc bị động đơn giản là be + V3, trong đó be là động từ to be được

chia theo thì (tense) hoặc dạng (form) tùy vào câu, còn V3 là động từ ở cột số 3 (tất

nhiên, nếu động từ có quy tắc thì thêm -ed

Giả sử chúng ta muốn chia cấu trúc bị động be + V3 cho thì hiện tại đơn, thì chúng ta nhớ là công thức của thì hiện tại đơn là S + V-s/es Chúng ta sẽ có

Hiện tại đơn: S + V-s/es

Cấu trúc bị động: be + V3

-

Bị động của HTĐ: S + is/are + V3

Như vậy ở đây, động từ be được chia ở hiện tại đơn bằng cách thêm -s/es tùy vào chủ ngữ số nhiều hay số ít Tuy nhiên, be là một động từ đặc biệt, có 2 thể is và are cho hiện tại, chứ không phải bes, hay bees

Với thì hiện tại hoàn thành thì sao?

HTHT: S + have + V3

-

Bị động của HTHT: S + have + been + V3

Như vậy, vì hiện tại hoàn thành luôn có S + have + V3, trong khi thể bị động phải có be + V3, nên khi chia bị động cho thì này, động từ be phải chia ở dạng V3 (tức là been) sau have

Làm tương tự, chúng ta sẽ có bị động của thì tương lai đơn là S + will + be + V3, và bị động của hiện tại tiếp diễn là S + is/are + being + V3

Cấu trúc bị động, khi dịch qua tiếng Việt, thường là được gắn với từ bị hoặc được Với

đoạn (P1) ở trên, chúng ta có thể viết lại như sau:

Ở Ireland có 1 quán bar Khi một khách hàng say xỉn rời quán, anh ta được yêu cầu đi trên một đường thẳng màu trắng Nếu anh ta không thể đi thẳng, anh ta được yêu cầu đi taxi về nhà Anh ta không được cho phép lái xe về nhà vì anh ta có thể gây tai nạn

Trong đoạn văn này, chúng ta thấy có 3 chỗ có từ bị hoặc được (gạch dưới) Chúng ta sẽ

chuyển ngữ như sau:

Anh ta: he Được yêu cầu là be + V3, trong đó V3 ở đây là cột 3 của động từ ask Sau

khi tra từ điển Oxford, chúng ta thấy ghi V3 của ask là asked (bạn nào không biết dùng

từ điển hay các công cụ hỗ trợ học tiếng Anh, hãy đọc quyển Vài gợi ý về phương pháp

tự học IELTS của thầy) Còn be ở đây sẽ chia như thế nào?

Trước hết, chúng ta xác định xem là chia thì hay chia dạng? Vì trước be có chủ từ (anh ta), nên chắc chắn là chia thì rồi Vậy, thì gì (trong 5 thì mà chúng ta đã nói ở bài trước)? Chúng ta để ý sẽ thấy, ở đây chúng ta đang lập luận, kể một sự việc có thật ở Ireland, vì thế chúng ta sẽ dùng thì hiện tại đơn (chắc chắn chúng ta không kể về tương lai 20 năm

sau mới có chuyện này, hay quá khứ cách đây 10 năm Chúng ta đang mô tả 1 sự việc có

thật) Vì vậy, be sẽ được chia là is hoặc are tùy theo chủ từ Ở đây chủ từ là he (anh ta)

số ít, nên chúng ta sẽ chia be là is

Như vậy, anh ta được yêu cầu sẽ là he is asked Nhưng sau he is asked là động từ đi bộ (walk) Tất nhiên là walk không có chủ từ (vì he là chủ từ của is asked rồi), nên walk sẽ

phải chia 1 dạng nào đó Và các em nhớ là, sau be V3 mà cộng một động từ, thì động từ

đó thường là to V Vậy, anh ta được yêu cầu đi trên một đường thẳng sẽ là he is asked to walk on a white straight line

Thế còn, anh ta không được cho phép? Ở đây là câu phủ định (vì có từ không) Như ta

đã biết, phủ định của động từ chỉ cần thêm not, nhưng sẽ là:

a He is not allowed to drive home, hay

b He is allowed not to drive home?

Nói cách khác, chúng ta sẽ thêm not sau is hay sau allowed?

Thật ra, cách nào cũng được, nhưng sắc thái khác nhau He is not allowed to drive

home, có nghĩa là anh ta không được phép lái xe về nhà (mặc dù anh ta van xin được lái

xe về nhà), mà phải đi xe buýt, đi taxi, đi bộ… tùy! Còn he is allowed not to drive

home, có nghĩa là anh ta được phép không phải lái xe về nhà (anh ta van xin không tự lái

xe về nhà, mà xin đi xe buýt/taxi hay đi bộ… và được chấp thuận)

Ở đây, rõ ràng anh ta muốn tự lái xe về nhà, nhưng không được phép, nên chúng ta sẽ

chọn câu a Đoạn văn (P1) có thể viết lại như sau:

In Ireland, there is a bar When a drunk customer leaves the bar, he is asked to walk on

a white straight line If he cannot walk straight, he is asked to take taxi home He is not allowed to drive home because he can cause accidents (P2)

Tất nhiên đoạn văn này vẫn còn điểm chưa hay, ví dụ như cấu trúc he is asked bị lặp lại (tương tự với he is allowed) Chúng ta có thể thay đổi cấu trúc câu 1 chút cho hay hơn

như sau:

In Ireland, there is a bar When a drunk customer leaves the bar, he is asked to walk on

a white straight line If he cannot walk straight, he is not allowed to drive home to avoid causing accidents (P3)

Trong ví dụ về quán bar ở Ireland, chúng ta thấy rằng việc sử dụng cấu trúc bị động

được dùng vì không rõ đối tượng thực hiện hành động là ai (nhân viên quán bar, nam hay

nữ, 1 hay nhiều?) Với cấu trúc bị động, chúng ta đã lờ đi những đối tượng này và không nhắc đến họ trong câu

Nhưng, có khi nào, chúng ta vẫn nhắc đến đối tượng thực hiện hành động, nhưng lại dùng cấu trúc bị động hay không? Có! Nhưng trước khi đến với ví dụ dạng này, chúng ta hãy chấp nhận một điều sau: là nếu đề cập đối tượng thực hiện hành động trong cấu trúc bị

động, chúng ta sẽ dùng cụm BY + đối tượng hành động (agent) theo sau be + V3 Nói

cách khác:

Be V3 + by agent

Agent ở đây có thể là người hoặc không phải là người

Ví dụ agent là người:

Usually, people are attacked by some gangsters if they walk alone at night (4)

Attack: tấn công; gangster: xã hội đen/kẻ cướp Vậy câu này có thể dịch là: Thường thì

người ta bị gangster tấn công nếu đi một mình ban đêm

Như vậy, đối tượng thực hiện hành động tấn công ở đây là gangster, chỉ người, được nối với be V3 bằng từ by

Ví dụ agent không phải là người:

High blood pressure is usually caused by obesity and alcohol intake (5)

Blood pressure: huyết áp; obesity: béo phì; alcohol intake: sự tiếp nạp rượu bia vào cơ

thể Vậy câu này có thể dịch là: Cao huyết áp thường bị gây ra do bệnh béo phì và việc uống rượu bia quá nhiều

Ở đây, đối tượng thực hiện hành động gây ra là obesity và alcohol intake Cả 2 đối tượng này đều không phải là người Chúng được gắn với cấu trúc be V3 bằng từ by

Cấu trúc be V3 + by + agent là như vậy Thế khi viết essay, khi nào chúng ta nên dùng

by + agent? Nói cách khác, khi nào chúng ta dùng cấu trúc bị động nhưng vẫn nhắc đến

đối tượng thực hiện hành động? Mời các em đọc thử 2 đoạn văn sau đây:

When children use social networks, they may face some problems First, some people whom children do not know may harrass them with unpleasant words Second, violent content can affect them and makes them more aggressive (6)

Harass: xâm phạm; unpleasant words: những lời khó nghe; violent content: nội dung bạo lực; aggressive: hung hăng

When children use social networks, they may face some problems First, they may be harassed by unpleasant words of people whom they do not know Second, they can be affected by violent content to become more aggressive (7)

Sự khác biệt giữa đoạn (6) và đoạn (7) là gì? Nếu nhìn vào ngữ pháp, em sẽ thấy là đoạn

(6) dùng dạng chủ động trong khi đoạn (7) dùng cấu trúc bị động Nhưng không chỉ như

thế Nếu chúng ta xét ở góc độ ý nghĩa và sự mạch lạc, thì cả 2 đoạn này đều bàn những

nguy hiểm đối với trẻ con Như vậy, cái mà chúng ta muốn nhấn mạnh ở đây là trẻ con Cách viết của đoạn (6) làm mờ đi đối tượng chính mà chúng ta đang bàn (children được thay bằng them, đặt ở giữa câu) trong khi ở đoạn 7, children được thay bằng they, đặt ở

vị trí chủ từ của tất cả các câu phía sau, làm nổi bật đối tượng đang bàn

Như vậy, khi chúng ta muốn tạo sự mạch lạc về ý tưởng bằng cách nhấn mạnh đối tượng

children như trên (dù đối tượng đó bị tác động), thì cấu trúc bị động sẽ phù hợp hơn

Một điểm đặc biệt mà thầy muốn lưu ý các em qua đoạn (7) là: cấu trúc bị động ở đây

được dùng sau các động từ khiếm khuyết (modal verb) can, should và may Để hiểu vì

sao sử dụng các động từ khiếm khuyết này, các em hãy đọc chương 3, BÀI 4 Ở đây tạm

thời chúng ta chỉ học về cấu trúc mà thôi

Động từ khiếm khuyết có 2 tên gọi: defective verb hoặc modal verb Defective nghĩa là

khiếm khuyết (tức là thiếu mất 1 bộ phận gì đó), vì vậy defective verb gọi là động từ

khiếm khuyết, ý nói là những động từ này không đủ nghĩa, mà phải có thêm 1 động từ

khác đi kèm mới rõ nghĩa Ví dụ nói I can, thì không biết là I can cái gì Vì vậy chúng ta phải thêm động từ khác sau can: I can swim, I can fly, I can dance, I can play guitar…

Còn mode là phương thức (giống như mode of transport = phương thức vận chuyển),

modal là tính của của mode, suy ra modal verb là động từ thể hiện 1 phương thức gì đó

Phương thức ở đây có thể là khả năng (can, may, might), lời khuyên (should), ép buộc (must)… Như vậy, dù có tên gọi gì đi nữa, thì cũng là những động từ can, may, might,

should, must… thôi Nên nhớ, những động từ này không chia như các động từ thông thường: không thêm -s/es, không thêm -ed…

Công thức chung của cấu trúc bị động đứng sau modal verb là MODAL + be + V3, nghĩa là giữa nguyên từ be, và đặt sau can, may, might, must, should Chúng ta xem

một số ví dụ sau đây

Children may be harmed when they use the Internet

to socialize (8)

Harm: bị hại, socialize: gặp gỡ và giao tiếp với người

khác

Như vậy, câu này là: trẻ con có thể bị hại khi dùng Internet để gặp gỡ và giao tiếp với người khác Trong câu này, các em thấy là, cấu

trúc bị động be harmed được đặt sau modal

verb may, với be được giữ nguyên không chia

(thay vì is, are, was…) Các em chú ý: may ở

đây giống như can, chỉ khả năng 1 sự việc có

thể xảy ra

Some measures should be done to solve this

problem (9)

Measure là giải pháp, như solutions vậy Còn

solve là giải quyết

Như vậy, câu này nên dịch là: Vài giải pháp

nên được thực hiện để giải quyết vấn đề này Các em thấy là, cấu trúc bị động be done

được đặt sau should

Ngoài cấu trúc MODAL + be + V3 rất phổ biến khi

viết essay, bị động còn được dùng ở 1 dạng khác, là

đứng sau các động từ thông thường khác Các em xem

vài ví dụ dưới đây

School facilities really need to be upgraded and maintained from time to time (10)

School facilities là cơ sở vật chất của trường học, gồm các phòng học, bàn ghế, phòng thí nghiệm… upgrade là nâng cấp (grade là cấp độ, còn up là lên, tức nâng cấp độ lên), maintain là bảo trì, còn from time to time không phải là hết lần này tới lần khác, mà là

thỉnh thoảng Vậy câu này dịch là: Cơ sở vật chất trường học thật sự cần được nâng cấp

và thỉnh thoảng bảo trì

Ở đây, em thấy là cấu trúc bị động be upgraded được đặt sau động từ need Vì need không phải modal verb, nên giữa need không thể cộng trực tiếp be upgraded, mà phải

có to ở giữa

Các em nhớ viết hoa

Internet và thường dùng chữ the đặt trước nó: the Internet

Maybe là trạng từ (có lẽ), giống từ

perhaps, thường đặt ở đầu câu:

Maybe she will come home tonight

May be là 2 động từ may và be đặt

gần nhau, ví dụ:

He may be punished for his cheat There may be some rain tonight

Measure (v): đo đạc Measurement (n): số đo, phép đo

measure (n): giải pháp

Patients’ preferences have to be taken into consideration to improve the service quality (11)

Patients là bệnh nhân (patient cũng có nghĩa là kiên trì khi nó là 1 tính từ), preferences

là ý thích (tức là họ thích kiểu chăm sóc này hơn, thích nằm ở phòng kia hơn…), take into consideration: xem xét Vậy câu này dịch là: Ý thích của bệnh nhân phải được xem

xét để tải thiện chất lượng dịch vụ

Tương tự, ở đây em thấy cấu trúc bị động be taken được đặt sau have, và vì have là 1 động từ bình thường, nên phải thêm to giữa chúng

Để kết thúc bài học, chúng ta xem một ví dụ phức tạp sau đây

People can protect our planet by minimizing the risk of it being destroyed by universe objects (12) prep O Vform

Minimize là giảm thiểu tối đa, destroy là phá hủy, universe objects là những vật thể

trong không gian Vậy câu này dịch là: người ta có thể bảo vệ hành tính của chúng ta bằng cách giảm thiểu tối đa nguy cơ nó bị các vật thể trong không gian phá hủy

Trong câu này, các em thấy là, it ở đây đóng vai trò là object của giới từ of phía trước, vì vậy nó không có chức năng là chủ từ Và, vì nó không thể là chủ từ, nên cấu trúc bị động

be destroyed ở phía sau không thể chia theo thì (bạn nào quên, xem lại bài 1 dùm thầy)

Vì vậy ở đây, chúng ta phải chia theo dạng (form) Thế, Ving hay V3? Chúng ta có thể nghĩa là ở đây bị động, và dùng V3 (destroyed) là đủ Nhưng không đơn giản như vậy

Chúng ta biết rằng, sau giới từ (những từ như of, with, to, on, about…) sẽ là danh từ

(noun) hoặc gerund (động từ thêm -ing); và sau giới từ không thể cộng 1 mệnh đề (S +

V) Khi gặp mệnh đề (S + V), nếu chúng ta muốn giữ S + V, thì động từ V phải đưa về

dạng gerund (Ving) Câu 12 có thể được hiểu như sau:

People can protect our planet by minimizing the risk It is destroyed by universe objects (13)

Ở đây, động từ là is destroyed Nếu chuyển thằng Ving, sẽ là being destroyed Giả sử

em nghĩ rằng, động từ chính là destroyed, thì chỉ dùng destroying thôi, chứ sao lại dùng being destroyed Có điều, nếu em dùng destroying, thì đã làm mất hoàn toàn cấu trúc bị

động, và khi đó, ý nghĩa câu văn không còn nữa

People can protect our planet by minimizing the risk of it destroying by universe objects

Như vậy, điều cần rút ra ở đây là: sau giới từ (preposition), nếu cộng mệnh đề S + V thì động từ V phải đưa về dạng Ving (gerund)

Ngoài các các dùng trên đây, cấu trúc bị động còn được dùng cho kỹ thuật paraphrase mà

các em sẽ học ở chương 4, BÀI 2 Ngoài ra, ở chương 2, BÀI 6, các em sẽ biết 1 lý do

khác để dùng những cấu trúc này là nhằm làm bài viết khách quan hơn

Chúng ta cùng làm bài tập để củng cố kiến thức bài này nhé!

B Bài tập (30 phút)

1 Một cách để giải quyết vấn đề này là giới hạn lượng bia rượu mà một người được phép uống ở những nơi công cộng

2 Thức ăn nhanh chứa nhiều axít béo nhưng ít chất dinh dưỡng có lợi được trẻ con tiêu thụ một cách không kiểm soát

3 Sinh viên được đào tạo kỹ năng làm việc nhóm ở trường có thể hợp tác tốt hơn với đồng nghiệp của họ

4 Chương trình học có thể được thay đổi để phù hợp với khả năng của những học sinh này

5 Vài giải pháp khả thi có thể được thực hiện để giải quyết hai nguyên do này

6 Bằng việc dành thời gian sống hoặc làm việc ở một đất nước, người ta có thể tiếp xúc với ngôn ngữ đó mỗi ngày

7 Sách điện tử có thể được lưu trữ thuận tiện trên một thiết bị điện tử duy nhất

8 Nhiều hành động cần được thực hiện ngay lập tức để cứu những bãi biển xinh đẹp này khỏi bị ô nhiễm làm hỏng

9 Mỹ thuật được tin là giúp nuôi dưỡng sự sáng tạo và tưởng tượng

10 Việc cấm bia rượu được cho là biện pháp tốt nhất để giảm số lượng phạm tội liên quan đến bia rượu

C Đáp án tham khảo (15 phút)

1 One way to solve this problem is to limit the amount of alcohol which someone is allowed to drink at public places

2 Fast food which contains many fatty acids but few beneficial nutrients is consumed

by children in an uncontrolled way

3 Students who have been trained in teamworking skills at school can colloborate better with their colleagues

4 School curriculum can be modified to fit the ability of these students

5 Some plausible solutions can be implemented to tackle these two causes

6 By spending time living or working in a country, people can be exposed to the target language on a daily basis

7 E-books can be stored conveniently on a single electronic device

8 Actions need to be taken immediately to save those beautiful beaches from being destroyed by pollution

9 Art is believed to help foster creativity and imagination

10 Banning alcohol is said to be the best way to reduce the number of alcohol-related crimes