Bài giảng xã hội học đô thị

TỔNG QUAN VỀ XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ XHHĐTSỰ HÌNH THÀNH-PHÁT TRIỂN CUẢ NGÀNH XHHĐT TRÊN THẾ GIỚI XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ CÁC VẤN ĐỀ CỦA ĐỜI SỐNG ĐÔ THỊ LỊCH TRÌNH GIẢNG DẠY HỆ THỐNG BÀI TẬP... Đến n

Trang 1

3 CÁC VẤN ĐỀ CỦA ĐỜI SỐNG ĐÔ THỊ

Trang 2

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ (XHHĐT)

SỰ HÌNH THÀNH-PHÁT TRIỂN CUẢ NGÀNH XHHĐT TRÊN THẾ GIỚI

XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ

CÁC VẤN ĐỀ CỦA ĐỜI SỐNG ĐÔ THỊ

LỊCH TRÌNH GIẢNG DẠY

HỆ THỐNG BÀI TẬP

Trang 3

Cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, công

nghiệp hoá và quá trình đô thị hoá

mạnh mẽ đã làm nảy sinh vô số những

vấn đề xã hội tiêu cực và phức tạp tại

các đô thị và vì vậy đã thu hút sự chú ý của các nhà xã hội học của Phương Tây.

Tác phẩm "Đô thị" xuất bản năm 1905,

Max Weber đã chứng minh rằng cơ cấu

xã hội của đô thị tạo khả năng cho

sự phát triển của cá nhân và là công

cụ cho sự thay đổi của lịch sử và Weber

đã xem xét đô thị như là một thiết chế

xã hội Trong công trình "Thành phố lớn

và cuộc sống tinh thần" (Metropolis and mental life) xuất bản năm 1903, Georg Simmel đã chú ý vào mô hình tương tác

ở đô thị với tính chất chức năng và phi biểu cảm của các mối quan hệ và sự tiếp xúc ở đô thị Cũng như Weber, Simmel cho rằng cá nhân trong đời sống đô thị không có bản sắc riêng.

Trang 4

Những năm 20, Châu Âu và Bắc Mỹ hình

thành môn học Xã hội học về đời sống

đô thị (sociology of urban life), hay xã

hội học đô thị (urban sociology) Tại các nước phát triển (Anh, Pháp, Đức, Mỹ) có nhiều trường và viện nghiên cứu, khảo sát, công bố nhiều ấn bản về đề tài xã hội học đô thị.

Hội nghị đầu tiên của xã hội học đô thị được nhóm họp lần đầu tiên vào năm

1953 tại Đại học Columbia (Mỹ), với sự tham gia của nhiều nhà xã hội học trên thế giới Đến năm 1956, một hội thảo khoa học được tổ chức tại Bangkok (Thái Lan) với chủ đề "Vấn đề phát triển đô thị, các nhân tố kinh tế xã hội có ảnh hưởng tới đời sống đô thị các nước Châu

Á" đã nói lên tầm quan trọng của xã

hội học đô thị trong quá trình phát triển

nhanh chóng của xã hội.

Trang 5

là tội phạm trẻ em, sự di cư, vấn đề chủng tộc, người gia, sức khoẻ tâm lý, giai cấp xã hội, tôn giáo học vấn và các

xu hướng trong các đời sống xã hội-đó là phạm vi các vấn đề xã hội học đô thị nghiên cứu" Các vấn đề nghiên cứu ở đây chiếm đa số các vấn đề xã hội Điều này cho thấy khi xã hội phát triển càng cao thì nảy sinh càng nhiều vấn đề phức

tạp hay nói xã hội học đô thị ra đời

trong bối cảnh xã hội nông thôn đang thay đổi nhanh chóng, các kiểu

quan hệ truyền thống bị thay đổi trong

xã hội hiện đại.

Các nhà xã hội học đô thị có gắng giải thích bản chất các sự vật hiện tượng, cố

gắng đi sâu vào nghiên cứu cấu trúc,

quá trình của xã hội đô thị qua đó lý giải bản chất của đô thị, cộng đồng

đô thị, đời sống đô thị.

Trang 6

Mỹ, đối tượng nghiên cứu được khu biệt hóa

cụ thể hơn, rõ hơn Nên có rất nhiều định nghĩa về xã hội học đô thị, nhưng định nghĩa

chung nhất: "bao gồm việc khảo sát rộng rãi

quá trình đô thị hóa, trong đó nêu rõ những ảnh hưởng, tác động qua lại của các quá

trình này tới các tổ chức cá nhân và cộng

đồng dân cư đô thị nói chung".

Xã hội học đô thị và các mô hình kinh tế ngày càng phục thuộc nhiều vào các mô hình xã hội của cuộc sống đô thị Việc mở rộng, quy hoạch, xây dựng ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân đô thị trong các lĩnh vực lao động sản xuất, sinh hoạt – vui chơi, giải trí…của người dân.

XHH Đô thị là một lĩnh vực nghiên cứu của XHH, nghiên cứu bản chất của cơ cấu và quá trình xã hội đô thị, qua đó lý giải bản chất của đô thị, cộng đồng đô thị và đời sống đô thị.

Trang 7

MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC XHHĐT

cơ sở hạ tầng kỹ thuật và cả điều kiện thiên nhiên,

Các thành tố con người – xã hội:

Đó là cộng đồng dân cư sinh sống trên lãnh thổ đô thị với các thể chế luật lệ, lối sống, văn hóa, quan hệ…

Trang 8

Tiêu chí Đô thị Nông thôn

Về các nhóm giai Giai cấp công nhân, ngoài cấp, tầng lớp xã ra còn có các tầng lớp giai hội cấp khác như tư sản, thợ

thủ công, viên chức, trí thức, v.v

Nông dân, ngoài ra ở từng xã hội còn có các giai cấp, tầng lớp như địa chủ, phú nông, nhóm thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, v.v

Về lĩnh vực sản Sản xuất công nghiệp;

xuất ngoài ra, còn có các lĩnh

vực khác như dịch vụ, thương nghiệp, sản xuất tinh thần, v.V

Sản xuất nông nghiệp; ngoài

ra, còn phải kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp

Về lối sống, văn Lối sống thị dân hóa của từng

MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC XHHĐT

Nhấn mạnh từ góc độ xã hội thì cả đô thị và nông thôn đều được coi là những hệ thống xã hội, những cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như những xã hội nhỏ và trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội Vì vậy, trước hết đô thị và nông thôn cần được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Trang 9

* Đặc trưng cơ bản nhất về mặt xã hội học khi phân tích sự khác

biệt giữa đô thị và nông thôn

Trang 10

MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC XHHĐT

Đối tượng nghiên cứu: là xã hội học đôthị, trong đó yếu tố phi nông nghiệp là

cơ bản nhất, nghiên cứu đô thị dướicác hình thức cơ cấu, quá trình pt của

đô thị mà trong đó tập trung lý giải bảnchất và môi trường đô thị

Nhiệm vụ: nghiên cứu quy luật hìnhthành và pt của đô thị và những cộngđồng dân cư sinh sống trên lãnh thổ đô

thị, từ đó đưa ra dự báo về tương lai

phát triển của đô thị và kiến nghị các

biện pháp khắc phục các mặt hạn chếcủa đô thị

Trang 11

MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC XHHĐT

VỊ TRÍ CỦA ĐÔ THỊ TRONG XÃ HỘI, TRONG HỆ THỐNG CƯ TRÚ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ TRONG CÁC CHẾ ĐỘ XÃ HỘI ĐÃ QUA.

VỀ CƠ CẤU XÃ HỘI CŨNG NHƯ CÁC VẤN ĐỀ NẢY SINH VÀ SỰ CHUYỂN BIẾN XÃ HỘI Ở ĐÔ THỊ.

VỀ ĐẶC ĐIỂM LỐI SỐNG VĂN HÓA VÀ CÁC VẤN ĐỀ CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ Ở ĐÔ THỊ CŨNG NHƯ MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ.

VỀ QUÁ TRÌNH QUẢN LÝ ĐÔ THỊ, CÁC YẾU TỐ XÃ HỘI CŨNG NHƯ HẬU QUẢ CỦA QUÁ TRÌNH DI DÂN,

SỰ HOẠT ĐỘNG CỦA NGƯỜI DÂN THÀNH PHỐ.

Trang 12

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PT CỦA ĐÔ

THỊ

Trang 13

MÔ HÌNH TP SIÊU ĐÔ THỊ

VỀ KHÔNG GIAN VẬT CHẤT ĐÔ

Trang 14

Tuần Nội dung giảng dạy

Chương 1 Tổng quan về XHHĐT

1 Sự hình thành-phát triển cuả ngành XHHĐT trên thế giới

2 Xã hội học đô thị 2.1 Khái niệm đô thị 1

2.2 Định nghĩa XHH về đô thị 2.3 Mục tiêu của môn học XHHĐT

3 Các vấn đề của đời sống đô thị Chương 2 Các lý thuyết chính trong XHHĐT

1 Định nghĩa về đô thị của các nhà xã hội học cổ điển

2 2.Các lý thuyết chính trong XHH đô thị

2.1 Lý thuyết sinh thái học xã hội 2.2 Cộng đồng đô thị

Chương 2 Các lý thuyết chính trong XHHĐT (tt) 2.Các lý thuyết chính trong XHH đô thị

3 2.3 Những vấn đề đô thị, chính sách và quy hoạch

2.4 Đô thị hóa Chương 3 Quá trình đô thị hóa - cơ sở của XHHĐT

1 Khái quát quá trình Đô thị hóa trên thế giới

2 Đô thị hóa dưới góc độ XHH

4

3 Đô thị hóa ở các nước thuộc “Thế giới thứ ba”

4 Đô thị hóa ở Việt Nam Chương 4 Cơ cấu xã hội và lối sống của cộng đồng dân cư đô thị

1 Cộng đồng dân cư đô thị 5

2 Cơ cấu cộng đồng đô thị VN Chương 4 Cơ cấu xã hội và lối sống của cộng đồng dân cư đô thị (tt)

3 Sự phân tầng xã hội ở đô thị 6

Trang 15

Tuần Nội dung giảng dạy

Chương 5 Xã hội học đô thị và quy hoạch, phát triển đô thị

7 1 Quy hoạch và thiết kế đô thị từ góc nhìn XHH

Chương 5 Xã hội học đô thị và quy hoạch, phát triển đô thị (tt)

2 Ứng dụng XHHĐT trong quy hoạch 2.1 Điều tra khảo sát

8

2.2 Quy hoạch chung của đô thị 2.3 Quy hoạch chi tiết và quản lý khu ở trong đô thị Chương 5 Xã hội học đô thị và quy hoạch, phát triển đô thị (tt)

9 5 Vai trò của người dân đối với quy hoạch ĐT

Chương 7 Nhà ở đô thị và chính sách nhà ở đô thị

10 1 Định nghĩa “nhà ở”

2 XHH và nhà ở đô thị Chương 7 Nhà ở đô thị và chính sách nhà ở đô thị (tt)

11 3 Chính sách nhà ở đô thị

Chuyên đề: Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực

1 Các khái niệm cơ bản 12

2 Phương pháp ABCD Chuyên đề: Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (tt)

3 Các bước tiến hành 13

4 Thực hành khai thác nội lực cộng đồng Chuyên đề: Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (tt)

14 5 Báo cáo kết quả

Ôn tập và kiểm tra 15

Trang 16

Tên BT Nội dung Thời điểm Hình thức Tỉ lệ (%)

BT2 Viết bài báo tóm tắt thuyết trình Tuần 11

Viết báo cáo chuyên đề

12-14

Tiểu luận Báo cáo

Trang 17

“ Thiết nghĩ, do đô thị như một cơ thể sống và rất giống cây xanh Cây xanh có muôn hình vạn trạng, có cây thẳng đứng, có cây nhiều nhánh, có cây rễ mọc tua tủa ngay từ cành trên cao… Nhưng về hình thức cây nào cũng đẹp Chỉ cầu mong sao đừng

để nó bị sâu bệnh ”.

TS Võ Kim Cương

Trang 18

ĐÔ THỊ

Trang 19

CHƯƠNG 2 CÁC LÝ THUYẾT TRONG XHHĐT

Định nghĩa về đô thị

Đô thị như là một tổ chức XH

Chức năng: kinh tế, pháp lý và bảo vệ (Weber)

Phân công LĐ tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các bộ phậndân cư khác nhau, giúp liên kết những con người thành một

dạng đoàn kết hữu cơ (Durkheim).

Các ĐT như là những tổ chức chức năng mà nền tảng của nó

là những khế ước XH giữa các thành viên của nó (Maine).

Trang 20

Đô thị như là một tệ nạn

Quan điểm "phản ĐT" cho rằng những điều kiện sống ĐT đưa đến

những hệ quả tiêu cực với cá nhân ĐT càng PT thì con người ở

đây càng khác với người dân NT

ĐT là tác nhân gây sự biến đổi tâm lý và XH Đời sống ĐT gây ra sự

lệch chuẩn và các hành vi lệch chuẩn, nhưng cho phép con người

cơ hội để phát triển tối đa những tiềm năng của họ và trở nên tự do.

Trang 21

Đô thị như một lối sống

Tổ chức đời sống ĐT như là 1 khuôn mẫu khác hẳn về chất sovới các khuôn mẫu điển hình ở NT Các hình thức tổ chức ở ĐT

sẽ sản sinh ra những phong cách sống khác biệt so với NT.

Con người ĐT có những cá tính độc đáo và dễ bị rối loạn

tâm thần Một số nhà XHH qui trách nhiệm về các hành vi lệch

chuẩn và mất trật tự thường thấy ở các ĐT là do sự phức tạp

và các mô hình tổ chức của các Đt gây ra

Trang 22

Sự tồn tại của đô thị tự bản thân nó khác hẳn vấn đề đơn giản

và là xây dựng nhiều nhà cửa độc lập với nhau,ở đây cái tổnghợp, cái chung nhất không phải là con số cộng của những bộphận cấu thành Đó là cơ thể sống riêng biệt theo kiểu của nó

Trang 23

Trang 24

Các lý thuyết chính trong XHHĐT

ĐÔ THỊ - SỰ PHÂN CỰC GIỮA CÔNG CỘNG VÀ RIÊNG TƯ

Đô thị hoá, do bản chất của nó đã dẫn đến việc cư trú riêng biệt giữa các cánhân, các nhóm tại thành phố Trong điều kiện dân cư tập trung đông đúc,dotính chất không thuần nhất của xã hội đô thị cũng như do những khác biệt vềvăn hoá, nên con người hầu như không tránh khỏi việc tự phân biệt bản thânmỉnh với những ngưòi khác

Trong xã hội cá nhân này, mối quan hệ mang xu hướng thiết lập có mụcđích và chỉ là một phần trong toàn bộ con người của cá nhân đó

Một thành phố lớn là một “thế giới của những người lạ” (world of strangers),ủng hộ và tạo dựng những mối quan hệ cá nhân

Trang 25

ĐÔ THỊ LÀ MỘT ĐƠN VỊ TÁI SẢN XUẤT

Đô thị không phải là một quá trình tự động mà chú trọng phân tích đô thị trongmối quan hệ với những sự thay đổi lớn về chính trị và kinh tế (Marx)

Trong đô thị hiện đại, không gian liên tục được tái cấu trúc (Harvey)

Trang 26

ĐÔ THỊ LÀ MỘT LOẠI HÌNH VĂN HÓA

Văn hoá đô thị thể hiện tính văn minh.

Văn hoá đô thị trong mỗi thời đại đều là nơi trưng bày những gì hiện đại, mới mẻ, tiêu biểu, mẫu mực cho mỗi quốc gia.

Đó luôn là cái đích mà các vùng khác vươn tới.

Trong sự đi trước, vượt trội của đô thị có cả văn hoá và cả phản văn hoá.

Văn hoá đô thị có tính cơ động biến đổi cao (tính mở).

Đô thị là nơi dễ bị tác động và cũng dễ tác động đến khu vực khác những xu hướng, trào lưu về chính trị, xã hội, kinh tế, khoa học, lối sống

Tính cơ động và biến đổi không chỉ có ở đô thị như một sản phẩm phối thuộc mà cò là nhu cầu sinh tồn và phát triển của đô thị.

Ngày nay đời sống nông thôn cũng không còn khép kín như xưa nữa, nhưng dù sao mức độ mở, mức độ cơ động và tốc độ biến đổi của nó vẫn khác xa với đô thị.

Trang 27

ĐÔ THỊ LÀ MỘT LOẠI HÌNH VĂN HÓA

Văn hoá đô thị đề cao tính kỷ cương, thể chế.

Ở đô thị chỉ có một cách gắn kết hữu hiệu nhất là pháp luật và các thiết chế xã hội khác.

Sự hình thành văn hoá đô thị cần phải là sản phẩm nhân tạo, với các công cụ thuyết phục, nhưng không thể thiếu sự cưỡng bức.

Văn hoá đô thị đề cao cá nhân.

Nếu như văn hoá nông thôn đề cao cộng đồng, gia đình thì văn hoá đô thị đề cao cá nhân.

Xét cho cùng đô thị hóa chính là quá trình biến nông dân thành thị dân Chính vì vậy, văn hóa mới chính là linh hồn của quá trình đó.

Trang 28

SINH THÁI HỌC NHÂN VĂN

ĐÔ THỊ, CHÍNH SÁCH VÀ QH

CỘNG ĐỒNG ĐÔ THỊ

ĐÔ THỊ HÓA

Trang 29

SINH THÁI HỌC XÃ HỘI

Áp dụng nguyên lý của sinh thái học giải

thích sự phân bố dân cư đô thị

Hình thành lý thuyết về sự “cư trú tách biệt”

Trang 30

TRƯỜNG PHÁI CHICAGO

Nhấn mạnh cơ cấu dân số và sinh thái học đô thị

Urbanism as a way of life (L Wirth)

CHUYÊN MÔN HÓA PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG

PHÂN CHIA CHỨC NĂNG, VAI TRÒ XH

MẬT ĐỘ CAO

DÂN SỐ ĐÔNG

TÍNH XH KHÁC BIỆT

GIA TĂNG TỔ CHỨC TỰ NGUYỆN

ĐA NGUYÊN CHUẨN MỰC, SỰ BAO DUNG

THẾ TỤC HÓA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO

GIA TĂNG XUNG ĐỘT XH

HỆ THỐNG CHUYÊN

BIỆT HÓA

TẦM QUAN TRỌNG CỦA MASS MEDIA

Trang 31

g phái Chicago là nói đến khả năng có thể nảy sinh

ờng phái Hà Nội hay trường phái Đà Nẵng» để ngh

n xã hội đang « sống bừng » hay sống ngầm tron

u được các hình thức và tầm quan trọng, biết được

ấu thành của các vấn đề xã hội, để có thể tìm giải p

Nói đến trườn một «trường phái

Sài Gòn, trư iên cứu, giải thích

những sự kiệ g các đô thị lớn ở Việt Nam Hiể căn nguyên, nắm

rõ các yếu tố c háp quản lý

Trang 32

CỘNG ĐỒNG ĐÔ THỊ

Tổ chức xã hội của cộng đồng đô thị hiện đại gồm một mạng lưới khổng lồ vàphức tạp của cá nhân, nhóm xã hội, cấu trúc hành chính, thiết chế xã hội,mạng lưới này được chuyên biệt hóa bởi sự phân công lao động

Đối tượng của nó có thể được sắp xếp từ cấp nhỏ nhất và đơn giản nhất đếncấp lớn nhất và phức tạp nhất Cụ thể là cá nhân, nhóm sơ cấp, khu dân cư,mạng lưới xã hội, các nhóm xã hội, nhóm công nhân viên chức và các thiết chế

xã hội

Tất cả những tổ chức này là đối tượng quan sát, nghiên cứu của môn xã hộihọc đô thị

Định dạng
Số trang	53
Dung lượng	5,48 MB