giáo án văn 12 phát triển năng lực

3 phút * Mục tiêu/Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu: Nắm được một số vấn đề cơ bản giai đoạn văn học * Mục tiêu/Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu: Đạt những yêu cầu

Trang 1

Tiết 1: KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM

- Kỹ năng nhìn nhận: nhận diện lịch sử văn học cách mạng Việt Nam

- Kỹ năng đánh giá vấn đề: nhận xét, so sánh những đặc điểm của văn học Việt Nam

từ cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1975 so với các giai đoạn khác

- Kỹ năng trình bày vấn đề: trình bày kiến thức về một giai đoạn văn học.

3 Về thái độ:

Có quan điểm lịch sử, quan điểm toàn diện khi đánh giá văn học thời kì này; không khẳng định một chiều mà cũng không phủ nhận một cách cực đoan; Biết trân trọng giátrị của nền văn học cách mạng

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn học giai đoạn 1945 đến hết thế kỉXX

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

- Năng lực đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về nội dung, nghệ thuật của một

số tác phẩm

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận

II Chuẩn bị của GV và HS:

1 Chuẩn bị của GV:

- Thiết bị dạy học: SGK, SGV Ngữ văn 12 (tập 1); Tài liệu chuẩn kiến thức – kĩ năng

Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit

- Tư liệu tham khảo: Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến hết thế kỷ

XX (NXB Giáo dục)

2 Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), soạn bài theo hệ thống câu hỏi

hướng dẫn học bài, vở ghi

III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

1. Kiểm tra bài cũ: (kiểm tra kết hợp trong phần tìm hiểu kiến thức mới)

2 Bài mới:

a Hoạt động 1: Khởi động ( 5 phút)

* Mục tiêu; Phương pháp/Kĩ thuật dạy học

- Mục tiêu: Nhớ một số nội dung cơ bản đã học, tạo tâm thế cho HS tiếp cận bài mới

- Phương pháp: trực quan, trình bày 1 phút

* Hình thức tổ chức hoạt động: Nhìn hình ảnh đoán sự kiện

- GV trình chiếu một số hình ảnh: Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường

Ba Đình, Chiến thắng Điện Biên Phủ, Miền Bắc trong công cuộc xây dựng XHCN,

Chiến thắng miền Nam

Trang 2

HS trả lời, GV chuẩn xác, giới thiệu bài mới

b Hoạt động 2: Hình thành kiến thức ( 32 phút)

* Mục tiêu/Phương pháp/Kĩ thuật dạy học

- Mục tiêu:

+ Những đặc điểm cơ bản, những thành tựu lớn của văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến năm 1975

+ Những đổi mới bước đầu của văn học Việt Nam từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX

- Phương pháp: Sử dụng nhóm phương pháp đọc sáng tạo, nêu vấn đề, chơi trò chơi,

Thảo luận nhóm với kỹ thuật Trình bày một phút.

* Hình thức tổ chức hoạt động:

1 Hướng dẫn tìm hiểu vài nét về

hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá

- Trình bày những nét cơ bản về

hoàn cảnh lịch sử của xã hội VN

từ 1945 – 1975?

HS làm việc cá nhân

GV: Nền vh gắn liền với sự nghiệp

giải phóng dt: nhiệm vụ ctrị lớn lao

và cao cả, gợi ko khí sôi động của

xh “Xẻ dọc TS đi tương lai” -

- Đất nước trải qua nhiều sự kiện lớn:

+ Xây dựng cuộc sống mới+ Chống thực dân Pháp, đế quốc Mĩ

- Hình thành những tư tưởng tình cảm rất riêng

- Nền kinh tế còn nghèo nàn và chậm phát triển

2 Hướng dẫn tìm hiểu quá trình

phát triển và những thành tựu

chủ yếu.

Hoạt động nhóm

Hs thảo luận trong 5 phút và

trình bày theo nhóm về 3 chặng

đường phát triển của VHVN

tỏc giả tiêu biểu?

+ Nêu những thành tựu của thơ ca,

kể tên các tác phẩm tác giả tiêu

biểu?

+ Nêu những thành tựu của kịch

2 Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu.

a.Chặng đường từ năm 1945 đến 1954

- Ca ngợi Tổ quốc và quần chúng cách mạng, kêu gọi tinh thần đoàn kết toàn dân , cổ vũ phong trào Nam Tiến

- Cuối 1946 vh tập trung pá cuộc kc chống td Pháp Vh gắn bó sâu sắc với đs cm và kháng chiến, tập trung khám phá sức mạnh và những phẩm chất tốt đẹp của quần chúng nd, thể hiện niềm tự hào dt và niềm tin vào tương lai tất thắng của cuộc kc

- Những tác phẩm tiêu biểu: sgk

b Chặng đường từ năm 1955 đến năm 1964

* Nội dung cơ bản:

Trang 3

và lí luận phê binh, kể tên các tác

phẩm tác giả tiêu biểu?

Nhóm 2 : tìm hiểu chặng đường

phát triển và những thành tựu từ

năm 1955 đến 1964 qua 4 ý sau:

+Chủ đề chính :

+ Nêu những thành tựu của văn

xuôi, kể tên các tác phẩm, tg tiêu

biểu?

+Nêu những thành tựu của thơ ca,

kể tên các tác phẩm,tg tiêu biểu?

+ Nêu những thành tựu của kịch,

kể tên các tác phẩm,tg tiêu biểu?

+ Nêu những thành tựu của thơ ca,

kể tên các tác phẩm tiêu biểu?

+ Nêu những thành tựu của kịch,

kể tên các tác phẩm tiêu biểu?

- Tập trung ca ngợi hả người lđ

- Ngợi ca những đổi thay của đất nước và con người trong bước đầu xd CNXH với cảm hứng lãng mạn

- Tình cảm sâu nặng với miền Nam ruột thịt, ý chí thống nhất đất nước

* Những thể loại tiêu biểu:

- Văn xuôi mở rộng đề tài:

+ Viết về sự đổi đời của con người, miêu tả sự biến đổi số phận và tính cách nv trong môi trường xh mới

+ Khai thác đề tài kc chống Pháp, hiện thực cuộc sống trước cm t8

- Thơ ca pt mạnh mẽ: Nguồn cảm hứng lớn: sựhồi sinh của đất nước, công cuộc xd XHCN, sự hoà hợp giữa cái riêng và cái chung, nỗi đau chia cắt hai miền Nam – Bắc

+ Từ tiền tuyến lớn nhiều tp đã pá nhanh nhạy

và kịp thời cuộc cđ của quân dân miền Nam anh dũng

+ ở miền Bắc truyện và kí pt mạnh

- Thơ đạt nhiều thành tựu xuất sắc: khuynh hướng mở rộng và đào sâu chất liệu hiện thực, tăng cường sức khái quát, chất suy tưởng, chínhluận

- Văn học VN trong 30 năm chiến

tranh có những đặc điểm cơ bản

- Biểu hiện: Nền văn học được kiến tạo theo mô

hình “Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt

trận”, nhà văn là người chiến sĩ.

*Tập trung vào hai đề tài chính: Tổ quốc và Chủ nghĩa xã hội

- Đề tài Tổ quốc:

Trang 4

“Ôi! Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ, như cha, như vợ, như chồng

Ôi! Tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà ngọn núi dòng sông”

+ Con người đẹp nhất, yêu thương nhất

là anh bộ đội: Người em yêu thương là

chú bộ đội - Trần Đăng Khoa; Hoan hô

chiến sĩ Điện Biên, Hoan hô anh giải

phóng quân, Kính chào anh con người

đẹp nhất (Tố Hữu).

+ Đề tài tình yêu rất hạn chế Nếu có

nói phải gắn liền với chiến đấu: “Em!

Anh ôm chặt em và cả khẩu súng trường

trên vai em” - Nguyễn Đình Thi

+ Thể hiện và giải quyết mâu thuẫn xung đột ta

>< địch, trên cơ sở đặt lợi ích Tổ quốc, dân tộc lên hàng đầu

+ Nhân vật trung tâm: người chiến sĩ trên mặt trận vũ trang, dân quân, du kích, thanh niên xung phong…

- Đề tài Chủ nghĩa xã hội: Hình ảnh những con người mới, quan hệ mới giữa những người lao động, sự hoà hợp giữa cái riêng và cái chung,

cá nhân và tập thể

=> hai đề tài này bao quát toàn bộ nền vh VN

từ 45-> 75 làm nên diện mạo của nền vh gđ này

c Hoạt động 3: Thực hành ( 3 phút )

- Mục tiêu: Nắm được một số vấn đề cơ bản giai đoạn văn học

- Mục tiêu: Đạt những yêu cầu về kĩ năng đọc hiểu văn bản, nắm được nội dung của bài, có sự vận dụng và mở rộng kiến thức

- Phương pháp: Đọc sáng tạo, kĩ năng trình bày, năng lực tự học

* Hình thức tổ chức hoạt động: HS làm ở nhà, nộp sản phẩm vào tiết sau:

- Vẽ sơ đồ tư duy hoặc sơ đồ grap bài học

Hoàn thiện bảng hệ thống kiến thức sau:

Trang 5

biêu Kịch

Lí luận phê bình

3 Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà: ( 1 phút )

- Hoàn thành bài thu hoạch theo yêu cầu

- Soạn bài tiếp tiết 2:

+ Những đặc điểm của văn học Việt Nam từ 1945 đến 1975

+ Vài nét khái quát về văn học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỉ XX

Tiết 2

Trang 6

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM

TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX (tiếp theo)

- Kỹ năng nhìn nhận: nhận diện lịch sử văn học cách mạng Việt Nam

- Kỹ năng đánh giá vấn đề: nhận xét, so sánh những đặc điểm của văn học Việt Nam

từ cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1975 so với các giai đoạn khác

- Kỹ năng trình bày vấn đề: trình bày kiến thức về một giai đoạn văn học.

Có quan điểm lịch sử, quan điểm toàn diện khi đánh giá văn học thời kì này; không khẳng định một chiều mà cũng không phủ nhận một cách cực đoan; Biết trân trọng giátrị của nền văn học cách mạng

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn học giai đoạn 1945 đến hết thế kỉXX

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về nội dung, nghệ thuật của một

số tác phẩm

- Tư liệu tham khảo: Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến hết thế kỷ

XX (NXB Giáo dục)

2 Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), soạn bài theo hệ thống câu hỏi

hướng dẫn học bài, vở ghi

+ Những đặc điểm của văn học Việt Nam từ 1945 đến 1975

+ Vài nét khái quát về văn học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỉ XX

1. Kiểm tra bài cũ: (kiểm tra kết hợp trong phần tìm hiểu kiến thức mới)

2 Bài mới:

* Hình thức tổ chức hoạt động: Nhìn hình ảnh đoán sự kiện

- GV trình chiếu một số hình ảnh: Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường

Trang 7

Ba Đình, Chiến thắng Điện Biên Phủ, Miền Bắc trong công cuộc xây dựng XHCN,

Chiến thắng miền Nam

2 Bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản

1 Giúp HS tìm hiểu những đặc điểm

cơ bản của nền văn học Việt Nam từ

năm 1945 đến năm 1975

HS thảo luận nhóm – GV chia lớp thành

4 nhóm:

- Tại sao có thể nói đây là một nền văn

học hướng về đại chúng?Nền vh của ta

mang tính nd sâu sắc Điều đó được

biểu hiện trong đời sống vh ntn? Lấy

dc để chứng minh?

Đây là nền văn học mới thuộc về nhân dân.

Nhà văn là những người gắn bó xương thịt với

nhân dân, như Xuân Diệu đã nói:

“Tôi cùng xương thịt với nhân dân của tôi,

Cùng đổ mồ hôi cùng xôi giọt máu

Tôi sống với cuộc đời chiến đấu

của triệu người yêu dấu cần lao”

(Những đêm hành quân).

“Đất nước của những người mẹ mặc áo vá vai

Bền bỉ nuôi chồng, nuôi con đánh giặc”

“Mẹ vẫn đào hầm trong tầm đại bác” Em là

GV: “Đất nước” – NKĐ, “Tiếng hát con

tàu”, “Đôi mắt” – NC

“ôi nd một nd như thế

con nguyện lại hi sinh nếu được sống

hai lần” – Dương Hương Ly

“Tiếng hát con tàu”

- Trình bày những biểu hiện của khuynh

hướng sử thi trong nội dung văn học?

GV đọc bài “Người con gái VN”

“Anh yêu em như yêu đất nước

Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước

Mỗi tối anh nằm, mỗi miếng anh ăn”

- Cảm hứng lãng mạn của vh 45 – 75

3 Những đặc điểm cơ bản của nền văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975.

b Nền văn học hướng về đại chúng

- Nền vh gắn bó với nd lđ - những con người bình thường đang “làm ra đất nước”

- Nhà văn có những nhận thức đúng đắn về nhân dân, có tình cảm tốt đẹp với nd, nhận ra công lao to lớn của họ trong lđ sx và trong sự nghiệp giải phóng dt

+ xây dựng hình tượng quần chúng cm: ngườinông dân, người mẹ, chị phụ nữ, em bé

- Nghệ thuật: Giản dị, dễ hiểu, ngắn gọn, hìnhthức nghệ thuật quen thuộc với nd, phát huy thể thơ dt

c Nền văn học mang khuynh hứng sử thi và cảm hứng lãng mạn:

* Khuynh hướng sử thi:

- Đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa lịch sử

và có tính chất toàn dt

- Nhân vật chính thường tiêu biểu cho lí tưởng chung của dt, gắn bó sp mình với sp đất nước, kết tinh những phẩm chất cao đẹp của cộng đồng

- Nhà văn nhìn ngắm, miêu tả cuộc đời bằng con mắt có tầm bao quát lịch sử, dân tộc, thời đại Con người được khám phá chủ yếu ở khía cạnh bổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, ý thức chính trị

- Lời văn mang giọng điệu ngợi ca, trang

Trang 8

thể hiện rõ nhất ở điểm nào?

Họ ra trận, đi vào mưa bom bão đạn mà

vui như trẩy hội:

“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước,

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

(Tố Hữu)

“Những buổi vui sao cả nước lên đường

Xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục”

(Chính Hữu)

“Đường ra trận mùa này đẹp lắm,

Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây”

hi sinh

=> Khuynh hướng ST + CHLM làm cho văn học giai đoạn này thấm nhuần tinh thần lạc quan và đáp ứng được yêu cầu pá hiện thực đời sống trong quá trình vận động và pt cách mạng

2 Hướng dẫn HS tìm hiểu lịch sử, xã

hội và văn hoá

- Trình bày hoàn cảnh lịch sử, xã hội và

văn hoá?

GV: Nền kt thị trường khiến nảy sinh

những đặc điểm tâm lí mới: lối sống

hưởng thụ, thực dụng, tư tưởng phức

tạp ảnh hưởng trực tiếp đến các mối

quan hệ xh, can thiệp vào đời sống xh

II Văn học VN từ năm 1975 đến nay

1 Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá:

- Với chiến thắng mùa xuân năm 1975, ls dt

ta mở ra một thời kì mới - thời kì độc lập, tự

do và thống nhất đất nước nhưng phải đương đầu với nhiều thử thách mới

- Từ năm 1986, kinh tế nước ta bước sang nềnkinh tế thị trường, văn hoá nước ta có điều kiện tiếp xúc với nhiều nước trên tg, thúc đẩy nền vh phải đổi mới

- Nguyện vọng của nhà văn và người đọc đã khác trước Cái nhìn của nhà văn không đơn giản, một chiều mà đa diện, góc cạnh có tính chất đối thoại

3 Hướng dẫn HS tìm hiểu những

chuyển biến và một số thành tựu

- Văn học giai đoạn này có sự chuyển

biến ntn?

2 Những chuyển biến và một số thành tựu:

*Quá trình đổi mới:

- Từ 1975 đến 1985: văn học trăn trở tìm kiếm hướng thay đổi

- Từ 1986 đến hết thế kỉ XX: Văn học đổi mới mạnh mẽ theo hướng dân chủ hóa mang tính nhân bản, nhân văn hơn

*Thành tựu:

- Đa dạng, phong phú hơn về đề tài, chue đề

- Nhìn thẳng vào hiện thực, khám phá con người ở những mối quan hệ đời thường, đa

Trang 9

dạng, phức tạp.

- Quan tâm hơn đến số phận con người

- Sự sáng tạo, cách tân của nhà văn được đề cao

4 Hướng dẫn HS tổng kết

- Hãy tổng kết ngắn gọn những thành

tựu của vh giai đoạn này?

III Tổng kết

- Vh 45 – 75 kế thừa và phát huy mạnh mẽ những truyền thống tư tưởng lớn của vh dt:

CN nhân đạo đặc biệt là CN yêu nước và CN anh hùng

- Đã pá được hiện thực của đất nước trong một thời kì khó đầy gian khổ hi sinh nhưng hết sức vẻ vang - nền vh tiên phong chống đế quốckế hoạch

- Sau năm 75 vh bước vào công cuộc đổi mới vận động theo khuynh hướng dân chủ hoá

- Phương pháp: Nêu vấn đề

* Hình thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm theo bàn

HS thảo luận nhóm

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

“Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt kéo dài suốt 30 năm, vấn đề dân tộc nổi lên hàng đầu; văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 không thể là tiếng nói riêng của mỗi cá nhân mà tất yếu phải đề cập tới số phận chung của cả cộng đồng, của toàn dân tộc Văn học mang đậm chất sử thi, tập trung phản ánh những vấn đề cơ bản nhất, có ýnghĩa sống còn của đất nước: Tổ quốc còn hay mất, độc lập tự do hay nô lệ Đây là văn học của những vấn đề, những sự kiện có ý nghĩa lịch sử, của chủ nghĩa yêu nước

và chủ nghĩa anh hùng Nhân vật chính thường tiêu biểu cho lý tưởng chung của dân tộc, gắn bó số phận mình với số phận đất nước, thể hiện và kết tinh những phẩm chất cao đẹp của cả cộng đồng Con người chủ yếu được khám phá ở bổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, ý thức chính trị, ở lẽ sống lớn và tình cảm lớn Cái riêng tư,đời thường nếu được nói đến thì chủ yếu cũng là nhấn mạnh thêm trách nhiệm và tình cảm của cá nhân đối vơi cộng đồng Lời văn sử thi cũng thường mang giọng điệu ngợi

ca, trang trọng và đẹp một cách tráng lệ hào hùng”

(Ngữ văn 12, tập một – NXBGD 2013- trang 12,13)

Câu 1 : Đoạn văn trên thuộc phong cách ngôn ngữ nào?

1 Phong cách ngôn ngữ khoa học

2 Phong cách ngôn ngữ chính luận

3 Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

4 Phong cách ngôn ngữ báo chí

Câu 2 : Văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 vận động và phát triển trong

Trang 10

hoàn cảnh lịch sử, xã hội có gì đặc biệt? Hoàn cảnh lịch sử, xã hội ấy có ảnh hưởng tớivăn học Việt Nam giai đoạn này như thế nào?

+ Văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 vận động và phát triển trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt kéo dài suốt 30 năm

+ Trong hoàn cảnh ấy, vấn đề dân tộc nổi lên hàng đầu, văn học tất yếu phải đề cập

tới số phận chung của cả cộng đồng, của toàn dân tộc

Câu 3 : Nội dung chính của đoạn văn trên là gì?

Nội dung chính đoạn văn: thể hiện khuynh hướng sử thi và một số biểu hiện cụ thể của nó (đề tài, nhân vật, lời văn) trong văn học Việt Nam 1945- 1975

Câu 4 : Lấy câu văn “Nhân vật chính của văn học Việt Nam 1945 – 1975 thường tiêu biểu cho lý tưởng chung của dân tộc, gắn bó số phận mình với số phận đất nước, thể hiện và kết tinh những phẩm chất cao đẹp của cả cộng đồng.” làm câu chủ đề, viết mộtđoạn văn theo cách diễn dịch (khoảng 5 câu) theo chủ đề ấy

+ HS biết viết một đoạn văn theo yêu cầu của đề bài (cả nội dunh/chủ đề và hình thức)

+ Chấp nhận những cách kiến giải khác nhau của HS, miễn là đoạn văn trình bày đúngphương thức diễn dịch, với số câu theo quy định, phát triển các khía cạnh của chủ đề một cách lô gíc, chặt chẽ, không mắc, hoặc mắc rất ít lỗi về diễn đạt

d Hoạt động 4: Vận dụng, mở rộng ( 4 phút )

- Lập thư mục các tác phẩm trong SGK Ngữ văn 12 theo mẫu

Tên tác phẩm Tên tác giả Năm sáng tác Giai đoạn, thời kì văn học1

2…

- GV yêu cầu HS sưu tầm những bài viết phê bình văn học về văn học Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến hết thế kì XX (đăng trên báo/tạp chí hoặc trong cách sách chuyên khảo) để làm tư liệu học tập Nội dung các bài viết có thể là:

- Đánh giá về giai đoạn văn học

- Đánh giá về một bộ phận/xu hướng văn học

- Đánh giá về một tác giả (được học trong CT và SGK Ngữ văn 12)

- Đánh giá về một tác phẩm (được học trong CT và SGK Ngữ văn 12)

- Soạn bài “Nghị luận về một tư tưởng đạo lí”

Trang 11

- Xem lại bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí đã được học ở THCS Tìm trước các

câu danh ngôn, thành ngữ, tục ngữ … thuộc lĩnh vực tư tưởng đạo lí

- Đọc trước bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí trong SGK Ngữ văn 12 tập 1.

:

Tiết 3 NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ

I MỤC TIÊU

1 Về kiến thức:

- Nội dung, yêu cầu của bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

- Cách thức triển khai bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

2 Về kĩ năng:

- Phân tích đề, lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

- Nêu ý kiến nhận xét, đánh giá đối với một tư tưởng, đạo lí

- Biết huy động các kiến thức và những trải nghiệm của bản thân để viết bài văn nghị luận về tư tưởng, đạo lí

- Học sinh có ý thức và khả năng tiếp thu những quan niệm đúng đắn và phê phán

- Có thái độ đúng đắn trước thực tế cuộc sống

- Có ý thức nâng cao trách nhiệm của bản thân trước cộng đồng và xã hội

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến những vấn đề xã hội có liên quan

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong cuộc sống

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân trước những đề tài liên quan đếnvấn đề lối sống của tuổi trẻ trong xã hội hiện nay, nêu ý kiến, đánh giá đối với một tưtưởng, đạo lý

- Tư liệu tham khảo: Tuyển tập những đề bài và bài văn nghị luận xã hội (NXB Giáo

dục)

2 Chuẩn bị của HS:

- SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), vở soạn, vở ghi

- Xem lại bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí đã được học ở THCS Tìm trước các

câu danh ngôn, thành ngữ, tục ngữ … thuộc lĩnh vực tư tưởng đạo lí

- Đọc trước bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí trong SGK Ngữ văn 12 tập 1.

1 Kiểm tra bài cũ: (kiểm tra kết hợp trong phần khởi động)

2 Bài mới:

Trang 12

- Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm trong vòng 5 phút sẽ tìm các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ, danh ngôn có liên quan đến tư tưởng đạo lí Trong vòng 5 phút nhóm nào

kể được nhiều hơn nhóm đó sẽ chiến thắng

- HS nhắc lại kiến thức nghị luận về một tư tưởng đạo lí đã học ở THCS

- Tư tưởng đạo lí được thể hiện qua những khía cạnh nào của cuộc sống? em hãy chia các ví dụ mà các em vừa tìm được vào các nhóm khía cạnh đó?

+ Về lí tưởng, mục đích sống

+ Về tâm hồn, tính cách

+ Về các quan niệm, quan điểm sống

+ Về tình cảm con người (tình cảm gia đình, thầy trò…)

2 Bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản

1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu cách

làm bài NLXH về một tư tưởng, đạo lí

HS làm việc theo 4 nhóm : Đọc kĩ đề

bài và câu hỏi, trao đổi thảo luận, ghi

kết quả vào phiếu học tập (ý khái quát,

ngắn gọn), đại diện nhóm trình bày (3

-Những thao tác lập luận cần được sử

dụng trong đề bài trên?

- Tư liệu làm dẫn chứng thuộc lĩnh vực

nào trong đời sống?)

- Bài viết có thể sử dụng những tư liệu

I Tìm hiểu đề và lập dàn ý:

Đề bài: Anh (chị) hãy trả lời câu hỏi sau

của nhà thơ Tố Hữu: “ Ôi ! Sống đẹp là thế

lối sống ích kỉ, nhỏ nhen, vô trách nhiệm,

Trang 13

Tố Hữu tuổi thanh niên đã “Bâng khuâng đi

kiếm lẽ yêu đời”, “Bâng khuâng đứng giữa

hai dòng nước” và đã chọn lí tưởng Cộng sản,

chọn lối sống đẹp, “là con của vạn nhà” Vì

vậy, ông rất chú ý đến lối sống, “sống đẹp”.

 Giới thiệu chung vấn đề.

Cho nên trong những khúc ca của lòng mình,

Tố Hữu đã tha thiết gieo vào lòng người, nhất

là thế hệ trẻ, câu hỏi:

“Ôi! Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn.”

 Nêu luận đề cụ thể

HS thực hiện hoạt động nhóm (5 nhóm)

theo kĩ thuật khăn trải bàn để thực hiện

các yêu cầu sau:

- Theo em, người như thế nào được coi

là người có lối sống đẹp?

Quan niệm sống đẹp mà Tố Hữu muốn

hướng đến là gì? Quan điểm đó có

trùng với quan điểm của em không?

Những tấm gương hi sinh cao cả vì lý tưởng:

Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi, Trần Bình Trọng,

Lê Văn Tám, Võ Thị Sáu…

“Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình” - (Từ

2 Lập dàn ý:

* Mở bài:

- Giới thiệu, dẫn dắt để nêu vấn đề+ Trực tiếp: nêu ngay câu thơ của Tố Hữu và nội dung, mục đích của câu thơ

+ Gián tiếp: lựa chọn lối sông là vấn đề vô cùng khó khăn, đặc biệt đối

với bạn trẻ

+ Phản đề: nêu thực trạng một bộ phận thanh thiếu niên sống ích kỉ, trục lợi

- Nêu vấn đề: vấn đề sông đẹp mà cầu thơ của Tố Hữu đưa ra là vấn đề con người cần nhận thức và rèn luyện một cách đúng đắn, tích cực

* Thân bài:

* Giải thích thế nào là lối sống đẹp? (Sống

đẹp: sống có ý nghĩa, sông có ích cho cộng đồng, quốc gia dân tộc, người khẳng định năng lực bản thân, giá trị của mỗi cá nhân; cách sống làm nguời khác cảm phục, yêu mến, kính trọng, noi theo; suy nghĩ khát vọngchinh đáng, cao đẹp

* Phân tích, chứng minh các khía cạnh biểu hiện của sống đẹp:

- Sống có lý tưởng, mục đích đúng đắn, cao đẹp :

+ Sống tự lập, có ích cho xã hội + sống biết dung hòa lợi ích bản thân và cộng đồng

+ sống có ước mơ, khát vọng, hoài bão vươnlên, khẳng định giá trị, năng lực bản thân

- Sống có tâm hồn, tình cảm lành mạnh, nhân hậu

+ hiếu nghĩa với người thân + quan tâm, yêu thương, chia sẻ với những người xung quanh

+ dũng cảm, lạc quan, giàu ý chí, nghị lực

Trang 14

Ngoài lối sống đẹp được nói tới ở trên,

trong xã hội vẫn còn có nhiều người có

lối sống chưa đẹp Em có nghĩ như vậy

không? Vì sao? Cho ví dụ cụ thể?

- Bài học được rút ra từ câu nói của Tố

Hữu là gì? Em thấy bài học đó có bổ

ích cho em và mọi người không?

Em sẽ làm gì để giúp cho bản thân và

mọi người trở thành người có lối sống

- Sống không ngừng học hỏi, mở mang trí tuệ, bồi bổ kiến thức :

+ học để biết, để có kiến thức về các lĩnh vực xã hội , để khám phá chính mình + học để sống có văn hóa, tiến bộ + học để làm, để chung sống, để khẳng định chính mình

- Sống phải hành động lương thiện, tích cực :+ không nói suông mà phải có hành động cụ thể để chứng tỏ lối sống đẹp

+ hành động cần có tính xây dựng, tránh vì lợi ích cá nhân mà gây bất lợi cho lợi ích tập thể

* Bình luận:

- Khẳng định lối sống đẹp:

+ Là mục đích, lựa chọn, biểu hiện của con người chân chính, xứng đáng là người+ Có thể thấy ở những vĩ nhân nhưng cũng có

ở con người bình thường; có thể là hành độngcao cả, vĩ đại, nhưng cũng thấy trong hành vi,

cử chỉ thường ngày+ Chủ yếu thể hiện qua lối sống, hành động

- Bác bỏ và phê phán lối sống ích kỉ, vô trách nhiệm, thiếu ý chí, nghị lực…

- Liên hệ bản thân: Xác định phương hướng, biện pháp phấn đấu để có lối sống đẹp

dỗ hiện nay

2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu cách

làm một bài văn về tư tưởng, đạo lý.

- Qua cách làm bài văn trên, em hiểu

thế nào là nghị luận về một tư tưởng,

đạo lý?

II Cách làm một bài văn về tư tưởng, đạo lý:

1 Đối tượng được đưa ra nghị luận: là một

tư tưởng, đạo lí (Nhận thức, Tâm hồn, tính

cách , Quan hệ gia đình , Quan hệ xã hội,

Trang 15

- Nêu thứ tự các bước tiến hành khi

nghị luận về một tư tưởng, đạo lí?

GV: Nêu thứ tự các bước tiến hành

thành công thức:

Lưu ý: MB Phải bảo đảm hai yêu cầu

chính

- Giới thiệu chung vấn đề (diễn dịch,

quy nạp hay phản đề… đều phải dẫn

đến vấn đề nghị luận)

- Nêu luận đề cụ thể (dẫn nguyên văn

hoặc tóm tắt đều phải xuất hiện

câu/đoạn chứa luận đề)

- Cách diễn đạt trong bài văn về tư

tưởng đạo lý cần tuân thủ những yêu

cầu nào ?

Cách ứng xử, hành động trong cuộc sống…)

Giới thiệu những đề tài của tư tưởng, đạo lý

- Nhận thức (lý tưởng, mục đích)

- Tâm hồn, tính cách (Lòng yêu nước, nhân

ái, bao dung, độ lượng, thói ích kỷ, ba hoa, vụlợi… )

- Quan hệ gia đình (tình mẫu tử, tình anh em… )

- Quan hệ xã hội (Tình đồng chí, đồng bào, tình bạn bè… )

- Cách ứng xử, hành động trong cuộc sống…

- Giới thiệu vấn đề nghị luận (dẫn đề)

- Nêu vấn đề nghị luận (luận đề)

+ Bình luận tác dụng hoặc tác hại

- Phê phán những quan niệm, suy nghĩ lệch lạc, sai lầm

*Bài học nhận thức:

- Phương hướng phấn đấu của bản thân

- Yêu cầu đặt ra cho xã hội

Trang 16

phải ở mức độ phù hợp

* Hình thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm theo bàn

Bài tập 1

- Vấn đề mà tác giả nêu ra trong bài viết là gì?

- Có thể đặt tên cho văn bản là gì?

- Tác giả sử dụng các thao tác lập luận nào?

- Nhận xét về cách diễn đạt trong văn bản?

Định hướng trả lời:

a Vấn đề nghị luận: phẩm chất văn hoá trong nhân cách của mỗi con người.

- Tên văn bản: “Con người có văn hoá”, “Thế nào là con người có văn hoá?” hay

“Một trí tuệ có văn hoá”

b Thao tác lập luận:

- Giải thích: văn hoá là gì? (đoạn 1)

- Phân tích: các khía cạnh văn hoá (đoạn 2)

- Bình luận: sự cần thiết phải có văn hoá (đoạn3)

c Cách diễn đạt trong văn bản rất sinh động, lôi cuốn:

- Để giải thích, tác giả sử dụng một loạt câu hỏi tu từ gây chú ý cho người đọc

- Để phân tích và bình luận, tác giả trực tiếp đối thoại với người đọc, tạo quan hệ gần gũi, thẳng thắn

- Kết thúc văn bản, tác giả viện dẫn thơ Hi Lạp, vừa tóm lượt được các luận điểm, vừatạo ấn tượng nhẹ nhàng, dễ nhớ

Nhà văn Nga Lép Tôn-xtôi nói: "Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường Không có lí tưởng

thì không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống".

Anh (chị) hãy nêu suy nghĩ về vai trò của lí tưởng trong cuộc sống của con người

Hướng dẫn tìm hiểu đề:

- Nội dung: Suy nghĩ về vai trò của lí tưởng nói chung đối với mọi người và lí tưởng riêng của mình

+ Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường; không có lí tưởng thì không có cuộc sống

+ Nâng vai trò của lí tưởng lên tầm cao ý nghĩa của cuộc sống

Trang 17

+ Giải thích mối quan hệ lí tưởng và ngọn đèn, phương hướng và cuộc sống.

- Phương pháp nghị luận: Phân tích, giải thích, bình luận, chứng minh

- Phạm vi tư liệu: Cuộc sống

Yêu cầu đạt được:

a Mở bài: Giới thiệu, dẫn dắt vấn đề tư tưởng, đạo lí cần nghị luận

b Thân bài:

* Giải thích và bàn luận về ý nghĩa câu nói của Lep Tôn-xtôi

- "Lí tưởng" là cái đích để con người hướng tới

+ "Cuộc sống" ở trong câu nói của Lep Tôn-xtôi là chỉ giá trị sống trên cõi đời của mỗi người

- Câu nói của Lep Tôn-xtôi nêu vai trò của lí tưởng ở hai mức độ:

+ "Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường": Không có lí tưởng thì hành động của con người không có phương hướng Lí tưởng giúp cho con người không đi lạc đường Khảnăng lạc đường trước cuộc đời là rất lớn nếu không có lí tưởng tốt đẹp

+ "Không có lí tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống" Sống không có mục đích, không có lí tưởng, cuộc sống trở nên vô nghĩa Có lí tưởng, con người có động lực thúc đẩy, có nghị lực để vượt qua thử thách, hướng tới mục đích sống rõ ràng, cuộc sống sẽ ý nghĩa hơn

* Suy nghĩ về vai trò của lí tưởng đối với cuộc sống của mỗi người

- Lý tưởng sống tầm thường, nhỏ bé, ích kỉ có thể làm hại cuộc đời của một người vànhiều người

- Lý tưởng sống đẹp đẽ kích thích những hành động đẹp, tạo nên niềm say mê sáng tạo, tạo niềm vui trong cuộc sống

* Suy nghĩ của bản thân về ý kiến của Lep Tôn-xtôi:

- Con người sống phải biết lựa chọn lí tưởng và có hướng phấn đấu thực hiện lí tưởng

- Vấn đề bức thiết đặt ra cho mỗi học sinh tốt nghiệp THPT là chọn ngành nghề, một ngưỡng cửa để bước vào thực hiện lý tưởng

c Kết bài:

- Khái quát lại vấn đề

- Nêu ý nghĩa và rút ra bài học nhận thức từ tư tưởng đạo lí đã nghị luận

- Chuẩn bị cho bài học: “Tuyên ngôn độc lập” - Hồ Chí Minh (Phần I – tác giả)

Câu hỏi:

+ Hãy giới thiệu vài nét về tiểu sử của Hồ Chí Minh ?

+ Nêu những mốc thời gian hoạt động cứu nước của Người ?

+ Nêu những nét cơ bản trong quan điểm sáng tác của Người?

+ Nêu những nét cơ bản về di sản văn học: văn chính luận, truyện và kí, thơ ca của chủ tịch Hồ Chí Minh?

:

Trang 18

Tiết 4 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP ( PHÂN I – TÁC GIẢ)

- Kỹ năng đọc hiểu: đọc hiểu văn bản văn học sử.

- Kỹ năng đánh giá vấn đề: thấy được vẻ đẹp tư tưởng và tâm hồn Hồ Chí Minh.

- Kỹ năng trình bày vấn đề: trình bày kiến thức về một phong cách văn học.

- Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản về tác giả văn học

- Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về tác gia, tác phẩm văn học

- Hình thành nhân cách bồi dưỡng tình cảm: Tự hào và thêm trân trọng, kính yêu lãnh tụ

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về đặc điểm thơ ca, phong cáchnghệ thuật trong thơ Hồ Chí Minh

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật thơ Hồ ChíMinh

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Chuẩn bị của giáo viên:

Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit; phiếu học tập

- Tư liệu tham khảo: Hồ Chí Minh toàn tập (NXB Giáo dục).

2 Chuẩn bị của học sinh:

SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi

Tìm hiểu phiếu học tập số 1, số 2, số 3

2 Bài mới:

- Mục tiêu: Tạo tâm thế cho HS tiếp cận bài mới

- Phương pháp, kĩ thuật: Thuyết trình, trình bày một phút

HS tự do trình bày những hiểu biết của cá nhân về Bác Hồ (kể chuyện, đọc thơ, hát,

tư liệu sưu tầm…)

Trang 19

GV cho HS nhận xét, chuyển bài mới

- Mục tiêu: Nắm được những nét khái quát về quan điểm sáng tác, di sản văn chương

và những đặc điểm cơ bản của phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh

- Phương pháp: Sử dụng nhóm phương pháp đọc sáng tạo, nêu vấn đề, chơi trò chơi,

Thảo luận nhóm với kỹ thuật Trình bày một phút.

1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

vài nét về tiểu sử tác giả

Trò chơi: Ai nhanh hơn

Phiếu học tập số 1

Trong thời gian 2 phút, hãy nối

cột A với cột B để có những

thông tin chính xác về tiểu sử,

quá trình hoạt động cách mạng

của Bác

HS làm việc cá nhân.

I Vài nét về tiểu sử:

1 19 – 5 – 1890 a Đất nước đẹp vô cùng Nhưng Bác phải ra đi!

Cho tôi làm sóng dưới con tàu đưa tiễn Bác

(Chế Lan Viên)

Từ bến Nhà Rồng, Bác ra đi tìm đường cứu nước

2 1911 b Người đi hỏi khắp bóng cờ châu

Mĩ, châu Phi Những đất tự do những trời nô lệ

Những con đường cách mạng đang tìm đi

(Chế Lan Viên) Bác hoạt động cách mạng ở Pháp,

3 1923 – 1941 Liên

Xô, Trung Quốc

c Tháp Mười đẹp nhất hoa sen Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ

(Bảo Định Giang) Một “búp sen xanh” hé nở giữa làng Sen

4 tháng 2 năm 1941 d Ngâm thơ ta vốn không ham,

Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây?

Ngày dài ngâm ngợi cho khuây, Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do.

(Hồ Chí Minh) Bác bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam khi người sang Trung Quốc tranh thủ sự viện trợ quốc tế

5 từ tháng 8 – 1942

đến tháng 9 - 1943

e Bác đã về đây tổ quốc ơi

Nhớ thương, hòn đất ấm hơi người

Ba mươi năm ấy chân không nghỉ

Trang 20

Mà đến bây giờ mới tới nơi!

(Tố Hữu) Bác về nước lãnh đạo phong trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền

6 2- 9 – 1945 g Bác đã lên đường theo tổ tiên

Mác – Lê Nin thế giới Người Hiền Ánh hào quang đỏ thêm sông núi Dắt chúng con cùng nhau tiến lên

(Tố Hữu) Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời

7 2 – 9 - 1969 a Trời bỗng xanh hơn, nắng chói lòa

Ta nhìn lên Bác, Bác nhìn ta Bốn phương chắc cũng nhìn ta đó Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa!

(Tố Hữu) Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

=> HCM gắn bó trọn đời với dân với nước, với sự nghiệp giải phóng dân tộc của VN

và phong trào cách mạng thế giới, là vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại, một nhà văn, nhà thơ lớn của dt

2 Hướng dẫn HS tìm hiểu về sự

nghiệp văn học

Hoạt động nhóm trong 7 phút

HS hoàn thành phiếu học tập

Nhóm 1, Phiếu HT số 2

Anh (chị) hãy tóm tắt những nét

cơ bản về quan điểm sáng tác,

sự nghiệp văn học của Hồ Chí

Minh để hoàn thành phiếu học

sự gìn sự trong của Tiếng Việt và đề cao

sự sáng tạo của người nghệ sĩ

- Đối tượng chính của văn học là nhân dân Bác đề ra kinh nghiệm sáng tác cho văn nghệ sĩ : viết cho

ai, viết cái gì, viết nhưthế nào, viết làm gì ?

=> Chính vì thế những tác phẩm của Người có tư tưởng sâu sắc , nội dung

thiết thực , hình thức nghệ thuật sinh động đa dạng

Nhóm 2, 3, 4: phiếu HT số 3 2 Di sản văn học

Trang 21

tiêu biểu

Bản án chế độ thực dân

Pháp (1925); Tuyê

n ngôn độc lập (1945); Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946)

Lời than vãn của bà Trưng Trắc (1922); Vi hành (1923); Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội

Châu (1925); Nhật ký chìm tàu (1931);

Vừa đi đường vừa kể

Đặc điểm

nổi bật

- Đấu tranh chính trị, tiến công trực diện kẻ thù, thức tỉnh và giác ngộ quần chúng, tố cáo tội ác của thực dân Pháp, kêu gọi sự đoàn kết đấu tranh thể hiện những nhiệm vụ

CM qua những chặng đường lịch sử

- Lí lẽ vững vàng xác đáng đầy sức thuyết phục, ngôn

từ giản dị

Vạch trần bản chất của bọn thực dân cướp nước và bọn tay sai bánbước, ca ngợi những người chiến sĩ CM kiêncường đấu tranh vì độc lập tự do của dân tộc

- Lối viết cô đọng, cốt

truyện sáng tạo, kết cấuđộc đáo, mang màu sắchiện đại nhẹ nhàng tràolộng của văn thông tấn,vừa sâu sắc đầy tính chiến đấu vừa tươi tắn hóm hỉnh

- Tâm trạng, cảm

xúc suy nghĩ của tácgiả, phản ánh tâm hồn và nhân cách cao đẹp của người chiến sĩ Cm trong hoàn cảnh thử tháchkhắc nghiệt của chốn lao tù

- Hình ảnh nhân vật trữ tình mang nặng

“nỗi nước nhà”

nhưng phong thái ung dung, luôn hòa hợp với thiên nhiên

- Đây là lĩnh vực sáng tạo nổi bật nhất trong sự nghiệpvăn học của Bác.

=> Một di sản văn học lớn lao về tầm vóc tư tưởng, phong phú về thể loại, đa dạng về phong cách nghệ thuật

3 Hướng dẫn HS tìm hiểu về

phong cách nghệ thuật

HS thảo luận nhóm theo bàn

- Tại sao có thể nói phong cách

vh của HCM vừa độc đáo vừa

3 Phong cách nghệ thuật:

Sáng tác nhiều thể loại văn học, mỗi thể loại có

những nét phong cách riêng độc đáo và hấp dẫn

- Văn chính luận: Ngắn gọn, tư duy sắc sảo, lập luận chặt chẽ, lý lẽ đanh thép, bằng chứng đầy

Trang 22

đa dạng?

Độc đáo mà đa dạng :

Ngay từ nhỏ, HCM đã được sống

trong không khí của văn chương cổ

điển VN và TQ, của thơ Đường, thơ

Tống… Trong thời gian hoạt động CM

ở nước ngoài, sống ở Pa-ri, Luân Đôn,

Oa-sinh-tơn, Ca-li-phoóc-ni-a, Hồng

Kông… tiếp xúc và chịu ảnh hưởng tư

tưởng nghệ thuật của nhiều nhà văn

Âu Mĩ và nền văn học phương Tây

hiện đại.

- Khi sáng tác, Người xem văn học là

vũ khí phụng sự CM, xem trọng tính

chân thực và dân tộc, xuất phát từ mục

đích, đối tượng để chọn nội dung và

- Thơ ca: Phong cách thơ đa dạng: Những bài thơ với mục đích tuyên truyền CM : Giản dị, mộc mạc, mang màu sắc dân gian vừa hiện đại Nhiều bài thơ nghệ thuật: Viết theo hình thức cổ thi hàmsúc, có sự kết hợp độc đáo giữa bút pháp cổ điển

và bút pháp hiện đại, giữa trữ tình và chiến đấu

- Mục tiêu: Nắm được một số vấn đề cơ bản về tác giả Hồ Chí Minh

* Hình thức tổ chức hoạt động: Trình chiếu câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: Bác ra đi tìm đường cứu nước năm bao nhiêu tuổi?

Câu 2: Bác không tham gia sáng lập tổ chức cách mạng nào dưới đây?

A Đảng Cộng sản Pháp

B Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức thế giới

C Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội

D Mặt trận Việt Minh

Câu 3: Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) đã suy tôn

Hồ Chí Minh là "Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hóa lớn" vào năm nào ?

Câu 4: Hồ Chí Minh đã viết những thể loại văn học nào ?

A Thơ, kịch, truyện ngắn B Tiểu phẩm, nhật kí

C Văn chính luận, truyện kí D Cả A, B và C

Câu 5: Trong các quan điểm sáng tác văn chương, Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý đến điều gì?

A Văn chương nhất thiết phải chú ý đến mục đích chính trị

B Phải chú ý đến đối tượng thưởng thức

C Phải chú ý đến hình thức nghệ thuật

D Cả A, B và C

Câu 6: Hồ Chí Minh quan niệm như thế nào về hình thức nghệ thuật của tác phẩm văn chương?

Trang 23

A Hình thức tác phẩm phải trong sáng, hấp dẫn.

B Ngôn từ phải chọn lọc

C Phải tránh lối viết cầu kì, xa lạ, nặng nề

D Cả A, B và C đều đúng

Câu 7: Trong các tác phẩm sau, tác phẩm nào không phải là truyện kí?

A Con người biết mùi hun khói B Lời than vãn của bà Trưng Trắc

C Di chúc D Vừa đi đường vừa kể chuyện

Câu 8: Bác đã sáng tác văn học bằng những thứ văn tự nào?

A Tiếng Pháp, Hán và tiếng Việt

B Tiếng Pháp, Nga và tiếng Việt

C Tiếng Anh, Pháp và tiếng Việt

D Tiếng Anh, Nga và tiếng Việt

Câu 9: Mục đích những tác phẩm chính luận của Hồ Chí Minh là gì?

A Đấu tranh chính trị nhằm tiến công trực diện kẻ thù

B Phục vụ những nhiệm vụ cách mạng của dân tộc

C Thể hiện chất trữ tình đằm thắm và sự hài hước

D Gồm A và B

Câu 10: Lĩnh vực nổi bật nhất trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật của Hồ Chí Minh

là thơ ca Các tác phẩm hiện còn được in trong mấy tập thơ?

- Vẽ sơ đồ tư duy hoặc sơ đồ grap bài học

- Bài học thấm thía và sâu sắc mà anh (chị) tiếp thu được khi học và đọc những bài

thơ trong tập “Nhật kí trong tù” cùa HCM?

- Tình thương yêu con người là lớn lao và cao cả, lòng nhân đạo là đức tính cao đẹp

nhất của Bác Hồ Tình cảm này vừa cụ thể vừa bao la vừa ở nhận thức, vừa ở hành động

- Thơ Bác là sự kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố: cổ điển và hiện đại Một tâm hồn nhạycảm và dễ rung động trước tạo vật và lòng người

=> Tấm gương đạo đức, yêu nước, giữ gìn truyền thống văn hoá dân tộc

- Chuẩn bị viết bài số 1: Xem lại bố cục, yêu cầu, kĩ năng viết bài nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí

Trang 24

TIẾT 4 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP – PHẦN I TÁC GIẢ

1 19 – 5 – 1890 a Đất nước đẹp vô cùng Nhưng Bác phải ra đi!

Cho tôi làm sóng dưới con tàu đưa tiễn Bác

(Chế Lan Viên)

Từ bến Nhà Rồng, Bác ra đi tìm đường cứu nước

2 1911 b Người đi hỏi khắp bóng cờ châu

Mĩ, châu Phi Những đất tự do những trời nô lệ

Những con đường cách mạng đang tìm đi

(Chế Lan Viên) Bác hoạt động cách mạng ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc

3 1923 – 1941 c Tháp Mười đẹp nhất hoa sen

Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ

(Bảo Định Giang) Một “búp sen xanh” hé nở giữa làng Sen

4 tháng 2 năm 1941 d Ngâm thơ ta vốn không ham,

Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây?

Ngày dài ngâm ngợi cho khuây, Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do.

(Hồ Chí Minh) Bác bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam khi người sang Trung Quốc tranh thủ sự viện trợ quốc tế

5 từ tháng 8 – 1942

đến tháng 9 - 1943

e Bác đã về đây tổ quốc ơi

Nhớ thương, hòn đất ấm hơi người

Ba mươi năm ấy chân không nghỉ

Mà đến bây giờ mới tới nơi!

(Tố Hữu) Bác về nước lãnh đạo phong trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền

6 2- 9 – 1945 g Bác đã lên đường theo tổ tiên

Mác – Lê Nin thế giới Người Hiền Ánh hào quang đỏ thêm sông núi Dắt chúng con cùng nhau tiến lên

(Tố Hữu) Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời

7 2 – 9 - 1969 a Trời bỗng xanh hơn, nắng chói lòa

Ta nhìn lên Bác, Bác nhìn ta Bốn phương chắc cũng nhìn ta đó Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa!

(Tố Hữu) Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trang 25

TIẾT 4 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP – PHẦN I TÁC GIẢ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Họ tên HS/Nhóm Lớp

Di sản văn học Hồ Chí Minh Văn chính luận Truyện và kí Thơ ca Tác phẩm

Trang 26

BÀI VIẾT SỐ 1: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

I MỤC ĐÍCH KIỂM TRA

Kiểm tra mức độ đạt chuẩn KTKN trong chương trình môn Ngữ văn lớp 11 và lớp 12(từ tuần 1 đến tuần 3), cụ thể:

1 Về kiến thức theo chuẩn KTKN của chương trình:

- Kiểm tra kiến thức đã học để đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại.

- Kiểm tra, đánh giá về kiến thức nghị luận xã hội

2 Về kĩ năng theo chuẩn KTKN của chương trình :

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng về nghị luận xã hội để viết bài văn nghị luận xã hội

3 Về thái độ theo chuẩn KTKN của chương trình:

- Nhận thức được tầm quan trọng của việc đọc hiểu văn bản và kĩ năng làm bài nghị

luận xã hội từ đó có ý thức và thái độ đúng đắn trong cuộc sống

- Tích hợp kĩ năng sống: Thực hành viết bài văn nghị luận để nêu và đề xuất cách

giải quyết một số vấn đề xã hội đang đặt ra trong cuộc sống hiện nay, qua đó bày tỏ suy nghĩ và nhận thức của cá nhân

II HÌNH THỨC ĐỀ KIỂM TRA

1 Hình thức: Tự luận

2 HS làm bài trên lớp, thời gian: 90 phút

III MA TRẬN (Thiết lập ma trận)

Cấp độ

ND

CHỦ ĐỀ

Nhận biết

Cấp độ thấp Cấp độ

cao

I/ Đọc hiểu Nhận biết

thao tác lập luận

Hiểu được nội dung, ý nghĩa của VB

Viết được đoạn vănngắn

Số câu

Tỉ lệ

Điểm

1 câu 0,5%

0,5

2 câu 15%

1,5

1 câu 10%

1,0

4 câu30%

3,0

II/ Làm văn Nhận biết

kiểu bài nghị luận

xã hội

Hiểu được vấn đề nghị luận xã hội

Vận dụng kiến thức, kỹ năng làm bài văn nghị luận

Trang 27

TRƯỜNG THPT LÊ LAI

ĐỀ KIỂM TRA BÀI VIẾT SỐ 1

Môn: Ngữ văn lớp 12 Thời gian: 90 phút

I Phần đọc- hiểu (3 điểm)

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

“Ngạn ngữ có câu: Thời gian là vàng Nhưng vàng thì mua được mà thời gian thì không mua được Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá.

Thật vậy, thời gian là sự sống Bạn vào bệnh viện mà xem, người bệnh nặng

nếu kịp thời chạy chữa thì sống, để chậm là chết.

Thời gian là thắng lợi Bạn hỏi các anh bộ đội mà xem, trong chiến đấu biết

nắm bắt thời cơ, đánh địch đúng lúc là thắng lợi, để mất thời cơ là thất bại.

Thời gian là tiền Trong kinh doanh, sản xuất hàng hóa đúng lúc là lãi, không đúng lúc là lỗ.

Thời gian là tri thức, phải thường xuyên học tập thì mới giỏi Học ngoại ngữ

mà bữa đực bữa cái, thiếu kiên trì thì dù học mấy cũng không giỏi được.

Thế mới biết, nếu biết tận dụng thời gian thì làm được bao nhiêu điều cho bản thân và cho xã hội Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp”.

(Theo Phương Liên, Ngữ văn 9, Tập hai - NXB Giáo dục Việt Nam, 2005, tr.37)

Câu 1 (0,5 điểm) Xác định 01 thao tác lập luận được sử dụng trong đoạn trích.

Câu 2 (0,5 điểm) Hãy đặt nhan đề cho văn bản trên.

Câu 3 (1,0 điểm) Qua đoạn trích trên, anh/chị rút ra bài học gì về việc sử dụng thời gian? Câu 4 (1,0 điểm)

Hãy viết một đoạn văn (khoảng 05 câu) trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý

kiến ở phần Đọc hiểu “Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp”

II Phần làm văn (7 điểm)

Vòng nguyệt quế đôi khi trở thành dải băng bịt mắt.

Viết bài văn trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý kiến trên.

V HƯỚNG DẪN CHẤM, THANG ĐIỂM

tối đa Đọc

hiểu

1 Xác định 01 thao tác lập luận trong số các thao tác sau:

- Bình luận (Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá,

Thật vậy, thời gian là sự sống )

- Bác bỏ ( Thời gian là vàng Nhưng vàng thì mua được mà

thời gian thì không mua được )

3 HS có thể rút ra những bài học về việc sử dụng thời gian:

- Quý trọng thời gian , sử dụng thời gian hiệu quả

- Không lãng phí thời gian vô ích

1,0

4 “Bỏ phí t.gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp” 1,0

Trang 28

a Đảm bảo thể thức của đoạn văn 0,25

c Nội dung đoạn văn:

HS có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau Tuy nhiên cần đảm bảo những nội dung cơ bản sau:

- Thời gian có giá trị to lớn trong cuộc sống của con người

- Bỏ phí thời gian đồng nghĩa với việc không tạo cho mình cơ hội được học tập, rèn luyện để phát triển, không có cơ hội để sửa chữa sai lầm và bồi đắp tâm hồn

- Cần nhận thức đúng đắn về giá trị của thời gian, biết cách sửdụng thời gian để sống có ích

và thể hiện được nhận thức của cá nhân

0,5

b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: câu nói trên đưa ra lờikhuyên, lời cảnh tỉnh đối với mỗi con người rằng không nên say sưa, tự mãn với những thành công, chiến thắng của mình đến mức trở nên mù quáng

1,0

c Triển khai vấn đề cần nghị luận thành các luận điểm phù hợp; các luận điểm được triển khai theo trình tự hợp lí, có sự liên kết chặt chẽ; sử dụng tốt các thao tác lập luận để triển khai các luận điểm (trong đó phải có thao tác phân tích, chứngminh, bình luận); biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng;

dẫn chứng phải lấy từ thực tiễn đời sống, cụ thể và sinh động

- Giải thích ý kiến:

+ Câu nói sử dụng hai hình ảnh có tính biểu tượng: vòng nguyệt quế và dải băng bịt mắt Vòng nguyệt quế là biểu tượng của vinh quang, của niềm tự hào vì những chiến thắng, thành công Trong khi đó, dải băng bịt mắt là thứ che đi cái nhìn của ta, làm cho ta có mắt mà như mù Thậm chí, dải băngbịt mắt có thể gợi liên tưởng về cái chết Kẻ tử tù khi bị xử bắn thường bị bịt mắt Bằng một lối nói súc tích và hình tượng, câu nói trên chỉ ra rằng niềm tự hào vì những chiến thắng, thành công, việc quá say sưa với chiến thắng có thể khiến ta mù quáng và dễ dẫn đến những hậu quả tai hại

+ Nội dung của ý kiến: câu nói trên đưa ra lời khuyên, lời cảnh tỉnh đối với mỗi con người rằng không nên say sưa, tự mãn với những thành công, chiến thắng của mình đến mức trởnên mù quáng

5,5

1,0

Trang 29

- Bàn luận về ý kiến:

+ Niềm vui, niềm hạnh phúc, thái độ tự hào về những thành công, những chiến thắng là một thứ tình cảm rất bình thường của con người Mỗi con người, ai cũng có thể có những thành công nhất định trong cuộc sống Tất nhiên, có những người xuất chúng, có những thành công lớn lao nhưng cũng có những con người bình thường, những thành công nhỏ bé đối với họ cũng rất có ý nghĩa

+ Tuy vậy, tình cảm chính đáng nói trên có thể dẫn đến nhữnghậu quả tai hại:

• Con người ai cũng có những mặt tích cực và những hạn chế,những thành công đi kèm với những điều chưa làm được Nếuchỉ say sưa với những thành công, những điều ta làm được, ta

có thể quên đi những mặt hạn chế, những điều chưa được của chính mình và từ đó không thể rút ra bài học cần thiết hoặc cónhững điều chỉnh cần thiết trong cuộc sống

• Cuộc sống luôn luôn biến đổi, nếu con người chỉ sống với những niềm tự hào về thành công của chính mình, họ có thể mất đi cái nhìn tỉnh táo về những gì đang diễn ra xung quanh

và vì thế, có thể phạm phải sai lầm, thất bại

• Quá say sưa với thành công của mình cũng có thể dẫn đến chủ quan, ảo tưởng về sức mạnh của bản thân, cho rằng mình

có thể thành công trong mọi trường hợp, đã làm được việc nàythì cũng có thể làm được việc khác trong khi thực tế lại khônghẳn như vậy

Bài học nhận thức và hành động:

Cần phải biết tự hào, hạnh phúc với những thành công, thắng lợi trong cuộc sống nhưng cũng không nên để thái độ đó khiến ta trở nên ảo tưởng, mù quáng đến mức chủ quan về bảnthân mình, quên đi thực tại và phạm phải sai lầm

4,0

0,5

3 Củng cố, luyện tập: Cần bố trí thời gian làm bài sao cho hợp lí

4 Hướng dẫn HS tự học ở nhà:

- Chuẩn bị bài Tuyên ngôn độc lập - Phần II Tác phẩm: Đọc văn bản, trả lời câu hỏi

phần hướng dẫn học bài, tìm hiểu thêm về hoàn cảnh lịch sử khi tác phẩm ra đời (tranh ảnh, thơ )

Trang 30

TIẾT 7 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP ( PHÂN II – TÁC PHẨM)

I MỤC TIÊU

- Nội dung chính của Tuyên ngôn độc lập: một bản tổng kết về lịch sử dân tộc dưới

ách thực dân Pháp - một thời kì lịch sử đau thương nhưng vô cùng anh dũng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và khẳng định mạnh mẽ quyền độc lập tự do của nước Việt Nam trước toàn thế giới

- Giá trị của áng văn nghị luận chính trị bất hủ: lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng hùng hồn

- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn chính luận

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác phẩm văn chính luận

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu, hạn chế, những đặc điểm cơbản, giá trị của những tác phẩm văn chính luận

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm tác phẩm văn chính luận

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận

- SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vởghi

- Chuẩn bị bài Tuyên ngôn độc lập - Phần II Tác phẩm: Đọc văn bản, trả lời câu hỏi

phần hướng dẫn học bài, tìm hiểu thêm về hoàn cảnh lịch sử khi tác phẩm ra đời (tranh ảnh, thơ )

- Lưu ý: Hoàn cảnh sáng tác

+ Mục đích sáng tác

+ Giá trị tác phẩm

+ Bố cục tác phẩm

Trang 31

2 Bài mới:

- Phương pháp, kĩ thuật: Thuyết trình, trình bày một phút

* Hình thức tổ chức hoạt động: Đố vui

Hôm nay sáng mùng hai tháng chín

Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình

Muôn triệu tim chờ chim cũng nín

Bỗng vang lên tiếng hát ân tình

mang dấu ấn một thời và có giá trị trường tồn cùng dân tộc: thế kỉ XI có Nam quốc

sơn hà (tương truyền của Lí Thường Kiệt), thế kỉ XV có Bình Ngô đại cáo (Nguyễn

Trãi), nhưng mãi đến thế kỉ XIX, một văn bản thực sự mang tên Tuyên ngôn Độc lập

mới chính thức ra đời và được Hồ Chí Minh đọc trước toàn dân Sau này, có lần Bác

tâm sự “Trong đời tôi, tuy viết nhiều nhưng chưa bao giờ tôi viết được một bài hữu ích

như lần này” Vậy bảng tuyên ngôn này có gì đặc sắc mà Bác tâm đắc đến

vậy? chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu…

- Mục tiêu: - Nội dung chính của Tuyên ngôn độc lập: một bản tổng kết về lịch sử

dân tộc dưới ách thực dân Pháp - một thời kì lịch sử đau thương nhưng vô cùng anh dũng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và khẳng định mạnh mẽ

quyền độc lập tự do của nước Việt Nam trước toàn thế giới

- Phương pháp: Sử dụng nhóm phương pháp đọc sáng tạo, nêu vấn đề, Thảo luận

nhóm với kỹ thuật Trình bày một phút.

1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

chung về bản tuyên ngôn.

Cho HS xem video Toàn cảnh Bác

Nói thêm về tình thế đất nước lúc bấy

I Tìm hiểu chung:

1 Hoàn cảnh sáng tác:

- Thế giới:

+ Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc: Hồng quân Liên Xô tấn công vào sào huyệt của phát xít Đức,

+ Nhật đầu hàng Đồng minh

- Trong nước:

+ CMTT thành công, cả nước giành chính quyền thắng lợi

Trang 32

- Trước tình hình như thế, theo

em, đối tượng mà bản tuyên ngôn

hướng đến là những ai? Bản tuyên

ngôn được viết ra nhằm mục đích

gì?

- Một bản tuyên ngôn độc lập

thường có ba phần: Mở đầu, nội

dung và kết luận Căn cứ vào tác

- Vì vậy, trước hết bản tuyên ngôn

xác định cơ sở pháp lí, điểm tựa vững

chãi, thuyết phục cho lập luận ở phần

logic chặt chẽ: Từ cơ sở lí luận đối

chiếu với thực tiễn, rút ra kết luận

phù hợp, đích đáng, không thể không

công nhận.

+ Ngày 26 tháng 8 năm 1945: Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc về tới Hà Nội+ Ngày 28 tháng 8 năm 1945: Bác soạn thảo

bản Tuyên ngôn độc lập tại tầng 2, căn nhà số

48, phố Hàng Ngang, Hà Nội

+ Ngày 2 tháng 9 năm 1945: Bác đọc bản

Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình,

Hà Nội, khai sinh nước VNDCCH

2 Mục đích sáng tác:

* Đối tượng:

- Tất cả đồng bào Việt Nam

- Nhân dân thế giới

- Các lực lượng ngoại bang nhân danh đồng minh diệt phát xít Nhật (Pháp, Mĩ , Anh, Trung Quốc…

- Phần 3: Còn lại

 Lời tuyên bố độc lập và ý chí bảo vệ nền độc lập của dân tộc

Trang 33

2 Hướng dẫn học sinh đọc hiểu

văn bản.

- Cơ sở pháp lí của bản Tuyên

ngôn độc lập này là gì?

- Theo em, việc Bác trích dẫn lời

của hai bản tuyên ngôn này thể

hiện sự khôn khéo như thế nào?

HS: Trao đổi, trả lời.

- Việc trích dẫn này cũng thể hiện

được sự kiên quyết như thế nào?

- Từ ý nghĩa trên, em hiểu được

là Bác trích dẫn hai bản tuyên

ngôn này nhằm mục đích gì?

- Theo em, việc Bác trích dẫn

như vậy để từ đó suy rộng ra điều

gì?

GV: Người phát triển quan điểm tôn

giáo từ “tạo hóa” thành qui luật duy vật

biện chứng: “Đó là những lẽ phải không

ai chối cãi được” Đây là sự đóng góp

đầy ý nghĩa của Bác đối với phong trào

giải phóng các dân tộc trên thế giới Nó

được xem là “phát súng lệnh” mở đầu

cho cơn bão táp cách mạng làm sụp đổ

chủ nghĩa thực dân, giành lại độc lập ở

các nước thuộc địa Á, Phi và Mĩ La-tinh.

Tích hợp: Học tập và làm theo

tấm gương đạo đức HCM: Tư

tưởng độc lập dân tộc và những

đóng góp lớn lao về văn chính luận

của Bác

II Đọc – hiểu văn bản:

1 Cơ sở pháp lí của bản tuyên ngôn độc lập:

- Mở đầu bằng cách trích dẫn hai bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ làm cơ sở pháp lí:

+ Tuyên ngôn độc lập của Mỹ:

“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.”

+ Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791:

“Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng

về quyền lợi.”

- Ý nghĩa:

+ Vừa khôn khéo: Tỏ ra tôn trọng những tuyên ngôn bất hủ của cha ông kẻ xâm lược vì những điều được nêu là chân lí của nhân loại

+ Vừa kiên quyết: Dùng lập luận Gậy ông đập

lưng ông , lấy chính lí lẽ thiêng liêng của tổ tiên

chúng để phê phán và ngăn chặn âm mưu tái xâm lược của chúng

+ Ngầm gửi gắm lòng tự hào tự tôn dân tộc: đặt

ba cuộc cách mạng, ba bản tuyên ngôn, ba dân tộc ngang hàng nhau

+ Hồ Chí Minh đã phát triển thành luận điểm

“suy rộng ra” thành quyền dân tộc (quyền

kien quyết: “Đó là những lẽ phải không ai chối

cãi được”.

Trang 34

- Mục tiêu: Nắm được một số nội dung cơ bản của bài học

* Hình thức tổ chức hoạt động: trả lời câu hỏi đọc hiểu

Người đứng trên đài, lặng phút giây

Trông đàn con đó, vẫy hai tay

Cao cao vầng trán Ngời đôi mắt

Độc lập bây giờ mới thấy đây!

( Trích Theo chân Bác - Tố Hữu)

1 Xác định phương thức biểu đạt của đoạn thơ?

2 Nội dung chính của đoạn thơ là gì?

3 Khi đọc “Tuyên ngôn Độc lập”, Hồ Chí Minh đã “lặng phút giây” Anh/chị hãy viết một đoạn văn ngắn lý giải vì sao Bác có cảm xúc đó

Trả lời:

1 Phương thức biểu đạt của đoạn thơ là miêu tả và biểu cảm

2 Nội dung chính của đoạn thơ : Nhà thơ Tố Hữu đã viết về giây phút xúc động

thiêng liêng khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản “Tuyên ngôn Độc lập”

3 Đoạn văn ngắn thể hiện những ý sau:

- TNĐL ra đời là một trong những niềm xúc động, hạnh phúc lớn lao nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của HCM Phía sau những lập luận chặt chẽ, sắc sảo, đanh thép, đầy tính đối thoại, xác định giá trị pháp lí của chủ quyền dân tộc là dòng cảm xúc, tình cảm của người viết Tuyên ngôn

- Những lời tuyên bố trong bản Tuyên ngôn là kết quả bao nhiêu máu đã đổ của các chiến sĩ, đồng bào trong cả nước Mỗi dòng chữ là chan chứa niềm tự hào dân tộc Mỗi dòng chữ là một niềm hạnh phúc vô biên khi đất nước đã được độc lập, tự do Mỗi dòng chữ cũng là những đau đớn, nhức nhối khi nhìn lại bao rên xiết lầm than củanhân dân ta

- Vì vậy, sức thuyết phục của TNĐL không chỉ ở hệ thống lập luận sắc sảo mà còn ở tình cảm chan chứa, sâu sắc của tác giả

Vẽ sơ đồ tư duy hoặc grap hoàn cảnh sáng tác, nội dung của bản Tuyên ngôn độc lập

- Hoàn thiện câu 3 của bài tập trên

- Nắm được nội dung bài học:

+ Mục đích, đối tượng của bản TNĐL

+ Cơ sở pháp lí của bản TN

Trang 35

- Chuẩn bị cho bài mới: những cơ sở thực tế của bản tuyên ngôn

TIẾT 7 TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP – PHẦN I TÁC PHẨM

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Họ tên HS/Nhóm Lớp

Đọc phẩn tiểu dẫn trong SGK điền các thông tin cần thiết vào dấu ….

Việt Nam trở thành thuộc địa của từ giữa thế kỷ 19 Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Đế quốc Nhật Bản đã thay Pháp chiếm đóng Việt Nam từ năm Khi Nhật Bản đầu hàng quân Đồng Minh vào , Việt Nam có cơ hội lớn lấy lại độc lập Cơ hội này đã được Việt Minh tận dụng

Sáng ngày năm 1945, tại ngôi nhà số , Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã triệu tập và chủ trì cuộc họp của Thường vụ Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam Trong số các quyết định của cuộc họp này, Thường vụ nhất trí chuẩn bị Tuyên ngôn độc lập và tổ chức mít tinh lớn ở Hà Nội để Chính phủ Lâm thời

ra mắt nhân dân, cũng là ngày nước Việt Nam chính thức công bố quyền độc lập và thiết lập chính thể Dân chủ Cộng hòa

Ngày 30 tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh mời một số người đến góp ý cho bản Tuyên ngôn độc lập do Người soạn thảo

Ngày 31 tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh bổ sung thêm cho dự thảo Tuyên ngôn độc lập

Ngày , Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập trong cuộc mít tinh trước hàng chục vạn quần chúng, tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Đây được xem là bản tuyên ngôn độc lập thứ của lịch sử Việt Nam, sau bài

thơ thần Nam Quốc Sơn Hà của Lý Thường Kiệt ở thế kỷ X và Bình Ngô Đại

Cáo của Nguyễn Trãi viết năm 1428.

:

TIẾT 8

Trang 36

TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP (tiếp theo)

( PHÂN I – TÁC PHẨM)

I MỤC TIÊU

- Nội dung chính của Tuyên ngôn độc lập: một bản tổng kết về lịch sử dân tộc dưới

ách thực dân Pháp - một thời kì lịch sử đau thương nhưng vô cùng anh dũng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và khẳng định mạnh mẽ quyền độc lập tự do của nước Việt Nam trước toàn thế giới

- Giá trị của áng văn nghị luận chính trị bất hủ: lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng hùng hồn

- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn chính luận

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác phẩm văn chính luận

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu, hạn chế, những đặc điểm cơbản, giá trị của những tác phẩm văn chính luận

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm tác phẩm văn chính luận

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận

- SGK, SBT Ngữ văn 12 (tập 1), soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vởghi

- Sưu tầm, tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử tác phẩm ra đời

2 Bài mới:

- Phương pháp, kĩ thuật: động não

* Hình thức tổ chức hoạt động: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: "Tuyên ngôn độc lập " của Hồ Chí Minh ra đời vào thời điểm nào ?

A Sau ngày chiến thắng thực dân Pháp.

Trang 37

B Sau ngày chiến thắng phát - xít Nhật.

C Sau ngày chiến thắng đế quốc Mỹ.

D Sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công.

Câu 2: "Tuyên ngôn độc lập" được đánh giá là:

A Một bài văn chính luận mẫu mực.

B Một áng văn "Vô tiền khoáng hậu".

C Một áng văn nghệ thuật tuyệt tác.

D Cả A, B, C đều đúng.

Câu 3: "Tuyên ngôn độc lập" hướng tới đối tượng nào ?

A Quốc dân đồng bào.

B Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền (Pháp).

C Nguyên tác dân tộc bình đẳng ở Hội nghị Tê-hê-răng, Cựu Kim Sơn.

D Gồm A và B.

Câu 5: Từ quyền con người Bác "đã suy rộng ra" đến quyền độc lập, tự do của các dân tộc Ý "suy rộng ra" được đánh giá rất cao, vì sao ?

A Vì Bác tỏ ra là một cây bút nghệ thuật độc đáo.

B Vì Bác tỏ ra là một người chiến sĩ cách mạng kiên cường.

C Vì Bác đã có những đóng góp cho nghệ thuật dùng từ trong văn nghị luận.

D Vì Bác đã có một đóng góp có giá trị to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

Câu 6: "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi và "Tuyên ngôn độc lập" của Hồ Chí Minh giống nhau

ở điểm nào?

A Đều được đánh giá là những áng"Thiên cổ hùng văn".

B Đều được đánh giá là hình tượng nghệ thuật phong phú.

C Đều được đánh giá là những văn bản "Văn sử bất phân".

D Đều được đánh giá là những áng văn bất hủ của văn học hiện đại.

Câu 7: Câu văn nào sau đây khái quát đầy đủ nhất nội dung và tinh thần của bản "Tuyên ngôn độc lập" :

A "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập".

B "Toàn dân Việt Nam trên dưới một lòng kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp.

C "… dân tộc đó phải được tự do ! Dân tộc đó phải được độc lập !"

D "Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị".

HS làm việc cá nhân, trả lời, GV chuẩn xác kiến thức, chuyển bài mới

- Mục tiêu:

+ Nội dung chính của Tuyên ngôn độc lập: một bản tổng kết về lịch sử dân tộc

dưới ách thực dân Pháp - một thời kì lịch sử đau thương nhưng vô cùng anh dũng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và khẳng định mạnh mẽ quyền độc lập

Trang 38

tự do của nước Việt Nam trước toàn thế giới.

+ Giá trị của áng văn nghị luận chính trị bất hủ: lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng hùng hồn

- Phương pháp: Sử dụng nhóm phương pháp đọc sáng tạo, nêu vấn đề, Thảo luận

nhóm với kỹ thuật Trình bày một phút.

cơ sở thực tế của bản tuyên

CH1: Khi Pháp có luận điệu về

công “khai hóa” nhân dân các

nước thuộc địa, tác giả đã vạch rõ

những tội ác nào mà thực dân

Pháp đã gieo rắc trên đất nước ta

suốt hơn 80 năm qua?

CH2: Nhà văn đã dùng những

nghệ thuật nào để làm nổi bật

những tội ác đó và để tăng cường

sức mạnh tố cáo?

Nhóm 2:

CH3: Khi Pháp kể công “bảo

hộ”, bản tuyên ngôn lên án chúng

điều gì?

2 Cơ sở thực tế của bản tuyên ngôn độc lập:

a Tố cáo tội ác của thực dân Pháp:

- Câu mở đầu đoạn 2:

“Thế mà hơn 80 năm nay, bọn thực dân Pháp

lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta.”

 Câu chuyển tiếp, tương phản với các lí lẽ củađoạn : thực dân Pháp đã phản bội lại tuyên ngônthiêng liêng của tổ tiên chúng, phản bội lại tinh thần nhân đạo của nhân loại

- Pháp kể công “khai hóa”, Bác đã kể tội chúng

trên mọi phương diện:

+ Về chính trị: không cho nhân dân ta một

chút tự do dân chủ nào, thi hành luật pháp dã man, chia rẽ dân tộc, tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu

+ Về kinh tế: Cướp không ruộng đất, hầm mỏ; độc quyền in giấy bạc, xuất cảng, nhập cảng; đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí

+ Văn hóa – xã hội – giáo dục: lập ra nhà tù

nhiều hơn trường học, thi hành chính sách ngu dân, đầu độc dân ta bằng rượu cồn , thuốc phiện

 Biệp pháp liệt kê + điệp từ chúng + lặp cú pháp + ngôn ngữ giàu hình ảnh + giọng văn hùng hồn đanh thép  nổi bật những tội ác điển hình, toàn diện, thâm độc, tiếp nối, chồng chất, khó rửa hết của thực dân Pháp

- Pháp kể công “bảo hộ”, bản tuyên ngôn lên ánchúng:

+ “Mùa thu năm 1940, phát xít Nhật đến xâm

lăng Đông Dương để mở thêm căn cứ đánh Đồng Minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gối đầu hàng, mở cửa nước ta rước Nhật.”

+ “Ngày 9 tháng 3 năm nay, Nhật tước khí giới của quân đội Pháp Bọn thực dân Pháp

Trang 39

CH4: Những hành động này của

Pháp đã gây nên hậu quả gì trên

nhân dân ta? Còn ta, ta đối xử với

người Pháp như thế nào?

Nhóm 3:

CH5: Khi Pháp muốn nhân danh

Đồng minh để vào chiếm lại Đông

Dương, Bác đã vạch trần những

tội trạng gì của chúng?

CH6: Trong phần này, Bác còn

nêu rõ quá trình nổi dậy giành

chính quyền thắng lợi của nhân

dân ta dưới sự lãnh đạo của Mặt

trận Việt Minh như thế nào?

Các nhóm lần lượt trình bày, GV

chuẩn xác kiến thưcs

Từ những chứng cứ lịch sử hiển

nhiên trên, bản tuyên ngôn nhấn

mạnh các thông điệp quan trọng.

- Trong ba câu văn ngắn gọn này,

- Chỉ xóa bỏ các quan hệ thực dân với

Pháp chứ không xóa bỏ những quan

hệ tốt đẹp, hữu nghị.

- Chỉ xóa bỏ những hiệp ước mà Pháp

đã kí về đất nước Việt Nam, không

phải là kí với đất nước Việt Nam.

Kí về là kí áp đặt, ép buộc, kí với là

kí trên tinh thần bình đẳng, hợp tác.

hoặc là bỏ chạy, hoặc là đầu hàng.”

+ Vậy là trong 5 năm, chúng bán nước ta hai lần cho Nhật

+ Hậu quả: làm cho “hơn hai triệu đồng bào

của ta bị chết đói”

+ Ngược lại, Việt Minh đã cứu giúp nhiều

người Pháp, bảo vệ tính mạng và tài sản cho họ

- Pháp nhân danh Đồng minh tuyên bố Đồng minh đã thắng Nhật, chúng có quyền lấy lại Đông Dương, tuyên ngôn chỉ rõ:

+ Chính pháp là kẻ phản bội lại Đồng minh, hai lần dâng Đông Dương cho Nhật

+ Không hợp tác với Việt Minh chống Nhật

mà trước khi thua chạy, Pháp còn “nhẫn tâm

giết nốt số đông tù chính trị ở Yên Bái và Cao Bằng.”

+ “Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta đã thành thuộc địa của Nhật, chứ không phải thuộc địa của Pháp nữa.”

+ Nêu rõ thắng lợi của cách mạng Việt Nam:

o “Khi Nhật hàng Đồng minh thì nhân dân cả

nước ta đã nổi dậy giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.”

o “Sự thật là dân ta lấy lại nước Việt Nam từ

tay Nhật, chứ không phải từ tay Pháp.”

 Bác bỏ luận điệu xảo trá, lên án tội ác dã man của Pháp, khẳng định vai trò của CM vô sản Việt Nam và lập trường chính nghĩa của dântộc

b Khẳng định quyền độc lập tự do của dân tộc:

- Ba câu văn ngắn gọn vừa chuyển tiếp vừa khẳng định:

+ Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị+ Dân ta đánh đổ các xiềng xích thực dân gần

100 năm nay+ Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươithế kỉ

 Sự ra đời của nước Việt Nam mới như một tất yếu lịch sử

- Dùng từ ngữ có ý nghĩa phủ định tuyệt đối

để tuyên bố: “thoát ly hẳn quan hệ thực dân với

Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã

ký về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.”

Trang 40

- Các từ phủ định tuyệt đối: thể hiện

lập trường kiên định, thái độ dứt

khoát, không khoan nhượng.

- Căn cứ vào những điều khoản

quy định về nguyên tắc dân tộc

bình đẳng ở hai hội nghị Tê – hê –

răng và Cựu Kim Sơn, chủ tịch Hồ

Chí Minh đã kêu gọi điều gì?

phần tuyên bố cuối cùng.

- Người tuyên bố với toàn thể nhân

dân trên thế giới điều gì?

- Người còn nêu lên quyết tâm gì

của dân tộc?

GV: Lưu ý: trong bản tuyên ngôn,

đây mới là đoạn văn tràn đầy khí

phách dân tộc Việt Nam, thể hiện ý

chí sắt đá nhất, yêu cầu hòa bình

nhưng không sợ chiến tranh, sẵn sàng

đón nhận phong ba bão táp.

những yếu tố thành công, mẫu

mực của bản tuyên ngôn.

GV: Nêu nhận định chung.

- Em hãy chứng minh điều đó qua

nhận xét về lập luận của bản tuyên

ngôn?

- Bản tuyên ngôn được xây dựng

 Không chịu sự lệ thuộc và xóa bỏ mọi đặc quyền của Pháp về nước Việt Nam

- Căn cứ vào những điều khoản quy định về nguyên tắc dân tộc bình đẳng tại hai Hội nghị

Tê – hê - răng và Cựu Kim Sơn để buộc các

nước Đồng minh: “quyết không thể không công

nhận quyền độc lập của dân Việt Nam.”

- Khẳng định về quyền độc lập tự do của dân

tộc:

“Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng Minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!”

 Sự thật và nguyên tắc không thể chối cãi, phù hợp với thực tế, đạo lí và công ước quốc tế

=> Kiểu câu khẳng định, điệp từ ngữ, song hành

cú pháp… tạo nên âm hưởng hào hùng, đanh thép, trang trọng của đoản khúc anh hùng ca

3 Lời tuyên bố độc lập và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc:

- Tuyên bố với thế giới về nền độc lập của dân

tộc Việt Nam: “Nước Việt Nam có quyền hưởng

- Bày tỏ ý chí bảo vệ nền độc lập của cả dân

tộc: “Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất

cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải

để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.”

 Lời văn đanh thép như một lời thề, thể hiện

ý chí, quyết tâm của cả dân tộc

4 Nghệ thuật:

Là áng văn chính luận mẫu mực, thể hiện rõ phong cách nghệ thuật trong văn chính luận củaBác:

- Lập luận: chặt chẽ, thống nhất từ đầu đến cuối (dựa trên lập trường quyền lợi tối cao của các dân tộc)

Định dạng
Số trang	309
Dung lượng	22,24 MB