Đề cơng VHDGCâu 5 : Hãy nêu đặc điểm của kiểu nhân vật Ngời em trong truyện cổ tích thần kì Việt Nam và kể tên một số truyện có kiểu nhân vật này.. Đặc điểm của kiểu nhân vật Ngời em tro
Trang 1Đề cơng VHDG
Câu 5 : Hãy nêu đặc điểm của kiểu nhân vật Ngời em trong truyện cổ tích thần kì Việt Nam
và kể tên một số truyện có kiểu nhân vật này Phân tích truyện Cây khế để làm rõ hơn những đặc
điểm mà anh chị đã nêu ở trên ?
TL :
a Đặc điểm của kiểu nhân vật Ngời em trong truyện cổ tích thần kì Việt Nam và kể tên một số truyện
có kiểu nhân vật này :
- K/n TCT : truyện cổ tớch là những sỏng tỏc tự sự dõn gian, cú cốt truyện hoàn chỉnh; chủ yếu dựa trờn nhiều yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo, hoang đường; truyện kể về những sự tớch đời xưa nhưng dấu tớch truyện
kể cũn lưu cho đến nay .
- Phân loại TCT có rất nhiều cách dựa vào nhiểu tiêu chí khác nhau, TCT thần kì đc phân loại dựa trên tiêu chí yếu tố nghệ thuật cơ bản
- K/n truyện cổ tích thần kì Việt Nam: là một bộ phận quan trọng và tiêu biểu nhất của thể loại TCT, ở loại truyện này nhân vật chíh vẫn là con ngời trog thực tại, nhg các lực lợng thần kì, siêu nhiên có một vai trò quan trọng Hầu nh mọi xung đột trog thực tại giữa ngời với ngời đều bế tắc, ko thể giải quyết nếu thiếu yếu tố thần kì
- Cổ tớch thần kỳ kể về số phận và quỏ trỡnh vượt thử thỏch của những nhõn vật bất hạnh, nhõn vật thụng minh tài trớ; truyện đậm đặc yếu tố thần kỳ Cổ tớch thần kỳ tiờu biểu cho đặc trưng thể loại cổ tớch
- Đặc điểm của kiểu nhân vật Ngời em trong truyện cổ tích thần kì Việt Nam :
+ Con người của đời thường, trong một xó hội phõn chia giai cấp với đầy bất cụng, ngang trỏi Đú là con
mồ cụi, đứa con riờng, người con ỳt, người đi ở, xấu xớ
+ Diễn biến số phận của nhõn vật trong cổ tớch là một chuỗi dài bị thử thỏch, vượt qua thử thỏch, để rồi kết thỳc cú hậu, nhõn vật được đền bự, được hưởng hạnh phỳc dài lõu trong đời thường
+ Khụng gian để ngời em tồn tại trong cổ tớch thường được kết hợp với những từ ngữ mang tớnh phiếm
chỉ: ngụi làng nọ, khu rừng kia, bến sụng ấy
+ Nhõn vật cổ tớch được xõy dựng theo nguyờn tắc: mỗi nhõn vật chỉ xuất hiện trong một cõu chuyện và chuỗi dị bản của truyện đú
+ Ngay cả trong nhiều cõu chuyện khỏc nhau, dự người kể chỉ dựng một từ phiếm chỉ: “chàng trai nghốo
nọ, cụ gỏi kia” nhưng cũng khụng ai nghĩ rằng đú là một nhõn vật được xuất hiện trong nhiều cõu
chuyện Bởi lẽ, trong cổ tớch, mỗi tỏc phẩm là cõu chuyện trọn vẹn về cuộc đời một nhõn vật Một khi cổ tớch đó kết thỳc rồi thỡ xem như khụng cũn gỡ kể thờm về nhõn vật nữa
+ ở chuỗi tỡnh tiết, nhõn vật đi cứu cụng chỳa (tỡm người yờu, tỡm thuốc quý, tỡm kho bỏu ), trờn đường
đi, hễ gặp giống vật nào mắc nạn thỡ chàng trai (cụ gỏi, người em) sẵn lũng dừng lại cứu giỳp Sau này, khi gặp thử thỏch, nhõn vật sẽ lập tức được chớnh cỏc giống vật ấy lần lượt giỳp đỡ lại Hay ở chuỗi tỡnh tiết thử thỏch, thử thỏch sau bao giờ cũng cam go hơn thử thỏch trước, nhưng lỳc nào nhõn vật chớnh cũng vượt qua, để rồi được nhận phần thưởng cao quý hơn lần trước
+ Nhân vật luôn đi theo kết cấu nhỡn chung ổn định và theo cụng thức: giới thiệu lai lịch, cảnh ngộ nhõn vật → nhõn vật gặp thử thỏch → vượt thử thỏch → kết thỳc hạnh phỳc Đặc biệt, trong cổ tớch, kết thỳc tỏc phẩm thường bao giờ cũng cú “hậu” Nhõn vật bao giờ cũng được đền bự xứng đỏng cho những bất hạnh, những thử thỏch nghiệt ngó mà mỡnh phải gỏnh chịu, phải vượt qua Phần thưởng cuối cựng cho
Trang 2Đề cơng VHDG
nhõn vật bao giờ cũng đủ lớn và cú hiệu lực suốt đời, khiến người nghe (đọc) đều thỏa món, khụng chờ đợi gỡ thờm nữa.
+ Ca ngợi phẩm chất người lao động nghốo, hướng con người về với hạnh phỳc trong đời thường NV cũng phản ỏnh cuộc đấu tranh giai cấp cựng những xung đột gay gắt về quyền lợi trong gia đỡnh lẫn ngoài xó hội Nhưng hỡnh như khụng nhằm giục người ta vựng lờn đấu tranh đũi lại cụng bằng Bởi cổ tớch luụn cú hậu Cổ tớch luụn luụn trao tặng NV - con người một niềm tin bền vững: ở hiền sẽ gặp lành, gieo giú thỡ gặt bóo
b Phân tích truyện Cây khế : ( Các bạn tự phân tích dựa theo đặc điểm trên nhé!)
Câu 7 : Phân tích các nhân vật chính trong hai TCT Cây khế và Tấm Cám để làm sáng tỏ quan niệm của ngời xa về hiện thực và ớc mơ đợc biểu hiện trog TCT thần kì ngời Việt.
TL :
1 K/n TCT thần ki ngời Việt ( xem câu 5)
2 Phân tích nhân vật chính trog truyện Tấm Cám ( còn Cây khế các bạn dựa vào câu 5 để tự làm nhé!)
* Đặt vấn đề :
- ND LĐ thì khổ cực và vất vả, bất hạnh là điều có thật, trog thực tế họ ko có cơ hội thay đổi số phận mình
mà chỉ có thể giải thoát mìh bằng trí tởng tợng của VHNT mà TG TCT là TG ớc mơ của nhân dân lao
động
- TCT bộc lộ mọi ớc mơ, quan trọg nhất là ớc mơ về cuộc đổi đời Nhng ớc mơ này tự con ngời ko thể thực hiện đợc phải mợn hình tợng nt giúp con ngời thực hiện : sự can thiệp của lực lợng thần kì hay sử dụng kết thúc có hậu để thay đổi số phận cho con ngời
- Cổ tớch gắn liền số phận những người bất hạnh trong cuộc đời thường Nú là phương cỏch mà nhõn dõn gởi gắm ước mơ, khỏt vọng về một cuộc đời tốt đẹp, cụng bằng, hạnh phỳc Nú là sự hũa quyện giữa “vẻ đẹp hồn nhiờn, ngõy thơ” và “chất thần kỳ, huyền ảo”; là sự kết hợp giữa “hiện thực” và “hư cấu”
a Thõn phận và con đường đến với hạnh phỳc của cụ gỏi mồ cụi
- Truyện kể “mẹ Tấm chết từ hồi Tấm mới biết đi”, lời kể đó xỏc định thõn phận mồ cụi của Tấm Trong bao nỗi đau buồn của một đứa trẻ, cú lẽ đau khổ thiệt thũi nhất là thiếu mẹ Mọi đau khổ của Tấm đều bắt nguồn từ quan hệ với mẹ con người dỡ ghẻ
- Thõn phận đầy đau khổ của cụ Tấm trong truyện cổ là thõn phận chung của những người nghốo, người
mồ cụi lương thiện trong xó hội xưa
- Mõu thuẫn giữa Tấm với mẹ con dỡ ghẻ khụng chỉ là mõu thuẫn dỡ ghẻ – con chồng mà cũn là biểu hiện
cụ thể của xung đột thiện - ỏc trong cuộc đời
- Tấm đại diện cho nhõn vật thiện chăm chỉ, lương thiện, đụn hậu (bắt được đầy giỏ tộp, đi chăn trõu đồng
xa, nhịn cơm dành nuụi bống, ) Cỏi ỏc hiện hỡnh trong mẹ con mụ dỡ ghẻ qua hành động: lừa gạt lấy mất giỏ tộp để tước đoạt ước mơ bộ nhỏ của Tấm là cỏi yếm đào; lộn lỳt giết chết con bống là giết chết người bạn bộ nhỏ của Tấm; trắng trợn trộn thúc với gạo nhằm dập tắt niềm vui được đi hội làng, được giao cảm với đời của cụ,…
- Cỏi thiện càng bị o ộp, ỏp bức, cỏi ỏc càng lộng hành, tỏc oai tỏc quỏi thỡ mõu thuẫn thiện - ỏc thể hiện càng sõu sắc, khụng thể dung hoà, tạo nờn khụng khớ căng thẳng buộc phải thay đổi
Trang 3Đề cơng VHDG
TCT thần kỡ thường giải quyết mõu thuẫn ấy theo hướng: dự lõu hay mau, dự gian nan khú khăn đến thế nào, song thiện nhất định sẽ thắng ỏc và người lương thiện nhất định sẽ được nhận hạnh phỳc Con đường đến với hạnh phỳc của nhõn vật thiện chớnh là xu hướng giải quyết mõu thuẫn rất đặc trưng của cổ tớch Để giải quyết mõu thuẫn đú, truyện cổ tớch thường sử dụng yếu tố kỡ ảo
- Truyện Tấm Cỏm, giải quyết mối xung đột thiện - ỏc cũng theo hướng thiện thắng ỏc và nhờ sự giỳp sức của nhõn vật Bụt Bụt thường xuất hiện đỳng lỳc mỗi khi Tấm khúc, an ủi, nõng đỡ cụ mỗi khi Tấm gặp khú khăn hay đau khổ Cựng với Bụt, con gà biết cảm thụng với Tấm, chim sẻ biết giỳp Tấm nhặt thúc ra thúc, gạo ra gạo, cũng là yếu tố kỡ ảo, trợ giỳp Tấm trờn đường tới hạnh phỳc
Hoàng hậu Tấm là hỡnh ảnh cao nhất về hạnh phỳc mà nhõn dõn cú thể mơ ước cho cụ gỏi mồ cụi nghốo, cụ đơn trong xó hội xưa
- Tấm nhờ chăm chỉ, lương thiện mà được Bụt giỳp đỡ, từ cụ gỏi mồ cụi nghốo trở thành hoàng hậu
b Cuộc đấu tranh giành và giữ hạnh phỳc của cụ gỏi mồ cụi
- Cụ Tấm hiền lành, ngõy thơ vừa ngó xuống, một cụ gỏi mạnh mẽ và quyết liệt hơn sống dậy, hoỏ thõn trở về với cuộc đời, cụng khai chống lại cỏi ỏc đũi hạnh phỳc
- Đằng sau cõu chuyện đó gửi gắm một chõn lớ: Hạnh phỳc chỉ bền chặt khi ta biết dũng cảm giành và giữ lấy Vỡ vậy, nếu lỳc đầu mỗi lần Tấm uất ức chỉ biết ngồi khúc, cũn Bụt làm thay tất cả, thỡ đến đõy chim vàng anh, khung cửi, quả thị (yếu tố kỡ ảo) khụng thay Tấm trong cuộc chiến đấu mà chỉ là nơi Tấm hoỏ thõn, tạm ẩn mỡnh để trở về đấu tranh với cỏi ỏc quyết liệt hơn
- Sau bao lần hoỏ thõn chống lại kẻ thự, Tấm trở về với cuộc đời, với làng quờ bỡnh dị, vẫn là cụ gỏi đảm đang khộo lộo trong miếng trầu tờm cỏnh phượng Nhờ miếng trầu mà nhà vua nhận ra người vợ đảm của mỡnh và đưa Tấm về cung
- Cụ lừa Cỏm để nú sai người đào hố, giội nước sụi, tự tỡm đến cỏi chết Kết thỳc đú nờu triết lớ dõn gian
“ỏc giả ỏc bỏo”, phự hợp với mong ước của nhõn dõn về sự trừng phạt tận gốc kẻ thự
Sự hoỏ thõn nhiều lần rồi trở về với cuộc đời của Tấm là biểu hiện sinh động của quan niệm về cụng bằng xó hội và hạnh phỳc Người lương thiện phải được nhận hạnh phỳc, cũn kẻ ỏc nhất định bị trừng phạt, đú là quy luật của lũng nhõn đạo, tỡnh yờu thương con người
- Kết thỳc cú hậu trong truyện cổ tớch là biểu hiện tập trung những ước mơ của tỏc giả dõn gian
+ Cụ Tấm nghốo khổ, bị hành hạ, chết đi sống lại, cuối cựng đó tiờu diệt cỏi ỏc, gặp lại chồng, trở về làm hoàng hậu bờn những người dõn hiền lành tốt bụng
+ Mang mơ ước đổi đời của những người lao động nghốo, là bức tranh về một xó hội lớ tưởng cú “vua hiền, tụi giỏi” Trong xó hội mơ ước đú, người lao động hiền lành, lương thiện đó được hưởng hạnh phỳc
Câu 8 : Trình bày mối quan hệ giữa truyền thuyết và lễ hội Làm sáng tỏ mối quan hệ đó qua một số dẫn chứng ở địa phơng em ?
TL :
Trang 4Đề cơng VHDG
- K/n TT : TT thuộc loại hình tự sự dân gian kể về các nhân vật và sự kiện LS theo quan điểm của
ND nhằm giảI thích phong tục của các địa phơng, ca ngợi các vị anh hùng văn hoá, lao động, chiên trận…đ ợc sáng tạo bằng pjơng thức phóng đại và kì ảo.đ
- K/n lễ hội : gồm 2 phần lễ và hội
+ Lễ là nghi thức của triều đình
+ Hội là trò chơI dân gian
Lễ hội là dịp đặc biệt trog đời sống, là nhu cầu đời sống của con ngời trong thời kì PK
- Mối quan hệ giữa TT và lễ hội :
+ Lễ hội là hình thức tồn tại sống động của TT -> ngời xa kể truyền thuyết bằng cách cho con cháu đI xem lễ hội TT là lời giảI thích cho các hành động trong lễ hội
VD : làng Hơng Canh – Vĩnh Phúc : có phong tục làm nồi đất không vung -> Xuất phát từ TT : làng
là quê của tớng Cao Lỗ thời ADV- khi ấy Trọng Thuỷ là giặc nhng ADV ko nghe, ông đã trở về quê nhà huấn luyện quân để xứu vua ADV nhug ko thành, gần 600 quân lính bị chém đầu, dân làng đã đen
về chôn -> để tởng nhớ những vị anh hùng nên họ làm nồi đất ko vung nvậy
+ Khi gắn nhân vật LS và lễ hội , các nhân vật sẽ đợc vào cõi bất tử, sẽ đc thiênng hoá
Chỉ có TT và lễ hội của một làng