Nghe thuat giao duc tre ca biet

Sách dành cho các bậc phụ huynh, các thầy giáo và bác sĩ để có được một cách nhìn đúng hơn về những triệu chứng của bệnh ADD và liệu pháp tối ưu nhằm giảm thiểu những rối loạn trong thái độ ứng xử của trẻ Biên soạn theo tài liệu THE HIDDEN HANDICAP How to help children who suffer from dyslexia, hyperactivity and learning difficulties của Bác sĩ Gordon Serfontein Có nhiều trẻ trưởng thành một cách khó khăn, không như các trẻ bình thường khác, mà bề ngoài khó nhận biết. Ở trường, việc học tập của chúng có dấu hiệu của một sự khủng hoảng: học không vào, cúp cua và “dị ứng” với thầy cô giáo. Còn ở nhà, chúng làm cha mẹ phát điên lên được: hoặc là lơ đễnh không thèm để ý đến bất cứ một điều gì cả, hoặc là quậy phá quá mức. Đấy là những triệu chứng của căn bệnh ADD (Attention Deficit Disorder = rối loạn thiếu khả năng chú ý), mà tại Úc có đến 20% trẻ em trai và 8% trẻ em gái mắc phải. Cho dù tỉ lệ trẻ bị bệnh này cao như vậy, nhưng trong nhiều cộng đồng xã hội, người ta vẫn chưa biết đến, kể cả những cộng đồng có liên quan trực tiếp như ngành giáo dục và y tế. Đối với họ, những trẻ ấy không phải là bệnh nhân mà đơn giản chỉ là những trẻ chưa được giáo dục tốt hay là kỷ luật chưa đúng mức. Đây có thể xem là một bệnh thiểu năng của trẻ ở dạng tiềm ẩn. Cuốn sách này do Bác sĩ Gordon Serfontein viết cho các bậc phụ huynh, các thầy giáo cũng như các bác sĩ để có được một cách nhìn đúng hơn, trong đó liệt kê những triệu chứng của bệnh ADD và nỗ lực để tìm một liệu pháp tối ưu nhằm giảm thiểu những rối loạn trong thái độ ứng xử của trẻ. Bác sĩ Serfontein là một nhà thần kinh bệnh học đang cộng tác với bệnh viện nhi tại Toronto và hiện nay đang hợp tác với bệnh viện nhi ở Sydney. Với kinh nghiệm phong phú của riêng ông là bác sĩ chữa trị cho trên 8000 trẻ em cá biệt qua quyển sách này ông muốn giúp cho đông đảo độc giả hiểu rõ hơn về bệnh ADD (Rối loạn thiếu khả năng chú

NGHỆ THUẬT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

NGUYỄN TRỌNG TRUNG (biên dịch)

GIỚI THIỆU

Sách dành cho các bậc phụ huynh, các thầy giáo và bác sĩ để có được một cáchnhìn đúng hơn về những triệu chứng của bệnh ADD và liệu pháp tối ưu nhằm giảm thiểunhững rối loạn trong thái độ ứng xử của trẻ

Biên soạn theo tài liệu THE HIDDEN HANDICAP How to help children who sufferfrom dyslexia, hyperactivity and learning difficulties của Bác sĩ Gordon Serfontein

Có nhiều trẻ trưởng thành một cách khó khăn, không như các trẻ bình thường khác,

mà bề ngoài khó nhận biết Ở trường, việc học tập của chúng có dấu hiệu của một sựkhủng hoảng: học không vào, cúp cua và “dị ứng” với thầy cô giáo Còn ở nhà, chúnglàm cha mẹ phát điên lên được: hoặc là lơ đễnh không thèm để ý đến bất cứ một điều gì

cả, hoặc là quậy phá quá mức Đấy là những triệu chứng của căn bệnh ADD (AttentionDeficit Disorder = rối loạn - thiếu khả năng chú ý), mà tại Úc có đến 20% trẻ em trai và8% trẻ em gái mắc phải

Cho dù tỉ lệ trẻ bị bệnh này cao như vậy, nhưng trong nhiều cộng đồng xã hội,người ta vẫn chưa biết đến, kể cả những cộng đồng có liên quan trực tiếp như ngànhgiáo dục và y tế Đối với họ, những trẻ ấy không phải là bệnh nhân mà đơn giản chỉ lànhững trẻ chưa được giáo dục tốt hay là kỷ luật chưa đúng mức Đây có thể xem là mộtbệnh thiểu năng của trẻ ở dạng tiềm ẩn

Cuốn sách này do Bác sĩ Gordon Serfontein viết cho các bậc phụ huynh, các thầygiáo cũng như các bác sĩ để có được một cách nhìn đúng hơn, trong đó liệt kê nhữngtriệu chứng của bệnh ADD và nỗ lực để tìm một liệu pháp tối ưu nhằm giảm thiểu nhữngrối loạn trong thái độ ứng xử của trẻ

Bác sĩ Serfontein là một nhà thần kinh bệnh học đang cộng tác với bệnh viện nhi tạiToronto và hiện nay đang hợp tác với bệnh viện nhi ở Sydney Với kinh nghiệm phong phúcủa riêng ông - là bác sĩ chữa trị cho trên 8000 trẻ em cá biệt - qua quyển sách này ôngmuốn giúp cho đông đảo độc giả hiểu rõ hơn về bệnh ADD (Rối loạn - thiếu khả năng chú

NGHỆ THUẬT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

Cũng từ đây, chúng tôi xin phép được viết tắt căn bệnh này bằng chữ ADD để độcgiả tiện theo dõi

Chương 1 BỆNH RỐI LOẠN THIẾU KHẢ NĂNG CHÚ Ý (ADD) LÀ GÌ?

Chương 2 THẾ NÀO LÀ MỘT TRẺ MẮC BỆNH ADD?

Chương 3 CĂN NGUYÊN BỆNH Ở ĐÂU VÀ DIỄN BIẾN CỦA BỆNH NHƯ THẾ NÀO? 

Chương 4 SỰ CHÚ Ý

Chương 5 HOẠT ĐỘNG – NHIỀU QUÁ HOẶC ÍT QUÁ

Chương 6 TÍNH HẤP TẤP

Chương 7 SỰ PHỐI HỢP ĐỘNG TÁC - VỤNG VỀ

Chương 8 LỜI NÓI

Chương 9 TRÍ NHỚ TẠM THỜI - NGHE TAI NÀY RA TAI KIA

Created by AM Word2CHM

Phần lớn trẻ em đều có thể thích nghi với môi trường mới và có khả năng hòa nhậptốt với môi trường học tập Tuy nhiên, có một số trẻ, do có sự khác biệt về văn hóa hoặc

do tư chất cá nhân, gặp nhiều khó khăn trong việc hội nhập với trường lớp Điều này cóthể chỉ là tạm thời và rồi sẽ qua đi, nhưng cũng có thể sẽ ngày càng tệ thêm, nhất là mỗikhi chuyển lớp Những trục trặc xảy ra trong gia đình, như là có người đau ốm hoặc quađời, hoặc cha mẹ chia lìa, càng làm cho khả năng hội nhập của trẻ vào môi trường họcthêm phần khó khăn

Cũng có một số trường hợp, trẻ do là nạn nhân của cách dạy dỗ khiếm khuyếthoặc không phù hợp, khiến cho chúng bị thụt lùi Phần lớn trẻ em đều tiến bộ khả quankhi còn ở bậc tiểu học, tuy nhiên có một số trẻ lại gặp những khó khăn đáng kể và khôngthể nào tiến bộ được dù có thay đổi môi trường học

Người ta cho rằng ở độ tuổi đi nhà trẻ, thần kinh trẻ đã phát triển đủ để chúng cóthể sử dụng những kỹ năng mà chúng hiểu biết hoặc học hỏi được Ở bậc tiểu học, đứatrẻ tiến lên một bước cao hơn, đó là phát triển các khả năng đọc, đánh vần, viết, làmtoán và diễn đạt lời nói Để đạt được những khả năng đó, thần kinh đứa trẻ phải pháttriển đầy đủ để nó có thể tiếp thu đúng cách

Chương 1 BỆNH RỐI LOẠN THIẾU KHẢ NĂNG CHÚ Ý (ADD) LÀ GÌ?

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

Thật đáng tiếc là có nhiều trẻ, nhất là những trẻ em trai, trí tuệ không trưởng thànhkịp với độ tuổi của chúng ngay từ thời thơ ấu và do đó, không thể thích nghi với việc học

ở độ tuổi thông thường như các trẻ khác Những trẻ này bị chậm phát triển do trung khunhận thức trên não chưa trưởng thành đúng mức, khiến chúng không thể tiếp thu mộtcách đầy đủ những kỹ năng cơ bản Hiện tượng chậm phát triển này thường xảy ra đốivới những người có quan hệ huyết thống, và có thể truy nguyên từ những thành viên kháctrong gia đình

Như thế thì rõ ràng là những trẻ không học được hoặc không biết ứng xử trong môitrường học tập đã mắc phải những trục trặc đó do hai nguyên nhân: Thứ nhất là điềukiện không phù hợp của môi trường chung quanh khiến cho việc học hoặc thái độ của trẻ

bị lệch lạc và thứ nhì là do trung khu nhận thức trong não của trẻ chưa phát triển đầy đủkhiến cho trẻ bị kém lợi thế Như vậy, những trẻ không học được hoặc không biết cư xử

có thể được phân làm hai nhóm tùy theo nguyên nhân gây ra trục trặc: hoặc do môitrường hoặc do thần kinh, về mặt tự nhiên thì giữa hai nhóm bệnh có một số những điềukiện trùng lắp, nhưng việc xử lý đối với từng nhóm bệnh thì phải khác nhau

Nhóm trẻ thiểu năng vì lý do môi trường thì cần phải được những nhà phát triểntâm lý hoặc những nhà phân tâm học và kể cả những nhà tâm lý giáo dục chăm sóc Cònnhóm trẻ thiểu năng do thần kinh thì cần được các bác sĩ y khoa, các bác sĩ vật lý trịliệu, các thầy giáo chuyên về việc chữa bệnh, các nhà điều trị chức năng nói và kể cảnhững bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng chăm sóc

Thuật ngữ y học hiện nay dùng để chỉ hội chứng rối loạn khả năng tiếp thu và rốiloạn trong cách ứng xử của trẻ là cụm từ Rối loạn thiếu khả năng chú ý (AttentionDeficiency Disorder = ADD) Thuật ngữ này đã được sử dụng khoảng 10 năm trở lại đây.Trong ngành giáo dục, thuật ngữ được dùng để chỉ chứng rối loạn phát triển này là Thiểunăng tiếp thu cá biệt (Specific Learning Disabilities = SLD) Thuật ngữ này dùng chungcho tất cả những chứng bệnh về học tập của trẻ, chẳng hạn như chứng loạn năng đọc,loạn năng tính toán, loạn năng viết hoặc loạn năng về từ ngữ Thuật ngữ (SLD) đượcchọn dùng để tránh cho mọi người một cách nhìn tiêu cực và thương hại đối với trẻ bịmắc các chứng trên Tuy vậy, người ta vẫn thường có khuynh hướng dùng từ loạn năngđọc khi nói đến các chứng "Thiểu năng tiếp thu cá biệt" (SLD)

Điều đáng tiếc là thuật ngữ thì lại chỉ "Rối loạn thiếu khả năng chú ý" (ADD) làm chongười ta hiểu rằng chứng rối loạn trên được biểu hiện bằng mỗi một triệu chứng duynhất, đó là không tập trung tư tưởng Thật ra, dù đó là triệu chứng nổi bật nhất của

bệnh, hội chứng Rối loạn thiếu tập trung tư tưởng (ADD) này được chia làm hai loại: mộtloại có và một loại không có kèm theo biểu hiện hiếu động thái quá của trẻ.

Không mấy người biết rằng chứng hiếu động là một biểu hiện của sự rối loạn, và cókhoảng từ 5 đến 20% trẻ em trai bị mắc chứng này Chứng này phần lớn xảy ra ở trẻ emtrai, vì có đến 90% trẻ em mắc chứng này đều là trai

Quan niệm cho rằng hội chứng ADD là một bệnh của thời đại mới, chỉ xuất hiện vàothế kỷ này là một quan niệm rất sai lầm Mặc dù người ta chỉ mới nghiên cứu về cácchứng loạn năng trong học tập và rối loạn trong thái độ của con người vào khoảng hơn

50 năm qua, nhưng những hiểu biết về khả năng học tập và về những yếu tố qui định thái

độ ứng xử của con người đã có rất lâu, từ thời cổ Ai Cập Hyppocrate đã nói rằng: "Bộnão là trung tâm của trí khôn và trái tim là trung tâm của linh hồn con người" Trong thờihiện đại của chúng ta, bộ não vẫn là trung tâm của trí khôn, nhưng tất nhiên, nó cũng cónhũng chức năng riêng biệt

Từ cuối thế kỷ 19, các bác sĩ thần kinh học và bác sĩ giải phẫu thần kinh đã quantâm nhiều đến chức năng của não bộ Họ đã tiến hành nghiên cứu trên những bệnh nhân

bị bệnh đột quỵ Hậu quả của bệnh này là bệnh nhân bị mất khả năng giao tiếp, chẳnghạn như khả năng nói, viết và hiểu Sự mất đi những khả năng này có liên quan đếnnhững biểu hiện bất thường ở những phần khác nhau của não bộ Điều này giúp cho cácbác sĩ có được sự hiểu biết tường tận hơn về cách hoạt động của cơ quan phức tạp này

Vào đầu thế kỷ này, một bác sĩ nhi khoa người Anh đã mô tả một nhóm bệnh nhi bịchứng không học được, và bác sĩ này cho rằng những trục trặc đó do sự xáo trộn củanhững tiến trình tâm thần trong não bộ Sau đó, vào khoảng thập niên 1940, hai bác sĩStrauss và Lehtinen đã mô tả một nhóm bệnh nhi bị chứng không học được và bị rối loạnứng xử, trong đó, hai ông cho là nguyên nhân của các chứng trên là do có một sự rốiloạn chức năng nhẹ trong bộ não

Vào thập niên 1960, thuật ngữ Não bộ loạn năng nhẹ (Minimal Brain Dysfunction =MBD) đã được dùng để mô tả các trẻ bị trục trặc trong sự phát triển khả năng học tập,trong thái độ ứng xử, trong việc sử dụng ngôn ngữ và diễn đạt thành lời nói Trong khoahóa thần kinh, người ta thấy rằng khi có một chứng loạn năng xảy ra thì cũng có đi kèmtheo hiện tượng một bộ phận của não bộ phụ trách chức năng đó đã có bị ảnh hưởng.Thuật ngữ Loạn năng nhẹ của não bộ đã được chấp nhận và dùng để chỉ chứng trục trặc

về phát triển trong học tập và trong cách ứng xử

Vào thập niên 1970, người ta đã khám phá ra rằng trên thực tế, những trẻ mắc

chứng Não bộ loạn năng nhẹ (MBD) đã có biểu hiện bị loạn năng khác nhau về hóa thầnkinh tại những trung khu nhận thức (trung khu học tập) trên não Vấn đề này sẽ được đềcập đến ở chương sau, nhưng nói một cách vắn tắt là những trẻ bị trục trặc thuộc loạinày đã bị chứng suy giảm phát triển do thiếu hụt một loại hóa chất dẫn truyền rất cầnthiết cho việc tiếp nhận thông tin giữa những tế bào ở những phần khác nhau trong nãobộ.

Mãi cho đến gần đây, tên gọi của hội chứng này mới được đổi sang thành tên Rốiloạn thiếu khả năng chú ý (ADD), phần chính là do nhiều phụ huynh có con em mắc bệnhnày thường hiểu lầm rằng tên gọi Não bộ loạn năng nhẹ (MBD) có ngầm ý là con em của

họ có bị bệnh thần kinh, tức là ở một mức độ nào đó có bị thương tổn ở những tế bàonão Dù tên gọi như thế nào đi nữa, chứng bệnh vẫn là như thế - Hoa hồng thì bao giờcũng vẫn là hoa hồng

- Các hội chứng rối loạn về học tập có hai nguyên nhân: 1/ Sự ức chế của môi

trường chung quanh 2/ Sự non nớt về mặt phát triển

- Rối loạn khả năng tiếp thu gây ra do hội chứng Rối loạn thiếu khả năng chú ý (ADD) mà trước kia được gọi là loạn năng nhẹ não bộ (MBD)

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Chương này mô tả giản lược về những đặc tính của các trẻ bị hội chứng “Rối loạnthiếu khả năng chú ý” (ADD) Từng khía cạnh của các đặc tính này sẽ được đề cập mộtcách chi tiết hơn ở các chương sau

THỜI GIAN CHÚ Ý

Trẻ mắc bệnh ADD thường khó tập trung chú ý trong một khoảng thời gian nào đó.Nói cách khác, chúng khó duy trì được sự tập trung lâu kéo dài từ lúc bắt đầu cho đếnlúc kết thúc công việc Chúng thường dễ bị chia trí bởi những tác động bên ngoài, chẳnghạn như tiếng ồn hay sự chuyển động và xao nhãng với công việc đang làm Những sựkhuấy động trong khi trẻ đang tập trung như thế có thể làm cho trẻ bị "ngắt mạch" và trởnên mơ màng mông lung trong thế giới riêng của nó Người ta thường dùng câu "nhưtrên trời rơi xuống" để chỉ những trẻ ngơ ngác như người ở ngoài hành tinh

MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG

Nhiều trẻ loại này, nếu không nói là phần lớn, đều có mức độ hoạt động cao hơn sovới các trẻ cùng độ tuổi Chúng hoạt động không ngơi nghỉ, lúc nào cũng cựa quậy và rấtkhó ngồi yên được một lúc lâu Nếu trẻ có biểu hiện hiếu động vượt quá mức độ thôngthường thì chúng được xem là thuộc loại hiếu động thái quá

TÍNH HẤP TẤP

Phần lớn những trẻ em này, đặc biệt đối với những trẻ hiếu động, thường hay tỏ rahăng hái và bốc đồng Chúng luôn tìm một việc gì đó để làm tiếp theo, và cứ thế là làm,không cần suy nghĩ xem việc chúng đang làm là việc gì Hậu quả là chúng sẽ gặp phảinhững trục trặc, không những là về mặt hành động mà còn cả về mặt suy nghĩ củachúng Chúng là những trẻ chỉ nghĩ theo ngẫu hứng và thường làm hư việc, không biếtsắp đặt và không làm theo những công việc hàng ngày đã dự tính trước Tính bốc đồngcủa chúng thường đưa đến những hành động sai lầm, chẳng hạn như nói dối, ăn cắp,hoặc thậm chí những hành động phạm pháp không nghiêm trọng lắm như đốt cháy, v.v

SỰ PHỐI HỢP ĐỘNG TÁC

Người ta thường dùng từ "trẻ vụng về" để chỉ chứng này vì trẻ biểu hiện quá nhiềutrục trặc trong sự phối hợp Nó đòi hỏi thực hiện động tác chính xác mà trong đó trẻ gặptrở ngại, từ những việc tầm thường như cột dây giày, cài nút áo cho đến viết chữ xấu

Chương 2 THẾ NÀO LÀ MỘT TRẺ MẮC BỆNH ADD?

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

Gặp khó khăn trong phối hợp động tác thông thường cũng rất hay thấy, làm trẻ chậmtiếp thu và không thể thực hiện được những hành động tự chủ một mình như lái xe đạpchẳng hạn Trẻ mắc chứng này cũng không thể nhảy lò cò, nhảy dây, nhảy cao hoặc kémphát triển các kỹ năng như đá bóng hoặc bắt bóng.

TRÍ NHỚ TẠM THỜI

Theo quan điểm về học tập thì sự suy giảm của trí nhớ tạm thời là một sự bất lợilớn cho trẻ Trí nhớ tạm thời là khả năng giữ lại những thông tin mới vừa tiếp thu được,nhưng chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, chừng độ vài giờ đồng hồ, vài ngày hoặc vàituần Trí nhớ lâu dài là sự duy trì những thông tin tiếp nhận được qua nhiều tháng hoặcnhiều năm Tất cả những điều mới tiếp thu đều phải được lưu giữ trong ký ức trong mộtkhoảng thời gian, để khi những thông tin đó quay trở lại thì nó sẽ củng cố cho nhữngthông tin trước kia, và cuối cùng thì nó sẽ được cất giữ trong trí nhớ lâu dài Trẻ bị hộichứng "Rối loạn thiếu khả năng chú ý (ADD)" đặc biệt gặp khó khăn trong việc lưu giữthông tin nghe hoặc nói, do đó, khi chúng học một điều mới nếu khoảng một, hai tuầnsau, điều đó được nhắc lại, chúng không thể nào nhớ lại, củng cố điều đã học

ƯƠNG NGẠNH

Một số lớn trẻ bị hội chứng ADD thường có biểu hiện cá tính ương ngạnh Chúngthường có thái độ cố chấp và phản kháng lại những sự thay đổi của môi trường chungquanh hoặc thay đổi của những sự việc mà chúng đã quen thuộc Chúng cảm thấy làmnhững công việc mà chúng thường làm sẽ dễ hơn, và vì thế, chúng rất miễn cưỡng phảichấp nhận sự thay đổi Điều này đưa đến những cơn bốc đồng và thay đổi tính khí.Ngưỡng đối phó với cản trở dường như bị thấp làm cho bản tính cố chấp của trẻ càngtăng

NHỮNG BIỂU HIỆN CẢM XÚC KHÁC

Trẻ bị hội chứng hiếu động thái quá thường dễ có khuynh hướng hay gây gổ, sinh

sự với người khác Do đó, chúng sẽ thường xuyên bị hăm dọa hơn những trẻ khác, dù ởngay chính trong môi trường của chúng Để phản ứng lại với những đe dọa đó, chúng cóthể có hai thái độ: hoặc là tự rút lui chịu thua, hoặc là tìm cách gây hấn Điều này làmcho tính tự trọng của chúng bị giảm đi và ảnh hưởng đến sự tự tin của trẻ Một số trẻbộc lộ điều này qua những đặc tính như rất hời hợt về mặt xúc cảm hoặc không biết rútkinh nghiệm từ những việc đã xảy ra Do đó, khi chơi chung với bạn bè cùng lứa, chúngthường tỏ ra thiếu tự tin, và trong trường hợp mức độ thiếu tự tin trở thành nghiêm trọng,chúng sẽ mắc chứng hoang tưởng

GIẤC NGỦ

Trước kia, người ta cho rằng trẻ mắc chứng hiếu động thái quá sẽ có những xáotrộn trong giấc ngủ Điều này không hẳn hoàn toàn đúng vì có một số trẻ vẫn có thể ngủrất say Nhưng dù ngủ say hay không, chúng cũng có những biểu hiện đáng chú ý: nhữngtrẻ ngủ say thì lại là những đứa hay mớ hoặc thường bị ác mộng hoặc bị mộng du, trongkhi những trẻ khó ngủ thì lại thường hay giật mình thức giấc Cũng có nhiều trẻ mắcchứng dậy rất sớm vào buổi sáng

THÈM ĂN

Những trẻ bị hội chứng ADD cũng thường bị rối loạn trong việc thèm ăn Trẻ hiếuđộng thái quá sẽ bị thèm ăn và thèm uống nhiều hơn trẻ thường, vì chúng cần nhiều nănglượng hơn để hoạt động Cũng có một số trẻ ít ăn hoặc rất kén ăn, chỉ có thể ăn đượcmột số thức ăn mà chúng ưa thích Phần lớn những trẻ bị hội chứng ADD thường bị rốiloạn thèm ăn rất sớm, ngay từ khi còn bé

LỜI NÓI

Một nét khá nổi bật trong phần lớn những trẻ bị hội chứng ADD là chúng diễn đạt từngữ chậm Những trẻ này phát triển khả năng nói bình thường như những trẻ khác vàonhững năm đầu, nhưng về sau thì khả năng phát triển đó chậm lại, đặc biệt là trong cấutrúc câu và diễn đạt bằng lời nói Có trẻ phát âm rất khó khăn và có trẻ mắc tật nói lắp.Những trẻ chậm biết nói thuộc loại này, về sau khi đi học sẽ gặp khó khăn trong việc họctiếng, nhất là các môn tập đọc, tập viết và tập nói

TÓM TẮT

Những trình bày trên là biểu hiện chính của bệnh ADD Không phải mọi trẻ ADD đều

có tất cả các triệu chứng trên, dù sao những trẻ này đều có hầu hết các triệu chứng ấyvào lúc này hay vào lúc khác của từng giai đoạn như là một phần của sự xuất hiện cáctrở ngại

Vấn đề chính:

** Những nét chính của hội chứng ADD:

- Thời gian tập trung tư tưởng ít

- Gia tăng cường độ hoạt động

- Tính khí bốc đồng

- Hành động vụng về, lóng ngóng

- Kém trí nhớ tạm thời.

- Ương ngạnh

- Kém tự trọng

- Khó khăn trong quan hệ với bạn cùng lứa

- Rối loạn trong giấc ngủ

- Thay đổi trong sự thèm ăn

- Rối loạn chức năng nói

** Không phải mọi trẻ ADD đều có tất cả những triệu chứng trên

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Nếu những trục trặc trong sự phát triển của trẻ là một hiện tượng thường thấy, thìnguyên nhân của chúng là do đâu? Vì là những vấn đề thông thường và có liên quan đếntrẻ, nên người ta có khuynh hướng đi truy tìm nguyên nhân của chúng ngay từ giai đoạnmang thai cho đến khi trẻ được sinh ra Nhưng nghiên cứu cho thấy những trẻ có bịnhững thương tổn khi sinh ra và sau đó bị hội chứng ADD cũng không nhiều hơn là mấy

so với những trẻ không bị trục trặc gì trong khi sinh ra và sau đó cũng bị hội chứng ADD

Nhưng một cuộc nghiên cứu nổi tiếng về hội chứng ADD cho thấy: nếu một tronghai trẻ của cặp sinh đôi khác trứng (hai trẻ sinh đôi khác phái tính) bị hội chứng ADD, thìchỉ có 19% những trẻ sinh đôi thuộc những cặp này bị hội chứng ADD Tuy nhiên, nếumột trong hai trẻ của một cặp sinh đôi cùng trứng (hai trẻ sinh đôi cùng phái tính) bị hộichứng ADD thì dứt khoát là 100% trẻ còn lại của những cặp này đều bị hội chứng ADD

Sự kiện trên cùng với những theo dõi của các nhà nghiên cứu khác cho thấy nhữngngười có quan hệ huyết thống với trẻ cũng bị hội chứng ADD Điều này hiện nay đã dẫnđến sự thừa nhận rằng bản chất của hiện tượng rối loạn này là do nguyên nhân di truyền

Như vậy, rõ ràng rằng trẻ đã thừa hưởng những trục trặc đó từ dòng cha, vì trẻ trai

có khuynh hướng bị rối loạn nhiều hơn trẻ gái Mặc dù trẻ gái cũng có nguy cơ bị rối loạnnhưng tỷ lệ ít hơn so với trẻ trai và trẻ gái được xem như chỉ đảm nhiệm chức năng củamột nguồn chuyển tải các yếu tố di truyền ấy

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về những trục trặc cơ bản này, tôi muốn so sánh một

tế bào não và những hoạt động của nó với một bình điện xe hơi Như chúng ta đều biết,bình điện xe hơi gồm có hai điện cực âm và dương Hai điện cực này được đặt trongmột bình chứa một dung dịch hóa chất Một tia lửa điện được dẫn từ cực dương sangcực âm đi ngang qua dung dịch chất lỏng và tạo ra dòng điện Tuy nhiên, nếu không códung dịch chất lỏng này thì cũng sẽ không có dòng điện Xem hình 1

Hình 1: Bình điện xe hơi

Điện năng được phát ra

Điện năng không phát ra

Cấu trúc của tế bào não rất giống với cấu trúc của bình điện xe hơi Trong tế bàonão có chứa một loại hóa chất Tế bào não có nhiệm vụ truyền tải thông tin nhận vào từ

Chương 3 CĂN NGUYÊN BỆNH Ở ĐÂU VÀ DIỄN BIẾN CỦA BỆNH NHƯ THẾ NÀO? 

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

đầu này sang đầu kia của tế bào, và rồi sẽ chuyển thông tin đó sang tế bào tiếp theo.Thông tin được chuyển đi nhờ những hóa chất có trong tế bào thần kinh, gọi là chất dẫntruyền trong tế bào thần kinh Chất dẫn truyền này đặc biệt có liên quan đến hội chứngADD gọi là chất dopamin Tế bào não tự sản xuất ra những chất dẫn truyền trong tế bàothần kinh để sử dụng.

Hình 2 cho thấy cấu trúc hóa học cơ bản của hệ thống chất dẫn truyền trong tế bàothần kinh Thông tin đi vào sẽ kích thích sự tiết ra chất dẫn truyền trong tế bào thần kinhvào khoảng trống ở giữa hai tế bào não Dung dịch truyền tải này sẽ đi sang tế bào bênkia và tự gắn mình vào màng ngoài của tế bào ấy Nhờ sự gắn dính này mà tế bào bênkia cũng bị kích thích và thông tin sẽ được truyền qua tế bào này để đi đến tế bào tiếptheo Một khi chất hóa học dẫn truyền trong tế bào thần kinh này đã thực hiện xong chứcnăng truyền tải đó thì nó sẽ vỡ ra và được thải ra khỏi cơ thể qua nước tiểu

Như một hệ thống trong cấu trúc xã hội, ở đây cũng có một cơ quan cảnh sát.Trong khoảng trống giữa hai tế bào có một loạt những enzyme đóng vai trò như nhữngnhân viên cảnh sát Các enzyme này kiểm soát liều lượng chất dẫn truyền được tiết ratrong vùng này Nếu có quá nhiều chất dẫn truyền trong tế bào thần kinh ở đấy thì cácenzyme này sẽ tiêu diệt bớt chúng đi để duy trì mức cân bằng Đó là một cơ chế kiểmsoát tự nhiên của cơ thể, và cơ chế này hoạt động trong mọi lúc

Hình 2: Truyền tải thông tin ở trẻ bình thường

Đối với những trẻ bị hội chứng ADD, có biểu hiện cho thấy ở những vùng não bịmắc bệnh có những tế bào còn non Do tế bào não còn non nên nó không thể sản xuất

đủ chất dẫn truyền để sử dụng và vì thế, việc truyền tải thông tin giữa những tế bào bịgiảm sút Ngoài ra, hệ thống cảnh sát lại tỏ ra hữu hiệu quá mức cần thiết, nhữngenzyme tiêu diệt các chất dẫn truyền quá nhanh chóng, ngay vừa khi chất này được tiếtvào khoảng trống giữa hai tế bào Hậu quả là có một sự xuống cấp của việc truyền tảithông tin giữa các tế bào trong vùng não bị nhiễm bệnh

Mặc dù bệnh đã hiện hữu trong não từ khi trẻ mới sinh ra, nhưng những dấu hiệuthay đổi chỉ xuất hiện khi trẻ bước vào tuổi nhi đồng Nhiều biểu hiện khác nhau ngàycàng thấy rõ khi trẻ lớn dần Những dấu hiệu đó sẽ đạt đến đỉnh cao khi trẻ bước vàobậc tiểu học Lên bậc trung học, vào khoảng 14 tuổi trở đi, nghiên cứu cho thấy trong độtuổi này, vùng não bị nhiễm bệnh đang trải qua giai đoạn trưởng thành, nhờ đó việc tiết rachất dẫn truyền được cải thiện Giai đoạn này được gọi là giai đoạn đuổi kịp, và trẻ đượcxem như là đã thoát khỏi bệnh

Tuy nhiên, đối với một số trẻ thì các tàn dư của những trục trặc trên vẫn còn kéodài đến trưởng thành, đặc biệt là thời gian chú ý không lâu, tính hấp tấp và hiếu động tháiquá.

Hậu quả cuối cùng của hội chứng này còn tùy thuộc vào sự dạy dỗ trẻ trong thờithơ ấu Trẻ không được dạy dỗ hay chữa trị thì bệnh sẽ dai dẳng, làm cho trẻ gặp nhiềutrục trặc trong tình cảm cũng như trong cách cư xử, kéo dài mãi cho đến khi trưởngthành Việc học của trẻ do đó sẽ gặp khó khăn, và như thế cũng sẽ bị ảnh hưởng đếntương lai nghề nghiệp về sau

Vấn đề chính:

- Hội chứng ADD là do yếu tố di truyền

- Nguyên nhân cơ bản là sự thiếu hụt liều lượng chất dẫn truyền trong tế bào não

- Tế bào não bị nhiễm bệnh là những tế bào còn non

- Tế bào sẽ trưởng thành muộn vào độ tuổi thanh niên đối với phần lớn trẻ có bệnh

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Bệnh này với đặc điểm riêng của nó là sự suy giảm khả năng chú ý, đã được gáncho một tên gọi hiện nay là hội chứng ADD Trẻ bị hội chứng ADD là những trẻ có vấn đềdưới dạng này hay dạng khác trong khả năng tập trung và chú ý vào công việc

Sự chú ý và sự tập trung có những điểm khác biệt nhau Chú ý là sự nhận thức củatrẻ về những sự việc hiện tại chung quanh, và trẻ có cảnh giác đối với những điều thayđổi xảy ra trong môi trường xung quanh đó Tập trung là khả năng của trẻ có thể chútrọng vào một khía cạnh đặc trưng nào đó của môi trường và chỉ hướng tư tưởng và sựchú ý vào đúng việc đó mà thôi

Trẻ bị hội chứng ADD thường có vấn đề với cả hai khả năng: chú ý và tập trung.Nhưng chúng có thể chỉ gặp trở ngại với một trong hai chức năng trên mà thôi

Trẻ gặp trở ngại trong chú ý là những trẻ thường hay bị chia trí khi làm việc Chúngthường để ý tới bất kỳ việc gì mới xảy đến trong môi trường chung quanh, và sẵn sàng

có phản ứng ngay, dù cho đó chỉ là một tiếng động nhỏ trong lớp học Đặc điểm hành vicủa những trẻ này là tính hiếu động Chúng hay bồn chồn, táy máy, không ngồi yênđược, và thường đi quấy phá các trẻ khác

Còn đối với trẻ không có khả năng tập trung thì chúng lại là những đứa hay lo xa.Thật ra, chúng cũng có nhận thức được những sự việc chung quanh nhưng lại không thểtập trung vào việc cần làm Chúng thường nghĩ đến một việc nào đó hấp dẫn hơn, chẳnghạn như đang ngồi trong lớp học thì lại nghĩ đến giờ sinh hoạt thể thao buổi chiều, hoặcnghĩ đến buổi tiệc tùng nào đó sắp đến, và không tập trung nghe bài giảng của thầy.Trong cuộc sống, những người này là những người hay trì hoãn, chần chừ Chúngthường hoãn công việc cần làm của ngày hôm nay cho đến ngày mai Đối với những bàithầy giáo cho về nhà làm thì chúng thường không làm hoặc làm không hết

Về việc học, những trẻ hay lo lắng có một quá trình học hành không nghiêm túc, bàilàm không bao giờ hoàn tất Các thầy giáo thường hay than phiền về việc chúng làm việcrất chậm chạp: bắt đầu cũng chậm mà hoàn tất cũng chậm Một bài làm 10 phút thì trẻphải tốn đến 2 tiếng do tính hay lo lắng của chúng

Trong lớp học, so với những trẻ có tính lơ đễnh thì những trẻ hay lo ra ít bị pháthiện hơn, bởi vì phần lớn các trẻ này ngồi yên, không gây chú ý và chúng cũng khônglàm gián đoạn việc học của cả lớp Chúng thường cảm thấy rất mừng khi bài học kết

Chương 4 SỰ CHÚ Ý

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

thúc vì lúc ấy, chúng có thể chuyển hệ, nghỉ xả hơi và được tự do với những điều suynghĩ khác hấp dẫn hơn Ngược lại, những trẻ không có khả năng tập trung thì rất dễ bịphát hiện vì chúng lơ đễnh và hay táy máy.

Trong gia đình, những trẻ hay lo lắng thường không làm theo lời cha mẹ, vì đầu óccủa chúng để tận đâu đâu Lúc trẻ còn bé, nhiều cha mẹ còn nghĩ là chúng bị điếc, chođến khi khám nghiệm và biết chắc chắn là không điếc thì cha mẹ càng thêm hoang mang.Trở ngại chính đối với các trẻ này là khả năng nghe, nhưng cũng có khi chúng cũng rấtkém về khả năng quan sát - chúng vẫn có nhìn, nhưng lại không ghi nhớ được gì trongtâm trí

Về phần những trẻ lơ đễnh, khi ở nhà chúng thường chuyển đổi liên tục từ hoạtđộng này sang hoạt động khác, và lúc nào chúng cũng ở trong tình trạng động Ngay cả

dù cho đang xem TV chúng cũng có thể táy máy một cái gì đó, hoặc là tư thế của chúngluôn thay đổi, khi thì lăn ra trên sàn nhà, khi thì nằm trên ghế dài và luôn làm cho ngườikhác phát cáu lên được

Năng lực tập trung tư tưởng phụ thuộc vào khả năng chọn lọc xem điều nào là điềuđáng chú ý Đối với những trẻ bị suy giảm năng lực tập trung, khả năng chọn lọc củachúng chỉ đạt ở một mức độ nhất định nào đó Tùy mức độ, bệnh có thể được dùngbằng thuật ngữ "hội chứng ADD chọn lọc" Thật ra, có một tác nhân kích hoạt mạnh đãlàm ảnh hưởng đến khả năng tập trung và khả năng duy trì sự tập trung ấy nơi trẻ em,nhưng trên thực tế, sự tác động của chất kích hoạt này giống nhau đối với mọi người,không có gì khác biệt Đối với những trẻ bị hội chứng ADD, chúng cũng có thể tập trungvào bất cứ một điều đáng chú ý nào đó mà chúng cho là quan trọng, và chúng có thể duytrì sự tập trung đó trong một khoảng thời gian nhất định Tuy nhiên, những điều mà chúngchọn và cho là điều đáng chú ý thì rất ít, và không dựa trên một cơ sở nào cả Do đó,đến khi gặp đúng những vấn đề thực sự quan trọng, cần thiết phải chú ý, chúng cũngkhông thể tập trung được Và nếu càng phải đối phó với nhiều vấn đề quan trọng như thếthì trẻ càng bộc lộ rõ sự suy giảm năng lực tập trung nhiều hơn

Vấn đề chính:

- Chú ý là sự nhận thức những sự sự việc hoặc những điều thay đổi xảy ra ở môitrường chung quanh

- Tập trung là khả năng chú ý vào một sự việc đặc trưng nào đó

- Hội chứng ADD có liên quan đến sự rối loạn trong cả hai chức năng: tập trung và

chú ý.

- Gặp trở ngại trong chú ý dẫn đến chia trí và lúc nào cũng táy máy

- Gặp trở ngại trong tập trung dẫn đến hay nghĩ bâng quơ

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Một trong những tên gọi trước kia của hội chứng ADD là Hội chứng hiếu động tháiquá của trẻ Rất nhiều trẻ bị hội chứng ADD có biểu hiện gia tăng trạng thái hoạt động.Tuy nhiên, nhiều trẻ khác không có biểu hiện ấy, và có một số ít trẻ lại có biểu hiện giảmhoạt động

Những trẻ bị chứng quá hiếu động thường có những biểu hiện lộ ra ngay khi chúngcòn rất bé, có khi chỉ mới khoảng một tuổi Chúng thường biết làm những động tác nhưlật, bò, đi trước tuổi Và khi đã biết đi thì chúng đi rất nhanh Cha mẹ thường phải bậntâm trông chừng chúng vì chúng thay đổi chỗ luôn Những biểu hiện nhanh lẹ này thường

đi kèm với tính năng động của trẻ càng khiến cho chúng thường hay "làm" trước khi

"thấy" Hội chứng này gây ra do có sự kết hợp giữa tính năng nổ và tính quá hiếu độngcủa trẻ, và đến một giai đoạn nào đó thì hội chứng sẽ được gọi là sự rối loạn tăng vậnđộng

Tính quá hiếu động này khiến cho trẻ không thể giữ cho đôi tay chúng được yên.Chúng luôn phải sờ mó một cái gì đó, hoặc nghịch vớ vẩn, hoặc táy máy tay chân Nếu

để ý, ta sẽ thấy khi trẻ lớn lên, chứng này vẫn còn qua một số biểu hiện như chúngthường ngọ nguậy tay, chân hoặc bàn tay, bàn chân, hoặc môi hoặc lưỡi

Những trẻ quá hiếu động thường làm hư hỏng tài sản của cha mẹ, và ở trong nhà,cha mẹ chúng thường phải lắp đặt những đồ dùng sao cho chúng không phá hỏng được.Những trẻ này lại rất cẩu thả, chúng không để ý đến một điều gì cả, và không biết mónnào quí, món nào không Cha mẹ chúng luôn phải lo xa hoặc chuẩn bị trước mọi thứ đểtránh cho chúng không bị tai nạn Dẫn chúng đi mua sắm, nhất là đi siêu thị thì thật làmột cực hình, vì những dãy kệ bày linh tinh là nơi chúng rất thích Cha mẹ phải hết hơi

để trông chừng chúng, và thường thì đều cảm thấy mệt mỏi sau mỗi lần đi mua sắm

Đến tuổi đi học, trẻ có tính quá hiếu động thường gặp khó khăn khi sinh hoạt chungvới nhóm, và chúng thường thích làm việc riêng tư của chúng hơn Những hành động dạidột của chúng thường làm cho chúng khó chơi với trẻ khác, và như thế, tính quá hiếuđộng của chúng lại càng được dịp tăng thêm

Đến tuổi vào tiểu học, tính hiếu động càng tăng qua những biểu hiện như lúc nàocũng táy máy, không ngơi nghỉ và không thể ngồi yên được một lúc Trẻ thường cảmthấy bị thôi thúc phải đứng dậy và đi quanh lớp học thay vì nằm ngủ, mặc dù chúng

Chương 5 HOẠT ĐỘNG – NHIỀU QUÁ HOẶC ÍT QUÁ

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

không hề cố ý nghịch ngợm hoặc tỏ ra quấy phá Nhu cầu cần phải làm một hành độngnào đó của trẻ không phải nhu cầu về thể chất mà chính là nhu cầu về thần kinh.

Những trẻ bị chứng quá hiếu động, nhưng ở mức độ nhẹ hơn, thì cũng táy máy vàkhông ngơi nghỉ như thế Chúng cũng liên tục chuyển từ ghế này sang ghế khác, cũngnghịch ngợm bút chì, thước kẻ hoặc đóng cặp vào rồi lại mở ra Một số trẻ khác thì lúcnào cũng lăng xăng, nhắng nhít

Trái lại, những trẻ bị chứng ít hoạt động thì lại thường hay bị bỏ quên Những trẻnày thường thích ở nhà, lờ đờ và không thích các sinh hoạt thể thao Chúng thích ngồiyên, nhưng lại không thể tập trung được Trục trặc đối với những trẻ này không phải ởchỗ chúng không có khả năng chú ý hoặc vì tính lơ đễnh, nhưng chúng không tập trungđược, chúng luôn lo lắng

May mắn là những trẻ này, khi lên đến 12 tuổi, tính chất quá hiếu động của chúngcải thiện dần và suốt thời thanh niên, chúng dao động ở giữa hai trạng thái quá hiếu động

và kém hoạt động Rất nhiều trẻ bị chứng quá hiếu động, khi đến tuổi 12 đã trở thànhkém hoạt động, chúng đã chuyển từ trạng thái "nhảy cẫng" sang trạng thái "ngồi thụpxuống"

Nhiều trẻ bị hội chứng ADD khi lớn lên, tính hiếu động vẫn tiếp tục gia tăng, nhưnglúc này, trẻ đã có thể dùng tính hiếu động này vào những mục tiêu ích lợi hơn

Tình trạng hiếu động thái quá nhiều khi cũng tùy vào cách nhìn chủ quan của ngườitiếp xúc Quan điểm về hiếu động tùy thuộc vào môi trường gia đình và cũng tùy thuộcvào thái độ hoặc cách cư xử của những thành viên khác trong gia đình Đối với một giađình trầm lặng thì đứa trẻ chỉ cần hơi hiếu động một tí, không nhất thiết đã là quá đáng

so với những trẻ khác cùng lứa với nó, cũng bị những người trong nhà xem như là quáhiếu động Trái lại, đối với những gia đình mà mọi người đều hoạt động, bận rộn nhiều vớicông việc thì đứa trẻ có hơi hiếu động hơn một chút cũng không bị cho là lạ Có nhữngtrẻ bị cha mẹ chúng lưu tâm nhiều hơn đến việc học và sự thiếu tập trung của chúng,trong khi đó họ lại không chú ý gì đến mức độ hiếu động của chúng, vì họ thấy chúngcũng không có biểu hiện gì khác biệt hơn với những trẻ khác trong gia đình Trong thực

tế, sự gia tăng tính hiếu động của trẻ sẽ trở thành vấn đề cần phải chú ý nếu điều đó gây

ra phiền phức cho những người trong gia đình hoặc quấy nhiễu những người chungquanh

Vấn đề chính:

- Trẻ bị hội chứng ADD phần lớn có thể có tính hiếu động thái quá và thiểu số lại kém hoạt động.

- Trẻ hiếu động thái quá luôn hoạt động suốt ngày và rất ít nghỉ ngơi

- Trẻ kém hoạt động thường hay dây dưa, hiếm khi hoàn tất công việc

- Mức độ hoạt động của trẻ nên được xem xét trong mối tương quan giữa chúng với những trẻ khác trong gia đình

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Hấp tấp là một chứng của những trẻ bị mắc bệnh ADD Tính hấp tấp thường đi kèmvới tính hiếu động thái quá, nhưng đối với những trẻ không có triệu chứng hiếu động tháiquá thì rất hiếm khi chúng có tính hấp tấp

Tính cách của những trẻ này rất bộp chộp, thường "làm trước nghĩ sau" Một ví dụhơi cực đoan trong trường hợp này là những trẻ băng qua đường mà không ngó trướcngó sau, hoặc tưởng mình là siêu nhân và cứ thế lao thẳng từ trên cây xuống, hoàn toànkhông nghĩ gì đến hậu quả của việc chúng làm! Khi còn bé, những trẻ này không có kháiniệm gì về sự nguy hiểm và do đó, chúng rất dễ bị nguy hiểm và cũng dễ gây nguy hiểmcho người khác Một nghiên cứu của bệnh viện Nhi đồng ở thành phố Sydney, Úc chothấy phần lớn những tai nạn xảy ra với các trẻ em trong lứa tuổi từ 2 đến 10 là những trẻ

em trai bị hội chứng ADD kèm theo tính bộp chộp

Trẻ hiếu động kèm theo tính bộp chộp thường khiến cha mẹ phát điên lên vì chúng

Do tính hiếu động, những trẻ này rất nhanh nhẹn và do tính bộp chộp, chúng không biếtkiềm chế, và hai yếu tố này phối hợp lại khiến cho đứa trẻ luôn hành động theo những ýtưởng mới vừa thoáng hiện ra trong đầu chúng mà không cần suy nghĩ nhiều thêm.Những đứa trẻ thuộc loại này là những đứa đút ngón tay vào quạt máy, hoặc ngậm vòi

ấm trà mà tu khiến cho mồm bị bỏng Thậm chí có trẻ nhảy từ lan can xuống, hoặc đitrên nóc nhà cao

Những hình thái ít cực đoan hơn của tính bộp chộp được thể hiện qua sự phá rối,không biết tổ chức và sắp xếp công việc, chỉ biết dựa vào sự ngẫu nhiên, tình cờ Nhữngtrẻ này thường quên không mang theo đủ đồ dùng cần thiết, thường hay đi trễ và đi lộnchỗ, và thường rối lên vào những phút cuối khi cần phải chuẩn bị để đi đâu đấy

Về việc học thì tính bộp chộp của trẻ được thể hiện qua cách chúng làm bài thi.Không bao giờ chúng đọc kỹ câu hỏi vì tính nhanh nhẩu của chúng, và vì thế, chúng luônlàm bài sai Đặc điểm này có ảnh hưởng nhiều đến cuộc đời của trẻ về sau, vì khi chúnglớn lên, do tính vội vàng hấp tấp đó mà chúng thường suy luận sai và đánh giá khôngđúng vấn đề, dẫn đến thất bại

Ngoài tính bộp chộp ra, nhiều trẻ còn biểu hiện sự thiếu kiên nhẫn và không biếtchịu đựng Chúng cảm thấy rất khó khăn khi phải chờ đợi, dù chờ đợi bất kỳ một việc gì,

và nếu cha mẹ chúng không hiểu được điều này thì rất dễ dẫn đến một cơn thịnh nộ

Chương 6 TÍNH HẤP TẤP

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

Nếu

trẻ không làm được điều chúng muốn thì chúng cứ nằng nặc đòi cho bằng được hoặc mènheo khiến cho cha mẹ chúng cảm thấy mệt mỏi vì chúng.

Tôi cũng đã từng thấy những trẻ, tuy rằng không phải là bộp chộp lắm, nhưng tínhtình chúng nóng nảy, bồn chồn, khiến cho người ta thấy câu châm ngôn "dục tốc, bất đạt"thật rất đúng

Hãy đơn cử một ví dụ xảy ra ngay tại phòng khám nhi Các trẻ đều phải cởi quần

áo ra để khám, kể cả cởi giày Những trẻ thiếu kiên nhẫn thường không chịu tốn thì giờ

để ngồi tháo dây giày một cách cẩn thận trước khi cởi giày ra, mà để cho nhanh, chúnglại rút mạnh dây, khiến cho dây càng bị thắt chặt hơn Khi thấy không tháo ra được,chúng liền giãy mạnh để giày tụt ra, và sau đó chúng nhảy nhanh lên bàn cân để cân và

đo Sau khi khám xong, chúng phải trở về ghế ngồi và mặc lại quần áo Nhìn vào việcmang lại giày vào của chúng thì tôi chắc chắn ngay về sự chẩn đoán bệnh nóng nảy củachúng là đúng Chúng không đủ kiên nhẫn để tháo dây giày đã bị thắt chặt ban nãy rađược, và cuối cùng chúng đưa giày cho bố mẹ chúng tháo ra hộ Có một số trẻ, sau mộtlúc loay hoay với sợi dây, nhưng không tháo ra được thì rất thất vọng và bực tức némgiày đi, thậm chí có đứa còn đổ vấy cho người khác đã thắt chặt dây giày của chúng

Vấn đề chính:

- Tính bộp chộp khiến trẻ thường hành động trước khi suy nghĩ

- Tính bộp chộp là nguyên nhân chính gây ra tai nạn cho các trẻ trai

- Đặc trưng của tính bộp chộp là hay phá rối

- Những trẻ bộp chộp thường thiếu kiên nhẫn

Created by AM Word2CHM

có thể nhảy lò cò bằng một hoặc hai chân.

Động tác chính xác là sự phát huy cử động của các bắp cơ chính xác để có thểthực hiện được những động tác tinh vi và khéo léo, chẳng hạn như đặt một khối đồ vậtlên trên một đồ vật khác, hoặc biết chơi những loại đồ chơi lắp ghép Lego, hoặc cài nút

áo hoặc tập cột dây giày, và nhất là biết viết chữ bằng tay theo đúng cách

Động tác phối hợp mắt-tay hoặc mắt-chân là những kỹ năng có thể giúp trẻ dùngmắt phối hợp với đôi tay hoặc đôi chân để thực hiện những động tác như bắt bóng, némbóng hoặc đá bóng, chơi các môn thể thao dùng gậy, đồng thời cũng giúp trẻ phát huynăng khiếu viết chữ đẹp

Trẻ bị mắc bệnh ADD thường, hoặc rất thường, gặp trở ngại với một hoặc vài loạiđộng tác nói trên Tất nhiên là phần lớn trẻ đều bị trục trặc trong động tác chính xác, làmảnh hưởng đến việc tập viết của chúng

Những trẻ bị mắc bệnh ADD thường viết chữ xấu, dù viết chữ in hay chữ thường

Có một điều lạ là có một số trẻ bị mắc bệnh ADD lại viết chữ in đẹp hơn chữ thườnghoặc ngược lại, có một số viết chữ thường đẹp hơn chữ in Tuy nhiên, cũng khó tiênđoán được loại trẻ nào hợp với chữ in và loại trẻ nào hợp với chữ thường Mặc dù chữviết không nhất thiết phải đẹp như là một tác phẩm thư pháp, nhưng ít ra trẻ cần phải cómột năng lực nhất định để giao tiếp với người khác, để diễn đạt tư tưởng của mình bằngcách viết ra thành chữ một cách tương đối nhanh và có thể đọc được

So với động tác thông thường thì động tác chính xác ít gặp vấn đề hơn Trẻ bị trụctrặc trong động tác thông thường là những trẻ đi đứng vụng về, lóng ngóng Những trẻnày cũng thường hay gặp trở ngại khi tập chạy, tập lái xe đạp, hoặc trượt patin

Những trẻ bị trục trặc trong động tác phối hợp mắt-tay thì thường không thể vừaxem bảng vừa chép bài, và cũng gặp khó khăn khi tập viết Ngoài ra, những trẻ này cũngkhông thể chơi những môn thể thao dùng bóng

Chương 7 SỰ PHỐI HỢP ĐỘNG TÁC - VỤNG VỀ

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

Sự vụng về lóng ngóng không những có ảnh hưởng đến việc học của trẻ mà còn tácđộng đến những hoạt động bình thường trong đời sống hàng ngày của trẻ Tất nhiên,phần nhiều trẻ vẫn chơi tốt các môn thể thao hoặc các trò chơi khác với bạn bè Tuynhiên, những trẻ không có đủ năng lực để tham gia cùng các bạn trong những trò chơichung thì thường bị các bạn loại ra khỏi nhóm, không những trong sinh hoạt thể thao, mà

kể cả những sinh hoạt chung khác

Chứng thiểu năng về phối hợp động tác của trẻ có thể dùng lao động để chữa trịhoặc có thể tập lại dần theo tuổi trưởng thành Tuy nhiên, việc tập lại chi có thể thực hiệnđược khi trẻ đến tuổi 10 hoặc 12, mà lúc ấy thì đã đủ thời gian để cho trẻ phải chịu đựngnhững sự khắc nghiệt của môi trường chung quanh vì sự khiếm khuyết của chúng Do

đó, điều cần thiết là nên áp dụng cách chữa trị bằng lao động càng sớm càng tốt đối vớitrẻ, để trẻ sớm có thể hòa nhập với các trẻ khác cùng lứa, không nên chờ đến khi trẻ lớnlên, vì lúc ấy sợ rằng đã có nhiều bất lợi

Điều quan trọng cần biết là không phải tất cả những trẻ bị mắc bệnh ADD đều gặptrục trặc trong động tác, trái lại có nhiều trẻ rất khéo léo trong động tác Có những trẻ bịhội chứng ADD nhưng vẫn có thể làm những động tác, tỉ mỉ đòi hỏi sự cẩn thận, và cóthể vẽ những bức vẽ tinh xảo Cũng có có những trẻ với hội chứng ADD chơi thể thao vàcác trò chơi rất tài tình, có trẻ còn có thể đi trên cầu thăng bằng một cách thoải mái,không biểu lộ chút khó khăn nào

Vấn đề chính:

- Có ba loại động tác:

** Động tác thông thường

** Động tác chính xác

** Động tác phối hợp mắt-tay hoặc mắt-chân

- Hầu hết trẻ bị hội chứng ADD đều có vấn đề với ít nhất một trong ba loại động tácnói trên

- Động tác lóng ngóng, vụng về thường làm cho trẻ gặp khó khăn trong sinh hoạt,nhất là đối với những trẻ trai khi chơi thể thao

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Có khoảng trên 60% trẻ bị mắc bệnh ADD đồng thời bị rối loạn chức năng nói ngay

từ khi còn bé Mặc dù có thể là ngay trong năm đầu, sự rối loạn này chưa biểu hiện, trẻvẫn tập nói đúng tuổi như các trẻ khác, nhưng về sau, khi cần phải mở rộng và phát triểnviệc sử dụng ngôn từ thì khả năng diễn đạt của trẻ bị chậm lại

Trẻ bị mắc bệnh ADD cũng có đủ khả năng lĩnh hội những từ vựng mới, đủ đểchúng hiểu những điều mà cha mẹ chúng nói, tuy nhiên, khả năng diễn đạt thì lại chậmphát triển Rất lâu sau khi biết nói, vào khoảng ba tuổi, chúng mới có thể nói được nhữngcụm từ 3 tiếng Tôi đã thấy có những trẻ đã đến 5 hoặc 6 tuổi mà vẫn còn nói từng tiếngmột

Có nhiều cha mẹ hiểu lầm, cho rằng tật nói từng tiếng một của trẻ là do chúng bị tậtlíu lưỡi Thật ra, tật líu lưỡi dùng để chỉ những trẻ có dây thắng ngắn Dây thắng là một

mô dính nằm ngay dưới lưỡi Ở những người bình thường, dây thắng nằm lui về phíasau, vừa đủ để kéo cho lưỡi nằm sát xuống sàn miệng Ở những trẻ có tật líu lưỡi, dâythắng lại nằm chồm ra phía trước, làm cản trở sự chuyển động của lưỡi, khiến nhiềungười hiểu lầm rằng chính điều này đã làm cho trẻ gặp khó khăn khi nói

Nói năng khó khăn là một bệnh, không chỉ bao gồm sự khó khăn khi phát âm, hoặckhông thể phát âm một số âm nào đó, mà kể cả sự chậm trễ trong phát triển khả năngnói thành câu có nghĩa và đúng cú pháp Không thể nói được một câu liên tục là vì trẻgặp khó khăn với từng từ và cả với từng câu, ví dụ "vali" nói thành "bali" hoặc "đội trờiđạp đất" nói thành "đạp trời đội đất"

Chức năng nói là một trong những chức năng cao cấp nhất của con người, và hiểnnhiên là chính chức năng này đã làm cho chúng ta khác với loài vật Khả năng giao tiếpbằng tiếng nói giữa con người với nhau đã giúp cho chúng ta khác biệt với thế giới tựnhiên chung quanh Ngôn ngữ là cách sử dụng những câu nói, dưới cả hai hình thức viếthoặc nói, để diễn đạt những ý tưởng phức tạp với người khác Trẻ bị mắc bệnh ADDthường gặp trở ngại trong cả hai: sự phát âm và sự sử dụng ngôn từ Trục trặc trongviệc nói xảy ra khi trẻ ở vào lứa tuổi chưa đến trường, và khi đã đến tuổi đi học thì trẻ cóthể gặp trục trặc trong việc sử dụng ngôn ngữ

Rối loạn chức năng viết thường không phải do ở chữ viết, mà do trẻ không có khảnăng sử dụng chữ viết để diễn đạt ý tưởng Các bài luận văn của những trẻ này thường

Chương 8 LỜI NÓI

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

được viết một cách cụ thể, theo nghĩa đen rất tầm thường, chỉ là "truyền tin" chứ không

có tính cách mô tả

Một biểu hiện nhỏ của sự trục trặc trong chức năng nói là tật nói lắp Nói lắp là hậuquả của trí nhớ tạm thời quá kém Trong khi ý tưởng được hình thành, trí nhớ tạm thờikhông đủ mạnh để lưu giữ từng mảng của ý tưởng đó cho đến khi toàn bộ ý tưởng đượchoàn tất, và trẻ có thể thốt ra thành lời nói Do đó, khi trẻ nghĩ đến phần cuối, thì nó đãquên mất phần đầu, và vì thế nó nói ngập ngừng vì bận suy nghĩ lại từ đầu những gì nó

đã nghĩ

Những trục trặc trong chức năng nói có thể chữa trị được, nhưng trong hầu hết cáctrường hợp tật sẽ tự mất dần Nếu đến khoảng 8 hoặc 9 tuổi mà tật vẫn không bớt đi, vàtrẻ cũng không chữa trị, thì tật sẽ kéo dài cho đến lớn, đặc biệt là đối với chứng nóingọng hoặc nói đớt, chẳng hạn như không thể phát âm đúng chữ "r" hoặc chữ "tr"

Thiểu năng về sử dụng ngôn ngữ nếu không được uốn nắn ngay từ bậc tiểu học thìbệnh sẽ kéo dài cho lên trung học và cho đến khi trưởng thành Những trục trặc trongchức năng sử dụng ngôn ngữ thường do trẻ không biết chia thì của động từ, hoặc dùnglẫn lộn các thì không đúng, hoặc dùng lẫn lộn tính từ, trạng từ trong cú pháp câu

Có một số nghi ngờ, cho rằng trẻ bị rối loạn chức năng nói thường dễ bị thiểu năngtrong việc học đọc, học viết và học đánh vần Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có chứng

cứ nào cho thấy trẻ bị rối loạn chức năng nói có thể bị suy giảm trong chức năng tínhtoán Các nhà chuyên môn trong lĩnh vực này cho rằng có lẽ vì vùng ngôn ngữ nằm bênbán cầu não trái, trong khi đó, vùng tính toán lại nằm bên bán cầu não phải

3- Nói câu không đúng cấu trúc

4- Không nói được câu dài

- Diễn đạt kém trong cách viết

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Đối với trẻ em, việc phát triển đúng đắn trí nhớ tạm thời là điều quan trọng nhất đểtiếp thu các kỹ năng cơ bản Trí nhớ tạm thời khác với trí nhớ lâu dài ở chỗ nó là mộtphần của ký ức lưu giữ thông tin mới trong một khoảng thời gian, có thể là nhiều ngày,nhiều tuần hoặc đôi ba tháng Trong thời gian đó, nếu đứa trẻ gặp lại chính thông tin ấy,thì thông tin sẽ được củng cố để cuối cùng gửi vào trí nhớ lâu dài và được cất giữ ở đấyđến vài năm Khi nhớ lại thông tin, trẻ sẽ lấy nó ra từ trí nhớ lâu dài rồi giữ nó trong trínhớ tạm thời khi cần diễn đạt ý tưởng hiện tại, bổ sung thêm các thông tin khác trước khicông việc đặc biệt này được thực hiện

Trí nhớ tạm thời có tính quyết định đến khả năng học tập của trẻ Nếu trẻ không lưulại một thông tin mới trong một khoảng thời gian nào đó, khi gặp lại cùng thông tin ấy thìthông tin trước đó đã bị mất nên không thể dựa vào sự hiểu biết đã có trước Do đó,việc học tập của trẻ chẳng khác nào như một người mò mẫm đi trong đường hầm

Trí nhớ tạm thời thực sự là cái mở rộng của sự chú ý, mặc dù có nhiều người thấy

nó như hai thực thể khác nhau Khi chú ý đến một tác nhân kích thích, trẻ phải lưu sựkích thích ấy trong một khoảng thời gian nào đó để nó có thể được củng cố bằng cáchtiếp xúc lại Điều này rất quan trọng cho việc học tập, nếu không có trí nhớ tạm thời thìcũng không nói đến học tập được Trẻ mắc bệnh ADD hầu như bao giờ cũng bị thiếu hụttrí nhớ tạm thời, một khía cạnh quan trọng nhất của chứng bệnh này

Những trở ngại của trí nhớ tạm thời của bệnh ADD biểu hiện chủ yếu qua việc nghe.Nói cách khác, những trẻ này gặp khó khăn trong việc lưu giữ thông tin nói nhiều hơn làthông tin nhìn Trẻ thường xuyên lưu giữ rất tốt thông tin nhìn, có khi trên mức trung bình,dường như để bù đắp cho sự yếu kém của trí nhớ tạm thời về nghe của mình bằng cáchnâng cao khả năng trí nhớ tạm thời qua việc làm

Điều rất đặc trưng là, mặc dù những trẻ này đã được nghe những lời chỉ bảo,nhưng lại không lưu giữ đủ lâu để thực hiện cho đầy đủ Thường thì chúng hay bị lẫn lộn

về thứ tự của lời chỉ bảo, một sự trục trặc về trật tự nối tiếp của trí nhớ Chẳng hạn, một

bé trai được bảo rằng đi đánh răng và mặc quần áo ngủ; nhưng thường sau đó người talại thấy em ở trong phòng loay hoay chẳng biết làm gì cả

Lắm lúc, dường như trẻ nhận thông tin từ tai này nhưng lại nhanh chóng ra tai kia.Tôi được biết có những trẻ học bảng cửu chương và rất thuộc cách nhân; nhưng nửa giờ

Chương 9 TRÍ NHỚ TẠM THỜI - NGHE TAI NÀY RA TAI KIA

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

sau, khi khảo lại thì chúng chẳng còn nhớ được thông tin mới gì cả Kiến thức mới đó đãtan biến hết sức nhanh chóng Hoặc có những trẻ đã đọc được một trang trong sáchvăn, nhưng khi lật sang trang kế tiếp thì chẳng còn nhớ được gì ở trang vừa đọc.

Trong các trường hợp khác, trục trặc về trí nhớ tạm thời còn phức tạp hơn Chẳnghạn ở trẻ gặp trở ngại trong việc làm các phép tính cộng và trừ theo cột dọc Trong phéptính này, cái khó khăn mà trẻ gặp phải là cần nhớ những con số nào được mang sangcột kế tiếp hoặc đã được trừ đi ở cột trước đó Do đó, trẻ cần được sự giúp đỡ cụ thểbằng cách viết ra những con số đã lấy đi vào đầu cột kế tiếp

Trục trặc về trí nhớ tạm thời còn ảnh hưởng đến đứa trẻ về mặt diễn tả cả trongviết lẫn nói Khi thu thập thông tin, trẻ sẽ cố gom thông tin ấy lại thành một câu đơn giản

để diễn tả ý nghĩ, nhiều thành phần khác nhau của một câu đã bị mất trước khi trẻ có thểdiễn đạt được một ý tưởng đầy đủ Sau khi cố gắng lặp lại nhiều lần, trẻ thường chánnản buông xuôi hoặc diễn đạt một cách rời rạc Tôi cũng đã đề cập vấn đề này ở lĩnh vựchọc nói, vì những trẻ này lúc còn thơ ấu hay bị nói lắp do bị trục trặc về trí nhớ tạm thời.Nhiều giáo viên đã theo dõi và thấy rằng những trẻ ADD có sự diễn đạt cách viết kémhơn cách nói, chủ yếu là vì trẻ gặp trở ngại rất lớn trong việc lưu giữ thông tin, dùng trí

óc để nhớ lại rồi viết nó ra

Vấn đề chính:

* Trí nhớ tạm thời tốt là điều chủ yếu để học tập các kỹ năng cơ bản

* Trí nhớ tạm thời có thể được xem như sự mở rộng của sự chú ý

* Hầu hết trẻ em mắc bệnh ADD đều gặp trở ngại về trí nhớ tạm thời trong việcnghe

Created by AM Word2CHM

có một thói quen hoặc một quyết định thì khó mà thay đổi được quan điểm của chúngmặc dù hoàn cảnh thay đổi.

Lấy ví dụ, một bé trai mắc bệnh ADD được mẹ bảo rằng em sẽ tham dự một buổipicnic vào thứ bảy tuần sau với các bạn cùng lớp Cậu bé lòng tràn ngập phấn khởi vàháo hức hướng về cuộc picnic Nhưng đến ngày đi chơi, vì lý do nào đó, em không thểtham dự được Đối với trẻ bình thường, hầu hết chúng đều thất vọng, nhưng rồi lại tìmnhững lối thoát khác để vui chơi trong ngày Song, ở trẻ ADD, em lại đón nhận tin nàynhư thể có sự sắp xếp đặc biệt trước nhằm làm em bị hụt hẫng Em đổ lỗi ngay cho mẹ,bùng nổ ngay cơn hờn và tiếp đấy là vẻ mặt sưng sỉa

Những trẻ này dường như có ngưỡng đối phó với cản trở thấp hơn những ữẻ khácnên dễ cáu kỉnh hơn Có những sự việc xem ra là không đáng kể trong cuộc sống củanhững trẻ khác, thì lại chiếm phần lớn trong cuộc sống của trẻ ADD

Không có khả năng thích ứng ngay với những thay đổi của môi trường dễ thấy đếnmức những trẻ này gặp phải những trở ngại lớn trong việc lựa chọn cách xử trí Tôi códịp nhìn một bà mẹ mua cho con mình một cây kem Kem màu đỏ hoặc màu xanh thìđứa trẻ chưa quyết định dứt khoát Sau vài phút suy tính và cò kè, cuối cùng đứa trẻchọn chiếc kem màu xanh, và chỉ đòi chiếc kem đỏ khi em đã cầm được chiếc kem xanh.Mới nhìn qua, đây có vẻ như thuộc vấn đề kỷ luật, nhưng ở đứa trẻ ADD, thì đấy là mộtphần của khả năng yếu kém trong việc quyết định và thực hiện quyết định

LÒNG TỰ TRỌNG

Trẻ ADD thường có lòng tự trọng kém Vùng trung khu não bộ, được biết như là hệbản tính, giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển ý niệm về bản thân của một đứa trẻđang lớn Sự kết hợp của vùng này với các vùng phía trên não cho phép trẻ phát triển

sự nhận thức về giá trị của bản thân, về mối liên hệ với môi trường chung quanh; và nhất

Chương 10 CÁ TÍNH BẤT THƯỜNG

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

là với những trẻ khác cùng tuổi Do bị loạn năng ở trung khu não bộ gây ra bởi bệnhADD, những trẻ này không phát triển đúng đắn được ý niệm về bản thân như những trẻkhác.

Lòng tự trọng kém dẫn đến vụng về và trẻ ADD chẳng bao giờ cảm thấy thoải máikhi chơi với các bạn Điều này đặc biệt dễ nhận thấy khi có sự hòa nhập với bạn cùnglứa được hình thành theo nhóm Trẻ ADD cảm thấy dễ dàng kết bạn với trẻ cùng lứa tuổikhi chỗ nào chỉ có một hoặc hai trẻ mà nó có khả năng hòa nhập

Khi trưởng thành, trẻ gặp nhiều khó khăn hơn với cách ứng xử hoặc sự nhận biếtcủa mình, sau đó trẻ còn bộc lộ thêm một vấn đề là những trở ngại của lòng tự trọng thứcấp Thiếu sự tiến triển thích hợp trong học tập hoặc giao tiếp, cộng với trở ngại củalòng tự trọng nguyên phát làm cho tình trạng vốn đã khiếm khuyết càng thêm trầm trọng.Khi trẻ ADD đến tuổi dậy thì hoặc tuổi thanh niên, sẽ trở thành một chàng trai mà lòng tựtin bị tổn thương nặng nề

Do lòng tự trọng kém, những trẻ này dùng nhiều kỹ xảo khác nhau để được sự nhìnnhận của nhóm bạn cùng lứa Vì lẽ đó, chúng dễ bị ảnh hưỏng và chịu sự dẫn dắt củanhững trẻ khác, mà có nhiều lúc còn bị lợi dụng Trẻ em nhận biết nhanh chóng khi chúngchơi với kẻ yếu kém hơn mình, và hay khai thác điểm yếu kém này Trong nhiều tìnhhuống, trẻ ADD phải chịu sự sắp đặt của nhóm bạn cùng lứa do sự sẵn lòng để đượcchấp nhận, và cũng do mối liên quan giữa tính nhẹ dạ và tính bốc đồng của đứa trẻ.Những trẻ này dễ bị đưa đến tình thế rắc rối hơn các trẻ cùng lứa

Kém tự trọng dẫn đến cảm giác hụt hẫng, mà nhiều lúc có thể phát triển thành bệnhhoang tưởng Những trẻ này cảm thấy bị bấp bênh trong xã hội và cuối cùng có cảm giác

là thiên hạ hay nói về mình, nhưng không phải theo cùng cách xây dựng

BUỒN CHÁN

Sự buồn chán dường như là đặc điểm thường thấy ở tuổi thiếu niên Một nghiêncứu được tiến hành ở Đại học Sydney (Úc) cho thấy sự buồn chán phổ biến hơn ở nhiềutrẻ trai cho đến tuổi dậy thì, trong khi mức độ có thay đổi ở các trẻ gái Một tỉ lệ đáng kểcác trẻ trai mắc phải sự buồn chán lại chính là những trẻ có bệnh ADD

Cũng không chắc chắn rằng liệu sự buồn chán là do những trẻ ấy thiếu sự tiến triển

về học tập và giao tiếp, hay do bị loạn năng về hóa thần kinh (neurochemicaldysfunctions) Dù sao, trong hàng ngàn trẻ ADD mà tôi được tiếp xúc và chữa trị, tôikhông hề thấy một trẻ nào đã trải qua sự buồn chán ở mức thực sự nghiêm trọng đến

nỗi có ý định tự tử.

NON NỚT VỀ GIAO TIẾP

Non nớt về ứng xử là đặc điểm khá dai dẳng của những trẻ trai mắc bệnh ADD.Như chúng ta được biết, các trẻ trai phát triển vào thời kỳ muộn hơn, hay với mức độchậm hơn so với các trẻ gái Do đó, một trẻ trai mười tuổi thường ứng xử và có cảm xúc

ít chín chắn hơn một trẻ gái cùng tuổi Trẻ ADD là một dạng phóng đại của một trẻ traibình thường nhưng có chiều hướng non nớt nhiều hơn trong cách ứng xử cũng như hòanhập về mặt giao tiếp Do sự non nớt này, ở nhà cũng như ở trường trẻ đều tự cư xửtheo kiểu trẻ con hoặc kiểu thiếu niên Trong lớp học, trẻ thường đóng vai một anh hềcủa lớp và dường như cảm thấy sẽ đạt được sự tán thành nếu cứ nô đùa với kiểu nonnớt như vậy

Cũng có một dạng tình cảm non nớt xuất hiện như một sự nông cạn của cảm xúc.Nhiều phụ huynh than phiền về trẻ ADD dường như không có xúc động sâu sắc nhưnhững trẻ khác, và những xúc động của trẻ thường là không thích hợp Một ví dụ chođiều này là một bé trai rất đau buồn trong nhiều tháng vì người hàng xóm của em bị mấtcon chó, nhưng hoàn toàn không tỏ ra một xúc động nào khi chính người bà của em quađời vào năm sau Hầu hết những trẻ này dường như kiềm chế các xúc động lớn có lẽ đểgiải quyết nó về sau một cách tốt đẹp hơn

GHỆ THUẬ

Một trong những kiểu đúng nhất và thường thấy nhất của trẻ quá hiếu động là trẻ bịchứng mất ngủ Nhiều bác sĩ từ chối không chẩn đoán bệnh cho đứa trẻ quá hiếu độngnếu không kèm theo sự mất ngủ

Tất nhiên điều này chỉ là ảo tưởng Nhiều trẻ quá hiếu động ngủ rất ngon Chúng rấthoạt động về ban ngày nhưng vào 7 giờ tối thì lăn ra ngủ say nhanh chóng Tuy nhiên,chúng lại dậy sớm vào 5 hoặc 6 giờ sáng hôm sau

Dù sao, chứng mất ngủ khá phổ biến ở trẻ có bệnh ADD Chứng mất ngủ có nhiềudạng khác nhau và xuất hiện phổ biến nhất là khó ngủ về đêm Những trẻ bị ảnh hưởngtheo kiểu này về đêm không chịu đi ngủ

Những trẻ quá hiếu động khác cũng rất khổ sở do thường xuyên bị mất giấc vềđêm Chúng còn làm cha mẹ mệt mỏi vì cái kiểu hết nằm xuống lại ngồi dậy như thế suốtđêm

Những trẻ ngủ say có kiểu ngủ bồn chồn, thường cựa quậy, quẫy đạp trên giườnghay la lớn; một số trẻ còn đi trong khi ngủ (mộng du) Giấc ngủ của chúng rõ ràng là rấthoạt động chứ không thư thái, buổi sáng thức dậy thường hay mệt mỏi

Cũng có trẻ bộc lộ sự hoảng sợ về đêm Hiện tượng này xảy ra khoảng một hoặchai giờ sau khi giấc ngủ đã giảm xuống Trẻ thình lình thức giấc và hét lên, chân tay quẫyđạp, mắt mở to, nhưng chẳng biết gì đến xung quanh, sau một lúc rồi nằm xuống nhanhchóng ngủ lại

Có một mức độ khác nhau cao hơn của trẻ ADD hay đái dầm so với những trẻ bìnhthường Rất có thể đây là do sự trưởng thành muộn ở phần trước của não vì phần nàykiểm soát hoạt động của bàng quang Người ta biết là trẻ ADD đái dầm theo định kỳ, nếukhông muốn nói là thường xuyên và mãi cho đến năm 16 hoặc 17 tuổi mới thôi Tuynhiên, phần lớn trẻ được cải thiện vào độ 7 hoặc 10 tuổi

Vào những năm đầu, trẻ ADD hay có những rối loạn về thèm ăn hoặc thậm chí cónhững khẩu vị rất kỳ quặc Nói chung, trẻ hoạt động thái quá có sự gia tăng về thèm ăn

để cung cấp vào số năng lượng lớn được tiêu thụ hàng ngày Những trẻ này rất đói ăn và

ăn bất kỳ món gì có trước mặt chúng

Mặt khác, một trẻ bình thường hoặc giảm hoạt động lại là trẻ hay kén ăn, không

Chương 11 GIẤC NGỦ VÀ THÈM ĂN

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

những ăn ít hơn mà còn khác nhau về khẩu vị Có trẻ không ưa thức ăn lõng bõng, có trẻkhông ưa thức ăn đặc hoặc cứng Nhiều trẻ không thích thức ăn béo, một số trẻ khác lạikhông thích thịt Điều này có khác nhau theo từng đứa trẻ, nhưng nói chung, một ấntượng toàn bộ là trẻ em có khẩu vị khác nhau và không muốn khẩu vị của mình bị áp đặtdưới bất cứ tình huống nào Hậu quả là ăn miễn cưỡng hoặc nhai uể oải Không vì lý do

gì mà ép buộc trẻ phải ăn cả Một trẻ không có vần đề gì về sức khỏe luôn tiêu thụ thức

ăn đủ cho quá trình tăng trưởng của nó

Nhiều trẻ hiếu động dường như có trục trặc trong việc bú sữa thời thơ ấu và bị rốiloạn tiêu hóa như nôn mửa, ợ hoặc thường xuyên đại tiện Các rối loạn này thường là đểphản ứng lại sự thay đổi về cách thức hoặc vị thế của đứa trẻ khi bú Dù sao, ở giaiđoạn này những rối loạn ban đầu về tiêu hóa ấy dường như không có liên quan gì đếnbệnh ADD, mà có thể là hiện tượng dị ứng hoặc do trở ngại của giải phẫu Mức độ caocủa nhiều dị ứng sẽ khiến cho trẻ ADD mắc phải một dị ứng, hơn nữa, nó còn làm rốiloạn thần kinh

Rối loạn giấc ngủ và thèm ăn nằm trong những biểu hiện sớm nhất của bệnh ADD.Thông thường, ở tuổi lên 10 hoặc 11, chứng mất ngủ giảm đi và trẻ đi dần vào giấc ngủ

ổn định hơn Rối loạn thèm ăn thường bắt đầu được cải thiện vào tuổi 13 hoặc 14, kèmtheo sự tăng trưởng bộc phát của tuổi thanh niên mới lớn

4 Đi hoặc nói trong khi ngủ

5 Nỗi sợ khủng khiếp ban đêm,

* Rối loạn thèm ăn gồm có:

1 Ăn quá nhiều

2 Cầu kỳ trong cách ăn

3 Khác nhau hoặc kỳ quặc trong khẩu vị 

Created by AM Word2CHM

GHỆ THUẬ

Trường học là nơi để tìm hiểu, học tập và đạt thành công cho hầu hết các trẻ em.Các bài học ở trường không chỉ để cho đứa trẻ thu thập kiến thức mà còn để phát huytính độc lập của mình Nhưng đấy không phải cho trẻ có bệnh ADD Đối với đa số trẻ cóbệnh này, trường học là một nơi đầu tiên mang lại sự chán nản, không thành công và cuốicùng là mất tự tin và mất tự trọng

Khi một đứa trẻ bước vào bậc tiểu học, mục đích ở đây là làm cho trẻ có thể nắmđược đầy đủ năm kỹ năng cơ bản rất cần thiết để bước lên bậc trung học Năm kỹ năngnày là đọc, đánh vần, làm toán, viết và nói Vào cuối bậc tiểu học, các kỹ năng ấy phảiđược nằm trong tiềm thức sao cho trẻ có thể sử dụng chúng để mở rộng việc học tập;tăng thêm kiến thức cho trẻ về chiều rộng và chiều sâu Điều đáng buồn là hiện nay trongnhiều trường, điều này không còn nữa và dường như càng gia tăng cách giáo dục mới,trong đó ít chú trọng đến việc dạy các kỹ năng cơ bản ở bậc tiểu học mà đề cập và pháttriển nhiều hơn về các vấn đề xã hội Vì lẽ đó, nhiều trẻ không thành thạo trong các kỹnăng khi lên bậc trung học đã gặp trở ngại trong học tập do thiếu sót khi còn ở bậc tiểuhọc

Dù sao, ngay cả trong một môi trường giáo dục chính quy đi nữa, trẻ ADD cũngvẫn bị bấp bênh trong việc tiếp thu các kỹ năng này vì những trở ngại bộc lộ ở sự tậptrung, trí nhớ, nhận thức, phối hợp và lời nói Để hiểu tốt hơn các trỏ ngại học tập này, sẽrất hữu ích nếu chúng ta có một số kiến thức về các hoạt động của não khi trẻ đến tuổi

đi học

Não bộ con người có thể so sánh với các hoạt động của một máy vi tính Máy vitính là một hệ thống xử lý thông tin nhập vào, để sau đó tùy theo yêu cầu, các dữ liệusau đó sẽ được truy cập và cung cấp những thông tin có giá trị đã được xử lý Còn ởnão, nguồn thông tin đưa vào thông qua các giác quan như mắt, tai, da và cơ bắp Cũnggiống như một máy vi tính thông thường sử dụng một ngôn ngữ riêng để xử lý, não cũng

có ngôn ngữ riêng của nó Một hình ảnh thấy bằng mắt, hoặc một âm thanh nghe bằngtai được chuyển thành các tín hiệu nhận biết bởi các dây thần kinh và sau đó các tín hiệunày được truyền đến trung tâm xử lý của não

Thông tin nhập vào trước hết sẽ được não đăng ký và so sánh với thông tin trước

đó đã nhận được, gọi là sự phân loại và phân tích Não muốn xác định ngay lập

Chương 12 KHÓ KHĂN TRONG HỌC TẬP

NT GIÁO DỤC TRẺ CÁ BIỆT

tức

thông tin vừa nhận được có giống hoặc khác với thông tin đã nhận trước đó hay không.Nếu thông tin mới giống với thông tin trước, não sẽ cho củng cố cái đã có trước và insâu nó vào kho lưu trữ của trí nhớ Nếu thông tin hoàn toàn mới, nó sẽ được phân loại vàlập cho một hồ sơ mới, rồi được gửi vào ngân hàng trí nhớ.

Thủ tục này được đảo ngược khi thông tin được rút ra Thông tin được nhớ lại từtrí nhớ, kết hợp với chỉ thị mới được tiếp nhận bằng đường dây thần kinh để đi ngượctrở ra các cơ quan ngoại vi (như thanh quản, tay, cơ bắp ) để diễn đạt ý tưởng dướidạng viết, nói hoặc cử chỉ

Trong việc xử lý, cất giữ là nhớ lại thông tin; có nhiều bước khác nhau tiếp theotrước khi một thông tin khác được nhận biết Trình tự dưới đây được gọi là Hệ thống thứbậc của việc nhận biết (Hierarchy of Learning) mà trong đó một tác nhân kích thích mớitheo đúng đường của nó, đi lên dần từ bước đầu tiên cho đến khi đạt được bước caonhất Khi thông tin được gửi đi, quá trình được đảo ngược lại: bắt đầu ở bước cao nhấtxuống thấp dần đến khi đạt được bước thấp nhất trước khi ý tưởng được diễn đạt thànhlời nói, chữ viết hoặc cử chỉ

Nhận biết theo hệ thống thứ bậc là một quá trình sắp xếp mà nhờ đó thông tínđược thu thập và cung cấp Khi đứa trẻ được tiếp xúc với thông tin bằng mắt, tai hoặcda; trẻ sẽ tập trung vào nó bằng khả năng chú ỷ của mình Thông tin này được lưu lạitrong một thời gian ngắn (trí nhớ tạm thời) trong khi thông tin này được đăng ký và sosánh với tất cả các thông tin được cất giữ (sự nhận thức) Nếu trong vài ngày hoặc vàituần sau, cũng chính thông tín ấy đến với đứa trẻ; nó sẽ củng cố tín hiệu trước đó vàthông tin này sẽ được cất giữ trong trí nhớ lâu dài để sử dụng về sau

Một phần của hệ thống thứ bậc này được dùng cho đến nay đều có ở tất cả cácđộng vật bậc cao Điều quan trọng nhất đã tách chúng ta khỏi các động vật khác là khảnăng tư duy Chỉ con người là có thể hợp nhất được các dạng thông tin của đầu vào(nhìn, nghe, cảm nhận) với nhau Chúng ta có thể liên tưởng được cái mình thấy với cáimình nghe được hoặc sờ mó được Chẳng hạn, một đứa trẻ khi nhìn thấy chữ "mèo" là

em có thể liên hệ nó trong vô thức với chuỗi âm thanh "m-è-o" đã biết trước đó Hoặc em

có thể liên hệ màu "đỏ" với âm "đ-ỏ" Quá trình này gọi là sự hợp nhất

Thêm một ví dụ khác về "một bước tiến nhỏ đối với con người, nhưng là một bướcnhảy vọt lớn đối với nhân loại", đó là khả năng của não tạo ra một ý nghĩ độc lập, xử lý

và thực hiện nó mà không có sự can thiệp của sức mạnh bản năng Ngược lại, chúng tacũng có thể hiểu thấu được những khái niệm trừu tượng hoặc những tư duy dựa trên

các

khái niệm chứ không dựa trên mặt vật chất cụ thể, thường được gọi là tư duy khái niệm.

Khi ta xem xét hệ thống thứ bậc của việc nhận biết, rõ ràng là có sự can thiệp ởmọi cấp độ có thể tác động đến tất cả chức năng trước của nó, cho dù là đi lên hoặc đixuống Lấy ví dụ, nếu một đứa trẻ có sức nhìn yếu kém thì thông tin được thu nhận quamắt sẽ bị lệch lạc, do đó tất cả các cấp độ của việc xử lý đều nhận được thông tin bịlệch lạc này, để rồi cuối cùng nó sẽ được cất giữ Khi đứa trẻ nhớ lại thông tin ấy, nó sẽvẫn còn bị lệch lạc, dẫn đến việc trẻ nói hoặc viết ra sai Cũng vậy, đứa trẻ bi trục trặctrong sự chú ý sẽ không có khả năng tập trung hoặc duy trì sự chú ý một cách đầy đủvào một tác nhân kích thích nào đó Kết quả là thông tin có được không hoàn chỉnh vàchỉ phần nào là được đưa đến những vùng bậc cao của não mà thôi Điều này đưa tớiviệc cất giữ, hiểu biết và hợp nhất kém đi

Mức độ cao nhất của loạn năng nằm ở lĩnh vực tư duy khái niệm Nếu trẻ gặp trởngại về mức độ này thì chẳng ảnh hưởng gì đến những khả năng ở cấp độ dưới của nó

cả Trên thực tế, những trẻ này bị giảm khả năng của trí thông minh, nhưng lại có thể thunhận, cất giữ thông tin và hợp nhất ngôn ngữ một cách chính xác Do đó, những trẻ vớikhả năng hiểu biết chậm chạp có thể học được các kỹ năng cơ bản về đọc, viết, đánhvần, làm toán và nói, nhưng không thể phát triển các kỹ năng này thành phong phú hơn

Trẻ ADD chủ yếu gặp trở ngại về mức độ chú ý và trí nhớ tạm thời, về mức độnhận thức, nhưng lại hiếm khi bị trở ngại về mức độ hợp nhất hoặc tư duy khái niệm

Những trẻ này gặp cực kỳ khó khăn ở mức độ tập trung tư tưởng và duy trì sự chú

ý vào thông tin thu nhận được ở bất cứ thời điểm nào Vì không thể duy trì sự chú ý vànắm lấy thông tin cho đúng cách, trẻ không thể lưu giữ được nó nên cũng không thể lĩnhhội được chính xác

Một số trẻ cũng bị trở ngại ở các lĩnh vực nhận thức, mặc dù trẻ nhận thông tinđúng, nhưng lại không có khả năng đăng ký, phân loại hoặc so sánh với các thông tinkhác trước đó đã nhận được Do đó những trẻ này dễ bị mắc phải các sai phạm căn bảncủa nhận thức mà điều này thưòng hay gắn liền với sự bộc lộ của chứng loạn năng đọc.Lấy ví dụ, trẻ thường hay đọc từ "mát" thành "tám" và trẻ như rất chú ý và lưu giữ nómột cách chính xác, nhưng thật sự trong cách phân loại và xếp thành chuỗi về thông tinnày, trẻ đã đảo ngược nó Lại nữa, một trẻ nghe từ "tranh" có thể nghe sai thành

"chanh" Âm của "tr" và "ch" xem ra rất gần nhau nên sự phân biệt giữa chúng rất khó.Đấy là trở ngại trong sự phân biệt nghe

Thiểu năng nghiêm trọng nổi bật nhất ở trẻ ADD dường như là trục trặc về trí nhớ