Cẩm nang học ngoại ngữ (language hacking guide)

Tôi chắc rằngnội dung của quyển sách, với các bản dịch, phiếu bài tập, các đoạn phỏng vấn có thể giúp ích bạn rất nhiều, vì những ý tưởng trong đó đã làm thay đổi hoàntoàn cuộc đời tôi t

LANGUAGE HACKING GUIDE Tác giả: Benny (Brendan) Lewis

Dịch: Lê Công Tuấn

VỀ TÁC GIẢ

Tôi tên Benny (Brendan) Lewis Tôi là người ăn chay quê ở Cavan, Ireland Tôi không biết uống rượu Tôi thích tự gọi mình là người “du mục thời công nghệ” – tức là lang thang khắp hành tinh nhưng không bao giờ rời các phương tiện kỹ thuật.

Tôi làm nhiều nghề suốt thập niên qua, ví dụ như giáo viên tiếng Anh, giáoviên toán, giáo viên tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha, nhiếp ảnh gia, tiếp tânkhách sạn, hướng dẫn viên du lịch, quản lý cửa hàng yoga, phụ tá cấp cứu, kỹ

sư điện tử, và nhiều nghề khác Trước khi cố gắng kiếm sống từ tiền bán sáchcẩm nang này, tôi là một thông dịch viên tự do

Mục tiêu của tôi là kiếm đủ tiền từ việc bán sách và dạy tư để cuối cùng cóthể sống thoải mái ở Mat-xcơ-va và Tokyo, mỗi nơi 3 tháng (chẳng may đây

là 2 thành phố đắt đỏ nhất thế giới) vì tôi muốn học tiếng Nga và tiếng Nhật.Cho đến lúc đó, tôi sẽ vẫn phải tiếp tục lựa chọn những điểm đến rẻ hơncho các đặc nhiệm học ngôn ngữ trong vòng 3 tháng của mình Tôi chắc rằngnội dung của quyển sách, với các bản dịch, phiếu bài tập, các đoạn phỏng vấn

có thể giúp ích bạn rất nhiều, vì những ý tưởng trong đó đã làm thay đổi hoàntoàn cuộc đời tôi trong thập niên qua và mở ra một thế giới mới kỳ thú vềviệc học ngoại ngữ và giao tiếp với người dân trên toàn thế giới

Cám ơn bạn đã mua sách và chúc bạn nhiều điều thú vị trong việc họcngoại ngữ của mình!

GIỚI THIỆU

Khi bước sang tuổi 21, ngôn ngữ duy nhất tôi biết sử dụng là tiếng Anh Tôi có học tiếng Đức và tiếng Ái Nhĩ Lan ở trường, nhưng luôn đạt điểm thấp đối với cả hai ngôn ngữ này Điều đó có nghĩa tôi là một người hoàn toàn không có năng khiếu gì về ngôn ngữ và đã từng chấp nhận rằng cả đời mình

sẽ chẳng thể nói được thứ tiếng nào ngoài tiếng Anh Ở đại học, tôi học về Công Nghệ Điện Tử.

Dù vậy, sau khi tốt nghiệp tôi đã chuyển đến sinh sống ở Tây Ban Nha và

đã yêu thích nền văn hóa ở đó đến nỗi tôi quyết chí tìm hiểu thêm về nó qua chính những người dân Tây Ban Nha thực thụ – chứ không phải là qua những người biết nói tiếng Anh.

Suốt sáu tháng, tôi làm nhiều thứ có thể để học tiếng Tây Ban Nha, đôi khi

là học lõm, đôi khi tham gia các lớp học chính quy Sau thời gian đó, tôi cũng chỉ biết chút ít từ ngữ và vài quy tắc ngữ pháp rời rạc – không có lợi ích gì

đáng kể Một ngày nọ, tôi quyết tâm một cách thực sự thực hiện dự tính của

mình và thử nghiệm một số phương pháp mới chưa từng áp dụng trong các khóa học ngoại ngữ.

Vì thế, ‘bí kiếp’ học ngôn ngữ ra đời!

Chắc hẳn tôi không phải là người duy nhất có bí quyết học ngôn ngữ Nhiều người trước tôi đã từng học ngoại ngữ thành công trong thời gian ngắn Tôi đã gặp gỡ những người như vậy trong các chuyến du hành của mình và học hỏi từ họ vô số điều hay, cũng như đã kèm theo cẩm nang này các bài phỏng vấn với những người được biết đến nhiều qua mạng Internet

để nghe họ chia sẻ các phương pháp học nhiều ngoại ngữ một cách nhanh chóng và hiệu quả mà họ áp dụng thành công hơn so với nhiều người học ngoại ngữ bình thường khác.

Cẩm nang này giới thiệu một số bài học quan trọng nhất rút ra từ hành trình học ngôn ngữ của tôi cho đến hiện tại Qua việc chia sẻ các khó khăn vất vã của mình, tôi hy vọng làm giúp các bạn đang học ngôn ngữ tránh được những tuyệt vọng mà tôi đã trải qua để đạt được thành công Rất nhiều người

bỏ ra nhiều năm trời để học ngoại ngữ mà rốt cuộc không thể vượt xa hơn những câu giao tiếp cơ bản, và tôi muốn giúp các bạn như thế.

Tôi cho rằng bạn có thể bắt đầu sử dụng ngoại ngữ của mình ngay bây giờ, và chỉ trong vài tháng, bạn có thể nói ngôn ngữ đó lưu loát nếu bạn học đúng phương pháp Nội dung cẩm nang này chia sẻ những khả năng và

phương pháp miễn phí sẵn có đối với tất cả mọi người để có thể tận dụng nhanh chóng đạt được trình độ giao tiếp được với người bản xứ bằng ngoại ngữ, dù bạn đang ở tại đất nước của họ hay ngay trên quê hương mình.

Mong ước thực sự hiểu được một nền văn hóa qua khả năng giao tiếp với người bản ngữ trong nền văn hóa đó hoàn toàn nằm trong tầm tay của nhiều người Tôi hy vọng những lời khuyên từ các trang sách này (và trong những bài phỏng vấn) sẽ giúp các bạn đạt được ước mơ đó!

PHẦN 1: TÂM LÝ

Mỗi hành trình xa ngàn dặm đều khởi đầu bằng bước chân đầu tiên Học

một ngôn ngữ hoàn toàn là một hành trình như vậy!

Tất nhiên bạn có nhiều quyết định quan trọng cho toàn hành trình – quyết

tâm học tập, nhưng bắt đầu từ đâu lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Tôi đã nhiều lần trải qua giai đoạn như vậy trong hơn 10 năm qua, và đã cónhững quyết định đúng đắn (có cả vài quyết định sai lầm) khi học ngoại ngữ.Nhờ đó tôi học được nhiều điều và vẫn tiếp tục học thêm nhiều điều từ đó.Trong cẩm nang này, tôi sẽ trình bày chính xác điều gì đã giúp tôi học mộtngoại ngữ mới và đạt được sự lưu loát trong thời gian ngắn

Tôi viết cẩm nang này cứ như là tự nói với chính mình khi còn 21 tuổi; bối

rối trước người lạ, thiếu tự tin về khả năng bản thân, và trên hết là luôn tinrằng mình chẳng bao giờ nói được một ngoại ngữ

Hành trình 7 năm qua của tôi thật sự là một kinh nghiệm tuyệt vời đángkinh ngạc (và nó còn tiếp tục như thế), và tôi sẽ không đánh đổi những gìmình đã trải nghiệm để lấy một cái gì khác Sẽ dễ dàng và thú vị hơn nhiềunếu trước đây tôi có được những thông tin như bạn thấy trong cẩm nang này.Tôi ắt hẳn cũng đã tiết kiệm được nhiều thời gian hơn

Để học nói lưu loát một ngôn ngữ trong thời gian ngắn không phụ thuộcvào vấn đề là bạn sử dụng tài liệu nào, học nhiều hay ít, nhưng phụ thuộc rất

nhiều vào thái độ và động lực.

Để chuẩn bị thực hiện những bước tiến xa trong học ngoại ngữ, tuyệt nhiênbạn phải có tâm lý đúng đắn Các phương pháp nổi tiếng nhất và các chương

trình đắt tiền nhất có thể và thực sự đã gây nhiều lãng phí về công sức, tiền

bạc, và thời gian của nhiều người có tâm lý sai lệch

Động cơ

Chỉ muốn học một ngôn ngữ thôi thì chưa đủ.

Rất tiếc phải nói thế, nhưng tuyệt đại đa số mọi người trên thế giới đều sẽrất vui nếu nói được một ngôn ngữ mà không phải nhọc công Trong thực tế,

tôi chưa từng thấy người nào mà không “muốn” biết được một ngoại ngữ Nếu không có gì khác hơn là ước muốn chung chung, bạn có rất ít khả

năng đạt được kết quả trong thời gian ngắn Tôi từng biết nhiều ngoại kiều vàcác học viên tham gia khóa hè chẳng đạt được điều gì ấn tượng sau nhiềutháng, hoặc nhiều năm sống trong môi trường ngoại ngữ

Điều này là vì họ không cần học Họ sử dụng tiếng mẹ đẻ (ví dụ tiếng Anh)

trong mọi trường hợp, như nói chuyên với bạn bè, người yêu, họ hàng, viếtthư điện tử, đọc sách, xem phim, xem truyền hình…

Ngoại kiều thường không hòa nhập hoàn toàn với ngôn ngữ và văn hóa sởtại, do đó họ không học được gì dù có nhiều tháng, nhiều năm tiếp xúc

Nhưng đó lại là tin vui cho những ai học ngoại ngữ nhưng không có điều

kiện sống tại những nơi ngôn ngữ đó được sử dụng!

Nếu ngoại kiều có thể tạo ra một cộng đồng ngôn ngữ cho chính họ nhằmbảo tồn tiếng mẹ đẻ, tại sao ta không thể tạo ra một cộng đồng tại chỗ để họcngoại ngữ?

Câu trả lời thật đơn giản – bạn không thật sự muốn điều đó nhiều như vậy.

Ví dụ, nói tiếng Tây Ban Nha với người yêu cùng đi du lịch đến Nam Mỹ vớibạn là điều “không cần thiết”, vì nói ngôn ngữ quen thuộc của cả hai sẽ dễ

dàng, thuận lợi hơn nhiều Nếu làm ngược lại, sẽ rất kỳ dị.

Một trong những bí quyết tôi đã thực hiện khi học ngôn ngữ là ý tưởng

thay đổi yếu tố muốn thành yếu tố cần Thực tế tôi đã thực hiện ra sao sẽ

được đề cập về sau Nhưng hiện thời, cần hiểu rõ là có sự khác biệt cơ bảngiữa hai yếu tố này

Khi bạn cần nói một ngôn ngữ, vấn đề hoàn toàn khác hơn là chỉ mong muốn chung chung sẽ sử dụng nó một ngày nào đó Đó là một nhu cầu thực

sự mong muốn gắn bó với ngôn ngữ ấy suốt đời Mức độ đầu tư như vậy

không phải là điều mà người học tài tử có được

Tóm tắt:

Bạn phải thay đổi tâm lý muốn thành tâm lý cần.

Vì sao bạn học ngôn ngữ này?

Có nhiều lý do tại sao một người muốn học một ngôn ngữ cụ thể, các lý donày khác nhau tùy từng người

Có thể bạn muốn khám phá gốc gác của mình? Bạn có đam mê du hànhđây đó? Bạn muốn thi đậu một kỳ thi? Hay đơn giản là bạn yêu thích ngônngữ và muốn mở rộng những chân trời hiểu biết

Đó là những động cơ dài hạn thật tuyệt vời, nhưng phải nói thật là chúng

sẽ không giúp ích cho bạn đạt đến độ lưu loát nhanh chóng.

Từng lý do nêu trên đều có tính mơ hồ, và không có giới hạn thời gian cụ

thể (hoặc là thời hạn quá xa vời) Bạn có một lý do to tát nhưng không thểphân nhỏ nó ra thành nhiều mục tiêu khả dĩ, và chính vì thế, bạn không thể đođược sự tiến bộ của mình

Đây là lý do tại sao tôi thường không đặt ra cho mình mục tiêu sau cùng

(đối với tôi, mục tiêu đó là sự lưu loát) Thay vì vậy, tôi tạo ra các dự tính rất

ngắn hạn mang tính thực tế và tạo cho tôi một cảm giác là việc học đang có

tiến bộ và đang có kết quả

Điều đó tạo ra áp lực và nhu cầu phải đạt được điều gì đó cụ thể trong một

thời gian ngắn Nhu cầu này thường không hiện diện ở các khóa học ngoạingữ Thi cử ít nhiều là cách thức hiệu quả tạo ra một nhu cầu, nhưng hầu hếtcác chương trình chính quy không thực sự gắn kết với thực tế sử dụng ngônngữ Kiến thức văn phạm và từ vựng ấn tượng vẫn không có nghĩa là bạn cóthể thực sự giao tiếp được, và tôi đã từng gặp nhiều người có bằng cấp cao vềngoại ngữ nhưng vẫn không thấy tự tin khi sử dụng

Mặc dù mục tiêu sau cùng của tôi có thể đại loại như là “thành thạo sau batháng”, thì các mục tiêu ngắn hạn cụ thể có thể là “mua được thẻ điện thoạivào chiều nay”, “học một số từ liên quan đến mạng Internet để có thể nghemột đoạn thoại trên tự điển bách khoa Wikipedia và nắm được nội dung khátquát”, hay “có thể đi từ sân bay về khách sạn mà không cần nói tiếng Anh”

Những mục tiêu như vậy không cần đầu tư hàng tháng Chúng rất cụ thể và

có thể chuẩn bị trong chỉ một vài giờ ngày ở giai đoạn mới bắt đầu học nếubiết sử dụng các kỹ thuật mà tôi sẽ trình bày sau

Miễn là bạn đạt mục tiêu của mình, chẳng là vấn đề nếu bạn có lắp bắp,ngập ngừng, hay không hiểu hết mọi thứ, hay thậm chí làm thất vọng ngườiđối diện (điều ít khi xảy ra với tôi, và tôi sẽ giải thích cách tránh điều đó sau)

Chắc chắn bạn sẽ đạt được mục tiêu do chính mình đưa ra.

Tóm tắt:

Cần đặt ra nhiều mục tiêu ngắn hạn, thực tế

Đảm bảo bạn có ấn tượng ban đầu tốt đẹp

Bạn có thể nghĩ rằng (đặc biệt nếu bạn tham dự các lớp học chính quy haytrực tuyến, hay sử dụng phần mềm tự học) học ngôn ngữ chủ yếu gắn liền vớihai thứ: ngữ pháp và từ vựng Điều này hoàn toàn sai

Theo tôi nghĩ, yếu tố quan trọng nhất của khả năng nói một ngôn ngữ nằm

ở chỗ tự tin về năng lực sử dụng ngôn ngữ đó của chính mình.

Bạn có thể viện ra những lý do kỹ thuật rằng tiếng Đức, tiếng Hoa, haytiếng Thụy Điển, tiếng Nga là ngôn ngữ “khó nhất”, nhưng đó là một lãng phí

về thời gian Dù bạn có học tiếng nào đi nữa, thì tiếng đó đều trở nên khó cho

chính bạn khi mà bạn tập trung để ý chính xác về những gì làm cho ngôn ngữ

đó khó Một ngôn ngữ luôn luôn trở nên khó khi bạn nghĩ là nó khó.

Tôi từng gặp vô số người lẽ ra sẽ rất thành công vì trông thông minh hơntôi “một cách tự nhiên”, nhưng lại tiến bộ rất ít vì những gì họ làm là đặt rahàng loạt mục tiêu mà tất cả đều có tính cản trở không giúp họ mở miệng nóiđược

Họ cứ tập trung vào những điều không đâu đó, nên thái độ của họ về ngônngữ đang học trở nên rối rắm Một người muốn thành công làm chủ ngôn ngữ

sẽ làm những điều ngược lại và tập trung vào những điều tích cực ngay từ lúcban đầu

Để minh họa điều này, hãy tưởng tượng ví dụ sau:

Tôi sắp giới thiệu bạn cho một người bạn của tôi, nhưng sẽ nói trước chobạn biết đôi chút về người đó Tôi nói cho bạn biết trước là anh ta rất ghét trẻ

em, bảo thủ, hay đánh rắm khi lo lắng, và có tiếng cười rất chói tai Tất cả cácđiều đó có thể là sự thật, nhưng nói thế có nghĩa là tôi rất ti tiện, cướp mất cơhội để anh ta tự tạo ấn tượng ban đầu cho mình Và cũng có nghĩa là bạn sẽtrở nên dè chừng hay có thể không thích làm quen với anh ta nữa, bởi bạn đãbiết được các điều không hay về anh ta

Sau đó tôi đi gặp một người khác và kể cho anh ta nghe về cùng một ngườinhư thế – tôi nói rằng anh ta làm việc cho NASA, rất tốt bụng, có khiếu hàihước, có nhiều kinh nghiệm thú vị trong các chuyến đi làm từ thiện khắpChâu Phi, v.v; tất cả cũng đều là sự thật Trong trường hợp này, người bạn tôitrở nên hấp dẫn và chắc sẽ được nhào đến làm quen ngay Rốt cuộc, nhữngngười bạn mới của bạn tôi cũng phát hiện ra một vài điều không hay trong

tính cách, nhưng họ sẽ chấp nhận những điều đó xem đấy là một phần trong

tất cả các đặc điểm tạo ra anh ta Họ sẽ chấp nhận những khiếm khuyết đó

như cách làm giữa những người bạn.

Tại sao ta không làm như vậy đối với ngôn ngữ?

Tôi xem ngôn ngữ như một người bạn mà tôi muốn tìm hiểu nhiều hơn,

chứ không phải là một kẻ thù cần đánh bại Tôi cố tìm những điều hay để làmcho “bạn” đẹp đẽ hơn và sẽ bảo vệ danh dự nếu bạn ấy bị xúc phạm Ở cuốicẩm nang này tôi có liệt kê các lý do tại sao một số khía cạnh của một số

ngôn ngữ (như từ vựng, giống của danh từ…) tỏ ra dễ học Những ngôn ngữ

đó là bạn của tôi và tôi muốn các bạn nhìn vào mặt tích cực của chúng

Ví dụ, nếu bạn nói với tôi rằng tiếng Pháp quá khó do có nhiều danh từgiống đực và giống cái, tôi sẽ nói với bạn rằng nó rất dễ vì có lượng từ nhiềunhư tiếng Anh, và phản bác ý kiến của bạn bằng lập luận rằng hậu tố của từgiúp ta nhớ được giống của danh từ một cách dễ dàng

Nếu bạn bảo một số ngôn ngữ Châu Á có quy tắc thanh điệu xa lạ, tôi sẽbảo rằng điều đó không đến nỗi tồi tệ nếu bạn nhìn kỹ để thấy các ngôn ngữnày có thể trở nên dễ, vì hầu như chúng không có các khái niệm về thức,giống, chia động từ, hòa hợp tính từ, trật tự từ phức tạp, hay các đặc điểmkhác có trong các ngôn ngữ Châu Âu

Và đối với các ngôn ngữ Châu Âu đó, tôi cũng sẽ chỉ cho bạn thấy những

lý do tại sao các đặc điểm phức tạp đó không đến nỗi nào Cần phải làm bất

cứ điều gì có thể để khắc họa hình ảnh ngôn ngữ mình đang học là không hề

khó Nếu bạn trêu chọc bạn tôi sau lưng, tôi sẽ bảo vệ anh ta như bất cứ người

bạn tốt nào cũng đều làm thế Nếu bạn muốn ngôn ngữ mình theo đuổi làngười bạn của mình, bạn cần đối xử với nó như một con người

Điều đó đã giúp tôi thành công trong việc học ngôn ngữ một cách nhanhchóng, và nhiều người nhìn từ bên ngoài có thể sẽ cho rằng đó chỉ là do bạn

thông minh hơn, vì đối với bạn một ngôn ngữ nào đó tỏ ra dễ học hơn Nhưng đấy thực sự là một sự chuyển đổi về tâm lý, không phải là về chỉ số thông

minh

Tóm tắt:

Đừng nghĩ về độ khó của ngôn ngữ mà bạn đang học; điều đó sẽ khôngđưa bạn đến đâu cả! Tập trung vào mặt tích cực!

có nghĩa việc mắc lỗi là không thể tránh khỏi.

Nếu bạn chấp nhận thực tế này, vậy thì trong những giai đoạn ban đầu bạn

không nên bận tâm lo lắng thái quá về những điểm gây khó khăn trong ngônngữ đang học Sẽ tốt hơn nếu biết tạo ra một cảm nhận về những đặc điểmcủa ngôn ngữ đó, đúng như cách thức nó được sử dụng, chứ không phải là

cảm nhận về ngữ pháp của nó.

Ví dụ, nếu một người học tiếng Anh chưa biết phân biệt chủ ngữ/tân ngữ

và nói That phone call is for 'I' (lẽ ra là 'me'), tôi hoàn toàn có thể thông cảm

được nếu anh ta chỉ bắt đầu học tiếng Anh trong vài tuần Thực ra, tôi sẽ rất

cảm động vì anh ta đã cố gắng nói được đôi chút với thời gian đầu tư học tập

ít ỏi như thế

Trọng tâm của bạn có thể sẽ là làm cho người khác hiểu được mình và hiểu được hầu hết những gì người ta nói lại với bạn.

Nếu người học ở ví dụ trên đã dành nhiều tháng học ngữ pháp trước và sau

sáu tháng có thể dùng “me” chứ không phải là “I”, anh ta chắc hẳn chưa đạt

điều gì hơn thế về mặt giao tiếp Anh ta có thể nói tốt hơn, tuy nhiên nói được

một câu tuy còn sai chỉ sau một tuần học tập chí ít cũng thể hiện anh ta đang

giao tiếp dù thời gian đầu tư hạn chế.

Giao tiếp rốt cuộc là chức năng của ngôn ngữ! Ngay cả khi bạn học chỉ đểthi cử nhưng không nhận thức được điều đó, những gì bạn học chỉ là danhsách quy tắc ngữ pháp và các bảng từ vựng mà thôi Đó không phải là ngônngữ; ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp giữa mọi người với nhau, và ngay cảkhi bạn không nói đúng 100% trong giai đoạn mới học, thì bạn tất nhiên vẫn

có thể giao tiếp được

Do đó, cứ mắc lỗi và đừng lo ngại điều đó! Bạn không thể bước đi tự tin

nếu bạn không nghiêng ngã chút ít trước đó

Cũng thật quan trọng là khả năng sử dụng lỗi như một cơ hội học tập, và

không xem đó là trở ngại Tôi thích “sửa chữa” lại trong trí nhớ những lỗi đã

mắc phải và xem liệu đã học hỏi từ các lỗi đó chưa – bằng cách đó, tôi thấy

con đường mình đã qua chỉ chứa toàn những tiến bộ.

Tóm tắt:

Lỗi là một phần tự nhiên của quá trình học, hãy chấp nhận là chúng luônxảy ra và hiểu rõ rằng điều này không cản trở khả năng giao tiếp củabạn

Thái độ đúng

Qua những năm học ngôn ngữ, tôi được tiếp xúc với rất nhiều người và biết được rằng họ học nhanh hơn tôi rất nhiều Tất nhiên là tôi học hỏi từ họ nhiều điều hay.

Chẳng may cũng rất nhiều người tôi từng gặp lại không thành công trong việc học ngoại ngữ (nếu không, quyển cẩm nang như thế này chẳng ai cần đến) Và bạn có biết không, tôi cũng đã học hỏi nhiều điều hay từ những người như vậy Tôi rút ra được chính xác cách thức bạn cần làm gì để không học được một ngôn ngữ.

Bạn có biết đâu là điểm chung của họ không? Họ chú tâm vào các khía cạnh tiêu cực của ngôn ngữ đang học Cái ly của họ (chính xác hơn: ngôn ngữ của họ) rỗng một nửa, thay vì đầy một nửa.

Xin lỗi nếu như điều đó nghe như là tôi đang đơn giản hóa vấn đề, nhưng tôi phải thành thực tin rằng đó là điểm khác biệt lớn nhất giữa người thành công và không thành công trong việc học ngoại ngữ Có óc thực tế là điều cần thiết, nhưng một người chểnh mảng với ngôn ngữ (trái với người đam mê ngôn ngữ) lại chú tâm đến những chi tiết tiêu cực nhiều đến mức như luôn bị

ám ảnh.

Người chểnh mảng với ngôn ngữ sẽ luôn tìm mọi cách có thể tưởng tượng

ra để chứng tỏ những thử thách trong học ngoại ngữ là không thể vượt qua được đối với họ Họ đưa ra vô số lý do khiến họ chùng bước (hoặc khiến bạn chùng bước nếu như họ “hào phóng” chia sẻ cho bạn các yếu tố tiêu cực đó khi biết bạn đang có dự tính học ngôn ngữ), còn khi thấy ai đó đạt được điều

họ cho là không thể, họ sẽ gọi người đó là ngoại lệ hay thần đồng Điều này chẳng qua chỉ là sự chểnh mảng mà thôi.

Khi họ liệt kê các khía cạnh khác biệt của một ngôn ngữ (ví dụ: ‘cách’ trong những ngôn ngữ Slavic, ‘giống’ trong các ngôn ngữ Latin, ‘thanh điệu’ trong các ngôn ngữ Châu Á…) họ thường nhắc cho bạn nhớ về sự phức tạp của chúng Và bạn biết sao không? Về mặt kỹ thuật, họ hoàn toàn đúng – cần

có nhiều nỗ lực để học khía cạnh mới mẽ đó và cái ly đúng là rỗng một nửa Điều đó không sai.

Họ có thể đi xa hơn và cung cấp ví dụ để chứng minh tính phức tạp của các khía cạnh đó Ví dụ như việc chính họ đã cố gắng học một ngôn ngữ suốt

10 năm ở trường mà không nói được nó, do đó học một ngôn ngữ nhanh chóng là không thể Về mặt kỹ thuật, họ không hề “sai”.

Thậm chí nếu họ có bảo ngôn ngữ bạn đang học là “khó nhất thế giới” thì

họ vẫn không sai! Ngôn ngữ nào cũng có thể là khó nhất nếu bạn nhìn nó như thế “Khó” là từ có nghĩa tương đối – cũng như to hay đẹp vậy – và còn tùy thuộc vào người quan sát.

Tuy nhiên, sử dụng logic kỳ cục như trên và quá bận tâm vào mức độ khó của một ngôn ngữ sẽ chẳng giúp bạn đạt được điều gì cả Do đó, dĩ nhiên là tôi khuyên bạn nên nhìn cái ly như là đầy một nửa Sự lạc quan và thái độ tích cực là các yếu tố giúp thành công trong học ngoại ngữ.

Tôi thường không gọi các yếu tố trong ngôn ngữ là khó – chúng chỉ đơn giản là khác biệt mà thôi Và bởi vì ngôn ngữ là một người bạn, tôi sẽ tiếp tục

đi xa hơn và bảo cho bạn biết nó tuyệt vời như thế nào.

“Tin không vui” sẽ đến lúc nào đó trong hành trình của bạn, và bạn phải học cách lọc lấy những sự thật cơ bản, chứ không phải là ý kiến chủ quan liên quan đến mức độ khó dễ của ngôn ngữ.

Ví dụ, khi tôi biết tiếng Tiệp có đến 7 cách, lẽ ra tôi đã ngồi than vãn về những nguy tắc đáng nguyền rủa đó (và tôi được biết có nhiều người làm

thế) Nhưng làm như vậy thì chẳng có tác dụng gì cả! Tôi đảm bảo rằng than

vãn, phàn nàn chẳng bao giờ làm cho bạn lưu loát cả Thật đáng tiếc về điều

đó, vì nhiều người trong chúng ta rất giỏi phàn nàn.

Bất cứ điều gì cản bước của bạn đều cần phải được loại trừ, và thái độ bi quan nằm ở hàng đầu trong danh sách các điều đó!

Về kinh nghiệm học tiếng Tiệp, tôi đã luôn tự nhủ “ổn thôi!” và thoạt đầu tôi mắc lỗi về cách, nhưng tôi cố học để cải thiện, và tìm ra những mẫu thức giúp việc học dễ dàng hơn.

Và bạn có biết: tôi đã vượt qua và khá tự tin sử dụng 7 cách trong các cuộc đàm thoại.

Có một lý do nữa giải thích vì sao tôi thường ít chú trọng ngữ pháp khi mớibắt đầu học một ngôn ngữ Khi thấy có quá nhiều thứ cần làm sẽ dễ gây nảnchí – do đó tôi lao ngay vào học nói trước (dù nhận thức rằng mình sẽ mắcnhiều lỗi) và sau đó sẽ học ngữ pháp Và bạn có biết chuyện gì xảy ra không?

Ngữ pháp sẽ không còn là con quái vật cần tiêu diệt nữa, nhưng trở nên thú vị

bởi vì bạn đã ít nhiều làm quen với ngôn ngữ đó rồi

Tạo niềm vui cho việc học ngữ pháp là cách tôi đã làm để đảm bảo khiviệc học tiến triển, tôi luôn luôn cảm thấy lạc quan Chính niềm lạc quan tíchcực sẽ tạo ra tác động dây chuyền, sức bật để bạn tiếp tục tiến bộ

Dù bạn nghĩ bạn có thể hay bạn nghĩ bạn không thể, bạn đều đúng cả—

Henry Ford

Không có năng khiếu bẩm sinh

Đây cũng là một tâm lý thường gặp có thể cản trở chúng ta trong việc học

ngoại ngữ: rằng chúng ta không có năng khiếu, chúng ta không đủ giàu

có/thông minh/rãnh rỗi

Thật dễ tìm thấy những người như tôi và nhiều người khác đã thành công

trong việc học ngoại ngữ và có thể loại chúng tôi ra khỏi nhóm người có

khiếu bẩm sinh hay là may mắn Thật ra, chính bản thân tôi cũng đã suy nghĩ

thế cho đến khi tôi thật sự cố gắng học một ngoại ngữ Bây giờ tôi đã có cái

nhìn khác hẳn về thế nào là tài năng và vận may

Bạn có thể nói với tôi về yếu tố di truyền hay các lợi thế được thừa hưởng

từ gia đình, nhưng sau cùng thì dù bạn có nghĩ ra khó khăn gì để biện minh,

vẫn có người đã biết khắc phục khó khăn đó trước bạn và đã thành công trongviệc đạt được các ước mơ của mình Sự khác biệt là ở chỗ những người như

thế đã thực sự không ngừng nỗ lực và suy nghĩ lạc quan về các cách thức giải

quyết ổn thỏa những khó khăn cho mình Hầu hết các bí quyết của họ chẳng

có gì là bí ẩn, bạn cần tham khảo kinh nghiệm của họ và sẽ tìm thấy được lối

đi riêng cho mình

Để ví dụ, xin được kể cho bạn câu chuyện về một người dù có nhiều bất lợi

cá nhân một cách khó tin vẫn học được nhiều ngôn ngữ như tiếng Pháp, tiếngĐức, tiếng Hy Lạp, tiếng Latin và đã đạt được nhiều thành tựu khác to lớnhơn nữa

Bà ấy sinh ra ở Alabama, Hoa Kỳ vào năm 1880, sau đó học Đại họcRadchliffe College, một chi nhánh dành cho phụ nữ của Đại học Harvard.Vào thời ấy, phụ nữ ít khi rời khỏi thị trấn của mình hoặc có thể làm gì kháchơn là lấy chồng và nuôi con, điều đó càng đúng ở Alabama

Hơn thế, bà còn viết được một quyển sách sau đó được dịch ra 25 ngônngữ, từng gặp mặt tổng thống Hoa Kỳ lúc đó và trở thành bạn thân thiết củaAlexander Graham Bell và Mark Twain

Đó là những thành tựu đáng kể? Mọi người sẽ dễ dàng cho rằng bà ấy chắcphải may mắn lắm – vì hiếm người thành công như thế, đặc biệt là phụ nữ

vào thời đó Có phải là bà gặp may hay không?

Hoàn toàn không Bà thành công như thế dù đã bị mù và điếc từ lúc 18

tháng tuổi và hầu như không biết nói Tên bà là Helen Keller.

Bạn có thể tưởng tượng được bà đã khó khăn chiến đấu với bản thân ra saokhông? Tôi hoàn toàn không thể hình dung được tất cả những điều ấy Tấm

gương của bà cho thấy thay vì cứ than vãn rằng mình là nạn nhân và luôncảm thấy cuộc đời tạo ra bất hạnh cho mình – như nhiều người sẽ làm nếu ởhoàn cảnh của bà – bà đã sống một cuộc sống phi thường và đạt được nhữngđiều tưởng chừng không thể Như những con người bình thường, chắc đôi lúc

bà cũng có những phút giây bi quan nhưng dù vậy bà đã vẫn vững bước đểthành công

Bất cứ điều gì cản bước, bạn đều có thể khắc phục nó.

Khi nào tôi có nghi ngờ rằng một mong ước nào đó của tôi sẽ “không khảthi”, ví dụ như nói một ngôn ngữ hoàn toàn xa lạ, đi du lịch mà có rất ít tiềntrong túi…, tôi lại nghĩ về những người như bà, đã thành công nhờ vượt quanhững khó khăn cực kỳ lớn và tôi thấy được những biện minh của mình thật

chẳng là gì Có hàng trăm ví dụ về sự nỗ lực tương tự, và mỗi vấn đề điều có

cách giải quyết nếu bạn có đủ tư tưởng đổi mới Mỗi sự việc bản thân nókhông phải là vấn đề, mà vấn đề là ở cách mỗi người tiếp cận sự việc đó nhưthế nào và liệu họ có nghiêm túc khắc phục nó hay không

Không cần biết khó khăn của bạn là gì, miễn có đủ quyết tâm, bạn sẽ chắc

chắn tìm được cách giải quyết.

Tất cả những thay đổi cơ bản về nhận thức như thế đã giúp tôi đạt đượcnhững tiến bộ vượt bậc trong việc học ngôn ngữ những năm qua Thay vìphân biệt người này may mắn hay không may mắn, người nọ tài giỏi hay

không có khiếu…, bạn cần phải thấy được làm thế nào chính bạn cũng có thể

thành công như những người ‘may mắn’ kia

Đôi khi, đúng là một số người có lợi thế thật và mọi thứ thuận lợi cho họ,

nhưng đấy là chuyện của họ, không phải của bạn Chúng ta cũng có những lợithế khác mà hàng triệu người khác không có Bạn có thể có con đường riêng

để đạt mục đích cho mình, và sự lưu loát một ngôn ngữ là một mục đích nhưvậy Sẽ không có chuyện may mắn nhờ móng ngựa, vị trí sao chiếu mệnh hayphù phép gì ở đây cả

Phần sau quyển sách tôi có cung cấp một số ví dụ để đề xuất cách giảiquyết một số khó khăn thường gặp, ví dụ không có thời gian đủ, không thểgiao tiếp khi chưa nói được nhiều…

Tuy nhiên, nếu bạn vẫn có những lý do để lo lắng mang tính mè nheo trẻcon (ví dụ như có gia đình, con nhỏ; phải làm việc để trả nợ; từng thi rớtngoại ngữ…), những lý do có thể cản trở việc học của bạn, bạn hãy tự nhủ tạisao nhiều người cũng có khó khăn như vậy nhưng họ vẫn có thể giải quyết

mọi thứ ổn thỏa.

Tóm tắt:

Dùng cơ may, năng khiếu, hay di truyền để biện minh đều không hay.

Bạn có thể khắc phục mọi thử thách để đạt mục đích

PHẦN 2: KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG

Sứ mạng

Mục tiêu cuối cùng của tôi thường là sự lưu loát, hay đôi khi (và gần đây)

là giọng chuẩn Tuy nhiên, ở giai đoạn khởi đầu, nhiều người thường đặt mục

tiêu là đạt được kỹ năng giao tiếp cơ bản và trung cấp

Dù mục tiêu của bạn là gì, bạn đều cần một kế hoạch hoành động Không giống như bảng quyết tâm đầu năm mới, hay tệ hơn là danh sách những điều

ước, mục tiêu của tôi sẽ được gọi là các sứ mạng.

Đó không đơn giản là vấn đề thay đổi về từ ngữ; một sứ mạng là một kế –hoạch – hành – động cần đạt mục tiêu khẩn cấp hơn, và tiến trình liên quan sẽhoàn toàn khác

Tôi chắc rằng bạn đã từng có những đặc vụ cần đạt: ví dụ như bỏ hútthuốc, tham gia tập thể dục, giảm thời gian xem truyền hình, đi cầu thangthay vì thang máy… Một số quyết tâm nêu trên đòi hỏi một sự thay đổi thóiquen cơ bản và nhiều người không thấy hết được mức độ khó khăn để duy trìthực hiện điều đó

Có nhiều bí quyết thú vị khác trong bài phỏng vấn với Scott Young ví dụnhư về chiến lược thử nghiệm trong “30 ngày”, do đó bạn có thể tham khảo ở

đó để thấy được một quan điểm khác về làm thế nào thay đổi những nhiệm

vụ to tát bất khả thi thành những phần nhỏ hơn và khả thi hơn

Vấn đề của một mục tiêu như nói lưu loát trong ba tháng / sáu tháng / một

năm là ở chỗ nó quá mơ hồ và không nêu lên được chiến lược liên quan để

đạt mục tiêu đó Tôi từng gặp nhiều người có quyết tâm đầu năm là nói đượctiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp… trước khi đến cuối năm, nhưng họ hầu nhưchưa bao giờ đạt được điều đó

Đó là vì họ không xác định được thế nào là nói, và cũng bởi vì cuối năm là

thời điểm qua xa xôi nên họ cứ tránh né việc học, để dành ‘mai mốt’ sẽ học;thậm chí nếu họ định thời hạn ngắn hơn, họ vẫn có thể chẳng làm gì nhiều

hơn ngoài việc tự nhủ rằng họ muốn như thế.

Bạn cần một chiến lược Cẩm nang này cung cấp vài chiến lược cụ thể tỏ

ra hữu hiệu cho bản thân tôi, nhưng còn vô số người học ngôn ngữ khác đã cónhững phương pháp rất thông minh khác nữa (ví dụ như Khatzumoto, ngườiđược tôi phỏng vấn) Điểm chung trong thành công của chúng tôi không phải

là vì chúng tôi sử dụng chiến lược học giống nhau mà là mỗi chúng tôi đều

SỞ HỮU một phương pháp học tập Chúng tôi có kế hoạch và chúng tôi làm

theo một cách chặt chẽ Ngay cả một người có chiến lược không hiệu quả

(phải công nhận thực tế không có chiến lược nào là hoàn hảo) vẫn có thể đạtđược nhiều tiến bộ hơn so với một người có nhiều ý tưởng tuyệt vời nhất lạikhông hề ứng dụng chúng

Nếu bạn đọc hết quyển cẩm nang này và lắng nghe hết các bài phỏng vấn,

hiểu tường tận cách học ngôn ngữ ra sao cho hiệu quả, bạn vẫn chưa đạt được

điều gì cả Bạn cần phải áp dụng những điều đó Tôi nói một cách nghiêm

túc!

Ngay bây giờ, bạn hãy lập kế hoạch cho các tháng sắp tới và liệt kê các

mục tiêu thực tiễn mà bạn muốn đạt được trong việc học ngoại ngữ của bạn.Bạn có muốn nghe hiểu khái quát nội dung đang phát trên truyền hình trongvòng sáu tháng? Hãy ghi lại mục tiêu này! Muốn có thể thực hiện một cuộcnói chuyện với người bản xứ trong vòng ít nhất 20 giây và có thể tự tin đểtiếp tục? Hãy ghi lại!

Có một số bài tập ghi trên phiếu thực hành tôi thiết kế và kèm theo cẩmnang này có thể giúp bạn thực hành, và đây là một trong số các bài tập ấy.Hãy in phiếu thực hành hoặc chép tay ra giấy, và đừng thực hiện bài tập trênmáy tính Viết ra giấy, đặt trên bàn làm việc hay bỏ túi sẽ là những cách tuyệtvời để nhắc nhớ cho bạn cần phải cố gắng để đạt mục tiêu

Tôi là dân nghiện công nghệ, nhưng có được những thứ hiện thực trong thếgiới vật chất sẽ tạo ra khác biệt vô cùng to lớn Mẩu giấy ghi danh sách cácmục tiêu được tôi dán vào bàn sẽ không đi đâu được, cả khi tôi tắt máy tính.Nếu bạn chưa bắt tay viết kế hoạch, tại sao bạn còn đọc những dòng này?Bạn cần phải viết mục tiêu của mình ngay! Tôi không đùa chút nào, bạn hãyviết ra, sau đó có thể bổ sung, chỉnh sửa nếu bạn thấy cần thiết, khi bạn đọc

tiếp cẩm nang này, nhưng nên nhớ là hãy thật rõ ràng về những mục tiêu mà

bạn kỳ vọng đạt được.

Tóm tắt:

Tất cả các ý tưởng hay nhất trên thế giới sẽ trở nên không vô dụng nếu không được thực hiện.

Các bước cần thiết

Một khi bạn đã có mục tiêu sau cùng hình thành trong đầu, một cách để

tìm ra chiến lược phù hợp là hãy chia mục tiêu ra thành nhiều thành phần Hãy xem mục đích cuối cùng là mốc xác định Điều đó tất nhiên sẽ xảy ra, nên bạn có thể đi lùi lại để xác định các bước đi hợp lý cần thiết có thể giúp bạn đạt mục tiêu Hãy từ bỏ những ý thuộc dạng có lẽ và hãy cố gắng để mục

đích sau cùng trở thành hiện thực

Trở lại ví dụ tôi đã đề cập ở trên, nếu bạn muốn hiểu các chương trìnhtruyền hình, bạn cần đảm bảo rằng kỹ năng nghe sẽ là trọng tâm trong sứmạng của bạn Hoặc bạn sẽ lao trực tiếp vào và nghe các chương trình tuyềnhình bản xứ và buộc bạn phải tự biết lặn, biết bơi (phương pháp này hiệu quảđối với Khatzumoto; xin nghe trong phần phỏng vấn), hoặc bạn dùng các tàiliệu dành cho học viên để làm quen, luyện nghe các tài liệu có tốc độ đọcchậm, rồi sau đó mới bắt đầu với các chương trình truyền hình (Cá nhân tôithì kết hợp cả hai phương pháp, vì không có cái nào gọi là “tốt hơn” cả,nhưng chỉ vì đó là cách thú vị cho tôi) Mỗi phương pháp đều có lợi ích và lý

do riêng, điều quan trọng là phải đảm bảo bạn thực sự nỗ lực với phươngpháp của mình

Với phương pháp cấp tốc, bạn cần dành thời gian học hàng ngày để tiếp

xúc với ngôn ngữ mục tiêu càng nhiều càng tốt, và đảm bảo là bạn đang làmviệc tích cực để làm tăng kỹ năng nghe Hãy tải về hoặc thu lại các chươngtrình truyền hình nhằm để dành xem và không bỏ lỡ một chương trình nào cả.Với phương pháp lâu dài, bạn phải luôn luôn có sẵn tài liệu và thậm chí

càng phải nỗ lực hơn để đảm bảo bạn có thể tiến bộ nhanh Các tập tin âm

thanh có nội dung cơ bản, đọc chậm không thể giúp ích nhiều cho bạn trongviệc nghe hiểu ngôn ngữ thực tiễn tự nhiên bên ngoài, nhưng khi độ khó tăngdần nó cũng tỏ ra rất hữu ích Bạn có thể rút ngắn thời gian bằng cách tăngtốc học tập miệt mài hơn (vì những gì bạn đang làm là không khó) và bạn cóthể bắt đầu thực hành mục tiêu cuối cùng (xem truyền hình) được rồi, sớmhơn so với thời hạn ban đầu

Đó chỉ là một ví dụ; dù mục tiêu cuối cùng của bạn là gì, hãy chia nó ra

thành nhiều bước nhỏ liên quan để bạn luôn biết là mình có tiến bộ mỗi ngày.

Khi bạn đã có thể dành thời gian mỗi ngày cho việc học, hãy tiếp tục bướctiếp theo, tìm hiểu về các mục tiêu nhỏ

Mục tiêu nhỏ

Mục tiêu nhỏ được xem như những gì có thể đạt được ngay tức thời.

Vấn đề của các mục tiêu đại loại như muốn nói lưu loát trong tương lai, hay khoảng thời gian này năm tới nằm ở chỗ nó quá xa vời nên có vẻ không

thực và do đó dễ dàng bị bỏ qua Bạn cần có giới hạn thời gian cụ thể, dù chỉ

là kế hoạch trong đầu Những thời hạn hiệu quả nhất là những thời hạn gần

trước mắt Bạn không thể có thời hạn nào cấp bách hơn là NGAY HÔM

NAY

Thay vì đặt mục tiêu là sau cùng sẽ học được một khối lượng từ vựng đáng

kể, hãy học ngay những từ chỉ các bộ phận cơ thể (hay nhóm từ gì đó) trong

vòng 30 phút Một điều tỏ ra hiệu quả đối với tôi là sử dụng đồng hồ canh

giới hạn thời gian một cách nghiêm khắc – nếu tôi học trên máy tính, 25%màn hình sẽ được dùng để hiển thị dụng cụ tính thời gian với các con số chỉgiây không ngừng nhấp nháy, nếu không tôi sẽ quên mất!

Thay vì đặt mục tiêu là loại hẳn các yếu tố nước ngoài để có chất giọngchuẩn, hãy cố gắng luyện tập phát âm ‘r’ trong suốt ba ngày liền, học hỏi vềcác vị trí của lưỡi khi phát âm, luyện tập đọc theo các đoạn ghi hình trênYoutube và nhờ những người bản xứ sửa chữa cho bạn (trực tiếp hoặc dùngSkype)

Đó là những phần nhỏ mà cuối cùng sẽ kết hợp lại với nhau giúp bạn đạt

được mục tiêu sau cùng, và chúng hoàn toàn có thể đạt được ngay nếu bạn

bắt tay làm việc ngay tức khắc Chúng ta thường dễ dàng gắn cho một sốngười cái nhãn là thần đồng ngôn ngữ, nhưng tất cả những gì họ làm chỉ đơn

giản là thực hiện nhiều những việc dễ làm như vậy Khi kết hợp lại với nhau,

tất cả các MỤC TIÊU NHỎ sẽ tạo nên mục đích sau cùng nếu việc hoạchđịnh được thực hiện đúng, nhưng từng nhiệm vụ một đều có tính khả thi cao

mà bất cứ ai cũng có thể làm được

Với một chiến lược hiệu quả và một sự quyết tâm thực thụ về dự án học

tập, những hy vọng của bạn sẽ trở thành một sứ mạng.

Tóm tắt:

Chia nhỏ kế hoạch hàng tháng hay hàng tuần thành những phần nhỏ hơn

để có thế đạt được ngay trước mắt

Định nghĩa mục tiêu cá nhân

Một điểm quan trọng của sứ mạng học ngoại ngữ của bạn là phải hết sức

cụ thể về những mục tiêu bạn nhắm đến Bạn muốn nghe các chương trìnhphát thanh? Chưa phải là mục tiêu hoàn toàn tốt – bạn cần nhắm đến những

gì cụ thể hơn thế nữa, ví dụ như là bạn muốn nghe hiểu ít nhất ½ nội dung từđài phát thanh và có thể giải thích lại cho ai đó hiểu về những gì bạn đã nghe

Có thể mục tiêu của bạn là xoay sở được một tuần đầu tiên ở một nước nào

đó? Đây là mục tiêu thực tế để nhắm đến, nhưng cũng thế, sự mơ hồ trong đólàm cho nó khó lòng đạt được – hãy rõ ràng hơn nữa! Ví dụ như cụ thể là bạncần từ ngữ để hỏi đường, gọi thức ăn… hiểu nội dung khái quát trong các câutrả lời của người khác, khả năng nhớ vài từ căn bản…

Nếu bạn không thể mô tả mục tiêu của mình đến từng chi tiết, đó không

phải là một mục tiêu – nó không hơn gì một đám mây mờ chẳng giúp gì được

cho bạn kể cả khi bạn hoạch định các hành động nhằm đạt được nó

Có những phát biểu đơn giản để thể hiện sự ngắn gọn là điều hay, nhưngbạn cần phải hiểu điều đó có ý nghĩa ra sao với bản thân mình Ví dụ, tôi

thường hay nói là tôi nhắm đến mục tiêu lưu loát một ngôn ngữ Đây là một

phát biểu nhanh gọn tôi nói với mọi người Tuy nhiên, tôi có định nghĩa rất

cụ thể về điều đó có nghĩa là gì cho riêng mình và cố gắng đảm bảo ngườikhác cũng thế, ít nhất là đối với chính bản thân họ

Nếu bạn cũng nhắm đến sự lưu loát, bạn có thể rơi vào cái bẫy như nhiều

người khác và nghĩ rằng điều đó đồng nhất với sự hoàn hảo Nhắm đến sự

hoàn hảo là một sai lầm vì do bản chất điều đó không bao giờ đạt được Sẽ

dễ nản chí và vô ích nếu đặt mục tiêu quá mơ hồ và cao xa bởi gì đơn giản làbạn không bao giờ đi tới nơi đó được

Như vậy, đối với tôi, sự lưu loát có nghĩa là gì? Dĩ nhiên mọi người địnhnghĩa từ này theo nhiều cách khác nhau Nhưng theo tôi biết, sự lưu loát

không thể là những gì tương tự như nói chuyện một cách hoàn hảo, tương

đương người bản xứ, hay có thể nói bất cứ chủ đề nào trong ngôn ngữ đó Bản thân tôi không thể nói được “tất cả” các đề tài bằng tiếng Anh, nên

bạn có thể cược rằng tôi không nhắm đến mục tiêu như vậy với các ngoạingữ Dù trông hấp dẫn thật, nhưng đó không phải là mục tiêu thiết thực vàkhả thi Giả sử có các cô gái nói chuyện về giày dép, hay các kiến trúc sư nói

về các mẫu nhà kiểu Baroque, họ sẽ sử dụng từ vựng mà tôi không hiểu (tênthương hiệu, thuật ngữ kỹ thuật), và dù có vấn đề bất lợi như thế, tôi vẫn là

người bản xứ nói tiếng Anh Tôi cũng sẽ thú thật rằng nếu không nhờ chươngtrình sửa chính tả tự động, quyển sách này chắc hẳn cũng sẽ đầy những lỗichính tả Nếu sự hoàn hảo là điều không thể đối với người bản ngữ, thì tạosao chúng ta là những người học lại nhắm đến điều đó?

Theo tôi, mục tiêu “lưu loát” phải được chia nhỏ ra chừng nào có thể đạtđược mới thôi Hãy bắt đầu bằng định nghĩa chính thống (tôi thích dùng tựđiển Oxford):

1 nói hoặc viết thoải mái và tự nhiên

2 (đề cập khả năng ngôn ngữ) được sử dụng dễ dàng và chính xác

Như các bạn thấy, định nghĩa này không có ngụ ý gì về sự hoàn hảo hay

một trình độ tương đương người bản ngữ cả Được sử dụng dễ dàng và chính

xác là điều mà mọi người đều hoàn toàn có thể hướng tới.

Để cụ thể hơn nữa, tôi xem mình nói lưu loát chỉ khi nào tôi có thể diễn tảđược người khác hiểu ý của mình dù vẫn còn mắc vài lỗi nhỏ (nên nhớ là vẫncòn phải mắc lỗi), và hiểu gần hết những gì người khác nói với tôi trongnhững cuộc nói chuyện thông thường, cũng như theo dõi được những gì họnói với nhau ngoại trừ khi họ nói về những đề tài xa lạ mà bản thân tôi khônghiểu ngay cả trong tiếng mẹ đẻ

Theo tôi, sự lưu loát có thể là 90-95% sự “hoàn hảo”, và đó là một mức độtuyệt vời và đáng tự hào nếu đạt được 5% còn lại thật sự không cần thiết vớinhiều người, đặc biệt là ở thời điểm trước mắt Tôi cố gắng giảm tối đakhoảng cách đó về lâu về dài, nhưng đạt được 90% sự hoàn hảo trong mộtthời gian không quá một năm là điều khả thi nếu bạn đủ quyết tâm

Nếu dự án ngôn ngữ là điều bạn ưu tiên dành toàn thời gian, bạn có thể đạtđược sự lưu loát chỉ trong vài tháng

Do đó khi bạn xác định mục tiêu học ngoại ngữ bạn cần thật cụ thể: khối

lượng thời gian cần thiết, thế nào là lưu loát ở mức độ căn bản / mức độ trung

cấp, bạn muốn nói chuyện được với người bản xứ trong bao lâu mà khôngphải hỏi từ nào đó có nghĩa thế nào… – bất cứ điều gì bạn nhắm tới đều phải

được định nghĩa rõ ràng.

Nếu bạn cố gắng học một ngôn ngữ mà không biết chính xác bạn đang đi

về đâu và nên chú trọng điều gì (Nói? Nghe? Đọc? Hiểu? Tự tin khi nói?), sẽ

thật khó để đi đến đích “Nói tốt ngôn ngữ x” không phải là một mục tiêu và

không gợi lên được một kế hoạch để hành động Nếu bạn có đích đến, bạn ắthẳn sẽ tìm được một con đường dẫn bạn đến đó, hãy tập trung vào một chiến

lược hiệu quả để đảm bảo mục tiêu của bạn trở thành hiện thực.

Rốt cuộc, bạn thực sự muốn đạt mục tiêu gì? Phiếu thực hành số 2 yêu cầu

bạn trình bày cụ thể Hãy viết càng nhiều càng tốt!

Thực hiện nhật ký học ngôn ngữ

Nhiều nội dung bàn đến trong tập cẩm nang này là dựa trên kinh nghiệmthực tế hơn 7 năm học ngôn ngữ của tôi, nhưng cũng có những điều tôi chỉmới học hỏi được trong năm vừa qua

Một trong số đó là thành công sẽ đến với bạn dễ dàng hơn nếu bạn thực

hiện một nhật ký học ngôn ngữ Nhật ký này nhằm ghi nhận lại sự tiến bộ của

bạn trong quá trình học, chia sẻ kinh nghiệm với những người cũng gặp khókhăn như bạn Khi bạn đơn độc vượt một hành trình, bạn dễ bị chệch mụctiêu và đánh mất động cơ vốn có

“Công bố” sứ mạng của mình sẽ tạo cho bạn thêm áp lực cần phải cố gắng.Nếu có nhiều người đọc nhật ký của bạn, điều đó bổ sung thêm một chiềukích mới trong chiến lược của bạn: bạn luôn phải đảm bảo có gì đó mới mẽ

để chia sẻ và cập nhật nhật ký của mình

Cần nhắc lại rằng nếu chỉ đọc cẩm nang này, nghe các tập tin đính kèm mà

thôi bạn sẽ không tiến xa được; điều đó chỉ có thể khi bạn áp dụng những gì

được đề nghị Do đó, một lần nữa, tôi đề nghị ngay bây giờ, bạn nên bắt đầu

một trang nhật ký học ngôn ngữ trên mạng Hãy vào tranghttp://www.wordpress.com, nhấp chuột vào liên kết “sign up now” để có mộttài khoản miễn phí, đặt một tên gọi hấp dẫn cho trang nhật ký (dựa vào mụctiêu ngôn ngữ của bạn, bởi vì đây không phải là nơi để chia sẻ các tập tinYoutube về nuôi mèo!) và khi bạn truy cập được trang điều hành (sau khiđăng nhập), hãy viết một “bài mới” để giới thiệu, có thể có nội dung tương tựnhững gì bạn viết trên phiếu thực hành về mục tiêu của mình Tất cả nhữngđiều này chỉ cần vài phút để thực hiện

Nếu bạn không thích chia sẻ chuyện riêng tư như thế, có thể viết nhật kýtrên giấy, hoặc trên máy tính để ghi lại hành trình, nhưng phải tự cam đoanvới mình là sẽ cập nhật nó thường xuyên Điểm yếu của cách này là bạn sẽkhông có được những phản hồi, động viên như là nếu bạn viết nhật ký trựctuyến Để đảm bảo nhiều người đến tham khảo, bạn hãy cố gắng viết nhữngđiều thú vị bạn phát hiện được trong hành trình học ngôn ngữ và những điều

có ích cho độc giả Đó là những gì tôi đã làm để đảm bảo tôi luôn có nhiềungười chung quanh để giúp tôi với những nhiệm vụ khó khăn gặp phải Nếukhông có nhật ký trực tuyến như thế, tôi đã không thể có những tiến bộ lớnlao như vậy trong năm vừa rồi

Trước đó tôi cũng có tiến bộ, nhưng đôi lúc tôi không nỗ lực đủ do lười

biếng Còn bây giờ, dù có bị cám dỗ về những hoạt động vui chơi khi có một

tuần rãnh rỗi thì tôi vẫn nhớ về nhiệm vụ cập nhật hàng tháng sắp đến hạnphải hoàn thành, nên cần phải có gì đó để viết ra! Tôi từng đề cập những khókhăn cụ thể và có được những hồi đáp tuyệt vời cũng như có được những liênkết đến những nguồn tài liệu quý báu, tất cả đã giúp tôi học thật nhanh vàhiệu quả

Số lượng độc giả sẽ không là vấn đề quan trọng Chỉ vài chục người vàoxem trang nhật ký của tôi trong nhiều tuần khi mới bắt đầu và bao nhiêu đó

đã quá đủ đối với tôi vì tôi không muốn họ thất vọng Làm thế nào bạn thuhút người khác đọc trang của mình? Hãy đi tìm đọc và để lại nhận xét trêntrang của họ Điều này mang lại thêm lợi ích cho bạn vì bạn tự giới thiệuđược bản thân mình cho nhiều người khác

Đừng lo là mình không phải là “người viết hay” – chỉ viết như cách bạnnói Lẽ ra tôi đã bắt đầu viết nhật ký trực tuyến nhiều năm trước đó, nhưngtôi không thực hiện vì sợ mình không có khả năng diễn đạt tốt như nhận xétcủa thầy giáo dạy tiếng Anh cho tôi cách đây 11 năm

Thế thì nhật ký trực tuyến của bạn đã được thiết lập chưa? Bạn đã viết bàiviết đầu tiên chưa? Chưa à? Tôi sẽ chờ bạn làm xong đấy…

…

Tôi vẫn còn chờ đây – đừng lo, tôi không đi mất đâu! Bạn hãy tạm đóngtập sách này lại, mở trang liên kết đã được giới thiệu, hoặc trang nào đó bạnthích hơn, tạo một nhật ký điện tử, viết bài viết đầu tiên

PHẦN 3: GIAO TIẾP NGAY TỪ NGÀY THỨ NHẤT

Khi nào tôi có thể bắt đầu nói chuyện bằng ngoại ngữ?

Nhiều vấn đề tôi đề cập và chia sẻ trong cẩm nang này thực ra mang vẻ

“cảm tính” theo quan niệm của nhiều học ngoại ngữ Tôi phát hiện điều đókhi nói chuyện với những người học nhiều kinh nghiệm khác (tham khảo nộidung phỏng vấn với các nhà ngôn ngữ nổi tiếng kèm theo để xác nhận điềunày) và những thứ tôi nhấn mạnh như có thái độ tích cực, có phương pháphọc tập nhất định… đều là những điểm chung ở rất nhiều người học thànhcông

Tuy nhiên, có vài vấn đề có thể chúng ta không thống nhất với nhau, một

trong số đó là khi nào thì bắt đầu nói bằng ngoại ngữ Một số người thành

công bằng cách chờ đợi một thời gian trước khi bắt đầu nói, nhưng tôi có thểnói do đó mà họ tiến bộ chậm hơn là tôi có thể Một người được phỏng vấn làMoses McCormick đã thành công nhờ bắt đầu nói ngay từ ngày đầu tiên mớihọc

Vấn đề này liên quan đến khái niệm sẵn sàng Thật hợp lý để nghĩ rằng

nếu bạn chưa có vốn từ cơ bản, chưa nắm ngữ pháp tối thiểu và hiểu rất ít các

câu trả lời từ người đối diện thì đơn giản là bạn chưa sẵn sàng để nói một

ngôn ngữ

Vậy thì, ngay cả khi bạn có được những điều đó, vẫn cần nhiều vấn đề nữanhư tránh không mắc lỗi ngữ pháp, học thành ngữ diễn đạt, tiếng lóng, cảithiện chất giọng Liệu bạn có cần chờ cho đến khi đạt được tất cả các điềunày thì mới sẵn sàng?

Có thể… nhưng lúc đó bạn vẫn chưa đạt trình độ lý tưởng là có thể viết

hay bằng ngoại ngữ và sử dụng từ chuẩn xác, cũng như hiểu được điển tíchđiển ngữ văn hóa dùng trên truyền hình hay trong âm nhạc vốn còn xa lạ vớibạn

Bạn thấy được tôi muốn nói gì chứ? Cứ theo logic như thế, bạn sẽ không

bao giờ sẵn sàng để nói cả Điều đáng tiếc là rất nhiều người tôi gặp đều suy

nghĩ như thế Tôi thành thực nói với bạn rằng tôi đã gặp nhiều người hiểu biếtsâu sắc hơn tôi rất nhiều về cách thức một ngôn ngữ hoạt động, nhưng tôi cóthể nói sớm hơn và tốt hơn họ nhiều

Khái niệm về sự hoàn hảo mà tôi đã từng đề cập trước đây không có tác

dụng giúp ích gì cho bạn bởi vì bạn không bao giờ có được nó Bạn sẽ không

bao giờ sẵn sàng 100% để nói một ngoại ngữ.

Khi tôi hỏi những người học như vậy rằng chính xác là khi nào thì họ thực

sự sẵn sàng, tôi thường nhận được các câu trả lời không thỏa đáng và mơ hồ

như “tới lúc đó bạn sẽ nhận biết” và tôi cho rằng nói như thế càng khuyến

khích người ta chờ đợi lâu hơn

Do đó, vì bạn không xác định được một thời điểm bắt đầu khác, tôi cho

rằng bạn đã sẵn sàng nói ngoại ngữ ngay từ NGÀY THỨ NHẤT Đó là lý do

tại sao tôi nói ngoại ngữ nhanh hơn – bởi vì tôi khởi đầu sớm hơn.

Như tôi thấy, điều đó cũng không khác gì toán học thuần túy Nếu bạn nóinhiều hơn, trong cùng một thời gian, bạn sẽ có nhiều tiến bộ với các kỹ nănghội thoại so với những người khác, bởi đơn giản là bạn luyện tập nhiều hơn.Một chỉ trích nhắm vào vấn đề này là khả năng “đóng băng” của các lỗimắc phải Do chắc chắn bạn sẽ phạm lỗi, có ý kiến lo ngại rằng bạn sẽ khôngthể tránh được các lỗi cố hữu này và cứ nói sai mãi mãi Tôi cho rằng đây làmột quan điểm đơn giản hóa vấn đề một cách quá mức về trí thông minh củacon người

Thật ra sẽ rất khó thay đổi để nói bằng cách khác nếu bạn đã thuộc với việcnói theo một cách nào đó rồi – và đây là điểm mạnh của quan niệm nên chờđợi một thời gian trước khi nói, vì khi đó bạn sẽ quen với việc nói đúng ngay

từ lần đầu

Mặc dù có khó khăn trong việc tránh mắc lỗi như vậy, bù lại, bạn sẽ có

thời gian tốc độ đạt được khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ.

Tóm tắt:

Hãy từ bỏ khái niệm “sẵn sàng” và bắt đầu nói ngay lập tức

Một ngôn ngữ không chỉ là nguyên liệu và sản phẩm

Cần nhận thức rằng giao tiếp là trọng điểm của việc nói một ngôn ngữ!

Chứ không phải là tạo ấn tượng cho người khác thấy mình nhớ giỏi các bảnchia động từ ra sao, hay sử dụng được một từ chuẩn xác trong khi một từkhác cũng có thể diễn tả cùng thông tin, hoặc nghĩ rằng tiếp xúc đủ lâu sẽ làmcho bạn có thể nói được Nếu bạn muốn nói được một ngôn ngữ, trước hết,bạn cần tập trung vào lý do tồn tại của nó

Ngôn ngữ tồn tại là để giao tiếp.

Vậy thì có nghịch lý không: làm sao bạn có thể nói nếu bạn chưa biết gì?

Một cách tiếp cận là đơn giản hóa các hệ thống phức tạp thành các nguồnliệu và sản phẩm – là một kỹ sư, tôi luôn làm như vậy để minh họa về cácthiết bị điện tử

Tôi lấy làm ngạc nhiên khi thấy người ta cũng làm điều đó đối với nhữngngười học ngôn ngữ, cả quá trình được trình bày như sau đây, và theo tôi đó

là một sự đơn giản hóa thực tế một cách khôi hài

1 Chọn một người có khả năng giao tiếp ngoại ngữ bằng không

2 Cung cấp nguyên liệu cho anh ta với dạng từ vựng, ngữ pháp, các hìnhthức tiếp xúc thụ động để chuẩn bị

3 Lặp lại bước 2 trong một thời gian dài (nhiều năm hay vài chục năm)

4 ‘Một ngày nào đó’ anh ta sẽ nói được với mức độ thỏa đáng

Thật dễ để người ta tin điều đó, bởi vì đó là cách nhìn cảm tính về việc học

ngôn ngữ đối với nhiều người Đơn giản là bạn không thể nói điều gì mà bạn

chưa từng nghe trước đó Bạn cần nguyên liệu để tạo ra sản phẩm Bạn không

nói được quá sớm chỉ sau khi mới bắt đầu vì có rất nhiều thứ bạn chưa đượchọc

Cứ theo logic đó, nếu ai đó muốn nói ngoại ngữ ngay tuần đầu mới học, họ phải là thiên tài hoặc có công thức kỳ bí nào đó tạo ra tất cả các từ vựng và

ngữ pháp mà họ cần với tốc độ siêu phàm

Tôi không có chiêu thức ma thuật và tôi không là thần đồng Tôi có thểcam đoan với bạn là sau tuần lễ đầu tiên tôi vẫn thiếu hụt một khối lượngKHỔNG LỒ những điều cần có để nói tốt một ngôn ngữ Tuy nhiên tôi vẫn

đã thành công trong việc nhiều lần giao tiếp được hoàn toàn bằng ngoại ngữ

Đó là do tôi không nhìn vấn đề theo hệ thống trình bày bên trên Tôi khôngphải là cái hộp chờ đợi nguyên liệu mới có thể tạo ra sản phẩm Tôi khôngchỉ đơn giản là “một người không biết ngôn ngữ X”, và không ai trong các

bạn là một người như vậy cả.

Ai cũng đã có một ít vốn ngôn ngữ cả rồi Không thể học ngoại ngữ được

nếu khởi đầu là “từ con số không”

Đôi khi các lý do mà bạn có thể giao tiếp nhanh hơn xem ra rất hiển nhiên.Những người sử dụng tiếng Anh có một lượng từ rất lớn mà họ có thể nhận ratrong nhiều ngôn ngữ (tôi sẽ trình bày phần này nhiều hơn ở cuối sách) và cónhiều tương đồng giữa các ngôn ngữ

Tôi nói tiếng Ý dễ dàng hơn trong tuần lễ đầu vì tôi đã học tiếng Tây BanNha là một ngôn ngữ tương tự trước đó Bắt đầu nói tiếng Đức cũng tươngđối dễ đối với tôi vì tôi đã học ngôn ngữ này ở trường

Tuy nhiên đôi khi với những ngôn ngữ xa lạ tôi vẫn giao tiếp được rất

nhiều trong những giai đoạn ban đầu.

Ví dụ trong tuần lễ đầu ở Prague tôi cố gắng dùng tiếng Czech để làm mọithứ mình cần dù tôi chưa hề học ngôn ngữ này trước đây Sau một vài tuầnhọc tiếng Thái một cách lười nhác, tuần lễ mà tôi cố gắng sử dụng ngôn ngữ

này trong thực tế lại không đến nỗi nào và tôi có thể dùng tiếng Thái làm một

số điều cơ bản, dù tổng cộng chỉ trong một hai ngày Lý do tôi là được như

vậy không phải là xuất phát từ chỗ chú trọng đến những điều không biết, nhưng (như tôi đã trình bày trước đây) là tập trung vào những gì đã biết.

Trước khi bắt đầu, tôi đã thật sự có nhiều “nguyên liệu” sẵn có chứ không

phải như quan niệm mà phần trên đã trình bày

Trong phần tiếp theo tôi sẽ chỉ cho bạn thấy bạn thật sự có thể giao tiếphiệu quả ngay trong tuần đầu tiên học ngoại ngữ!

Giao tiếp phi ngôn từ

Khi có ai đó nói rằng chúng ta nên học ngôn ngữ theo cách trẻ em học nói,

do quá trình như vậy là rất trụ nhiên, hầu như tôi luôn tán đồng, và phần lớnnội dung của tập sách này là nhằm cổ vũ tiến trình học tập như thế Tuy nhiên

có sự khác biệt vô cùng lớn giữa người trưởng thành và trẻ em – đó là người

lớn đã biết cách giao tiếp Tuyệt đại đa số các phương tiện giao tiếp là mang

tính quốc tế và phi ngôn từ.

Bạn không thể nào đánh giá thấp hơn tầm quan trọng của các phương phápgiao tiếp phi ngôn từ mà bạn đã học được cho đến hiện tại trong việc tạo rathuận lợi ở những giai đoạn đầu học nói một ngôn ngữ xa lạ

Một nghiên cứu tại Đại học California ở Los Angeles cho rằng có đến 93%hiệu quả giao tiếp nhằm bày tỏ cảm xúc, thái độ… được quyết định bởi cácbiểu hiện phi ngôn Cụ thể hơn tức là chỉ 7% được quyết định bởi từ ngữđược dùng, 38% bởi chất lượng giọng nói/ngữ điệu/cường độ… và 55% bởinhững giao tiếp phi ngôn từ

Thật khó để chính xác tuyệt đối, nhưng chỉ khoảng 7% của hiệu quả giao

tiếp thực sự là do từ ngữ bạn sử dụng đã là con số thấp đầy ấn tượng Tấtnhiên con số 7% đó đôi khi chuyển tải nội dung thông tin quan trọng nhất,nhưng tôi cần đảm bảo rằng tôi càng “lưu loát” càng tốt đối với 93% còn lại

là có thể có nền tảng để giao tiếp thành công Thống kê nói trên đặc biệt liênquan đến khả năng bày tỏ cảm xúc và thái độ, nhưng nhiều khía cạnh kháccủa giao tiếp cũng sẽ tuân theo các mẫu thức tương tự

Theo tôi nền tảng đó chính là bí quyết để học ngôn ngữ nhanh chóng Đó

là cách nhìn vượt khỏi cái hộp về lối đi dẫn đến sự lưu loát, và đặc biệt là về

khả năng nói ở giai đoạn đầu được xem đơn giản như hình thức lĩnh hội từvựng, ngữ pháp và phương tiện tiếp xúc với một ngôn ngữ Mong các bạn

đừng phiền khi tôi có vẻ hoa hòe nhưng nền tảng này là khía cạnh nhân văn

của ngôn ngữ bị xem nhẹ bởi nhiều người, họ xem đó như là vấn đề “nguyênliệu” – “sản phẩm” một cách cứng nhắc

Ở trên, tôi không có ý nói là tôi sẽ đóng kịch câm và nhảy nhót để diễn tảnhững gì tôi muốn nói, nhưng điều đó có nghĩa là tôi có thể bày tỏ những gìtôi cần nói mà không cần phải dùng tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ của tôi, ngay

trong ngày đầu tiên tôi cố gắng sử dụng ngoại ngữ đang học Phần kế tiếp sẽ

có những ví dụ minh họa điều này

Trước tiên, thử hình dung xem tôi muốn nói gì khi dùng khái niệm giao

tiếp phi ngôn Ví dụ hiển nhiên nhất là bày tỏ bằng cơ thể Bạn không biết từ

“uống” là gì? Diễn tả cứ như là bạn đang uống một ly nước hay ly bia vôhình Muốn nói bạn không thích điều gì ư? Hãy nhăn mặt lắc đầu tỏ vẻ ghêtởm Điều này được xem là mang tính phổ quát toàn cầu vì đó cũng là cáchtrẻ con phản ứng theo bản năng

Vâng, tôi cũng biết có một số ví dụ của những dấu hiệu không mang tínhtoàn cầu – như: gật đầu có nghĩa là lắc đầu ở vùng Balkan, chìa ngón tay cái

là không thích hợp và tương đương với việc trỏ ngón giữa ở vài nơi khác…

nhưng phần lớn giao tiếp phi ngôn là giống nhau trong mọi nền văn hóa.

Tôi chắc sẽ có người phản đối và đưa ra cho tôi thêm nhiều ví dụ nữa,

nhưng đó là những thứ thuộc một nửa rỗng của cái ly mà tôi đã đề cập trong

phần đầu Cố nhiên là có vài khác biệt, nhưng phần lớn là như nhau

Ngôn ngữ cơ thể, dáng vẻ, ánh mắt, nét mặt, cử chỉ, va chạm (vai/tay/vỗ

lưng…), thay đổi cao độ, cường độ của các từ bạn sử dụng – có vô số cách

giao tiếp không phụ thuộc vào từ ngữ chúng ta dùng

Một nụ cười ấm ám phá đi vẻ ngượng nghịu ban đầu, một âm thanh môphỏng tiếng sủa để ám chỉ bạn đang nói về một con chó, một cái chau màykhó chịu hướng về một điểm nào đó trên cơ thể cho thấy bạn đang bị đau ở

đó – bạn đâu cần từ ngữ cho những điều này

Tôi không cố nói rằng những điều đó có thể linh hoạt đủ để thay thế giao

tiếp ngôn từ, nhưng cần nhớ rằng bạn không khởi đầu từ con số không Bạn

không như cái hộp chờ nguyên liệu Bạn là một con người, đã biết giao tiếp

bằng nhiều hình thức, và chỉ cần tinh luyện để giao tiếp tốt hơn trong nền văn

hóa mới / bằng một ngôn ngữ mới mà thôi

Đã đến lúc xem những ví dụ cụ thể!

Làm thế nào giao tiếp với người bản ngữ khi mới học rất ít

“OK, tạm đủ về lý thuyết!” Tôi biết bạn đã chán! Bây giờ là lúc tôi cho bạnthấy cụ thể những gì tôi muốn nói

Trước khi nhớ được điều gì trong đầu, tôi luôn có trong túi một quyển từngữ giao tiếp cơ bản suốt cả mấy tuần lễ đầu khi đến một nước nào đó Điềunày cho phép tôi tra cứu những gì muốn nói và học đi học lại trước khi sửdụng nó (“Làm sao đi đến…?” “Vui lòng cho tôi một…” v.v.) Tôi sẽ nói chitiết về làm thế nào để nhớ hết những từ ngữ mới lạ này lâu hơn trong phầnbàn về Nguồn liệu

Điều này không giống quan niệm trong phương pháp nguyên liệu/sảnphẩm, bởi vì về cơ bản bạn chỉ đọc to những gì có trong sách từ ngữ của bạn,

mà không nhất thiết phải hiểu cấu trúc câu và từ vựng Chỉ khi bạn đọc tươngđối tốt về ngữ âm hoặc thanh điệu (đối với những ngôn ngữ ngoài nhóm ngônngữ Châu Âu), bạn có thể nói chính xác điều muốn nói với người bản xứ.Với một tự điển hay sách từ ngữ cơ bản (hoặc tiện ích khác trên điệnthoại), nếu bạn tra cứu trước khi nói, bạn hoàn toàn có thể giao tiếp đượcbằng cách này, đặc biệt là khi bạn chấp nhận khả năng có thể nói sai, và nóingắn bằng những từ ngữ đơn lẻ

Tất nhiên điều này không có tác dụng nhiều lắm về lâu dài, nhưng đó làmột trong những điểm mấu chốt giúp tôi có thể sử dụng ngôn ngữ ngay trước

mắt Có thể điều này trông giả tạo, nhưng tôi đã có thể giao tiếp hoàn toàn

bằng ngôn ngữ đích với “chiêu” này Tôi cũng tra cứu những khả năng (từhoặc cụm từ) có thể nghe được trong câu trả lời để đảm bảo có thể hiểu nộidung chính Dĩ nhiên bạn không thể đàm thoại mãi kiểu như vậy, nhưng đó làcách bạn bắt đầu trong ngày đầu tiên

Vào ngày đầu ở một đất nước nào đó, tôi có thể làm được nhiều thứ cơ bảncần thiết bằng ngôn ngữ đích với sổ tay từ ngữ giao tiếp cơ bản và một quyển

tự điển phòng khi cần tra nhiều từ hơn Tôi không nói được các câu đầy đủnhưng diễn đạt được thông tin cơ bản và thiết yếu bằng cách sử dụng tự điển

và sách từ ngữ như tài liệu cấp thời Nếu bạn muốn hỏi điều gì, hãy cố gắngghi nhớ vài cụm từ để hỏi các điều đó (Phần sau sẽ bàn thêm về điều này)

Ví dụ trên cho thấy bạn thực sự có thể giao tiếp được (tuy còn hạn chế)bằng ngoại ngữ mà không cần được cung cấp nguyên liệu Chính nguyên liệutức thời của bạn trở thành sản phẩm ngay lập tức Bạn có thể làm như thế với

các mức độ hiệu quả nhất định, đặc biệt đối với các ngôn ngữ gần gũi vớitiếng mẹ đẻ của mình.

Trong các ngôn ngữ Châu Âu, do không có thanh điệu, thực hiện điều đó

càng trở nên cực kỳ đơn giản Bạn có thể hỏi bất cứ câu hỏi nào có thể nghĩ

ra, miễn là trang bị cho mình về cách đọc các câu hỏi đó (hầu hết sách từ ngữgiao tiếp điều có phiên âm cách đọc) Bạn sẽ chưa phát âm hay và còn tỏ ra

nặng giọng nước ngoài, nhưng quan trọng là bạn đang giao tiếp được.

Nếu bạn không thể đạt “sự hoàn hảo” sau 30 năm học tập, tại sao bạn lạicần nó trong ngày đầu tiên?

Các ví dụ kế tiếp cho thấy tầm quan trọng của ngữ cảnh and suy đoán Đó không nhất thiết chỉ là các hình thức giao tiếp không lời, nhưng là những khía

cạnh quan trọng của những cơ chế diễn ra trong đầu khi ta thực hiện giaotiếp, không phụ thuộc vào “khối lượng” ngôn ngữ mà bạn đã học Việc chịukhó suy nghĩ một chút đã có tác dụng đối với tôi trong nhiều trường hợp, hơn

là học thuộc những bảng công thức phức tạp về các cách khác nhau (chủ ngữ,tân ngữ, sở hữu…)

Vào ngày đầu tiên ở Berlin, khi mà tôi vẫn chật vật biến trình độ tiếng Đức

lãng phí hồi phổ thông thành điều gì đó hữu dụng, tôi muốn mua một SIMcard điện thoại Tôi muốn biết chắc có thể sử dụng mạng 3G trước khi rời cửahàng, nên anh nhân viên đã hướng dẫn tôi cách thức cài đặt

Cuộc đàm thoại này có vẻ vượt xa khả năng của nhiều người như tôi vớitrình độ tiếng Đức như thế Có phải như tôi đã nói, chúng ta chỉ cần nhữngđiều đơn giản nhất ở thời điểm này, hỏi và đáp những câu căn bản?

Tất nhiên là không! Như vậy là xem nhẹ sự thông minh căn bản của ngườitrưởng thành mà chúng ta đã có

Anh ta nói nhiều thứ mà tôi chẳng hiểu gì cho đến khi anh ta nói “…Netzwerk, Mobiles Datennetzwerk” Do tôi quen thuộc với ngôn ngữ giaodiện của điện thoại, những từ đó nghe như “…Network, Cellular DataNetwork”, và tôi có thể hiểu; tôi cần phải nhấn “Settings, General” trước.Anh ta có thể đã nói những điều đó trước rồi, nhưng việc không hiểu chúng

không ảnh hưởng đến việc tôi đã làm được những gì anh ta muốn tôi thực

hiện

Ví dụ này không nhằm để nói “Netzwerk” nghe tương tự như Network,

nhưng cho thấy tôi đã biết suy đoán để tìm ra được ý nghĩa của những từ ngữ

mà tôi không hiểu, dựa vào ngữ cảnh Tất nhiên tôi hiểu trong trường hợp này

là vì tôi biết nhiều về điện thoại, nhưng trong thực tế không phải chúng ta chỉ

thường nói về chính những điều quen thuộc với chúng ta đó sao Ngay cả khi

bạn không nhận ra những từ ngữ cụ thể nào đó, chính tình huống giao tiếp sẽchỉ cho bạn hướng đi Trong trường hợp này, dù chỉ biết 20% thông tin bạnvẫn có thể suy đoán đúng 100% ý nghĩa!

Đó chỉ là một vài ví dụ – trong thực tế còn có hàng ngàn ví dụ như thế.Quan sát ngôn ngữ cơ thể cũng giúp tôi hòa nhập nhanh với các quốc gia,

và ở những nơi thuộc Châu Âu (nơi mà màu da không làm tôi khác biệt), mọingười cứ cho tôi là người dân địa phương của họ do cách ăn mặc, cử chỉ, nétmặt, âm lượng và giọng nói của tôi v.v giống họ, điều này không được nhiềungười ngoại kiều khác cố gắng thực hiện nên họ luôn thể hiện khác biệt vớingười địa phương

Dĩ nhiên khi tôi bắt đầu nói nhiều hơn là một hai từ, tất cả điều này có thể

thay đổi, nhưng tôi đã gặp nhiều người gần nhà và nói xin chào và trong

nhiều tuần họ vẫn tưởng tôi là người dân của nước họ

Khả năng thể hiện như người địa phương cũng chính là một hình thức giao

tiếp và điều đó khuyến khích người ta nói chuyện với tôi bằng ngôn ngữ của

họ, ngay cả khi khả năng sử dụng tiếng đó của tôi còn tệ hơn họ có thể dùngtiếng Anh

Những kỹ năng như vậy khó diễn tả một cách tổng thể và chúng có thể đạtđược đơn giản bằng cách chú trọng đến những thông tin cơ bản chứ khôngphải là chú tâm đến việc cố hiểu hết các từ ngữ

Tôi không cần đề nghị bạn hãy đi học những điều này – bạn sẽ rất vui khibiết rằng bạn đã biết chúng sẵn rồi! Nếu như bạn nói với ai đó bằng đường

điện thoại chất lượng kém và ồn ào bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình và không

hiểu hết các chi tiết cuộc nói chuyện, thì bạn vẫn hiểu được ý chính họ muốnnói gì

Đặc biệt là trong lời nói chúng ta có những trường hợp dùng từ ngữ “đệm”

mà không bổ sung thêm thông tin gì mới ví dụ như các từ ngữ sau: like, you

know, Would you mind, v.v Thực tế, về sau khi tiến bộ, chúng ta phải tận

dụng chúng (xem phần về Từ ngữ kết nối trong đàm thoại) Dù sao, tuy bạnkhông nghe hoặc không hiểu được các từ như vậy, bạn cũng không bỏ lỡ mấtmột thông tin nào cả

Một tình huống khác chứng tỏ điều này: bạn có từng xem phim hoặc nói

chuyện với ai đó bằng phương ngữ của tiếng mẹ đẻ của mình? Có những lúc

tôi xem phim Mỹ hay đoạn trích phim the Simpsons và gặp những từ ngữ màtôi chưa từng biết tới.

Tôi có dừng lại để tra cứu và tiếp tục xem khi nào hiểu nghĩa của chúngkhông? Dĩ nhiên là không rồi – hầu hết là tôi chỉ đoán nghĩa của chúng trongngữ cảnh mà thôi Khi lần đầu đến Mỹ cũng thế, tôi gặp nhiều từ ngữ mà tôi

chưa hề nghe trước đó, nhưng chúng đều xuất hiện trong nhiều lớp ngữ cảnh

và nghĩa của chúng trở nên thật rõ ràng Tôi chẳng bao giờ học các từ nàymột cách chính quy, nhưng ngữ cảnh dạy tôi nên không bao giờ gặp trục trặckhi nói với những người đến từ nước khác

Thực tế, trong quá trình lớn lên tôi cũng học nhiều từ vựng tiếng Anh là

tiếng mẹ đẻ của tôi từ ngữ cảnh cả thôi Cũng có các loại trò chơi học từ cho

trẻ em như học về tên loài vật… nhưng đa số từ vựng mẹ đẻ của tôi là đượchọc thông qua ngữ cảnh, có tác dụng hơn là học một bảng từ với định nghĩa

Siêu thị khắp thế giới đều có xu hướng cung cấp thẻ thành viên để ưu tiêngiảm giá, và tôi thì không có thẻ đó Nhưng nhiều lần người ta sẽ hỏi xembạn có thẻ hay không Điều này phổ biến ở nhiều nước Ngay khi mới học,chí ít tôi cũng nghe được một vài từ như “… bạn có thể…” và để ý ngữ điệu(mà hầu như đều tương tự trong các ngôn ngữ Châu Âu) để biết đó là câu hỏi

Do ngữ cảnh tôi hiểu được mình không được yêu cầu xuất trình bất cứ thẻnào khác hơn là thẻ thành viên (với tuổi tôi, không thể là thẻ ưu tiên ngườigià, không thể là thẻ tín dụng vì tôi đang trả bằng tiền mặt…); do đó thật an

toàn để suy ra là họ đang muốn nói đến thẻ thành viên siêu thị Tình huống

như vậy cho tôi biết họ nói từ ngữ gì với tôi dù tôi không hiểu chúng

Cứ như thế, bạn hoàn toàn có thể hiểu được nhiều hơn là bạn nghĩ, và nói

được nhiều hơn là bạn nghĩ, dù bạn mới bắt đầu học vài ngày

Điều đó cho phép tôi thực hiện một trong các đề xuất quan trọng nhất cho

những ai nghiêm túc muốn tiến bộ nhanh chóng: đó là hoà nhập – càng sớm

càng tốt và không cần biết bạn đang ở đâu, và tôi sẽ trình bày vấn đề này

trong phần tiếp theo đây

Tóm tắt:

Giao tiếp phụ thuộc nhiều yếu tố: ngôn ngữ cơ thể, ngữ điệu và chấtgiọng, khả năng suy đoán, sử dụng từ ngữ bạn có thể chưa hiểu hoàn

toàn, và ngữ cảnh Các yếu tố giao tiếp phi ngôn này giúp bạn nói ngoại

ngữ với người bản xứ ngay khi bạn vừa mới bắt đầu học

Hòa nhập tại chỗ/tại nhà

Trước khi bắt đầu với khái niệm hòa nhập, tôi cần nói rõ là hòa nhập không

nhất thiết là bay tới một đất nước nào đó Hòa nhập tích cực là điều có thể(dù bán thời gian) được thực hiện tại chỗ Câu chuyện của Khatzumoto đãhọc tiếng Nhật đến trình độ chuyên nghiệp chỉ trong một năm rưỡi trước khitừng đặt chân đến Nhật (xem phỏng vấn) là một trong những ví dụ về sựthành công như thế

Tôi thích nghĩ về hòa nhập theo cách như tôi quan niệm về sự lưu loát vậy.Trong cả hai trường hợp, mức độ đạt được sẽ phụ thuộc vào cách bạn địnhnghĩa về nó, và hay hơn là hãy quan niệm về chúng theo cách ẩn dụ sau đây

về bản chất của nước Sự lưu loát có thể ví như một dòng sông Không nhấtthiết (và có lẽ chính xác hơn là không bao giờ) phải là nước tinh khiết, vàthỉnh thoảng cũng phải len lõi tùy theo địa hình chứ không phải luôn chảy

thẳng dòng một cách tuyệt đối Tương tự như thế, vấn đề nói lưu loát không

hàm ý tuyệt đối hoàn hảo

Sự hòa nhập cũng như vậy – khi bạn hòa mình vào nước chẳng hạn, bạn có

thể chìm ngập hoàn toàn và ở sâu dưới nước cả ngày (có thể mang dụng cụ dưỡng khí như trong môn lặn) hay là chỉ lao xuống nước, lặn xuống một lúc, rồi trồi lên thở không khí Như vậy bạn vẫn hoà nhập với nước.

Đáng tiếc, điều mà nhiều người (học ngôn ngữ) hay làm là nhúng ngónchân xuống nước, thấy rằng nó lạnh và hôm sau cũng chỉ làm như thế Họ

cho rằng làm quen cách chậm chạp như thế sẽ tạo cho cơ thể thích nghi dần

với nước

Nên nhớ đó chỉ là nước, nó không làm hại bạn đâu! Cứ nhảy thẳng vào!

Chỉ nhúng ngón chân vào nước mà thôi sẽ không giúp bạn biết bơi, và lâu lâu

mới học một ít ngữ pháp sẽ không thể giúp bạn biết nói ngoại ngữ.

Để tiếp tục với ẩn dụ này, việc đi đến một đất nước mà thôi thì cũng chưa

đủ Tôi biết nhiều ngoại kiều sống ở nước ngoài nhiều năm mà vẫn nói ngoại

ngữ rất khiêm tốn Điều này giống như ở trong khoang tàu ngầm gắn máy

lạnh mà nghĩ rằng bạn đang có trải nghiệm như một thợ lặn Về mặt kỹ thuật,

rõ ràng bạn cũng đang ở sâu dưới nước, nhưng bạn không hề ướt áo

Sự hòa nhập ít phụ thuộc vào vị trí địa lý, nhưng phụ thuộc rất nhiều vào

mức độ quyết tâm của bạn Bạn cần đầu tư nhiều thời gian có thể vào dự tínhcủa mình Nếu không, bạn chưa thật sự quyết tâm đầy đủ

Tôi không có ý rằng bạn hòa nhập với ngoại ngữ trong mọi lúc – nếu bạn