Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 rA - MA buộc tội rA - MA buộc tội ( ( Trích Ra-ma-ya-na, sử thi Trích Ra-ma-ya-na, sử thi ấ ấ n Độ n Độ ) ) A. mục tiêu bài học Giúp HS: 1. Qua diễn biến tâm trạng của Ra-ma và Xi-ta hiểu đợc quan niệm về ngời anh hùng và ngời phụ nữ lí tởng. 2. Nghệ thuật khắc họa nhân vật. B. phơng tiện thực hiện SGK, SGV Thiết kế bài học. C. Tiến hành dạy học 1. Kiểm tra bài cũ. 2. Giới thiệu bài mới: Nếu ngời anh hùng Ô-đi-xê trong sử thi Hi-lạp đợc ca ngợi về sức mạnh của trí tuệ, lòng dũng cảm. Đăm Săn trong sử thi Tây Nguyên Việt Nam là ngời anh hùng chiến đấu với các tù trởng thù địch vì mục đích giành lại vợ đồng thời bảo vệ cuộc sống bình yên của buôn làng thì Ra-ma ngời anh hùng trong sử thi ấn Độ lại đợc ca ngợi bởi sức mạnh của đạo đức, lòng từ thiện và danh dự cá nhân. Để thấy rõ điều này, chúng ta tìm hiểu đoạn trích Ra-ma buộc tội trích sử thi Ra-ma-ya-na. Ph Ph ơng pháp ơng pháp Nội dung cần đạt Nội dung cần đạt GV: H/S đọc phần tiểu dẫn GV: H/S đọc phần tiểu dẫn SGK SGK GVH: Phần tiểu dẫn SGK GVH: Phần tiểu dẫn SGK nêu nội dung gì ? nêu nội dung gì ? GV: Tóm tắt tác phẩm Ra- GV: Tóm tắt tác phẩm Ra- ma-ya-na có thể dựa vào 3 ý ma-ya-na có thể dựa vào 3 ý cơ bản sau: cơ bản sau: I I . . Giới thiệu chung. Giới thiệu chung. 1. 1. Tiểu dẫn Tiểu dẫn HSĐ&TL: HSĐ&TL: HSPB: HSPB: Phần tiểu dẫn SGK nêu vài nét về quá trình hình Phần tiểu dẫn SGK nêu vài nét về quá trình hình thành sử thi Ra-ma-ya-na và tóm tắt tác phẩm, nêu vài thành sử thi Ra-ma-ya-na và tóm tắt tác phẩm, nêu vài nét giá trị của nó. nét giá trị của nó. a. a. B B ớc ngoặt cuộc đời ớc ngoặt cuộc đời Chấp hành lệnh của vua, Ra- ma cùng vợ và em trai là Chấp hành lệnh của vua, Ra- ma cùng vợ và em trai là Lắc-ma-na vào rừng sâu sống ẩn dật, luyện tập võ nghệ. Lắc-ma-na vào rừng sâu sống ẩn dật, luyện tập võ nghệ. Gần hết hạn đi đày (14 năm) thì xảy ra chuyện chẳng Gần hết hạn đi đày (14 năm) thì xảy ra chuyện chẳng lành. Quỷ v lành. Quỷ v ơng Va-ra-na c ơng Va-ra-na c ớp Xi-ta mang về đảo Lan- ớp Xi-ta mang về đảo Lan- ka, đ ka, đ ợc thần linh cứu giúp, Xi-ta đã bảo toàn đ ợc thần linh cứu giúp, Xi-ta đã bảo toàn đ ợc trinh ợc trinh tiết. Mất Xi-ta, Ra-ma đau buồn. Nhờ sự giúp đỡ của t tiết. Mất Xi-ta, Ra-ma đau buồn. Nhờ sự giúp đỡ của t - - ớng khỉ Ha-nu-man, Ra-ma đã giết đ ớng khỉ Ha-nu-man, Ra-ma đã giết đ ợc quỷ v ợc quỷ v ơng cứu đ ơng cứu đ - - ợc Xi-ta. ợc Xi-ta. b. b. Xung đột giữa tình yêu và danh dự. Xung đột giữa tình yêu và danh dự. Cứu đ Cứu đ ợc Xi-ta nh ợc Xi-ta nh ng Ra-ma nghi ngờ sự trinh tiết của ng Ra-ma nghi ngờ sự trinh tiết của nàng, ruồng rẫy và không muốn nhận nàng làm vợ, Xi- nàng, ruồng rẫy và không muốn nhận nàng làm vợ, Xi- Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 GVH: Đoạn trích chia làm GVH: Đoạn trích chia làm mấy phần ? mấy phần ? ý ý của mỗi của mỗi phần ? phần ? GVH: Em hãy nêu đại ý GVH: Em hãy nêu đại ý đoạn trích ? đoạn trích ? GV: Gọi HS đọc đoạn trích, GV: Gọi HS đọc đoạn trích, có thể phân vai. có thể phân vai. GVH: Sau chiến thắng quỷ GVH: Sau chiến thắng quỷ v v ơng Va-ra-na cứu đ ơng Va-ra-na cứu đ ợc Xi- ợc Xi- ta, Ra-ma đã nói những gì ta, Ra-ma đã nói những gì ? ? với ai? với ai? GVH: Tự đề cao sức mạnh GVH: Tự đề cao sức mạnh chiến đấu, ng chiến đấu, ng ời anh hùng ời anh hùng Ra-ma còn bộc lộ thái độ, Ra-ma còn bộc lộ thái độ, tâm trạng gì ? tâm trạng gì ? GVH: Ngôn ngữ và diễn GVH: Ngôn ngữ và diễn biến tâm trạng của Ra-ma biến tâm trạng của Ra-ma nh nh thế nào ? thế nào ? ta phải nhảy vào giàn lửa thiêu để chứng minh cho lòng ta phải nhảy vào giàn lửa thiêu để chứng minh cho lòng chung thủy của mình. chung thủy của mình. Biết nàng trong sạch, thần lửa A- Biết nàng trong sạch, thần lửa A- nhi đã cứu nàng. nhi đã cứu nàng. c. c. Hạnh phúc Hạnh phúc Ra-ma vô cùng sung s Ra-ma vô cùng sung s ớng dang tay đón vợ. Hai vợ ớng dang tay đón vợ. Hai vợ chồng đ chồng đ a nhau về kinh đô trong cảnh đón chào cuồng a nhau về kinh đô trong cảnh đón chào cuồng nhiệt của dân chúng. nhiệt của dân chúng. 2. Đoạn trích 2. Đoạn trích a. a. Vị trí Vị trí HSPB: HSPB: Nằm ở khúc ca thứ 6 ch Nằm ở khúc ca thứ 6 ch ơng 79. Đoạn trích chia ơng 79. Đoạn trích chia làm hai phần: làm hai phần: + Đoạn một từ đần đến: Ra-va-na đâu có chịu đ + Đoạn một từ đần đến: Ra-va-na đâu có chịu đ ợc lâu ợc lâu cơn giận giữ và diễn biến tâm trạng của Ra-ma. cơn giận giữ và diễn biến tâm trạng của Ra-ma. + Đoạn hai còn lại: Tự khảng định mình và diễn biến + Đoạn hai còn lại: Tự khảng định mình và diễn biến tâm trạng của Xi-ta. tâm trạng của Xi-ta. b. b. Đại ý Đại ý HSPB: HSPB: Miêu tả quá trình, diễn biến tâm trạng của Hoàng Miêu tả quá trình, diễn biến tâm trạng của Hoàng tử Ra-ma và Xi-ta sau khi Ra-ma đã cứu đ tử Ra-ma và Xi-ta sau khi Ra-ma đã cứu đ ợc Xi-ta. ợc Xi-ta. II. nội dung chính II. nội dung chính 1. 1. Diễn biến tâm trạng của Diễn biến tâm trạng của Ra-ma Ra-ma HSPB: HSPB: Ra-ma khẳng định chiến thắng và tài nghệ của Ra-ma khẳng định chiến thắng và tài nghệ của mình, sự giúp đỡ của những ng mình, sự giúp đỡ của những ng ời bạn hảo hán nh ời bạn hảo hán nh Ha-nu- Ha-nu- man (t man (t ớng khỉ) và cả Vi-phi-sa-na ( em quỷ v ớng khỉ) và cả Vi-phi-sa-na ( em quỷ v ơng Va-sa- ơng Va-sa- na, ng na, ng ời từng khuyên anh trả Xi-ta cho Ra-ma không đ ời từng khuyên anh trả Xi-ta cho Ra-ma không đ - - ợc, chàng đã từ bỏ ng ợc, chàng đã từ bỏ ng ời anh sang chiến đấu bên phe Ra- ời anh sang chiến đấu bên phe Ra- ma). Ra-ma đã bộc lộ lí t ma). Ra-ma đã bộc lộ lí t ởng chiến đấu, sức mạnh của ởng chiến đấu, sức mạnh của cộng đồng. cộng đồng. Ra-ma nói với tất cả mọi ng Ra-ma nói với tất cả mọi ng ời. Đó là anh, em ời. Đó là anh, em bạn hữu với quân đội của loài khỉ Va-na-ra, Dân chúng, bạn hữu với quân đội của loài khỉ Va-na-ra, Dân chúng, quan, quân loài quỷ Rắc-sa-xa. quan, quân loài quỷ Rắc-sa-xa. HSPB: HSPB: Giải quyết xong xung đột lớn có tính cộng đồng, Giải quyết xong xung đột lớn có tính cộng đồng, Ra-ma tự giải quyết xung đột cá nhân. Cơn ghen tuông, Ra-ma tự giải quyết xung đột cá nhân. Cơn ghen tuông, mới nghi ngờ đức hạnh của Xi-ta đã nổi lên trong lòng mới nghi ngờ đức hạnh của Xi-ta đã nổi lên trong lòng Ra-ma: Ra-ma: Thấy ng Thấy ng ời đẹp với g ời đẹp với g ơng mặt bông sen, với ơng mặt bông sen, với những cuộn tóc l những cuộn tóc l ợn sóng đứng tr ợn sóng đứng tr ớc mặt mình, lòng ớc mặt mình, lòng Ra-ma đau nh Ra-ma đau nh dao cắt dao cắt . Đau vì ý thức cá nhân trỗi dậy, . Đau vì ý thức cá nhân trỗi dậy, tính ích kỉ bộc lộ dần. tính ích kỉ bộc lộ dần. HSPB: HSPB: Gọi Xi-ta bằng lời lẽ không bình th Gọi Xi-ta bằng lời lẽ không bình th ờng: ờng: Hỡi Hỡi phu nhân cao quý phu nhân cao quý ngôn ngữ ấy thiếu sự âu yếm chân ngôn ngữ ấy thiếu sự âu yếm chân thành mà lạnh lùng kênh kiệu. Tâm trạng cuả Ra-ma thành mà lạnh lùng kênh kiệu. Tâm trạng cuả Ra-ma Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 GVH: Điều gì đã khiến Ra GVH: Điều gì đã khiến Ra Ma nói với Xi Ta nh Ma nói với Xi Ta nh vậy vậy ? ? GVH: Em có suy nghĩ gì về GVH: Em có suy nghĩ gì về tâm trạng của Ra-ma ? tâm trạng của Ra-ma ? GVH: Thái độ của Ra-ma GVH: Thái độ của Ra-ma khi Xi-ta b khi Xi-ta b ớc lên giàn lửa ớc lên giàn lửa thiêu ? thiêu ? GVH: Động cơ và thái độ GVH: Động cơ và thái độ của Ra-ma đúng hay sai ? của Ra-ma đúng hay sai ? Có phải Ra-ma khinh th Có phải Ra-ma khinh th ờng ờng Xi-ta thật không ? Xi-ta thật không ? GVH: Em có cảm nhận sâu GVH: Em có cảm nhận sâu cùng đ cùng đ ợc miêu tả theo diễn biến mâu thuẫn giữa danh dự ợc miêu tả theo diễn biến mâu thuẫn giữa danh dự dòng họ và tình yêu. Hãy nghe lời lẽ của Ra-ma nói với dòng họ và tình yêu. Hãy nghe lời lẽ của Ra-ma nói với Xi-ta tr Xi-ta tr ớc mặt mọi ng ớc mặt mọi ng ời: ời: phải biết chắc điều này: phải biết chắc điều này: Chẳng phải vì nàng mà ta đánh thắng kẻ thù với sự Chẳng phải vì nàng mà ta đánh thắng kẻ thù với sự giúp đỡ của bạn bè không chịu nổi, chẳng khác nào giúp đỡ của bạn bè không chịu nổi, chẳng khác nào ánh sáng đối với một kẻ đau mắt. ánh sáng đối với một kẻ đau mắt. Nh Nh vậy Ra Ma từ vậy Ra Ma từ tức giận ghen tuông đến nghi ngờ đức hạnh. tức giận ghen tuông đến nghi ngờ đức hạnh. Ng Ng ời đã ời đã sinh tr sinh tr ởng trong một gia đình cao quý có thể là vật ởng trong một gia đình cao quý có thể là vật để yêu đ để yêu đ ơng ơng . Từ nghi ngờ trinh tiết đức hạnh đến việc, . Từ nghi ngờ trinh tiết đức hạnh đến việc, Ra-ma không nhận, ruổng bỏ nàng Xi-ta. Ra-ma không nhận, ruổng bỏ nàng Xi-ta. Ta không Ta không cần đến nàng nữa, nàng muốn đi đâu tùy ý cần đến nàng nữa, nàng muốn đi đâu tùy ý . Ra-ma . Ra-ma còn thậm tệ hơn xỉ nhục Xi-ta bằng cách gợi ý nàng đến còn thậm tệ hơn xỉ nhục Xi-ta bằng cách gợi ý nàng đến với bất cứ một ng với bất cứ một ng ời nào khác: ời nào khác: Nàng có thể để tâm đến Nàng có thể để tâm đến Lac-ma-na, Bha-ra-ta, Xa-tru-na (3 ng Lac-ma-na, Bha-ra-ta, Xa-tru-na (3 ng ời em ruột của ời em ruột của Ra-ma ) Xu-gri-va đ Ra-ma ) Xu-gri-va đ ợc ợc HSPB: HSPB: Ra-ma sinh tr Ra-ma sinh tr ởng trong một gia đình quý tộc đã ởng trong một gia đình quý tộc đã dám hi sinh tình yêu vì bổn phận ng dám hi sinh tình yêu vì bổn phận ng ời anh hùng, một đức ời anh hùng, một đức vua mẫu mực. Ra-ma ruồng rẫy Xi-ta tr vua mẫu mực. Ra-ma ruồng rẫy Xi-ta tr ớc hết vì danh dự ớc hết vì danh dự dòng họ, sau cũng vì ghen tuông. Chàng yêu hết mình dòng họ, sau cũng vì ghen tuông. Chàng yêu hết mình nh nh ng cũng ích kỷ, ghen tuông cực độ, có lúc oai phong ng cũng ích kỷ, ghen tuông cực độ, có lúc oai phong lẫm liệt nh lẫm liệt nh ng cũng có lúc tầm th ng cũng có lúc tầm th ờng nhỏ nhen, có lúc c ờng nhỏ nhen, có lúc c - - ơng quyết rắn rỏi nh ơng quyết rắn rỏi nh ng cũng có lúc mềm yếu. ng cũng có lúc mềm yếu. Bản chất Bản chất cái tôi có lúc sáng/ tối, tốt/xấu, thiện/ác luôn luôn t cái tôi có lúc sáng/ tối, tốt/xấu, thiện/ác luôn luôn t ơng ơng phản trong tích cách của Ra-ma. phản trong tích cách của Ra-ma. HSPB: HSPB: Thái độ của Ra-ma là không nói một lời. Chàng Thái độ của Ra-ma là không nói một lời. Chàng tỏ thái độ kiên quyết, dám hi sinh tình yêu để bảo vệ tỏ thái độ kiên quyết, dám hi sinh tình yêu để bảo vệ danh dự. Hãy nhìn vào cử chỉ, dáng điệu của chàng: danh dự. Hãy nhìn vào cử chỉ, dáng điệu của chàng: Ra-ma vẫn ngồi, mắt dán xuống đất lúc đó nom Ra-ma vẫn ngồi, mắt dán xuống đất lúc đó nom chàng khủng khiếp nh chàng khủng khiếp nh thần chết vậy:. thần chết vậy:. HSPB: HSPB: Ra-ma đúng, không sai. Song thấu lí mà không Ra-ma đúng, không sai. Song thấu lí mà không đạt tình, coi trọng lí t đạt tình, coi trọng lí t ởng, danh dự mà coi nhẹ tình cảm. ởng, danh dự mà coi nhẹ tình cảm. Chúng ta cần sự hài hòa giữa danh dự bổn phận và tình Chúng ta cần sự hài hòa giữa danh dự bổn phận và tình cảm riêng. Thực lòng Ra-ma không khinh th cảm riêng. Thực lòng Ra-ma không khinh th ờng Xi-ta. ờng Xi-ta. Nh Nh ng vì tr ng vì tr ớc đông đủ mọi ng ớc đông đủ mọi ng ời, chàng không muốn gánh ời, chàng không muốn gánh chịu những tai tiếng nên nổi cơn tức giận, tính chất cộng chịu những tai tiếng nên nổi cơn tức giận, tính chất cộng đồng trong sử thi là ở chỗ đó. đồng trong sử thi là ở chỗ đó. => => Đoạn trích đẩy nhân vật Ra-ma vào tình huống Đoạn trích đẩy nhân vật Ra-ma vào tình huống ngặt nghèo đòi hỏi có sự lựa chọn quyết liệt. ngặt nghèo đòi hỏi có sự lựa chọn quyết liệt. Danh dự Danh dự hay tình yêu. Ra-ma đã chọn danh dự. Tuy cách lựa hay tình yêu. Ra-ma đã chọn danh dự. Tuy cách lựa Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 sắc gì về con ng sắc gì về con ng ời Ra-ma ? ời Ra-ma ? GVG: Tr GVG: Tr ớc thái độ phũ phàng ớc thái độ phũ phàng ấy của Ra-ma, tâm trạng và ấy của Ra-ma, tâm trạng và thái độ của Xi-Ta ra sao? thái độ của Xi-Ta ra sao? Chúng ta đọc hiểu tiếp phần Chúng ta đọc hiểu tiếp phần hai. hai. GVH: Tr GVH: Tr ớc lời lẽ của Ra- ớc lời lẽ của Ra- ma, Xi-ta thể hiện thái độ và ma, Xi-ta thể hiện thái độ và tâm trạng nh tâm trạng nh thế nào ? thế nào ? GVH: Xi-ta nói nhũng gì ? GVH: Xi-ta nói nhũng gì ? (H/S đọc đoạn từ (H/S đọc đoạn từ cớ sao cớ sao chàng chàng dùng lời lẽ gay gắt dùng lời lẽ gay gắt đến đến hoàn toàn vô ích hoàn toàn vô ích . . GVH: Em có nhận xét gì về GVH: Em có nhận xét gì về lời lẽ ấy của Xi-ta ? lời lẽ ấy của Xi-ta ? GVH: Trong hoàn cảnh của GVH: Trong hoàn cảnh của nàng lúc này, Xi-ta đã chọn nàng lúc này, Xi-ta đã chọn cách giải quyết nh cách giải quyết nh thế nào thế nào (bỏ đi hay tự sát) ? (bỏ đi hay tự sát) ? chọn ấy ch chọn ấy ch a thật hoàn hảo thấu lý mà ch a thật hoàn hảo thấu lý mà ch a đạt tình nh a đạt tình nh - - ng bộc lộ phẩm chất cao quý của ng ng bộc lộ phẩm chất cao quý của ng ời anh hùng, của ời anh hùng, của một đức vua mẫu mực. một đức vua mẫu mực. 2. 2. Diễn biến tâm trạng của Diễn biến tâm trạng của Xi-ta Xi-ta HSPB HSPB : : Xi-ta bộc lộ niềm vui và hạnh phúc sau khi đ Xi-ta bộc lộ niềm vui và hạnh phúc sau khi đ ợc ợc Ra-ma cứu khỏi vòng tay của quỷ dữ. Sự tức giận và thái Ra-ma cứu khỏi vòng tay của quỷ dữ. Sự tức giận và thái độ, lời lẽ của Ra-ma đã làm cho Xi-ta thấy ngạc nhiên độ, lời lẽ của Ra-ma đã làm cho Xi-ta thấy ngạc nhiên đến sững sờ đến sững sờ Gian-na-ki mở tròn đôi mắt đẫm lệ Gian-na-ki mở tròn đôi mắt đẫm lệ và và đau đớn đến nghẹt thở nh đau đớn đến nghẹt thở nh một cây dây leo bị vòi voi một cây dây leo bị vòi voi quật nát quật nát tr tr ớc mọi ng ớc mọi ng ời nàng muốn chôn vùi cả hình hài ời nàng muốn chôn vùi cả hình hài thân xác của mình. thân xác của mình. Mỗi lời nói của Ra-ma nh Mỗi lời nói của Ra-ma nh một mũi một mũi tên. tên. N N ớc mát nàng đổ ra nh ớc mát nàng đổ ra nh suối suối . Giọng nói . Giọng nói nghẹn nghẹn ngào nức nở ngào nức nở . . HSPB: HSPB: Xi-ta nói với Ra-ma bằng sự thanh minh và khẳng Xi-ta nói với Ra-ma bằng sự thanh minh và khẳng định tấm lòng chung thủy của nàng. định tấm lòng chung thủy của nàng. + Số phận của thiếp đáng chê trách. + Số phận của thiếp đáng chê trách. + Nh + Nh ng cái gì nằm trong sự kiểm soát của thiếp, tức trái ng cái gì nằm trong sự kiểm soát của thiếp, tức trái tim thiếp đây là thuộc về chàng. Điều ấy có nghĩa một tim thiếp đây là thuộc về chàng. Điều ấy có nghĩa một ng ng ời phụ nữ mềm yếu làm sao c ời phụ nữ mềm yếu làm sao c ỡng lại đ ỡng lại đ ợc sức mạnh ợc sức mạnh quyền lực của quỷ dữ. Chỉ có trái tim và tình yêu của quyền lực của quỷ dữ. Chỉ có trái tim và tình yêu của nàng vẫn dành cho Ra-ma. Không dừng lại ở đó, nàng nàng vẫn dành cho Ra-ma. Không dừng lại ở đó, nàng phê phán Ra-ma bằng những lời lẽ hết sức cụ thể: phê phán Ra-ma bằng những lời lẽ hết sức cụ thể: Hồi Hồi chàng phái Ha-mu-man tới dò tin tức về thiếp, cớ sao chàng phái Ha-mu-man tới dò tin tức về thiếp, cớ sao chàng không gửi cho thiếp lời nhắn nhủ chàng từ bỏ chàng không gửi cho thiếp lời nhắn nhủ chàng từ bỏ thiếp khỏi phải chịu nh thiếp khỏi phải chịu nh ng phiền muộn đau khổ ng phiền muộn đau khổ . . Lời lẽ trách móc ấy mạnh mẽ hơn: Lời lẽ trách móc ấy mạnh mẽ hơn: Hỡi đức vua ! vì Hỡi đức vua ! vì sao hồi thanh niên chàng đã c sao hồi thanh niên chàng đã c ới thiếp. ới thiếp. => Diễn biến tâm trạng của nàng Xi-ta: Từ mừng rỡ đến => Diễn biến tâm trạng của nàng Xi-ta: Từ mừng rỡ đến ngạc nhiên, từ tin yêu đến thất vọng, từ bối rối đến điềm ngạc nhiên, từ tin yêu đến thất vọng, từ bối rối đến điềm tĩnh, từ đau khổ đến tuyệt vọng. Xi-ta quả không phải là tĩnh, từ đau khổ đến tuyệt vọng. Xi-ta quả không phải là ng ng ời phụ nữ tầm th ời phụ nữ tầm th ờng. ờng. HSPB: HSPB: Nàng nói với Lăc-ma-na (em trai của Ra-ma) Nàng nói với Lăc-ma-na (em trai của Ra-ma) Em hãy chuẩn bị cho chị một giàn hỏa thiêu chị sẽ từ Em hãy chuẩn bị cho chị một giàn hỏa thiêu chị sẽ từ bỏ tấm thân này cho ngọn lửa bỏ tấm thân này cho ngọn lửa .Thần lửa (A-nhi) rất .Thần lửa (A-nhi) rất quan trọng trong đời sống văn hóa của ng quan trọng trong đời sống văn hóa của ng ời ời ấ ấ n Độ. n Độ. Trong hôn lễ cô dâu và chú rể đi vòng quanh lửa thiêng Trong hôn lễ cô dâu và chú rể đi vòng quanh lửa thiêng bảy vòng. Thần A-nhi làm chứng cho sự thủy chung suốt bảy vòng. Thần A-nhi làm chứng cho sự thủy chung suốt đời của họ. Thần lửa có mặt khắp mọi nơi, biết tất cả các đời của họ. Thần lửa có mặt khắp mọi nơi, biết tất cả các hành động tốt, xấu mà con ng hành động tốt, xấu mà con ng ời đã làm. Nghi lễ thử lửa ời đã làm. Nghi lễ thử lửa là sự kiểm chứng đức hạnh ng là sự kiểm chứng đức hạnh ng ời ta. Vì thế Xi-ta chỉ còn ời ta. Vì thế Xi-ta chỉ còn Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 GVH:Thái độ của những ng GVH:Thái độ của những ng - - ời xung quanh ? Điều đó có ời xung quanh ? Điều đó có tác dụng gì với Ra-ma ? tác dụng gì với Ra-ma ? GVH: Xi-ta nhảy vào giàn GVH: Xi-ta nhảy vào giàn hỏa thiêu là chi tiết mang hỏa thiêu là chi tiết mang tính huyền thoại ? tính huyền thoại ? GVG: Nếu đọc tiếp ở ch GVG: Nếu đọc tiếp ở ch ơng ơng 80 (thử thách)của tác phẩm 80 (thử thách)của tác phẩm Ra-ma-ya-na ta thấy: Thần A- Ra-ma-ya-na ta thấy: Thần A- nhi hiện ra mang Xi-ta trong nhi hiện ra mang Xi-ta trong vạt áo. Gia-na-ki (Xi-ta) trông vạt áo. Gia-na-ki (Xi-ta) trông nh nh mặt trăng lấp lánh, trang mặt trăng lấp lánh, trang sức, y phục đỏ những cuộn sức, y phục đỏ những cuộn tóc đen nhánh của nàng, phất tóc đen nhánh của nàng, phất phơ, ở phía sau. Lửa không phơ, ở phía sau. Lửa không thể thiêu đốt những vòng hoa, thể thiêu đốt những vòng hoa, đồ trang sức hay áo quần của đồ trang sức hay áo quần của nàng. nàng. cách b cách b ớc lên ngọn lửa thiêu để thể hiện lòng chung thủy ớc lên ngọn lửa thiêu để thể hiện lòng chung thủy của mình. Đây cũng là đoạn tác giả dồn bút lực nhất để của mình. Đây cũng là đoạn tác giả dồn bút lực nhất để miêu tả phẩm chất tốt đẹp của Xi-ta. miêu tả phẩm chất tốt đẹp của Xi-ta. => Một chi tiết huyền thoại của sử thi. => Một chi tiết huyền thoại của sử thi. HSPB: HSPB: Thái độ của nhũng ng Thái độ của nhũng ng ời xung quanh: Ai nấy, ời xung quanh: Ai nấy, già cũng nh già cũng nh trẻ đau lòng đứt ruột. Phụ nữ bật ra tiếng trẻ đau lòng đứt ruột. Phụ nữ bật ra tiếng khóc thảm th khóc thảm th ơng, vang trời. ơng, vang trời. => T => T hái độ và tiếng kêu khóc ấy nh hái độ và tiếng kêu khóc ấy nh một thứ ánh sáng một thứ ánh sáng chiếu rọi vào chỗ tối tăm trong lòng Ra-ma. chiếu rọi vào chỗ tối tăm trong lòng Ra-ma. HSPB: HSPB: Hình ảnh nhảy vào lửa của Xi-ta là chi tiết mang Hình ảnh nhảy vào lửa của Xi-ta là chi tiết mang tính huyền thoại. Trang tuyệt thế giai nhân ấy đã nộp tính huyền thoại. Trang tuyệt thế giai nhân ấy đã nộp mình cho lửa theo phong tục của ng mình cho lửa theo phong tục của ng ời ời ấ ấ n Độ. Nàng n Độ. Nàng không chết. Chi tiết này càng làm tăng thêm chất bi hùng không chết. Chi tiết này càng làm tăng thêm chất bi hùng của Ra-ma, Xi-ta rõ ràng mang yếu tố nửa thần nửa ng của Ra-ma, Xi-ta rõ ràng mang yếu tố nửa thần nửa ng ời. ời. Cho nên thần linh là bất tử. Xi-ta không bị lửa thiêu vì Cho nên thần linh là bất tử. Xi-ta không bị lửa thiêu vì phẩm chất tốt đẹp của nàng. Lửa thử vàng. Nàng đúng là phẩm chất tốt đẹp của nàng. Lửa thử vàng. Nàng đúng là vàng m vàng m ời. Nàng đem thân mình thử lửa để chứng minh ời. Nàng đem thân mình thử lửa để chứng minh tình yêu và đức hạnh thủy chung tình yêu và đức hạnh thủy chung III. Củng cố III. Củng cố HSĐ&TL: HSĐ&TL: - Ghi nhớ (SGK) - Ghi nhớ (SGK) - Mặt khác chú ý nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. - Mặt khác chú ý nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. - Tính cách của Ra-ma: trọng danh dự hi sinh cả tình - Tính cách của Ra-ma: trọng danh dự hi sinh cả tình yêu. yêu. Xi-ta: chứng minh, khẳng định tấm lòng thủy chung lên Xi-ta: chứng minh, khẳng định tấm lòng thủy chung lên đã hi sinh cả tình yêu. Cả hai đều có cái chung hi sinh đã hi sinh cả tình yêu. Cả hai đều có cái chung hi sinh tình yêu để bảo vệ danh dự và nhân phẩm. Tác phẩm Ra- tình yêu để bảo vệ danh dự và nhân phẩm. Tác phẩm Ra- ma-ya-na mang đậm đà tính giáo huấn, tính xung đột ma-ya-na mang đậm đà tính giáo huấn, tính xung đột gay gắt về đạo lí, tính đa dạng về hệ thống nhân vật. gay gắt về đạo lí, tính đa dạng về hệ thống nhân vật. Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự a. Mục tiêu bài học Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 Giúp HS: Giúp HS: Biết chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu để viết bài văn tự sự. B. Phơng tiện thực hiện SGK, SGV. Thiết kế bài học C. Tiến trình dạy học 1. Kiểm tra bài cũ 2. Giới thiệu bài mới Có ngời băn khoăn vì sao kết thúc Tấm Cám, tác giả dân gian lại cho Tấm giết Cám. Điều băn khoăn cũng đúng . Nhng đó là quan niệm ác giả ác báo của ông bà ta. Chọn chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự vô cùng quan trọng. Để thấy đợc, chúng ta tìm hiểu bài : Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự. Ph Ph ơng pháp ơng pháp nội dung cần đạt nội dung cần đạt (H/S đọc SGK) (H/S đọc SGK) GV: GV: Cho HSTL&PB Cho HSTL&PB GVH: Thế nào là sự việc ? GVH: Thế nào là sự việc ? GVH: Thế nào là sự việc GVH: Thế nào là sự việc tiêu biểu ? tiêu biểu ? GVH: Thế nào là chi tiết ? GVH: Thế nào là chi tiết ? GVH: Lấy ví dụ một cách GVH: Lấy ví dụ một cách tổng hợp để chỉ ra thế nào tổng hợp để chỉ ra thế nào là tự sự, sự việc, chi tiết ? là tự sự, sự việc, chi tiết ? I. Khái niệm I. Khái niệm 1, 1, Thế nào là tự sự ? Thế nào là tự sự ? HSPB: HSPB: Tự sự là kể chuyện, ph Tự sự là kể chuyện, ph ơng thức dùng ngôn ngữ kể ơng thức dùng ngôn ngữ kể chuyện trình bày một chuỗi sự việc, từ sự việc này đến sự việc chuyện trình bày một chuỗi sự việc, từ sự việc này đến sự việc kia, và cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa kia, và cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa (có thể gọi (có thể gọi sự kiện tình tiết sự kiện tình tiết thay cho thay cho sự việc sự việc ). ). 2, Sự việc 2, Sự việc HSPB: HSPB: Cái xảy ra đ Cái xảy ra đ ợc nhận thức có ranh giới rõ ràng. Phân biệt ợc nhận thức có ranh giới rõ ràng. Phân biệt với những cái xảy ra khác. với những cái xảy ra khác. Trong văn bản tự sự, sự việc đ Trong văn bản tự sự, sự việc đ ợc ợc diễn tả bằng lời nói, cử chỉ, hành động của nhân vật trong quan diễn tả bằng lời nói, cử chỉ, hành động của nhân vật trong quan hệ với nhân vật khác. Ng hệ với nhân vật khác. Ng ời viết chọn một số sự việc tiêu biểu ời viết chọn một số sự việc tiêu biểu để câu chuyện hấp dẫn. để câu chuyện hấp dẫn. HSPB: HSPB: Sự việc tiêu biểu là sự việc quan trọng góp phần hình Sự việc tiêu biểu là sự việc quan trọng góp phần hình thành cốt chuyện. Mỗi sự việc có thể nhiều chi tiết. thành cốt chuyện. Mỗi sự việc có thể nhiều chi tiết. 3, Chi tiết 3, Chi tiết HSPB: HSPB: Chi tiết là tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về Chi tiết là tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và t cảm xúc và t t t ởng => Chi tiết có thể là một lời nói, một cử chỉ ởng => Chi tiết có thể là một lời nói, một cử chỉ và hành động của nhân vật hoặc một sự vật, một hình ảnh thiên và hành động của nhân vật hoặc một sự vật, một hình ảnh thiên nhiên, một nét chân dung nhiên, một nét chân dung HSPB: HSPB: Truyện Tấm Cám là một văn bản tự sự. Những sự việc Truyện Tấm Cám là một văn bản tự sự. Những sự việc liên kết với nhau trong đó có các sự việc chính: liên kết với nhau trong đó có các sự việc chính: + Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh (1) + Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh (1) Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 GVH: Từ đó em rút ra GVH: Từ đó em rút ra nhận xét gì ? nhận xét gì ? (H/S đọc theo yêu cầu) (H/S đọc theo yêu cầu) GVH: Tác giả dân gian kể GVH: Tác giả dân gian kể chuyện gì ? chuyện gì ? GVH: GVH: Theo anh (chị) có thể Theo anh (chị) có thể coi chi tiết chia tay với Mị coi chi tiết chia tay với Mị Châu, Trọng Thủy than phiền Châu, Trọng Thủy than phiền ta lại tìm nàng lấy gì làm ta lại tìm nàng lấy gì làm dấu và trả lời của Mị Châu dấu và trả lời của Mị Châu Thiếp có áodấu đó có Thiếp có áodấu đó có phải là chi tiết tiêu biểu phải là chi tiết tiêu biểu không? không? GVH: Từ ví dụ trong SGK t GVH: Từ ví dụ trong SGK t - - ởng t ởng t ợng ng ợng ng ời con trai Lão ời con trai Lão Hạc (nhân vật chính trong Hạc (nhân vật chính trong truyện ngắn Lão Hạc của truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao) trở về làng sau Nam Cao) trở về làng sau cách mạng tháng 8 Hãy chọn cách mạng tháng 8 Hãy chọn một sự việc rồi kể lại với một một sự việc rồi kể lại với một số chi tiết tiêu biểu ? số chi tiết tiêu biểu ? + Chuyển nỗi niềm bất hạnh đáng th + Chuyển nỗi niềm bất hạnh đáng th ơng thành cuộc đấu tranh ơng thành cuộc đấu tranh không khoan nh không khoan nh ợng để giành lại hạnh phúc (2) ợng để giành lại hạnh phúc (2) Trong mỗi sự việc tiêu biểu trên đây lại có nhiều cho chi tiết. Trong mỗi sự việc tiêu biểu trên đây lại có nhiều cho chi tiết. Ví dụ sự việc (1): Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh. Ví dụ sự việc (1): Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh. Mồ côi cha mẹ Mồ côi cha mẹ Đứa con riêng (ở với dì ghẻ) Đứa con riêng (ở với dì ghẻ) Là phận gái Là phận gái Phải làm nhiều việc vất vả Phải làm nhiều việc vất vả Những chi tiết này làm cho nỗi khổ của Tấm đè nặng lên nàng Những chi tiết này làm cho nỗi khổ của Tấm đè nặng lên nàng nh nh một trái núi. một trái núi. HSPB: HSPB: Chọn sự việc, chi tiết là khâu quan trọng trong quá Chọn sự việc, chi tiết là khâu quan trọng trong quá trình viết hoặc kể lại một câu chuyện. trình viết hoặc kể lại một câu chuyện. II. II. Cách chọn sự việc tiêu biểu và chi tiết tiêu biểu. Cách chọn sự việc tiêu biểu và chi tiết tiêu biểu. HSPB: HSPB: Truyện An D Truyện An D ơng V ơng V ơng và Mị Châu, Trọng Thủy ơng và Mị Châu, Trọng Thủy , tác , tác giả dân gian đã kể chuyện về: giả dân gian đã kể chuyện về: + Công cuộc xây dựng và bảo về đất n + Công cuộc xây dựng và bảo về đất n ớc : ớc : Xây thành, chế nỏ Xây thành, chế nỏ + Tình vợ chồng : + Tình vợ chồng : Giữa Mị Châu và Trọng Thủy Giữa Mị Châu và Trọng Thủy + Tình Cha, con + Tình Cha, con : Giữa An D : Giữa An D ơng V ơng V ơng và Mị Châu ơng và Mị Châu HSPB HSPB : : Đó là sự việc tiêu biểu. Đó là sự việc tiêu biểu. - Hai chi tiết đều mở ra b - Hai chi tiết đều mở ra b ớc ngoặt, sự việc mới, tình tiết mới. ớc ngoặt, sự việc mới, tình tiết mới. Nếu thiếu những chi tiết này câu chuyện sẽ dừng lại, kém phần Nếu thiếu những chi tiết này câu chuyện sẽ dừng lại, kém phần ý nghĩa. Ví dụ nếu Trọng Thủy không than phiền thì tác giả ý nghĩa. Ví dụ nếu Trọng Thủy không than phiền thì tác giả dân gian khó mà miêu tả chi tiết Trọng Thủy theo dấu lông dân gian khó mà miêu tả chi tiết Trọng Thủy theo dấu lông ngỗng tìm thấy xác vợ. Câu chuyện chỉ có thể dừng lại ở chỗ ngỗng tìm thấy xác vợ. Câu chuyện chỉ có thể dừng lại ở chỗ Triệu Đà cất quân sang đánh Âu Lạc giành thắng lợi. Câu Triệu Đà cất quân sang đánh Âu Lạc giành thắng lợi. Câu chuyện giảm sự hấp dẫn, còn đâu là bi tình sử Mị Châu-Trọng chuyện giảm sự hấp dẫn, còn đâu là bi tình sử Mị Châu-Trọng Thủy, còn đâu là thái độ của tác giả dân gian với hai nhân vật Thủy, còn đâu là thái độ của tác giả dân gian với hai nhân vật này. này. HSĐ&TL HSĐ&TL HSPB HSPB : : Anh tìm gặp ông giáo và theo ông đi ông đi viếng mộ Anh tìm gặp ông giáo và theo ông đi ông đi viếng mộ cha cha +Con đ +Con đ ờng dẫn hai ng ờng dẫn hai ng ời đến nghĩa địa. Họ đứng tr ời đến nghĩa địa. Họ đứng tr ớc ngôi mộ ớc ngôi mộ thấp, bé. thấp, bé. + Anh thắp h + Anh thắp h ơng cúi đầu tr ơng cúi đầu tr ớc mộ cha, đôi mắt đỏ hoe miệng ớc mộ cha, đôi mắt đỏ hoe miệng mếu máo nh mếu máo nh muốn khóc. muốn khóc. + Anh rì rầm những gì không rõ. Hình nh + Anh rì rầm những gì không rõ. Hình nh anh muốn nói với cha anh muốn nói với cha nhiều nắm. Ng nhiều nắm. Ng ời cha hiền lành lúc nào cũng quan tâm tới con, ời cha hiền lành lúc nào cũng quan tâm tới con, Tuần 6, tiết: 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 GVH: Chúng ta rút ra GVH: Chúng ta rút ra cách lựa chọn sự việc chi cách lựa chọn sự việc chi tiết tiêu biểu ? tiết tiêu biểu ? (học sinh đọc SGK) (học sinh đọc SGK) GVH: Kể lại chuyện GVH: Kể lại chuyện này( Hòn đá xấu xí) có ng này( Hòn đá xấu xí) có ng - - ời định bỏ chi tiết hòn đá ời định bỏ chi tiết hòn đá xấu xí đ xấu xí đ ợc phát hiện và ợc phát hiện và chở đi nơi khác. Làm nh chở đi nơi khác. Làm nh thế có đ thế có đ ợc không? Vì sao? ợc không? Vì sao? GVH: Rút ra bài học gì về GVH: Rút ra bài học gì về lựa chọn sự việc, chi tiết ? lựa chọn sự việc, chi tiết ? đã khổ sở cả một đời. đã khổ sở cả một đời. + Anh nh + Anh nh muốn cất lên tiếng gọi cha ơi ! cha! Con đã về đây thì muốn cất lên tiếng gọi cha ơi ! cha! Con đã về đây thì cha đã cha đã + Nghẹn ngào không nói thành lời. + Nghẹn ngào không nói thành lời. + N + N ớc mắt r ớc mắt r ng r ng r ng. ng. + Bên cạnh, ông giáo cũng ngấn lệ. + Bên cạnh, ông giáo cũng ngấn lệ. HSPB: HSPB: Ng Ng ời viết hoặc kể chuyện phải xây dựng đ ời viết hoặc kể chuyện phải xây dựng đ ợc cốt ợc cốt truyện. Cốt truyện bao gồm hệ thống nhân vật, sự việc, tình truyện. Cốt truyện bao gồm hệ thống nhân vật, sự việc, tình tiết. Sự việc tình tiết ấy góp phần cơ bản hình thành cốt tiết. Sự việc tình tiết ấy góp phần cơ bản hình thành cốt truyện. truyện. Ví dụ truyện Ví dụ truyện Làng Làng (lớp 9). (lớp 9). + Nhân vật chính là ông Hai. + Nhân vật chính là ông Hai. + Sự việc chính: rất yêu cái làng của mình. + Sự việc chính: rất yêu cái làng của mình. * Tr * Tr ớc cách mạng ớc cách mạng * Trong kháng chiến * Trong kháng chiến + Ông Hai theo lệnh tản c + Ông Hai theo lệnh tản c xa làng. xa làng. * Luôn nhớ về làng * Luôn nhớ về làng * Buồn khi nghe tin làng theo giặc * Buồn khi nghe tin làng theo giặc * Sung s * Sung s ớng khi nghe tin chính xác làng ông không theo giặc ớng khi nghe tin chính xác làng ông không theo giặc III. Luyện tập III. Luyện tập HSPB: HSPB: Không đ Không đ ợc: chi tiết hòn đá xấu xí đ ợc: chi tiết hòn đá xấu xí đ ợc phát hiện và trở đi ợc phát hiện và trở đi nơi khác là chi tiết quan trọng làm tăng thêm ý nghĩa ở trên đời nơi khác là chi tiết quan trọng làm tăng thêm ý nghĩa ở trên đời này có những sự việc, sự vật t này có những sự việc, sự vật t ởng chừng nh ởng chừng nh bỏ đi nh bỏ đi nh ng lại vô ng lại vô cùng quan trọng. Mặt khác sự sai lầm chịu đựng nh cùng quan trọng. Mặt khác sự sai lầm chịu đựng nh đá sống âm đá sống âm thầm mà không sợ hiểu lầm là tốt. Hãy sống nh thầm mà không sợ hiểu lầm là tốt. Hãy sống nh thế. thế. => Lựa chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu là những sự việc ấy, chi => Lựa chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu là những sự việc ấy, chi tiết ấy phải làm nên ý nghĩa cốt truyện. tiết ấy phải làm nên ý nghĩa cốt truyện. . 17,18,19 Ngày soạn: từ 2 đến 6 tháng10/2006 rA - MA buộc tội rA - MA buộc tội ( ( Trích Ra-ma- ya-na, sử thi Trích Ra-ma- ya-na, sử thi ấ ấ n Độ n Độ ) ) A. mục. dự cá nhân. Để thấy rõ điều này, chúng ta tìm hiểu đoạn trích Ra-ma buộc tội trích sử thi Ra-ma- ya-na. Ph Ph ơng pháp ơng pháp Nội dung cần đạt Nội dung