Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động đội

Đặt vấn đề: Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng, khôngphải trò chơi dân gian nào cũng phù hợp với các em học sinh tiểu học, việc lựachọn các trò chơi dân gia

UBND HUYỆN KRÔNG ANA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Tên đề tài: “Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian

trong hoạt động Đội”

Lĩnh vực: Hoạt động ngoài giờ lên lớp

Họ và tên tác giả: Phạm Lê Thùy Duyên

Đơn vị:Trường TH Tình Thương

MỤC LỤC

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU 3

I Đặt vấn đề 3

II Mục đích (mục tiêu) nghiên cứu: ……….…3

Phần thứ hai: Giải quyết vấn đề 4

I Cơ sở lý luận của vấn đề 4

II Thực trạng vấn đề 5

III Các giải pháp tiến hành giải quyết vấn đề 6

1 Tham mưu, lập kế hoạch, tập huấn cho anh chị phụ trách, ban chấp hành liên, chi Đội 6

2 Lựa chọn trò chơi phù hợp với đối tượng học sinh 7

3 Chia nhóm trò chơi, giới thiệu một số trò chơi dân gian 7

4 Dựa vào cách chơi truyền thống thay đổi, làm mới trò chơi 13

5.Sử dụng công nghệ thông tin, đa phương tiện vào các trò chơi dân gian 17

6 Lồng ghép các trò chơi dân gian thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động Đội trong nhà trường 17

IV.Tính mới của giải pháp 17

V Hiệu quả SKKN 18

Phần thứ ba: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

I Kết luận 19

II Kiến nghị 20

Tài liệu tham khảo 21

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề:

Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng, khôngphải trò chơi dân gian nào cũng phù hợp với các em học sinh tiểu học, việc lựachọn các trò chơi dân gian cho các em học sinh tiểu học, đưa ra những biện pháp để

tổ chức trò chơi dân gian phát huy hiệu quả là một việc không đơn giản Vì vậy,cần lựa chọn các trò chơi và đưa ra cách tổ chức trò chơi là việc làm hết sức cầnthiết Trò chơi phải có luật chơi và cách chơi phải đơn giản, dễ chơi và dễ nhớ

Đối với các em thiếu nhi, trò chơi dân gian là một trong những yếu tố hìnhthành nên bản sắc văn hoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, lànhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì nó có sứchấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em Tổ chức cho các em chơi các tròchơi dân gian là phương tiện giúp các em phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoànkết, mở rộng nhận thức, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, qua đó gópphần giáo dục các em về truyền thống văn hoá của cộng đồng các dân tộc ViệtNam

Tuy nhiên thực tế tại trường tiểu học, trò chơi dân gian chưa mang lại hiệuquả cao, nguyên nhân do học sinh được phân chia nhiều độ tuổi khác nhau, mỗi độtuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ định khác nhau Việc lựachọn nhóm trò chơi phù hợp với từng độ tuổi, đối tượng chưa được coi trọng Đặcbiệt, trường tiểu học Tình Thương có hơn 99% các em là học sinh dân tộc thiểu số,

là một trường thuộc vùng đặc biệt khó khăn, vốn tiếng việt của các em còn hạn chế,đặc biệt các em học sinh lớp 1 chưa thành thạo tiếng việt, vì thế gặp nhiều khókhăn khi truyền tải nội dung, về cách chơi, luật chơi, hơn hết đối tượng học sinhhoàn toàn khác biệt với các trường tiểu học khác trên địa bàn, khiến việc chọnnhóm trò chơi phù hợp với các em học sinh lại càng khó khăn hơn

Với vai trò là giáo viên Tổng phụ trách Đội, hằng ngày tiếp xúc với các em,tôi luôn tìm hiểu nhu cầu khi chơi ở các em học sinh qua các tiết sinh hoạt ngoạikhóa và tôi đã bắt đầu tìm tòi, nghiên cứu để lựa chọn các trò chơi dân gian cho các

em tham gia chơi sao cho phù hợp, để giúp các em phát triển toàn diện, giữ gìn bảnsắc văn hóa dân tộc, rèn luyện sức khỏe, sự khéo léo và phát huy tính nhạy cảm, tư

duy toàn diện qua các trò chơi dân gian, vì vậy tôi đã chọn đề tài: "Một số biện pháp

tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội”

II Mục đích (mục tiêu) nghiên cứu:

Nghiên cứu một số biện pháp tổ chức trò chơi trong hoạt động Đội nhằmphát triển nhân cách, đạo đức và lối sống cho các em khi tham gia hoạt động vuichơi trong hoạt động đội

Tạo sân chơi lành mạnh cho các em, tránh các tệ nạn xã hội trong trườnghọc Thu hút đông đảo các em học sinh tham gia các hoạt động tập thể và hướng

đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà ngành giáo

dục phát động

Qua đó giúp các em thiếu nhi phát triển toàn diện về kĩ năng sống, kĩ nănggiao tiếp Ngoài ra trò chơi dân gian còn giáo dục các em tính nhanh nhẹn, pháttriển khả năng tư duy sáng tạo và trò chơi dân gian còn giúp các em có sự đoàn kết,gần gũi với thầy cô và bạn bè

Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lí luận của vấn đề:

Trò chơi dân gian là một loại hình nghệ thuật chứa đựng cả nền văn hoá dântộc độc đáo của người Việt Nam Là di sản vốn quý của dân tộc, nó được kết thành

từ quá trình lao động và sinh hoạt của cha ông ta thời xưa để lại Đặc biệt đối vớitrẻ em, trò chơi dân gian được coi như là một bài thuốc bổ não, nómang lại cho trẻthơ nhiều điều thú vị và bổ ích

Hướng đến mục tiêu: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là điều hết sức cần thiết, không chỉ góp phầnrèn luyện sức khỏe, rèn luyện kĩ năng ứng xử, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm việc

mà còn kích thích học sinh học tập tốt, sau những giờ học tập căng thẳng, mệt nhọccần động não thì trò chơi dân gian chính là “Thuốc bổ”, là món ăn tinh thần, bổ ích,sảng khoái để cho các em giảm bớt sự căng thẳng, có tinh thần học tập thoải mái vàcởi mở, học sinh thân thiện hơn bởi những trò chơi dí dỏm, hài hước thể hiện sựtương tác khi chơi

Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống Nó thường đơn giản, dễchơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức trong không gian hẹp như: Gócsân trường học, trong lớp, trong các phong học đa chức năng… Tất cả các trò chơiđều cùng mục đích rèn luyện sức khỏe, trí thông minh, sự nhanh tay, tinh mắt và có

sự sáng tạo khéo léo để học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt

Trò chơi dân gian là trò chơi có tính giáo dục cao đối với tất cả các em họcsinh nói chung Trò chơi dân gian còn giúp các em thiếu nhi cảm thấy vui vẻ vàsáng khoái hơn trong và ngoài giờ học

Thông qua các trò chơi dân gian mà các em được tham gia sinh hoạt vui chơi,trò chơi dân gian còn giáo dục cho các em học sinh niềm tự hào về truyền thống, tựhào về bản sắc dân tộc Việt Nam

Việc tham gia trò chơi giúp các em phát triển thêm về kĩ năng sống, kĩ nănggiao tiếp và phát triển toàn diện về khả năng tăng cường các môn học: tiếng việttoán , khả năng phát triển tư duy, sáng tạo…Tạo cho học sinh húng thú vào các

buổi học để có được: “Mỗi ngày đến người là một ngày vui” ngoài ra thông quaviệc tham gia các trò chơi giáo viên còn có mối quan hệ chặt chẽ hơn đối với tổngphụ trách Đội, có thêm nhiều kĩ năng tổ chức hoạt động vui chơi cho các em thamgia sinh hoạt tập thể trong hoạt động đội, giúp cha mẹ học sinh có cái nhìn tích cựchơn và yên tâm hơn khi thấy con em mình có một môi trường giáo dục lành mạnh.

II Thực trạng vấn đề:

Trường tiểu học Tình Thương đóng trên địa bàn xã Dray Sáp, học sinh thuộc

3 buôn: Buôn Tuôr, buôn Tuôr B và buôn KaLa Là trường thuộc vùng sâu, vùng

xa, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Krông Ana Năm học nào trường cũng cóhơn 99% các em là học sinh dân tộc thiếu số Hằng năm, hoạt động Đội được nhàtrường quan tâm, lực lượng thanh niên trong nhà trường nhanh nhẹn nên việc tổchức sinh hoạt trò chơi dân gian và các hoạt động khác gặp nhiều thuận lợi, côngtác tổ chức trò chơi dân gian cũng từ đó mà dần dần trở nên có hiệu quả hơn so vớicác năm học trước Các em học sinh đang ở độ tuổi từ 6 đến 10 tuổi, đây là độ tuổiham thích sự vui nhộn, thích khám phá những điều mới lạ vì thế trò chơi dân gianchính là cơ hội cho các em khám phá sự mới lạ hằng ngày mà các em ao ước, thamgia trò chơi không chỉ phát triển về thể chất, tính nhanh nhẹn, sáng tạo mà đây là cơhội để các em đoàn kết, gần gũi với nhau, đồng thời còn được tăng cường môntiếng Việt và các môn học khác cho mình

Bên cạnh những thuận lợi, qua quá trình tổ chức trò chơi dân gian cho các emgặp khá nhiều trở ngại, vì các em học sinh là người dân tộc thiếu số nên kĩ nănggiao tiếp chưa tự tin, các em còn rụt rè, nhút nhát Một số nhóm các em chưa thuầnthục các động tác chơi, phụ thuộc nhiều vào phong tục tập quán của địa phương,cách chỉ đạo của nhóm trưởng chưa cụ thể, dứt khoát, các em chưa biết phối hợp đểchơi cùng nhau Tổng phụ trách Đội và anh chị phụ trách các lớp chưa được tậphuấn về nội dung này nên chưa có nhiều kinh nghiệm cũng như kĩ năng để tổ chứcsinh hoạt trò chơi dân gian Tổng phụ trách Đội, các giáo viên chú nhiệm là các(anh) chị phụ trách chưa có nhiều vốn tiếng dân tộc nên đôi lúc còn gặp nhiều khókhăn trong giao tiếp với các em học sinh nhất là học sinh lớp 1 các em chưa nóithông thạo tiếng Việt dẫn đến học sinh không hiểu, hoặc hiểu chậm khi truyền tảinội dung về trò chơi Anh chị phụ trách của các lớp chưa hiểu hết vai trò và ý nghĩacủa các trò chơi, nhiều khi còn xem nhẹ việc tổ chức và tham gia sinh hoạt với cácem

Nhằm giúp cho việc nghiên cứu đề tài mang tính khả thi, trước khi thực hiện

đề tài, ngay từ đầu năm học 2016-2017 tôi đã tiến hành khảo sát toàn bộ học sinhtại trường với những câu hỏi như: Em hãy khoanh tròn vào câu trả lời mà em lựachọn:

Câu 1: Em có thích trò chơi dân gian không?

Sau khi khảo sát tôi thu được kết quả như sau:

III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:

Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú và đa dạng Vì vậy, việclựa chọn và đưa ra các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi, với đối tượng của các

em là một việc làm không đơn giản chút nào Vì thế, trước khi tổ chức trò chơi dângian cho các em ở cấp liên đội tôi thường cân nhắc kĩ lưỡng để lựa chọn và đưa racác trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi của các em, có nghĩa là trò chơi dân gianphải dễ chơi, vật dụng dễ làm, dễ kiếm và trò chơi phải phù hợp với không gian đễ

tổ chức chơi Qua trò chơi, phải giáo dục cho các em về mặt tình cảm, đạo đức vàlối sống Căn cứ vào thực tế của trường, đối tượng học sinh, bản thân tôi đã đúc kếtđược một số kinh nghiệm, trong việc lựa chọn trò chơi theo từng nhóm và cáchchơi, luật chơi của từng trò chơi cụ thể như sau:

1.Tham mưu, lập kế hoạch, tập huấn cho anh chị phụ trách, ban chấp hành liên, chi đội.

- Dựa vào kế hoạch năm học, kế hoạch của hội đồng Đội cũng như kế hoạchcủa nhà trường, tham mưu, lập kế hoạch từ đầu năm học về việc lồng ghép tổ chứccác trò chơi dân gian vào các buổi chào cờ, sinh hoạt ngoại khóa, các ngày lễ lớn,ngày hội của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh triển khai đến các lớp các

em học sinh trong toàn trường, lập kế hoạch dài hạn xuyên suốt trong 1 năm học,

kế hoạch chung hạn theo kế hoạch bổ sung mới nhất cấp trên triển khai

- Lên kế hoạch tham mưu để phối kết hợp với các tổ chức trong ngoài nhàtrường: Trong nhà trường giữa Đoàn – Đội, Đội – Nhà trường, ngoài nhà trường:Đoàn xã, UBND xã – Nhà trường, hội đồng Đội huyện – Nhà trường để mang lạihiểu quả tốt nhất

- Mỗi năm học lên kế hoạch tổ chức tập huấn ít nhất 2 lần cho ban chấp hànhliên, chi đội, cho anh chị phụ trách các lớp, trong đó hướng dẫn về cách triểnkhai,tổ chức đánh giá các trò chơi dân gian trong nhà trường

2 Lựa chọn trò chơi phù hợp với đối tượng học sinh.

- Đối với các em học sinh khối 1,2 (6-7 tuổi) giao tiếp của các em còn gặpnhiều hạn chế, hành động, phản xạ còn chậm, rụt rè, thiếu tự tin nên lựa chọn cáctrò chơi đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện

Ví dụ: Trò chơi kéo co, bịt mắt bắt dê

- Đối với các em học sinh khối 3,4,5 (8-10 tuổi) độ tuổi này học sinh có sựnhanh nhẹn, linh hoạt cao, vì thế yêu cầu độ khó ở các trò chơi cao hơn, trò chơicũng vì thế mà phong phú về hình thức hơn

Ví dụ: Trò chơi cướp cờ, ô ăn quan, nhảy dây

3 Chia nhóm trò chơi, giới thiệu một số trò chơi dân gian

- Trò chơi dân gian được chia làm 2 nhóm: Nhóm trò chơi vận động, sáng tạo

và nhóm trò chơi học tập

3.1 Nhóm trò chơi vận động, sáng tạo: là nhóm trò chơi theo chủ đề nhằm

phát triển trí lực, giáo dục thể chất, là hoạt động có ý thức, nhằm để đạt đượcnhững kết quả, những mục đích có điều kiện đã được đặt ra, trong khi thực hiệnnhiệm vụ của trò chơi, mỗi người trong từng vai trò của mình phải sử dụng các hoạtđộng như: Đi, chạy, nhảy, ném, vỗ, đập, leo, mang vác, bò trườn Nhóm trò chơivận động, sáng tạo được tổ chức ở một không gian rộng rãi, thoáng đãng, đặc biệtphải an toàn và phù hợp với trò chơi, để tổ chức các trò chơi thuộc nhóm trò chơinày cần quảng thời gian tầm vài tiếng đến 1 buổi tùy theo thời lượng của trò chơikhác nhau mà thơi gian tổ chức cũng khác nhau, tùy theo từng độ tuổi, đối tượnghọc sinh mà triển khai trò chơi cho phù hợp Ví dụ: Các em học sinh khối 1,2,3tham gia trò chơi với mức độ đơn giản, yêu cầu về độ khó thấp hơn các em họcsinh khối 4,5 Tôi xin đưa ra một số trò chơi ở phần nội dung này như sau:

*Trò chơi: Cướp cờ.

- Mục đích:

+ Luyện khả năng nhận biết về mục tiêu và ý nghĩa của trò chơi

+ Rèn luyện khả năng nhanh nhẹn, tính kỷ luật, đoàn kết đồng đội

- Vật liệu sử dụng: Cờ.

- Cách chơi và luật chơi: Chia tập thể chơi thành hai đội, có số lượng bằng

nhau mỗi đội có từ 5-6 bạn, đứng hàng ngang ở vạch xuất phát của đội mình Đếmtheo số thứ tự 1,2,3,4,5… các bạn phải nhớ số của mình

Khi quản trò gọi tới số nào thì số đó của hai đội nhanh chóng chạy đến vòng

Khi lấy được cờ chạy về vạch xuất phát của đội mình không bị đội bạn vỗvào người thì thắng cuộc

Khi có nguy cơ bị vỗ vào người thì được phép bỏ cờ xuống đất để chánh bịthua, số nào vỗ số đó không được vỗ vào số khác Nếu bị số khác vỗ vào khôngthua, số nào bị thua rồi “bị chết” quản trò không gọi số đó chơi nữa Người chơi không được ôm, giữ nhau cho bạn cướp cờ

Người chơi tìm cách lừa đối phương để lấy cờ về, lựa chọn sân bải phù hợp

để chánh nguy cơ, cờ ra khỏi vòng tròn, để cờ lại vòng tròn chỉ được cướp cờ trongvòng tròn, khoảng cách cờ đến hai đội bằng nhau

*Trò chơi: Ô ăn quan

- Mục đích:

+ Giáo dục các em thiếu nhi tính sáng tạo, cách thức tính toán, tạo sự gần gũi

và đoàn kết cho các em học sinh

- Vật liệu sử dụng: Các viên đá, sỏi hoặc các vật liệu nhỏ.

- Cách chơi, luật chơi:

Cách sắp xếp quân: Bao gồm 10 ô vuông (ô dân) và 2 ô bán nguyệt (ô qua) ô

dân được sắp xếp thành 5 ô vuông đối xứng nhau mỗi ô vuông có 5 dân, mỗi ôquan có 1 quân, chơi sẽ dùng tất cả số quân trong một ô có quân bất kì do người đóchọn trong số 5 ô vuông của mình để lần lượt rải vào các ô, mỗi ô 1 quân, bắt đầu

từ ô gần nhất và có thể rải ngược hay xuôi chiều kim đồng hồ tùy ý

Hình 2: Lớp 5A1 chơi trò chơi ô ăn quan trong tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớpKhi rải hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người chơi sẽ phải xử lý tiếpnhư sau: Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục dùng tất cả sốquân đó để rải tiếp theo chiều đã chọn Trường hợp ăn quân, nếu liền sau đó là một

ô trống (ô dân) rồi đến một ô có chứa quân (không phân biệt ô quan hay ô dân thìngười chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó Số quân bị ăn sẽ được loại ra khỏibàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc Còn đối với trường hợp ăn liên tiếp,nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến một ô có quân thì ngườichơi có quân ăn tiếp quân ở ô này Nếu lại tiếp tục một ô trống rồi đến ô có quân thìngười chơi có quyền ăn tiếp quân của các ô Đối với trường hợp mất lượt, nếu liềnsau đó là ô quan (có quân hoặc không có quân) hoặc 2 ô trống trở lên hoặc sau khi

vừa ăn thì người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp thuộc về đối phương

Khi kết thúc toàn bộ dân và quan ở 2 ô quan đã bị ăn hết Trường hợp hai ôquan đã ăn hết nhưng vẫn còn quân trong những ô vuông thì quân trong những ôvuông phía bên nào coi như thuộc về người chơi bên ấy, lúc này được gọi là “Hếtquan toàn dân kéo về”

*Trò chơi: Nhảy bao bố.

- Mục đích:

+ Rèn luyện kỹ năng giữ thăng bằng, khả năng bật nhảy và sự phối hợp động tác trong vận động

- Vật liệu sử dụng: Dây làm đích, bao bố

- Cách chơi luật chơi:

Hình 3: Khối 3,4,5 chơi trò chơi nhảy bao bố nhân dịp lễ 30/4-1/5

Mỗi người chơi chia làm 1 đội, mỗi đội có một ô hàng dọc để nhảy và có hailằn mức một xuất phát và một mức đích Mỗi đội xếp thành một hàng dọc

Người chơi bước vào trong bao bố hai tay giữ lấy miệng bao Sau khi nghelệnh “xuất phát” người chơi bắt đầu nhảy đến đích rồi lại quay trở lại mức xuấtphát Đội nào về trước đội đó thắng

Người chơi nào nhảy trước hiệu lệnh xuất phát là phạm luật, người nhảy chưađến mức quy định mà quay lại cũng phạm luật

*Trò chơi: Nhảy dây

- Mục đích:

+ Rèn luyện kỹ năng thăng bằng, khả năng bật nhảy, sự đoàn kết tập thể, giúp

cơ thể khỏe mạnh, tốt cho tim mạch và phát triển cơ bắp

- Vật liệu sử dụng: Dây nhảy

- Cách chơi và luật chơi:

Dụng cụ chơi là một cuộn dây thừng có chiều dài bằng 2 đến 4 lần sải cánh taytùy theo nhảy đơn, đôi hoặc nhảy tập thể

Hình 3,4: Khối 3 chơi trò chơi nhảy dây đơn, nhảy đôiNhảy đơn là tự mình quăng dây rồi nhảy Hai tay người chơi cầm 2 đầu dây,dang rộng tay, dây để sau lưng Người chơi vừa quay hai tay cầm dây vừa nhảythẳng chân sao cho dây đi qua đầu rồi đi qua chân

Người chơi cứ tiếp tục nhảy đúng theo số lần quy định của cuộc chơi Nếuvướng dây thì bị phạt

Ngoài ra, có thể chơi nhảy cặp đôi Hai người chơi quay mặt vào nhau, một ngườicầm dây như cách chơi có 1 người và quay dây sao cho dây qua đầu và chân cả haingười

Nhảy tập thể: là có 2 người đứng 2 đầu cầm dây quăng, một người hoặc có thể

cả hai ba người nhảy lựa chiều cùng vào rồi nhảy theo chiều dây quăng Nếu bị vấptức là phạm lỗi thì phải ra thay cho người cầm dây để trò chơi cứ thế tiếp tục

Hình 5: Khối 3 chơi trò chơi nhảy dây tập thể