Tinh thần yêu nước của thơ phan văn trị

Vì thế,qua các tác phẩm của ông, người đọc đã hiểu rõ hơn về xã hội lúc bấy giờ, đặc biệt là những tác phẩm của ông càng làm cho tinh thần yêu nước của dân ta càng thêmsôi sục và mạnh mẽ

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5. Phương pháp nghiên cứu

Chương 1NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG1.1 Bối cảnh lịch sử xã hội và tư tưởng thời đại

1.1.1 Bối cảnh lịch sử xã hội

1.1.2 Tư tưởng thời đại

1.2 Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Phan Văn Trị

1.2.1 Cuộc đời của Phan Văn Trị

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác

1.3 Tinh thần yêu nước trong văn học Việt Nam

Chương 2BIỂU HIỆN VÀ GIÁ TRỊ CỦA TINH THẦN YÊU NƯỚC

TRONG THƠ PHAN VĂN TRỊ2.1 Biểu hiện của tinh thần yêu nước

2.1.1 Tinh thần đấu tranh mạnh mẽ

2.1.2 Lòng căm thù giặc sâu sắc

2.1.3 Đau xót trước cảnh đất nước bị xâm lược

2.1.4 Tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước

2.2 Giá trị của tinh thần yêu nước

2.2.1 Chỉ trích bọn quan lại bán nước hại dân

2.2.2 Trực tiếp lên án tội ác của quân xâm lược

2.2.3 Bày tỏ chí hướng của toàn thể dân tộc

Chương 3VÀI NÉT NGHỆ THUẬT VỀ TINH THẦN YÊU NƯỚC

TRONG THƠ PHAN VĂN TRỊ3.1 Điển cố trong thơ

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài

Khi nhắc đến những cây bút trong thời kỳ suy sụp của chế độ phong kiến ViệtNam, người ta không thể không nhắc đến nhà thơ Phan Văn Trị Các tác phẩm củaông thường chỉ trích bọn quan lại hại dân bán nước và bày tỏ chí hướng của bảnthân mình Đồng thời, những tác phẩm còn nêu cao tinh thần yêu nước của chính tácgiả

Phan Văn Trị là một trong những cây bút tiêu biểu của thể loại thơ viết về tinhthần yêu nước của dân tộc Bên cạnh đề tài thơ yêu nước, ông còn dùng ngòi bút củamình trực tiếp phê phán những bọn tham quan bán nước cầu vinh Ông bày tỏ chíhướng và đặt tất cả tâm sự vào trong những tác phẩm của mình

Bên cạnh đó, trong các tác giả mà người viết có điều kiện tìm hiểu thì Phan VănTrị là nhà thơ có cách viết rất táo bạo và là người dám nhìn thẳng vào thực trạng của

xã hội lúc bấy giờ để có thể viết nên những tác phẩm đi sâu theo thời gian Vì thế,qua các tác phẩm của ông, người đọc đã hiểu rõ hơn về xã hội lúc bấy giờ, đặc biệt

là những tác phẩm của ông càng làm cho tinh thần yêu nước của dân ta càng thêmsôi sục và mạnh mẽ

Nghiên cứu đề tài này, người viết có thể thấy được những cái hay cái đẹp, nétđộc đáo trong thơ cũng như trong phong cách của ông Tôi mong muốn được trìnhbày quan điểm của bản thân để làm sáng tỏ hơn những vấn đề có ý nghĩ mà nhà vănđặt ra Hơn nữa, đề tài này sẻ giúp cho người viết có nhiều kinh nghiệm trong việccảm nhận, cũng như phân tích các tác phẩm của Phan Văn Trị Đó cũng chính làđộng lực thúc đẩy người viết chọn đề tài này để làm tiểu luận

2. Lịch sử vấn đề

Phan Văn Trị là một trong những nhà thơ lớn được độc giả tìm hiểu và có nhiềutrong trình, bài viết đề cập đến Chính vì thế, những vấn đề trong sáng tác cũng nhưnhững vấn đề có liên quan đến phong cách nghệ thuật của ông luôn được nhiều nhàphê bình chú ý đến Người viết có thể điểm qua một số bài viết, công trình nghiêncứu như sau:

Năm 1959, Nguyễn Văn Mùi có bài viết Luận về Tôn Thọ Tường và Phan Văn Trị Bài viết này nói về những cuộc bút chiến của hai ông: “Trước hết cuộc bút chiến giới thiệu cho ta một hình thái của nền văn chương miền Nam nước Việt về cuối thế kỷ 19 Cùng với những tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu, Phan Thanh Giảng, Bùi Hữu Nghĩa, những bài thơ của hai ông đã góp thêm vào kho tang văn

học Việt Nam những rung cảm của một lớp sĩ phu trước tình trạng biến đổi thế cuộc”[1;tr.33].

Năm 1960, Bùi Giáng có bài viết Giảng luận về Tôn Thọ Tường và Phan Văn Trị Bài viết này nói về lòng quý trọng của mọi người đối với ông Trị: “Cầm bút bàn về Phan Văn Trị tôi thấy lòng không vui, ông được hầu hết mọi người quý – chuộng, khi biện hộ cho Tôn Thọ Tường, tôi đã nhiều phen bày tỏ hêt lòng hờn giận của mình đối với ông Trị”[1;tr.67]

Năm 2001, Nguyễn Khắc Thuần, Nguyễn Quảng Tuân có bài viết Phan Văn Trị cuộc đời và tác phẩm Ở cuốn sách này các tác giả nghiên cứu khá đầy đủ về cuộc

đời và sự nghiệp sáng tác của Phan Văn Trị Nội dung của cuốn sách xoay quanhnhững giai thoại về nhà thơ Tác giả còn đưa ra phần phiên âm, khảo dị của các tác

phẩm Công trình đã có những nhận định rất sâu sắc về Phan Văn Trị: “Sau Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị xông xáo tiếng lên đánh địch như một dũng sĩ Ngòi bút trong tay ông trở thành ngọn giáo nhằm thẳng vào bọn bán nước, đánh rất trúng, rất đau, khiến đối phương không cứ được… không phải thơ của Phan Văn Trị chỉ có những bài thơ được chút ý nhiều qua bút chiến của Tôn Thọ Tường Những bài thơ trữ tình như: Mất Vĩnh Long, Bến An Giang… những bài thơ ngụ ý châm biến như: Con Mèo, Con Muỗi, Con Rận…”[7;tr.12].

Năm 2007, Ban thường vụ huyện ủy huyện Phong Điền có bài viết Biên Khảo lịch sử Phong Điền Cần Thơ Ở bài viết này các nhà biên khảo đã đưa ra những nét

chung nhất về cuộc đời và sự nghiệp của Phan Văn Trị, nhưng nhìn chung đó chỉ lànhững nét sơ bộ về con người đã làm rạng danh cho mãnh đất Phong Điền – Cần

Thơ “Với những bài thơ bút chiến Phan Văn Trị xứng đáng là một nhà nho yêu nước một chí sĩ trong mặt trận văn hóa chống ngoại xâm Những bài thơ của ông đã khơi dậy tinh thần bất khuất chống thực dân pháp của nhân dân Nam Bộ Mặc dù

cả Nam kì là thuộc địa của Pháp nhưng những vần thơ có lửa của Phan Văn Trị đã nhen nhóm trong lòng mọi người ý trí và niềm tin ở tương lai nước nhà sẻ được độc lập, tự chủ…”[1.tr;64].

Năm 2010, Đặng Duy Khôi có bài viết Trăm năm vẫn sáng ngời đạo nghĩa Bài

báo đã tổng hợp một loại các bài viết nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của PhanVăn Trị Bên cạnh đó bài báo cáo còn trích dẫn một số bài thơ của Phan Văn Trị

“Không quá trữ tình dạt dào như thơ văn cụ Đồ Chiểu nhưng thơ cụ Cử Trị đánh

không khoan nhượng vào thực dân và bè lũ tay sai Trong cảnh nước mất nhà tan thơ của cụ Phan Văn Trị không đơn thuần là miêu tả mà còn mang tính chiến đấu kiên cường…”[tr4; báo điện tử Cần Thơ].

Năm 2014, Nguyễn Đăng Na có công trình nghiên cứu Giáo trình văn học trung đại Việt Nam Tác giả đã tìm hiểu tình hình sáng tác chung và có những tác phẩm

tiểu biểu trong giai đoạn này Trong đó có Phan Văn Trị nhưng nhìn chung thì đó chỉ

là những nét cơ bản nhất chứ chưa đi vào tìm hiểu cụ thể tác phẩm của ông: “Cuộc tranh luận nảy lửa của Phan Văn Trị và Tôn Thọ tường là một ví dụ khác tiêu biểu Lập luận của Tôn Thọ Tường rất đặt trưng cho tư tưởng của kẻ chủ hòa, sợ hi sinh

tự ti dân tộc, khiếp đảm trước thanh thế của giặc… nhưng lại không muốn cho người khác thấy được tim đen của mình nên ra sức tìm cách che đậy Người ta viện dẫn cả sử cách kim cổ để lấp liếm, biện bạch Đáp lại Phan Văn Trị đã rành rẽ chỉ

ra chân tướng của những kẻ phản quốc…”[6;tr.267].

Nhìn chung, vấn đề sáng tác và nhà thơ Phan Văn Trị đã có rất nhiều tác giảnghiên cứu, nhưng hầu hết chỉ mới dừng lại ở những nhận định riêng lẻ ở một số tàiliệu Vì thế, trong tiểu luận này, người viết sẻ cố gắng làm sáng tỏ vấn đề tinh thầnyêu nước trong thơ Phan Văn Trị, một cách có hệ thống vầ đầy đủ hơn

Bài nghiên cứu này, giúp người viết có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với sáng táccủa Phan Văn Trị Cũng như hiểu sâu hơn về cuộc đời và phong cách sáng tác củaông

Muốn hiểu rõ hơn về tinh thần yêu nước trong thơ của thế kỷ XIX Đồng thời,qua đó biết được những bài thơ nêu cao tinh thần của nhân dân ta Nó còn cung cấpthêm cơ sở khoa học để làm tài liệu tham khảo và công tác giảng dạy sau này

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Khi viết về đề tài Tinh thần yêu nước của thơ Phan Văn Trị, trong khuôn khổ củamột bài tiểu luận người viết không có điều kiện cũng như không có khả năng để giảiquyết hết tất cả các vấn đề, mà chỉ xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu nhưsau:

Đối tượng nghiên cứu: tìm hiểu biểu hiện và giá trị của tinh thần yêu nước trongthơ Phan Văn Trị.

Phạm vi nghiên cứu: trong thời kỳ suy sụp của chế độ phong kiến Việt Nam, PhanVăn Trị có nhiều sáng tác nêu cao tinh thần yêu nước, nhưng đồng thời cũng phêphán xã hội thối nát

5. Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài tiểu luận này, người viết đã sử dụng một số phương phápsau đây:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tìm hiểu các kết quả của nghiên cứu có liênquan đến đề tài tiểu luận, phục vụ đắc lực cho phần lịch sử vấn đề nghiên cứu Đồngthời, vận dụng các kết quả đã đạt được trước đó làm cở sở để hoàn chỉnh đề tài tiểuluận

Phương pháp lịch sử: tìm hiểu rõ về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của PhanVăn Trị, cũng như là hiểu rõ hơn về cảm hứng sáng tác của ông Từ đâu mà PhanVăn Trị lại có cái nhìn sâu sắc về hiện thực cuộc sống lúc bấy giờ Nhờ phươngpháp này, người viết cũng biết thêm những công trình nghiên cứu nào đã nhận định

về nhà văn Phan Văn Trị, cũng như về các sáng tác của ông

Phương pháp phân tích và tổng hợp: phân tích những dẫn chứng nhằm làm nỗibật tinh thần yêu nước trong những sáng tác của Phan Văn Trị Trong khi thực hiệnphân tích thì người viết có kết hợp các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh,bình luận, so sánh đối chiếu,…làm bật nổi đề tài nghiên cứu Sau cùng, người viếtkết hợp cả hai thao tác diễn dịch và quy nạp để hoàn thành

Chương 1NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG1.1 Bối cảnh lịch sử xã hội và tư tưởng thời đại

1.1.1 Bối cảnh lịch sử xã hội

Trong quá trình biến động của lịch sử Việt Nam năm 1858 là mốc thời gian có

ý nghĩa đặt biệt quan trọng Cuộc xâm lăng của thực dân Pháp đã đánh dấu bướcngoặt của lịch sử dân tộc, khiến cho cuộc sống của nhân dân càng thêm khó nhọc,phải đối mặt với những chuyển biến lớn và những thay đổi toàn diện của các lĩnhvực trong cuộc sống Nhưng nhân dân không chịu rục ngã trước bọn xâm lượt mà đãvùng lên mạnh mẽ chiến đấu hết mình để dành lại độc lập, tự chủ, hòa bình…cho cảdân tộc Việt Nam

Dân tộc Việt Nam đã có truyền thống lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữnước Tuy là một đất nước nhỏ bé nhưng con người ở đây thì không nhỏ bé chútnào, họ đã chảy qua nhiều cuộc chiến đấu ác liệt với quân xâm lược nhưng nhân dân

ta đã vô cùng anh dũng và hào hùng với tinh thần luôn yêu quê hương đất nướcmãnh liệt

Trước sự dòm ngó của chủ nghĩa đế quốc và le lối của những mâu thuẫn bêntrong xã hội phong kiến Việt Nam lúc bấy giờ thì vương triều nhà Nguyễn đượcnhững nhà văn ví như ngọn lửa đang bùng cháy lần cuối cùng để rồi tắt hẳn Ngaynhững ngày đầu thực dân Pháp vào đánh Đà Nẳng thì triều đình Huế đã hoàn toànkhông nhờ đến nhân dân chiến đầu mà chỉ phản kháng một cách yếu ớt rồi đầu hàngvới bọn giặc

Cũng cùng thời điểm này cuộc nổi dậy của Đoàn Trưng và Đoàn Trực đã dùngtrí tuệ và tài dụng binh của mình tiến hành xây lăng Tự Đức để chống lại nhà vua

Kế thừa truyền thống đấu tranh yêu nước của ông cha ta, nhân dân Nam Kỳ nhữngngười tuyên phong chiến đấu quyết liệt với quân xâm lượt kéo dài trong mấy nămtrời Đồng thời, cũng có nhiều cái tên của các sĩ phu yêu nước gắn liền với lịch sửnhư: Phan Văn Trị, Nguyễn Đình Triểu, Nguyễn Thông, Nguyễn Xuân Ôn…

Kể từ những cuộc khời nghĩa của nhân dân nổi ra thì phong trào yêu nướcchống thực dân Pháp trở nên sôi nổi và rầm rộ hơn Nhưng cuối cùng thì các cuộc

vùng dậy đấu tranh điều bị thất bại hoàn toàn Pháp đã có nhiều hiệp ước với triềuđình nhà Nguyễn và chính thức đặt chân hợp pháp trên đất nước ta.

Nhân dân ta đã vô cùng hụt hẳn trước hoàn cảnh lúc bấy giờ, họ chiến đấu vớitinh thân bế tắt không lối thoái, luôn tìm kiếm một ánh sáng le lối để có thể tiếp tụcvùng lên để cống hiến hết sức mình để chiến đâu Và những cuộc xâm lượt của cácnước như Trung Quốc, Nhật Bản kéo đến đã đem lại ngọn lửa đến nhân dân ta bướcsang giai đoạn mới của chiến đấu

1.1.2 Tư tưởng thời đại

Giai đoạn cuối thế kỷ XIX là thời kỳ của chế độ phong kiến Việt Nam đangrơi vào sự sụy sụp đến tộc độ Thực dân Pháp sang xâm lượt và biến nước ta thànhnước thuộc địa nửa phong kiến Các chế độ thực dân và cùng với các tư tưởng nhogiáo của dân ta ngày càng trở nên bất lực trước khí thế của bọn giậc ngoại xâm.Cùng thời điểm đó là sự biến đổi của xã hội kéo theo sự biến đổi về tư tưởng củathời đại

Lúc này, triều đình nhà Nguyễn vẫn còn lên ngôi đã đưa các tư tưởng nho giáolên vị trí thống trị khiến cho đời sống của con người trở nên khó khăn Nhà Nguyễnmột phần tính ngưỡng nho giáo xem nho giáo là một đạo thiên liêng nhưng mộtphần dựa vào sự tính tin tưởng nho giáo để thống trị cả xã hội Ở đây, các học trò, sĩphu đi học phải học theo sách vở không được học thêm bất cứ thứ gì từ đó họ trởnên thiếu tư duy, ốc sáng tạo và trí tuệ có sẳn trong con người Triều đình trở nên lạchậu, đời sống hết sức nhàm tráng họ chỉ biết một số sách có sẳn như Tứ Thư, NgũKinh và cho rằng đọc hết những cuốn sách này thì chuyện gì cũng có thể giải quyếtđược

Trong gia đoạn này nước ta phải đối mặt với hai nền tư tưởng Nho giáo vàKitô giáo Đồng thời, nó tác động mạnh mẽ đến đời sống của nhân ta và khiếnchúng trở nên riêng biệt so với nền tư tưởng của giai đoạn trước đó

Do ảnh hưởng của bối cảnh lịch sử nên tình hình chính trị của nước ta cónhiều biến động Cuộc đấu tranh kiên quyết dẫn sự bác bỏ và lên án về sự đổi mớicủa triều đình nhà Nguyễn Từ đó làm cho cuộc canh tân trở nên dễ dàng, thuận lợicho việc mở cửa giáo lưu buôn bán hàng hóa với các nước phương tây

Nhìn chung, thời kỳ suy thoái của chế độ phong kiến diễn ra rất gay gắt, cuộcchiến giữa hai phe phái triều đình với những ý kiến hoàn toàn khác biệt nhau vàcuối cùng dẫn đến việc tan rã Lúc bấy giờ, nhà thơ Phan Văn Trị với tinh thần yêunước vô cùng mãnh liệt cũng không thể tránh khỏi những ảnh hưởng của luồn tưtưởng thời đại ấy.

1.2 Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Phan Văn Trị

1.2.1 Cuộc đời của Phan Văn Trị

Phan Văn Trị sinh năm 1830 tại thông Hưng Thạnh, huyện Bảo An, phủ Hoằng

An, trấn Vĩnh Thanh (nay thuộc huyện Giồng Trôm tỉnh Bến Tre) – mất ngày16/5/1910 tại làng Nhơn Ái, tổng Đinh Bảo, quận Châu Thành, tỉnh Cần Thơ (naythuốc huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ) Ông hưởng thọ 80 tuổi

Ông sinh ra trong một gia đình nhà quan, thân phụ ông tên là Phan Văn Tấn lúctrước làm quan khâm sai chưởng tiền dinh Đô thống chế, đã bị triều đình nhàNguyễn phạt chín đời không được làm quan, nhưng gia đình ông thuộc dòng dõiPhan Văn Triệu, một võ tướng đã từng giúp Nguyễn Ánh chống nhau với quân Tâysơn, về sau được liệt vào miếu Trung hưng công thần tại cố đô huế

Đến vào khoảng những năm 1847, Phan văn trị đến làng Hạnh Thông Tây trúngụ tại nhà một người thân để học Khoa thi hương năm Tự Đức thứ 3 ông đỗ thứ

10 trên 17 cử nhân Năm ấy ông tròn 19 tuổi, nhờ vào việc đỗ cử nhân nên nhân dântrong vùng đều gọi ông là ông Cử Trị

Vì hoàn cảnh lúc bấy giờ rất rối ren nên ông từ chối việc làm quan , mà vềsống đạm bạc với việc dạy học ở làng Bính Cách, tỉnh Lòng An Sau đó Phan VănTrị về Cần Thơ để làm việc có ít giúp cho mọi người như: dạy học, bốc thuốc vàlàm thơ

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác

Phan Văn Trị bắt đầu hoạt động văn học vào đầu thế kỷ XX, ông cho ra đờinhiều tác phẩm văn học và có nhiều cuộc bút chiến với Tôn Thọ Tường

Trước khi thực dân pháp kéo đến thì Phan Văn Trị nhìn vật, nhìn cảnh để bày

tỏ tâm tư tình cảm, chí hướng và có ước muốn giúp nhân dân thoát khỏi cảnh hành

hạ của bọn quan lại hám danh hám lợi Cho đến khi thực dân Pháp đến chiếm đóngthì ông mới bắt đầu làm thơ yêu nước.

Ông trải qua một thế kỷ với hàng loạt những biến cố lớn lao, cuộc sống củaquần chúng nhân dân ngày càng khó khăn đến mức điêu linh và kiệt quệ Vui quannhà Nguyễn lúc bấy giờ chỉ biết đấm mình vào những xa hoa và dục vọng Thấyđược sự việc và trải qua những ngày gian khổ Phan Văn Trị và Tôn Thọ Tường đã

có những cuộc bút chiến đánh thẳng vào bọn quan lại bán nước hại dân Những tácphẩm của Phan Văn Trị có nhiều yếu tố phê phán bọn quan lại ,nhưng đặt biệt làtinh thần yêu nước mãnh liệt được thể hiện trong thơ như: Thất Tĩnh Vĩnh Long,Con Mèo, Con Rận, Cá Thia Thia, Hột Lúa…

Trong những sáng tác của Phan Văn Trị đều gắn liền đến tinh thần yêu nước,lên án bọn vui quan bắt tài, đặc biệt là khi quân Pháp đàn áp cuộc khởi nghĩa củaĐinh Sâm nổi ra tại Láng Hầm, cạnh Phong Điền Vì thế, ông đã bày tỏ lòng thươngtiếc của mình với các anh chiến sĩ đã bỏ mình trên chiến trường bằng hai cấu đối vôcùng xúc động:

“Võ kiềm xung thiên, Ba Láng giang đấu lưu hận huyết

Văn tinh lạc địa, Trà Niềng thôn lý đãi sau nhan”

Tạm dịch:

“Kiếm võ ngút trời, Ba Láng sông sâu tràn hận huyết

Sao văn sa đất, Trà Niềng thôn xóm thảy sầu mang”

1.3 Tinh thần yêu nước trong văn học Việt Nam

Tinh thần yêu nước là sợ chỉ đỏ xuyên suốt trong văn học Việt Nam Tinhthần yêu nước của nhân dân ta xuất phát từ ý chí, sự quyết tâm phấn đấu, xây dựng

tổ quốc, tình yêu thương và niềm hy vọng có được cuộc sống tốt đẹp trong tươi lai.Tinh thần yêu nước được thể hiện qua nhiều phương diện và nhiều hình thức: tìnhyêu quê hương, tình yêu gia đình, tình yêu con người… kể từ đó mà các bài thơ vớitinh thần yêu quê hương đất nước được ra đời qua từng thời đại

Trong thời kỳ văn học dân gian tinh thần yêu nước được các nhà thơ ca ngợi mộtcách rất tinh tế về phong cảnh quê hương đất nước, đồng thời còn có thêm nhiều thểloại như ca dao, tục ngữ… các tác giả trong giai đoạn này có những tác phẩm vô

cùng rực rở Sự ảnh hưởng của phong tục tập quán, tính ngưỡng, văn hóa cũng đãtác động không nhỏ đến sự ra đời và phát triển của văn học viết Từ truyền thốngvăn hóa của nước ta đã có từ lâu đời, kết hợp với chữ Hán làm cho nền văn học dântộc là nền tảng cho cơ sở để sáng tạo ra chữ viết đầu tiên “chữ Nôm”.

Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, nền văn học Việt Nam đã có nhiều đổimới, tạo được vị trí của mình sau một thời gian dài chuyển đổi và hoàn thiệt tốt hơn

Điển hình như trong bài thơ “Nam quốc sơn hà” Bên cạnh đó đời sống nhân dân

càng gằn gủi với thiên nhiên hơn, có nhiều tính chất trữ tình trong thơ ca và đặc biệt

là luôn tự hào về quê hương đất nước

Văn học trung đại còn được gọi bằng những cái tên khác nhau như văn học thànhvăn, văn học phong kiến, văn học cổ điển Văn học trung đại tồn tại và phát triển trongsuốt mười thế kỉ nhưng không bao giờ tách rời khỏi cảm hứng yêu nước; cảm hứngnhân đạo, thế sự Khi vận mệnh đất nước gặp nguy nan thì cảm hứng chủ đạo của vănhọc là cảm hứng yêu nước và văn học trung đại luôn bám sát lịch sử dân tộc, phản ánhnhững sự kiện trọng đại liên quan đến vận mệnh đất nước Cảm hưng yêu nước luôngắn liền với tư tưởng trung quân như là một tất yếu trong lịch sử xã hội phong kiến, bởi

xã hội phong kiến quan niệm nước là vua, vua là nước Văn học trung đại Việt Namluôn gắn bó với số phận con người Cảm hứng nhân đạo có hàm chứa cảm hứng yêunước bởi có những bài ca yêu nước thể hiện nỗi băn khoăn, day dứt trước số phận conngười Tư tưởng nhân đạo trong văn học trung đại Việt Nam là sự kế thừa của truyềnthống tư tưởng lớn của con người Việt Nam như ông cha ta có câu: thương người nhưthể thương thân, lá lành đùm lá rách… Các tác phẩm trong giai đoạn văn học ày cũngthể hiện một quan niệm thẩm mĩ truyền thống của nhân dân ta Dân tộc ta có lối sốngrất yêu đời, yêu thiên nhiên, luôn sống vui vẻ, lạc quan và có nghị lực vượt qua mọi thửthách: “Đừng than phận khó ai ơi – Còn da lông mọc, còn chồi nảy cây”

Tinh thần yêu nước của văn học hiện đại trong thời kỳ này được các tác giả thểhiện rất phong phú về các thể loại và đề tài từ đó giúp cho các tác giả có thêm nguồncảm xúc để thể hiện tư tưởng và tình cảm của mình Thơ trong giai đoạn này cũng cónhiều phá cách về câu trữ và hình ảnh, đặc biệt là thơ tự do mang phong cách hoàn toànmới lạ So với văn học trung đại thì các tác giả thể hiện lên tinh thần đấu tranh mạnh

mẽ của dân tốc ta, ngược lại văn học hiện đại được các tác giả gởi gắm những tâm tưtình cảm, nỗi xót xa trước cảnh nước mất nhà tan, lòng dân câm hận

Nhìn chung hơn X thế kỷ hình thành và phát triển, nền văn học Việt Nam đã đạtđược nhiều thành tựu nhất định và đội ngũ văn chương của ta vẫn đang có gắn hoànthiện mình hơn để có thể gia nhập vào dòng chảy văn chương của cả thế giới.

Chương 2BIỂU HIỆN VÀ GIÁ TRỊ CỦA TINH THẦN YÊU NƯỚC

TRONG THƠ PHAN VĂN TRỊ2.1 Biểu hiện của tinh thần yêu nước

2.1.1 Tinh thần đấu tranh mạnh mẽ

Phan Văn Trị có tinh thần yêu nước rất sâu sắc, ông dùng ngòi bút của mình để làmngòi giáo, nhằm thẳng vào bọn bán nước và cướp nước Lập luận trong thơ ông rất đanhthép, bẻ gãy mọi luận điệu của kẻ thù Đồng thời cũng thể hiện tinh thần phản kháng mãnhliệt của những người yêu nước

Sự gian nan, cực khổ phải chiến đấu hết mình để bảo vệ đất nước, họ đã phải chịu biếtbao nhiêu hy sinh mắt mát Cuộc sống phải trải qua bao nhiêu thời kỳ loạn lạc nhưng họ vẫnquyết tâm chiến đấu hết mình để có thể làm chọn nghĩa tôi dân:

“Trung trinh dốc trọn đạo vi thần,

Nạn khổ xưa nay biết mấy lần”.[6;tr.116].

Họ là những người luôn đặt đất nước mình sống lên trên hàng đầu, sống trên đất Hánthì họ phải lo cho cơ nghiệp nhà Hán Đồng thời nỗi oán hận nhà Tần cũng phần nào giúpcho tác giả thể hiện sự phản kháng của mình đối với thực dân Pháp xâm lược:

“Ở Hớn đành lòng phò lợn Hớn,

Oán Tần ra sức đuổi hươu Tần”.[6;tr.116].

Một người con trai phải có chí hướng cao luôn đặc niềm tin bảo vệ đất nước lên trênhàng đầu Luôn ránh vác mọi thứ khó khăn gian lao cực khổ của gia đình, tổ quốc và khôngđược than trách một tiếng nào vì đó là trách nhiệm, là nghĩa vụ của một người đàn ông Luônchuẩn bị sẵn sàng để lên đường chiến đấu:

“Cái nợ tang bồng than thở phận,

Đành đem đập giã giữa phong trần”.[6;tr.116].

Tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân ta được thể hiện rất rõ qua lòng dũng cảm sốnghết mình vì quê hương đất nước Họ quyết tâm sống trong sạch tham như những bọn quan lại

tham ô dám vì danh lợi mà bán đứng cả quê hương mình Bọn tham ô thì lúc nào cũng dựa vàohơi của kẻ khác để có thêm lợi ích cho mình, chúng mượn hơi kẻ lớn để ra oai với thiên hạ.

“Giã từ đồng ruộng dạo xa chơi,

Thiên hạ ai mà chẳng biết hơi”.

Thể hiện hình ảnh anh dũng của ông cha ta, lúc nào cũng trong sáng như hạt ngọt trời.Luôn là một tắm gương sáng để cho con cháu noi theo mà học hỏi Ông cha ta đã cống hiến rấtnhiều công lao để có thể giữ nước được bao thời kỳ, giúp cho nước ta có được sự bình yên sinhsống qua mấy đời

“Cởi giáp vàng kia phơi chốn chốn,

Bày da ngọc nọ rạng nơi nơi”

Tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của ông cha ta đã nhiều lần giúp nước thoát khỏi sự xâmlược của bọn thực dân Nhân dân ta đã nhiều đời đấu tranh để dành lại sự bình yên cho con cháuchúng ta

“Ông cha giúp nước đà ghe thuở,

Dòng giống nuôi dân biết mấy đời”.

Ông cha ta có thể liều minh trinh chiến qua bao cuộc xâm lược, có thể lấy thân mình trảiqua bao cơn lửa cháy phong ba Quyết hy sinh mình để đổi lấy sự bình yên cho tổ quốc màngược vẫn không được coi trọng Tác giả trách móc triều đình ngu si không biết đến công ơncủa dòng họ ông

Phong trào kháng chiến chống Pháp được nổ ra khắp mọi nơi và được rất nhiều ngườihưởng ứng tham gia Khi phát động phong trào khởi nghĩa người người nhà nhà đểu phất caongọn cờ để thể hiện được tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của mình

“Có thu chôn lấp nẻo trăm nhà,

Cờ nghĩa cao nêu gió phất xa”.

Những phiền muộn về đất nước đang lâm vào tay giận, tình thế nước ta đang đứngtrước bờ vực thẩm không biết phải làm sao, nhân dân ta từ người lớn đến trẻ nhỏ ai ai cũngnguyện hy sinh để bảo vệ tổ quốc giành lại sự độc lập, tự do cho tổ quốc Dù cho trời đất có

ra sau thì nhân dân ta cũng cố chiến đấu hết mình để đổi lại sự ấm no hạnh phúc cho đấtnước ta:

“Đội muộn người cam trời đất nhỏ,

Giương phiền kẻ nguyện nước non già”.[6;tr.154]

2.1.2 Lòng căm thù giặc sâu sắc

Cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp gây cho nhân dân ta rất nhiều sự chia lymất mát, sự đau khổ, sự hy sinh con cháu của mình Do đó mà lòng căm thù giặc của nhândân ta càng thêm sâu sắc, nhân dân ta muốn ăn tươi nuốt sống bọn xâm lược để có thể trả thùcho những người đã hy sinh thân mình để bảo vệ tổ quốc

“Tấm lòng địch khái thề sông núi,

Tấc dạ cần vương hẹn đá vàng.

Lòng căm thù giặc xâm lăng đã làm cho ta có thêm tinh thần để mạnh mẽ chiến đấu,chúng ta thề sẽ không đội trời chung với bọn xâm lược Cố gắn hết mình để phò trợ nướcnhà, giúp cho đất nước có lại sự yên bình, nhân dân thoát khỏi lầm thang

Dễ thấy công danh mà yếu mến,

Cũng là vì nghĩa há khoe khoang”.[6;tr.148].

Đừng vì danh lợi phồn hoa má có thể yếu lòng mà hại dân bán nước, nó chỉ là mộtthức gì sa sỉ lắm lúc có thể xuất hiện trước mặt hay vuột mất ngay lập lức, chớ mà có khoekhoang vì mình không phải là người có tài mà có thể ngồi ở nơi cao sang đó chỉ vì sự mưu

mô, nịnh hót, hại dân của ta mà thôi Chúng ta là người cùng một nước nên phải để chữnghĩa lên hàng đầu xem trọng đạo nghĩa đừng nên vì danh lợi mà khoe khoang hại ngươi.2.1.3 Đau xót trước cảnh đất nước bị xâm lược

Sự đau xót tiếc thương trước hoàn cảnh của đất nước đang sắp bị rơi vào tay quân giặc.Phan Văn Trị đã khắc họa lại hình ảnh đau xót của nhân dân ta qua các bài thơ của ông Hìnhảnh nhân dân ta cố gắn chiến đấu hết mình để giành lại quê hương Bên cạnh đó là sự đauthương mất mát chia cắt đất nước khiến cho nhân dân ta không cầm được nước mắt

“Nhìn Nam chạnh tủi nhành hoa ủ,

Ngó Bắc ngùi thương khóm bạch vân”.[6;tr.116].