Hình Tượng Người Phụ Nữ Trong Thơ Lý Bạch

Hình tượng người phụ nữ trong thơ Lý Bạch, bài tập lớn môn văn học Trung Quốc, đây là nghiên cứu, có nhiều sai sót trong quá trình nghiên cứu, mong mọi người thông cảm, nhà thơ Lý Bạch là một nhà thơ lớn nhưng hình tượng người phụ nữ vẫn chưa được nhiều nhà nghiên cứu nghiên cứu sâu, đồng thời đây là đề tài mà ông dành tình cảm nhiều và với một sự đồng cảm

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Mục đích nghiên cứu

4 Đối tượng nghiên cứu

5 Phươg pháp nghiên cứu

6 Đóng góp của đề tài

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG THƠ LÝ BẠCH

1.1 Các kiểu phụ nữ được đề cập trong thơ

1.1.1 Kiểu chinh phụ 1.1.2 Kiểu thương phụ 1.1.3 Kiểu cung nữ 1.1.4 Kiểu phụ nữ lao động

1.2 Thái độ của Lý Bạch khi sử dụng hình ảnh phụ nữ trong thơ CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VỀ NHỮNG HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ

2.1 Người phụ nữ hiện thân của cái đẹp

2.1.1 Cái đẹp hình thể 2.1.2 Cái đẹp tài năng 2.1.3 Cái đẹp tâm hồn

2.2 Vẻ đẹp phẩm chất của người phụ nữ

2.3 Giá trị của hình tượng người phụ nữ

2.3.1 Giá trị hiện thực

2.3.2 Giá trị nhân đạo 2.3.3 Giá trị thẩm mỹ

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ

3.1 Thể loại

3.2 Ngôn ngữ

3.3 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật

3.4 Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Khi nói đến văn hóa nhân loại thì không thể bỏ qua văn hóa Trung Quốc,văn hóa Trung Quốc được xem là “cái nôi văn hóa phương Đông” và là nơi chứađựng những gì tinh túy nhất Trong đó văn học đóng một vai trò to lớn đến văn hóaTrung Hoa, niềm tự hào của văn học Trung Quốc đến nay vẫn là thơ Đường Giaiđoạn này có nhiều tên tuổi lớn như: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Vương Xương Linh…Đặcbiệt là Lý Bạch một ngôi sao sáng trên bầu trời thơ ca đời đường, ông đã để lại sựnghiệp sáng tác đồ sộ với thành công về nội dung lẫn nghệ thuật Đây là thời kì nhàĐường phát triển về mọi mặt: xã hội, kinh tế, văn hóa…nhưng trong xã hội Nhogiáo phong kiến vẫn còn những bất công, có những số phận nhỏ bé, bị chèn ép, bịvùi dập, tiêu biểu là người phụ nữ Lý Bạch nhận thấy điều đó và giành cho họ cáinhìn ưu ái, đó là những con người với lòng chung thủy, sắc son…Đó là chính làngười phụ nữ trong thơ Lý Bạch Chính hình ảnh người phụ nữ trong thơ Lý Bạch

đã giúp tôi quyết định chọn đề tài này, đề tài này nhằm giúp tôi hiểu biết thêm và

có cảm nhận sâu sắc về người phụ nữ trong xã hội phong kiến

2 Lịch sử vấn đề

Trên thi đàn văn học Trung Quốc thơ Đường chiếm một vị trí rất quan trọng,

có thể nói rằng ở Trung Quốc trước kia chưa từng thấy một thời đại nào có mộtnền thơ ca rực rỡ như đời Đường Mặc dù bao nhiêu biến cố đã xảy ra, hủy hoại rất

nhiều di sản Nhưng ngày nay vẫn còn tồn tại hơn 48000 bài thơ của 23000 thi sĩ.Chừng ấy bài thơ cũng đủ để thấy được các giá trị mà thơ Đường mang lại Đặcsắc nhất của thơ Đường là nội dung vô cùng phong phú, phản ánh rộng rãi mọi mặtcủa đời sống, các triều đại trước chỉ có một số ít thi sĩ phản ánh hiện thực đời sống.Đến đời Đường, ngoài một số ít nhà thơ con nhà thế tộc, phần đông nhà thơ là concái của những người bị áp bức, cho nên lực lượng sáng tác vô cùng phong phú, tácphẩm đề cập được nhiều vấn đề của cuộc sống Bên cạnh những chủ đề về thiênnhiên như: sông, núi, tuyết, hoa… thì những đề tài về cuộc đời, con người là mộtmảng đề tài không thể bỏ qua Họ luông có xu hướng đi, phát hiện và ca ngợi cáiđẹp của con người đó là giá trị nhân văn của thơ Đường, điều đó giúp ta hiểu phụ

nữ trở thành một trong những nguồn cảm hứng sáng tác chính của thi nhân, phụ nữchính là hiện thân của cái đẹp, những gì tinh túy nhất Đối với thi nhân không chỉđơn giản là họ có niềm rung cảm sâu sắc đối với phụ nữ mà đa số họ muốn mượnhình ảnh người phụ nữ để nói lên tâm sự của chính bản thân mình, bởi họ còn bịảnh hưởng bởi tư tưởng phong kiến, ít coi trọng phụ nữ

Đã có rất nhiều nhà thơ viết về đề tài người phụ nữ như Đỗ Phủ, Bạch CưDị…người nào cũng thể hiện một cách khá toàn diện các khía cạnh về đề tài này.Trong đó hơn hết phải nhắc đến “thi tiên” Lý Bạch, ông đã rất thành công vớinhững bài thơ về người phụ nữ Đề tài “hình tượng người phụ nữ trong thơ LýBạch” vẫn chưa khai thác hết

3 Mục đích nghiên cứu

Có thể nói cả cuộc đời Lý Bạch cống hiến cho cuộc sống, cho sự nghiệp sáng tác, cho nhân loại nói chung và văn học Trung Quốc nói riêng Những sáng tác của ông một phần mang yếu tố lãng mạn nhưng cũng là hiện thực mà Lý Bạch muốn phản án Tìm hiểu đề tài để làm rõ hình tượng người phụ nữ thuộc nhiều tầng lớp khác nhau Đề tài này cũng là minh chứng cho tài năng thơ ca của Lý Bạch thể hiện qua cách xây dựng hình tượng người phụ nữ và có cái nhìn toàn diệnhơn về người phụ nữ trong xã hội Trung Quốc đời Đường

Và mục đích khác nữa khi làm đề tài này mong muốn hoàn thiện hơn, cũng như là tài liệu tham khảo

4 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là thơ Lý Bạch

b Phạm vi nghiên cứu

- Là các bài thơ của Lý Bạch đặc biệt là các bài thơ viết về người phụ nữ

5 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này tôi sử dụng nhiều phương pháp trong việc nghiên cứu như: Phân tích, tổng hợp, chứng minh, bình giảng, so sánh đối chiếu… nhằm làm rõ luận điểm bằng những lí lẽ đi kèm dẫn chứng cụ thể để giải quyết những yêu cầu của đề tài đặt ra

6 Cấu trúc đề tài

Chương 1: Khảo sát hình tượng người phụ nữ trong thơ Lý Bạch

Chương 2: Đặc điểm về những hình tượng người phụ nữ

Chương 3: Nghệ thuật thể hiện hình tượng người phụ nữ

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Các kiểu phụ nữ trong thơ Lý Bạch

1.1 Các kiểu phụ nữ được đề cập trong thơ

Lý Bạch đi khắp nơi để trải nghiệm cuộc sống, để quên sự đời Ông thấynhiều cảnh đời khác nhau do đó ông có tình cảm dạt dào với những kiếp người khổđau thuộc nhiều gia cấp, tầng lớp khác nhau đặc biệt là phụ nữ, trong thơ ông đềcập đến các dạng phụ nữ sau:

1.1.1 Kiểu Chinh Phụ

Đây là hình tượng nổi bật nhất trong thơ Lý Bạch, bởi nó chiếm một sốlượng khá lớn trong các bài thơ về phụ nữ Xã hội đang chiến loạn làm cho tan nhànát cửa nhiều gia đình đang hạnh phúc và để lại nỗi đau cho kẻ đi người ở Ông

viết về đề tài này chứng tỏ có rất nhiều người chinh phụ phải rơi vào cảnh đau khổ

đó Ông đã viết rất nhiều bài thơ khắc họa tâm lý nhớ mong, buồn chán , chờ đợi,niềm vui đến với họ có khi như ánh sáng vụt qua chưa kịp cảm nhận được đã phảitrở về với hiện thực đau khổ đó là những lúc được tin chồng Lý Bạch thường sửdụng biện pháp đối trong cách miêu tả của mình để làm nổi lên cái cô đơn lẻ loicủa người chinh phụ khi đem họ đặt vào cuộc sống nhộn nhịp bên ngoài Cảnh sắcthì muôn màu muôn vẻ con người càng cô đơn, càng trống vắn Đó là tâm trạngcủa người phụ nữ trong bài “ Tử dạ thu ca” :

Trường An nhất phiến nguyệt Vạn hộ đảo y thanh Thu phong xuy bất tận Tổng thị ngọc quan tình

Hà nhật bình Hồ Lỗ Lương nhân bãi viễn chinh

Trăng rọi giữa bầu trời cũng như số phận của người chinh phụ, thật bia ai,thật trống trải, ánh trăng như soi thấu được tận đáy lòng con người đau khổ Ở đâyngười phụ nữ sống trong cảnh nhộn nhịp, nhưng một luồng gió từ quan ải thổi về

đã mang theo cả tâm tình nhớ nhung, và mong ước dẹp xong giặc để đón chồng trở

về Niềm hy vọng chính là thứ giúp họ sống qua ngày về mặt tinh thần Cùng một

tâm trạng nhưng người chinh phụ trong bài “Tý dạ ngô ca bài 4” thể hiện sự

thương nhớ qua hành động thức suốt đêm may áo gửi chồng Những cử chỉ luồnkim, tay run không cầm nổi kéo dao nhưng cũng đủ khắc họa một tâm hồn tê lạnh.Người phụ nữ này thể hiện sự nhớ thương da diết qua từng đường kim mũi chỉ, trờirét tay run vì lạnh nhưng vẫn kiên nhẫn ngồi may áo cho chồng

Ở bài “Đảo y thiên” tác giả không chỉ mô tả hình ảnh của người chinh phụ,

một người phụ nữ đã xa chồng 10 năm, với sự nhớ nhung da diết, ở người phụ nữnày với niềm hy vọng hé lên rồi vụt tắt mà tác giả còn vẽ lên hình ảnh của ngườichinh phu trong trí tưởng tượng của chinh phụ:

Khuê lý giai nhân niên thập dư Tần nga đối ảnh hận ly cư Hốt phùng giang thượng xuân qui yến Hàm đắc vân trung xích tố thư

… nhược chinh biên tái

( Đảo y thiên )Tác giả đối chiếu, so sánh giữa cảnh chinh phu nơi chiến trường và chinhphụ trong phòng lạnh, cả đôi bên đều mang nỗi đau khổ, nỗi nhớ thương đối

phương, vì sao họ không thể gặp nhau, đó là vì chiến tranh Và “ Ước làm chim

nhởn nhơ xuôi dòng ; Thiếp xin làm áng mây trôi theo chồng” đó là những ước mơ

táo bạo của chinh phụ, sẵn sàng rũ bỏ tất cả để được đồng hành với chàng Cũng cókhi nhà thơ nhìn vầng trăng núi Thiên San mà ông nghĩ tới nơi quan ải Ngọc Môn

mà ông xót thương cho người đi chinh chiến “Xưa nay chinh chiến mấy ai về”, vànhỏ giọt lệ thay cho người chinh phụ ở nhà mòn mỏi chờ tin Đó là nỗi đau của

người chinh phu và người chinh phụ trong “Nguyệt quan san”.

Lý Bạch là người chứng kiến cuộc chiến tranh, tuy ông miêu tả sự vật bằngbút pháp lãng mạn nhưng ông đã sử dụng chất liệu từ hiện thực cuộc sống để sángtạo nên Bằng những biện pháp nghệ thuật cùng với sức tưởng tượng diệu kì thìnhững cảnh ngộ của người chinh phụ hầu như được khai thác một cách triệt đểtrong thơ, thông qua đó ông cũng thể hiện sự chán ghét chiến tranh, lên án triềuđình phong kiến theo đuổi chính sách bạo lực

1.1.2 Kiểu thương phụ

Bên cạnh những người chinh phụ thì người phụ nữ có chồng làm nghề buônbán cũng là đối tượng được nhà thơ hướng đến Tác giả đã thay họ để lên tiến oántrách, trách cho số phận, trách xã hội Người xưa thường có câu “ phi thương bấtphú”, theo quan niệm nho giáo về người quân tử thì phải coi thường vàng bạc, vậtchất, thương nhân là người coi trọng việc kiếm tiền, mặc dù họ có giàu thì vẫn bịxem thường bởi thương nhân là người không trong sạch, người phụ nữ là vợ của

thương nhân cũng bị xem thường, cho nên người thương phụ cũng là đề tài đượcchú ý.

Trong bài Trường can hành, tác giả mô tả mối tình chung thủy của người vợthương nhân Ở đây có sự oán trách, trách thái độ ham lợi nhuận, bỏ bê hạnh phúcgia đình, từ đó nhận thấy nội dung của bài thể hiện khát khao có được hạnh phúc :

Trường Can hành kỳ 1

Thiếp phát sơ phú ngạch Chiết hoa môn tiền kịch Lang kỵ trúc mã lai Nhiễu sang lộng thanh mai Đồng cư Trường Can lý Lưỡng tiểu vô hiềm sai

… Trường Phong Sa.

Nàng nhớ chồng và trông đợi Cảnh vật xung quanh như trở thành kẻ thù đốivới nàng , nó làm cho nàng càng cô đơn, càng nhớ thương người chồng của mình,khung cảnh tràn đầy nhựa sống, những đôi bướm đang bay lượn, những biểu tượngcủa hạnh phúc đã dội vào tâm trạng của nàng và người phụ nữ này đã chủ độnghơn, đã ra tận trường phong sa để đón chồng Dẫu cách xa ngàn dặm nhưng chínhnỗi nhớ mãnh liệt đã không ngừng thôi thúc nàng, đã tiếp thêm nghị lực để nàngthực hiện cuộc hành trình của mình Thế nhưng thật phủ phàng, nàng vẫn khônggặp được chồng mình, mối tình đẹp đẽ nhưng phải ly biệt, có lẽ đây là số phận ít cónhà thơ nào để ý đến, vì nhìn nhận sai lầm

Bài “Giang hạ hành” lại mô tả tâm trạng giận dữ, buồn chán, oán trách của

người thương phụ, oán trách trong phạm vi của tình cảm ly biệt, sự hy sinh hạnhphúc lứa đôi Nhưng ở đây không phải nhà thơ phủ nhận việc buôn bán lợi lộc, LýBạch đã giành nhiều bài mô tả người phụ nữ Tuy những người phụ nữ mà ông

miêu tả chưa phải là nghiêng về tầng lớp nông dân lao động nghèo khổ Phần lớn

là những người ở tầng lớp trên, do chiến tranh, do sự ly biệt mà phải chịu nỗi khổ

1.1.3 Kiểu cung nữ

Về đề tài người cung nữ thì có rất nhiều nhà thơ đề cập đến, ngoài Lý Bạch

ra còn có Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Vương Xương Linh…, có cả một trường phái viết

về đề tài này nên số lượng rất đồ sộ Nội dung của mảng thơ này đều xoay quanhvấn đề lên án chế độ hậu cung độc ác Phần lớn các nhà thơ mượn việc này để thểhiện sự phản kháng của mình trước triều đình phong kiến và bày tỏ tâm sự “bất đắcchí” của mình Các nhà thơ là những con người tài hoa nhưng không được thời thếnên không thực hiện được chí lớn đành phải chóng trả bằng chính ngòi bút củamình Họ cho bản thân họ cũng giống như thân phận người cung nữ phải chịu kiếp

“hồng nhan đa truân”

Dạng phụ nữ này được nhà thơ chú ý đề cập là do dưới chế độ đời Đường vìvua Đường Minh Hoàng rất ham mê sắc đẹp, có biết bao cô gái trẻ bị đưa vào cungđấy là những sự kiện có thật trong lịch sử Nhà thơ đã lấy đó làm nguồn cảm hứngsáng tác, từ đó làm cho nội dung thơ càng thêm phong phú và thuyết phục Những

cô gái được nhà thơ chú ý đó là những con người phải chịu cảnh phòng không,chịu chôn chặt tuổi thanh xuân trong cung cấm, đó là cảnh ngộ của người cungnhân trong bài “Ngọc giai oán”

Ngọc giai oán Ngọc gia sinh bạch lộ

Da cừu xâm la miệt Khước hạ thủy tinh liêm Lung linh vọng thu nguyệt Đêm khuya thềm ngọc đầy sương

… trông canh già.

Người cung nữ trong “Tây cung xuân oán” của Vương Xương Linh cũng cótình cảnh không vui sướng gì hơn Con người cô đơn chi biết trút tâm sự vào tiếngđàn, ngồi buồn hiu quạnh dưới bóng trăng Dường như cây đàn, bóng trăng thường

đi chung với những người phụ nữ, phải chăng cây đàn tượng trưng cho tài hoa của

cô gái và hình ảnh ánh trăng đẹp lung linh như nhan sắc của nàng Tuy nhiên cũngthấy sự đối lập, trăng thì vĩnh hằng, còn tuổi xuân thì có hạn Trăng lạnh lùng vớingười như thái độ lạnh lùng của những bậc nam nhân Bên cạnh đó cuộc sống buồn

tẻ, vắng lặng thì trăng chính là người bạn chung thủy nhất, cũng là dấu hiệu chonàng biết thời gian đã trôi qua lâu

Tây cung dạ tình bách hoa hương Dục quyền châu liêm xuân hận trường

Tà bảo vân hòa thâm kiến nguyệt Mông lung thụ sắc…

… thấp thoáng giữa rừng cây.

Về đề tài người cung nữ rất được nhà thơ chú ý, đó là những người phụ nữ

bị giam hãm cuộc đời và tuổi xuân trong sự cô đơn, chán chường đến tuyệt vọng,triệt tiêu luôn tinh thần của họ Ở đây Lý Bạch cũng như phần lớn các nhà thơ khácmuốn bộc lộ thái độ mỉa mai xã hội phong kiến, cũng là để nói đến thân phận mình

có khác gì giới quần thoa, cũng bị đẩy ra rìa, cũng bị nghi kị, bị thất sủng Thơmượn hình ảnh người phụ nữ trong cung cấm để nói về sự tự ý thức của bản thânđây là đặc điểm nổi bật trong mảng thơ viết về đề tài phụ nữ trong cung cấm của

Lý Bạch nói riêng và cũng là đặc điểm chung của thơ Đường nói chung

1.1.4 Kiểu phụ nữ lao động bình thường

Lý Bạch đã từng đi nhiều nơi, từng trải nghiệm nhiều điều trong thực tế cuộcsống Có thể nói ông cũng là người khá gần gũi với nhân dân lao động Từ đó ông

đã phát hiện được những những giá trị tốt đẹp trong con người lao động bìnhthường, đây là điều không phải nhà thơ nào cũng nhận ra được Và đặc biệt ông cóphần ưu ái đối với những phụ nữ thường dân và việc lựa chọn họ vào trong thơ đãthể hiện điều đó Bên cạnh một số lượng lớn bài thơ viết về người phụ thuộc giới

quý tộc thì Lý Bạch cũng giành những vần thơ để nói về người phụ nữ lao độngbình thường, người phụ nữ chân lấm, tay bùn nhưng đó lại là những con người vôcùng đáng quý Họ cũng là những phụ nữ đẹp nhưng đặc biệt là nét đẹp của họhiện lên trong lao động, trong cảnh sinh hoạt đời thường, như bài “ Việt nữ từ, tháiliên khúc”

Việt nữ từ

Da khê thái liên nữ, Kiến khách trạo ca hồi, Tiếu thập hà hoa khứ, Dương tu bất xuất lai.

Gái Da Khê hái sen Thấy khách, hát quay thuyền.

Cười nấp vào sen lánh, Thẹn thò chẳng bước lên (Khương Hữu Dụng dịch)

Ngoài Lý Bạch ra còn có các nhà thơ thời văn Đường - Tần Thao Ngọc cũngchú ý đến người phụ nữ trong lao động qua bài thơ “Bần nữ”

Bồng môn vị thức ỷ la hương Nghĩ thác lương môi diệc tự thương

….………

Khổ hận niên niên áp kim tuyến

Vị tha nhân tác giả y thương

Nhà tranh chưa biết lụa là Muốn nhờ mai mối lại e bẻ bàng

1.2 Thái độ của Lý Bạch khi sử dụng hình ảnh phụ nữ trong thơ

Thơ Đường ít đề cập đến phụ nữ ở các phương diện thân phận, sắc đẹp Nếu

có thì chú trọng đến các ẩn ý hơn là nói trực tiếp Đối với phụ nữ ông đã nhìn thấyhai mặt : Mặt đau khổ do thống trị gây nên, như sự o ép, thúc bách của lễ giáo, sựcưỡng bức chồng họ đi lính và tỏ thái độ đồng tình với nỗi đau của họ Mặt khác,bản chất người phụ nữ được miêu tả rất đẹp, cái đáng quí là thái độ trân trọng củaông đối với họ

Lý Bạch là người lãng mạn, ông luôn yêu cái đẹp, đối với phụ nữ thì ôngluôn giành cho họ cái nhìn đầy thiện cảm, ông luôn trân trọng họ và bênh vực họ

Ở đây nhà thơ không chỉ thể hiện sự đồng cảm của bản thân mà còn muốn giành lại