Lý luận về Nhà nước

Lý luận về Nhà nước

Bài 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN

VỀ NHÀ NƯỚC

GV Nguyễn Thị Tuyết Mai

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1) Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và

Pháp luật - Khoa NN&PL Học viện CTQG

Hồ Chí Minh-Nxb LLCT, Hà nội, 2004;

2) Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và

Pháp luật – Khoa Luật, ĐH Quốc gia Hà Nội, NXB ĐHQG Hà nội, 2005;

3) Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật -

Trường ĐH Luật Hà Nội-Nxb CAND, Hà nội,

2005

Nội dung

- Nguồn gốc ra đời nhà nước

- Bản chất của nhà nước

- Đặc trưng của nhà nước

- Chức năng của nhà nước

- Các kiểu nhà nước

- Hình thức nhà nước

- Bộ máy nhà nước

I- Nguồn gốc ra đời nhà nước

1 Các quan điểm phi mác-xít lý giải về nguồn

gốc ra đời nhà nước

Thuyết “Thần học”: NN do Thượng đế sáng tạo ra

H qu ệ quả ả T n t i trong m i xã h i ồn tại trong mọi xã hội ại trong mọi xã hội ọi xã hội ội

S ph c tùng quyền lực NN ự phục tùng quyền lực NN ục tùng quyền lực NN

là đương nhiên

Thuyết khế ước: Nhà nước ra đời là kết quả của

một khế ước được ký kết giữa những con người sống trong trạng thái tự nhiên không có nhà nước.

Ý chí

NHÀ NƯỚC

Sự thoả thuận

Sự thoả thuận

Ý chí

CN Mác-Lênin : Nhà nước là một hiện tượng

xã hội mang tính lịch sử

Nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước nảy sinh từ trong lòng xã hội cộng sản nguyên thuỷ.

1.1 Xã hội cộng sản nguyên thuỷ và tổ chức Thị tộc – Bộ lạc

- Cơ sở kinh tế : Chế độ sở hữu chung về

tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động.

- Đời sống xã hội: Xã hội cộng sản nguyên thuỷ được tổ chức dưới hình thức Thị tộc.

Th t c ị tộc ội

Cấu trúc XH: Huyết thống Quyền lực: Quyền lực Xã hội

Hội đồng

th ị tộc

t c ội

Tù trưởng

Thủ lĩnh Quân sự

Th t c… ị tộc ội

BỘ LẠC

BÀO TỘC BÀO TỘC

1.2 Tổ chức thị tộc – bộ lạc tan rã và sự

ra đời của nhà nước

Quá trình phát triển của xã hội cộng sản nguyên thuỷ đã làm cho lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, năng suất lao động ngày càng cao

Xã hội trải qua ba lần phân công lao động xã hội lớn trong lịch sử:

3 lần phân công lao động xã

Lần thứ ba Thương nghiệp

Nhà nước ra đời, theo Ph.Ăngghen, có 3 hình thức nhà nước điển hình :

3 hình thức nhà nước điển hình

Nhà nước

Aten

Aten Nhà nước Rôma Giécmanh Nhà nước

2 Bản chất, đặc trưng, chức năng, các kiểu, hình thức và bộ máy nhà nước

2.1 Bản chất của nhà nước

- Tính giai cấp:

- Tính xã hội:

Định nghĩa nhà nước

2.2 Đặc trưng cơ bản của NN

Nhà nước

Thiết lập quyền lựccông cộng đặc biệt

Phân chia &

qlý dân cư theo

các đơn vị

Hchính, lãnh thổ

Có chủ quyền quốc gia

Ban hành pháp luật

& Qlý XH bằng PLuật

Quy định và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc

2.3 Chức năng của nhà nước: Là những mặt hoạt

động cơ bản của nhà nước nhằm thực hiện các nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước

Có 2 chức năng cơ bản:

- Chức năng đối nội: là những mặt hoạt động chủ yếu

của nhà nước trong nội bộ đất nước như bảo vệ chế độ chính trị, chế độ kinh tế,văn hoá – xã hội, trấn áp các phần tử chống đối chế độ, giữ gìn trật tự xã hội…

- Chức năng đối ngoại: thể hiện vai trò của nhà nước

trong quan hệ với các nước, các dân tộc trên thế giới như chống xâm lược từ bên ngoài, thiết lập mối quan hệ ngoại giao hợp tác quốc tế …

2.4 Các kiểu nhà nước

- Khái niệm:

Kiểu nhà nước là tổng thể những dấu hiệu cơ bản, đặc thù của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp và những điều kiện tồn tại, phát triển của nhà nước trong một hình thái kinh tế - xã hội nhất định

- Các kiểu:

Tương ứng với 4 hình thái kinh tế xã hội có giai cấp là

4 kiểu nhà nước:

+ Nhà nước chủ nô + Nhà nước tư sản+ Nhà nước phong kiến + Nhà nước XHCN

- Quy luật thay thế: Sự thay thế kiểu pháp luật

này bằng kiểu pháp luật khác tiến bộ hơn là quy luật tất yếu, gắn liền với quy luật phát triển và thay thế của các hình thái kinh tế xã hội Cách mạng là con đường dẫn tới sự thay thế đó.



Nhà nước XHCN

Nhà nước CN

Nhà nước TS Nhà nước PK

2.5 Hình thức nhà nước:

Là cách thức tổ chức và phương pháp thực

hiện quyền lực chính trị của giai cấp thống trị.

=>Hình thức nhà nước bao gồm 3 yếu tố:

- Hình thức chính thể: là cách thức tổ chức

quyền lực chính trị ở cơ quan nhà nước tối cao.

- Hình thức cấu trúc nhà nước: là sự tổ chức

nhà nước thành các đơn vị hành chính – ãnh thổ và xác lập mối quan hệ giữa các bộ phận với nhau.

- Chế độ chính trị: là cách thức, biện pháp thực

hiện quyền lực chính trị của một giai cấp.

ĐƠN NHẤT

PHẢN DÂN CHỦ

DÂN CHỦ

CỘNG HOÀ

TUYỆT

ĐỐI HẠN CHẾ QUÍ

TỘC DÂN CHỦ

Hồng y giáo chủ Benedict XVI

Benedict vẫy chào và mỉm

cười với các đám đông tụ

tập dọc con đường từ

Vatican với căn hộ cũ của

ông “Giáo hoàng muôn

năm”, một số người hô lớn

Đáp lại, ông giơ cả hai tay

lên chào

2.6- Boọ maựy nhaứ nửụực

chung, thống nhất

Thành cơ chế

đồng bộ nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ

b - Bộ máy Nhà n ớc Cộng hoà XHCN Việt Nam

Có hai tiêu chí cơ bản xác định các cơ

quan trong BMNN:

1, Theo tiêu chí trật tự hỡnh thành, vị trí, tính chất, chức naờng của các cơ quan;

2, Theo tiêu chí cấu trúc hành chính lãnh thổ và phạm vi thẩm quyền

Đ ợc mô tả trong bảng sau:

1

l cực

CQ hµnh chÝnh NN

CQ xÐt xö

CQ KiÓm s¸t

- ChÝnh phñ

- Bé, CQ ngang Bé,

CQ thuéc CP

TAND tèi cao KSND tèi cao

VKSND c¸c cÊp

H p Qu c h i ọp Quốc hội ốc hội ội