Chính trị học đại cương

Trong lịch sử phát triển của xã hội, chínhtrịđã từng là lĩnhvựchoạt động, là công cụ đặc quyền của những nhóm xã hội thống trị để buộc những người bị trị phảiphụctùngvàthựchiệnlợiíchcủah

Copyright Xuất bản K32 CLB Biên Tập Viên Trẻ

1

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG

Câu 1: Chính trị là gì? Phân tích luận điểm: Chính trị vừa là khoa học, vừa

là nghệ thuật.

1 Chính trị làgì?

Khi xã hội cộng sản nguyên thủy phát triển, từ thị tộc hình thành bộ lạc nhưngvẫn giữ mối quan hệ cộng đồng, hôn nhân huyết thống Cuối thời kỳ này xuất hiệnđồđồnglàmnăngsuấtlaođộngtăng,củacảidưthừa,xuấthiêntưhữu.Nhữngngười đứng đầu thịtộc bộ lạc đã chiếm hữucủacải dư thừa làm của riêngvàhọ có tư liệu sản xuất Bộ phậncòn lại không có tư liệu sản xuấtvàtù binh chiến tranh mâuthuẫn với bộ phậncótư liệu sảnxuất Từ đó nhà nước ra đời để duy trì mâu thuẫnvàđời sống chính trịcũngtheo đó màhìnhthành

Trong lịch sử phát triển của xã hội, chínhtrịđã từng là lĩnhvựchoạt động, là công

cụ đặc quyền của những nhóm xã hội thống trị để buộc những người bị trị phảiphụctùngvàthựchiệnlợiíchcủahọ.Nhưngcùngvớisựpháttriểncủatưtưởngdân chủ, chính trịdần trở thành công việc của đông đảo quầnchúng

Làlĩnhvựcphứctạpvànhạycảmnhất,cóvaitròngàycàngtăng,từlâuchínhtrị đã được nhiềunhà tư tưởng quantâmnghiêncứu:

Thời cổ đại:

- Theo Platon, một nhà triết học cổ đại Hy lạp, chínhtrịlà nghệ thuật cai trị, caitrị bằng sức mạnh là độc tài, cai trị bằng thuyết phục mới đích thực là chínhtrị

- Aristos:chínhtrịlàkhoahọclãnhđạoconngười,khoahọckiếntrúccủamọicông dân

- Theo Khổng Tử, nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại, chính trị là làm cho chínhđạo chínhdanh

- Hàn Phi Tử: Chính trị là quản lý xã hội bằng phápluật

Các tư tưởng thời cổ đại cho chính trị là cai trị, vận động, thuyết phục

Thời trung đại:

Chính trị là sự cai trị của nhà nước phong kiến dưới sự điều hành của giáo hội.Giáo hội thay mặt thượng đế, chúa trời Bao trùm cả thời kỳ này là giáo lý của đạoKito(rađờivàothếkỷI).Giáolýnàyđượcnóiđếntrong2tậpkinhcơbản:CựuướcvàTân ước,Thời phục hưng:

Chính trị là sự điều tiết hoạt động của các cá nhân Chính trị có nhiệm vụ xâydựng “khế ước” xã hội Chính trị xây dựng nên xã hội dân sự để mọi người cùngchung sống

Thời cận đại:

Chính trị nhằm điều tiết hoạt động của các cá nhân, chính trị là hoạt động “khếước” để mọi người sống trong xã hội nề nếp ổn định

Thời hiện đại:

- Theo Mac Wayber, nhà xã hội học người Đức, chính trị là khát vọng tham giavào quyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữa các quốc gia, bêntrong quốc gia, giữa các tập đoàn người trong một quốcgia

- CácnhàchínhtrịhọcMỹ:chínhtrịlàtìmkiếmcácgiảiphápđểthựchiệnphân phối cáclợiích

- Các nhà chính trị học Trung Quốc (Tôn Trung Sơn): Chính trị là “chính” và

“trị” “Chính” là việc của dân chúng còn “trị” là quản lý Chính trị là quản lý việccủa dânchúng

- Các nhà chính trị học Nhật Bản: Chính trị là khát vọng, là hoạt động tìm kiếmkhả năng áp đặt quyền lực chínhtrị

Có rất nhiều quan niệm như vậy nhưng chưa có quan niệm nào đưa ra được nộidung cơ bản nhất của phạm trù chính trị: Chính trị là một thực thể tồn tại trong đờisốngvớinhữngcấpđộkhácnhau(cánhân,cộngđồng,giaicấp,nhânloại)liênquan đến côngviệc của nhà nước.LêNin đã đưa ra những quan điểm có giá trị cho việc xác địnhđúng đắnvềchínhtrị:

- Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hếtvìlợi íchgiaicấp.

- Cáicănbảnnhấtcủachínhtrịlàviệctổchứcchínhquyền,quyềnlựcnhànước,

làsựthamgiavàocôngviệcnhànước,địnhhướngchonhànước,xácđịnhhìnhthức, nội dung,nhiệmvụcủa nhànước

- Chínhtrịlàbiểuhiệntậpchungcủakinhtế,làviệcxâydựngnhànướcvềkinh tế Đồngthời chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinhtế

- Chínhtrịlàlĩnhvựcphứctạpnhất,nhạycảmnhấtliênquanđếnvậnmệnhhàngtriệu người.Giải quyết những vấn đề chính trịvừalà khoa họcvừalà nghệthuật

Từ tất cả các quan niệm trên có thể đưa ra khái niệm chính trị sau: “ Chính trị làhoạtđộngtronglĩnhvựcquanhệgiữacácgiaicấp,cũngnhưgiữacácdântộcvàcác quốcgiavớivấn đề giành, giữ, tổ chứcvàsửdụng quyền lực nhà nước; là sự tham gia của nhân dânvào công việc nhà nướcvàxã hội; là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp,cácđảngphái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiệnđường lốivànhững mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợiích.”

2 Phân tích: Chính trị vừa là khoa học vừa là nghệthuật:

Vậy cho biết đầy đủ về tình trạng, cảnh huống, tính chất của mọi sự hưng thịnh,các hình thức biểu hiện ra bên ngoài của một quốc gia, nền tảng quốc gia.

- Sự vậnđộngcủa chính trị mang tính khách quan sự vận động củaxãhộichính là quátrình tác động nhân quả giữa chínhtrịvàkinh tế Kinh tế là một hiện tượng khách quan Chính trị

là sản phẩm của kinh tế vậy chính trị mang tính khách quan Sự vận động, phát triểncủa kinh tế tất nhiên sẽ làm đảo lộn chật tự chính trịvàdẫn tới sự biến đổi cách mạng

tư đó nó mang tính khoahọc

- Sử dụng nhiều phương tiện (nhân thuật hoạt động, nhân thuật ngoạigiao ), phương pháp thủ thuật hình thức tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đềra

Câu2:Chínhtrịhọclàgì?Trìnhbàyđốitượng,chứcnăng,nhiệmvụnghiên cứu của chính trịhọc?

1 Chính trị họclà:

Chính trị là:

- Hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc, quốc gia với vấn

đề giành, giữ, tổ chứcvàsử dụng quyền lực nhànước

- Làsựtham gia của nhân dân vào công việc của nhà nướcvàxãhội

- Làhoạt động thực tiễn của các đảng phái, giai cấp, nhà nước trong việc tìmkiếm những khả năng đề ra đường lối thực hiện mục tiêu, nhằm thoả mãn lợiích

Chính trị học là:một bộ môn khoa học nghiên cứu lĩnhvựcchính trị của đời

sốngxãhộiđểlàmrõnhữngquyluật,tínhquyluậtvậnđộngchungnhấtcủađờisống chính trị xã hộicùng những phương thức, những thủ thuật chính trị để hiện thựchoá

những quy luật, tính quy luật chung ấy trong các xã hội có giai cấp và được tổ chức thành nhà nước.

2 Đối tượng, chức năng và nhiệm vụ của chính trịhọc

Đối tượng của chính trịhọc

- Quyluật, tính quy luật chung nhất của đời sống chính trị xãhội

- Cơ chế vận dụng, cơ chế tác động của nhữngquyluật đó vào thựctiễn

- Thủ thuật, phương thức chínhtrị

Chức năng của chính trị học

- Phát hiện, dự báo những quy luật, tính quy luật của đời sống chính trị xãhội

- Hình thành hệ thống tri thức có tính lí luận, có căn cứ khoa họcvàthựctiễnvềnhững vấn dề chính trị cơbản

Nhiệm vụ của chính trị học

- Trang bị cho những nhà lãnh đạo chính trị những tri thức, những kinh nghiệmcần thiết giúp cho hoạt động của họ phù hợp với quy luật khách quan, tránh đượcnhững sai lầm như: giáo điều, chủ quan, duy ýchí

- Trang bị cho mỗicôngdân những cơ sở khoa học để họ có thể nhận thứcvềcác

sự kiện chính trị, trên cơ sở đó xây dựng thái độ, động cơ đúng đắn phù hợp với khảnăng trongsựphát triển chung mà mỗi công dân tham gia như một chủthể

- Góp phần hình thành cơ sở khoa học cho các chương trình chính trị, cho việchoạch định chiến lược với những mục tiêu đối nội, đối ngoại cùng với các phươngpháp, phương tiện, những thủ thuật chính trị nhằm đạt mục tiêu chính trị đã đềra

- Phântíchcácthểchếchínhtrịvàmốiquanhệ,tácđộngqualạigiữachúng,xây

dựng học thuyết, lý luận chính trị, làm rõ sự phát triển của nền dân chủ

Câu 3: Trình bày nội dung tư tưởng chính trị cơ bản của phái Nho gia và Pháp gia sơ kỳ? Sự ảnh hưởng của nó đến đời sống chính trị-xã hội Việt Nam?

1 Tư tưởng chính trị của phái Nhogia

Tư tưởng Nho gia chiếm vị trí quan trọng trong lịchsửchính trị TrungQuốc TưtưởngNhogiaảnhhưởngsâusắctớimọimặtcủađờisốngxãhộiTrungQuốcvàcác nước láng giềngtrong đó có Việt Nam Hai đại diện tiêu biễu cho phái Nho gia là Khổng TửvàMạnhTử.

a Khổng Tử (551- 479 TCN)

Khổng Tử là người sáng lập ra trường phái Nho gia

- Tư tưởng chính trị của Khổng Tử làvìsự bình ổn của xã hội - một xã hội tháibình thịnh trị Theo Khổng Tử là chính đạo, đạo người làm chính trị làphảingaythẳng, lấy chính trị để dẫn dắt dân Để thiên hạ có đạo, quayvềlễ,phảicủngcốđiều Nhân, coi trọng lễ nghĩa thì xã hội sẽ ổnđịnh

- Khổng Tử đề ra thuyết: “ Nhân -Lễ- Chínhdanh”

+NhânlàphạmtrùtrungtâmtronghọcthuyếtchínhtrịcủaKhổngTử.Nhânlà

thướcđoquyếtđịnhthànhbại,tốtxấucủachínhtrị.NộidungcủaNhânbaohàmcác vấn đề đạođức, luân lí của xã hội Biểu hiện trong chính trị nhưsau:

 Thương yêu conngười

 Tu dưỡng bản thân, sửa mình theo lễ lànhân

 Tôn trọngvàsử dụng ngườihiền

Nội dung của Nhân là nhân đạo, thương yêu con người, giúp đỡ lẫn nhau

+ Lễ: là qui định, nghi thức trong cúng tế Khổng Tử lí luận hóa biếnLễthànhnhững qui định, trật tự phân chia thứ bậc trong xã hội, thể hiện trong sinh hoạt:hànhvi,ngônngữ….Lễtạochoconngườibiết phânbiệt trêndưới,biếtthânphậnvaitrò, ai ở địa vịnào thì sử dụng lễ ấy, lễ là bộ phận của Nhân Lễ là ngọn, Nhân làgốc

Lễ qui định chuẩn mực cho các đối tượng quan hệ: vua tôi, cha con, chồng

-vợ, chúng có quan hệ 2 chiều, phụ thuộc nhau

+ Chính danh là danh phận đúng đắn, ngay thẳng.Làphạm trù cơ bản trongthuyết chính trị của Khổng Tử Phải xác định danh phận, đẳng cấp, vị trí của từngcánhân, tầng lớp trong xã hội Danh phải phù hợp với thực, nội dung phải phù hợpvới

hình thức Đặt con người vào đúng vị trí, chức năng, phải xác định danh trước khi có thực.

Chính danh và Lễ có mối quan hệ chặt chẽ: muốn danh được chính thì phải thựchiện lễ, chính danh là điều kiện để trau dồi lễ

Học thuyết của Khổng Tử xây dựng trên 3 phạm trù cơ bản: Nhân - Lễ - Chínhdanh Nhân là cốt lõi vấn đề, vừa là điểm xuất phát cũng là mục đích cuối cùng của

hệ thống Học thuyết của Khổng Tử là “đức trị” vì lấy đạo đức làm gốc Điều Nhânđược biểu hiện qua Lễ, chính danh là con đường để đạt tới điều Nhân Ba yếu tố cóquan hệ biện chứng tạo nên sự chặt chẽ của học thuyết

- Quanniệmvềvua–tôi-dân:Thiêntửlàdotrờitraochothánhnhân,vậnmệnh trời nhất trívới ý dân Quan hệ vua - tôi là quan hệ 2 chiều Tiến thêm 1 bước ông cho rằng: nếu vuakhông ra vua thì phải loại bỏ, vua tàn ác thì phải gọi làthằng

Mạnh Tử là người đầu tiên đưa ra tư tưởng trọng dân: dân là quí nhất, quốc giathứ hai, vua không đáng trọng

- Quanniệmquântử-tiểunhân:Quântửlàngườilaotâm,caitrịngườivàđược cungphụng Tiểu nhân là người lao lực, bị cai trịvàphải cung phụng người.MạnhTử đề xuấtchủ trương “thượng hiền” dùng người hiền tài để thực hành nhânchính

- Chủ trương vương đạo: Mạnh Tử kịch liệt phản đối “bá đạo”, nguồn gốc củamọi rối ren loạn lạc Chính trị “vương đạo” là nhân chính lấy dân làmgốc

Học thuyết nhân chính của Mạnh Tử có nhiều tiến bộ so với Khổng Tử Tuyvẫnđứngtrênlậptrườngcủagiaicấpthốngtrịnhưngôngđãnhìnthấpđượcsứcmạnh

của nhân dân, chủ trương thi hành nhân chính, vương đạo Đây là những tư tưởngtiến bộ, nhân đạo.Tuy nhiên, điểm hạn chế của ông là còn tin vào mệnh trời và tínhthần bí trong việc giải quyết vấn đề quyền lực.

Mạnh Tử đưa ra luận điểm coi trọng dân chỉ là thủ đoạn chính trị đẻ thống trịtốthơn màthôi

Liên hệ với Việt Nam

Việt Nam là nước láng giềng của Trung Quốc lại nằm dưới ách 1000 năm bắcthuộcnênchịuảnhhưởngsâusắcnhữngtưtưởngchínhtrịcủatrườngpháiNhogiáo Nho giáo vàoViệt Nam đã được Việt hóa nhằm thực hiện nhiệmvụbảovệ vàxây dựng đất nước đã khithác những mặt tích cực của nho giáo để khẳng địnhgiátrị truyền thống của dân tộc.Điều đó được thể hiện nhưsau:

- Nho giáo ảnh hưởng tới nền giáo dục nước ta (tiên học lễ hậu học văn), Cáckiến trúc đát, đền thờ, văn miếu thờ Khổng Tử cũng đều mang đậm nét tư tưởng củaNhogiáo

- Có thể nói Nho giáo ở Việt nam được sử dụng như hệ tư tưởng chính thống.Nho giáo trở thành tiêu chuẩn đánh giá phẩm chất đạo đức của con người Truyềnthống quan hệ cha convàanh em đến nay trong gia đình VN vẫn giữ được tư tưởngcủa Nho giáo, là nét đẹp trong quan hệ văn hóa xã hội Nho giáo đòi hỏisựgắn bóchặt chẽ giữa các thành viên trong gia đình và dòng họ Những nghi thức hằngngày,những lời răn dạy củaôngcha được lưu truyền cho đến đời concháu

- Tuy nhiên, Nho giáo cũng có những mặt tiêu cục là xem nhẹ dân, không pháthuy sức sáng tạo của dân Tư tưởng coi thường phụ nữ ăn sâu vào đầu óc ngườiViệtNamtừxưađếnnay,lấytiêuchuẩntứđứclàmđầu:công,dung,ngôn,hạnh.Điềuđó khiến ngườiphụ nữ bị dồn nén trong vòng tứ đức mà không phát huy hết được năng lực củamình

- Vềkinhtế:Nhogiáocũngkhuyênngườitanênlàmgiàu,tạoracủacảivậtchất cho xã hội;dân giàu, nướcmạnh

2 Tư tưởng chính trị của phái Phápgia.

a Hoàn cảnh ra đời:

- Vào thời chiến quốc, quá trình phát triển kinh tế xã hội ngày càng mạnh mẽ.Phân hóa giai cấp ngày càng sâu sắc dẫn đến giai cấp địa chủ mớivàthương nhân rađời.Doápdụngphươngthứcsảnxuấttiếnbộvàchínhsáchkinhtếphùhợpnêntầng lớp này đãnắm giữvàchi phối toàn bộ đời sống kinh tế xã hội đấtnước

- Trongkhiquyềnlựcchínhtrịvẫndotầnglớpquýtộccũnắmgiữ,trởthànhvật cản của pháttriển xã hội Yêu cầu kết thúc tình trạng phân tranh cát cứ, mở đường cho lực lượng sảnxuất pháttriển

- TưtưởngPhápgiađượcápdụngthànhcôngvàđưanướcTầntrởthànhbáchủ, thống nhất Trung Quốc vào năm 221TCN

- Phái Phápgiagồm nhiều nhà tư tưởng, nhiều trường phái khác nhaunhư

+ Phái trọng pháp: Quản Trọng, Thương Ưởng

+ Phái trọng thuật: Thân Bất Hại

- Tác phẩm kinh điển “Hàn Phi Tử” của ông nổi bật cho tư tưởng Phápgia

b Tư tưởng chính trị của phái Phápgia:

Hàn Phi Tử cho rằng:

- Xãhộiloàingườiluônluônbiếnđổi,pháttriểntheohướngđilên.Bảntínhcon người ta là ham lợi Điều lợi ảnh hưởngvàchi phối các mối quan hệ trongxãhội

- Chính trị đương thời không nên bàn chuyện nhân nghĩa cao xa mà cần có biệnpháp cụ thể cứng rắn, kiênquyết

Từ nhận thức đó, học thuyết chính trị của ông được xây dựng trên cơ sở thống nhất pháp – thuật – thể

- Pháp luật là những quy ước, chuẩn mực khuôn mẫu do vua ban ra, được phổbiến rộng rãi để nhân dân thựchiện.

+ Pháp luật phải hợp thời, đáp ứng được nhu cầu củasựphát triển xã hội Phápluậtphảirõràng,dễhiểuvàphùhợpvớitrìnhđộcủadânchúng.Phápluậtphảicông bằngđểkẻmạnh không lấn átkẻyếu

+ Quyền lực phải tập trung vào một người là vua Vua đề ra pháp luật, quan lạitheo dõi việc thực hiện, dân là người thi hành

- Thuậtlàthủđọanhaythuậtcaitrịcủangườilàm vuađểkiểmtra,giámsât hay điều khiểnbầytôi

+ Thuật là phương pháp tuyển chọn, sử dụng người đúng chức năng Như vậy,thuật là yếu tố cần thiết, bổ trợ và làm cho pháp luật được thi hành

+ Thuật phải được giữ bí mật, kín đáo không được tiết lộ với bất cứ ai

+ Vua không được để lộ sự yêu ghét của mình đề phòng quần thần lợi dụng

- Thế là uy thế, quyền lực của người cầm quyền Quần thần phục tùng nhà vua,chịutheosựràngbuộcbởiquyềnuycủanhàvua.Quyềnlựcđảmbảochosựthihành phápluật.+Thếphảituânthủtheonguyêntắctậptrung,khôngđượcchiasẻ,khôngđược để rơivàotayngười khác Vua phải nắm chắc hai phương tiện cưỡng chế, đó là“nhị bính”(thưởngvàphạt) Thưởng phạt phải căn cứ trên cơ sở pháp luật chứ không thể tùy tiện.Vua cũng phải phục tùng phápluật

Hàn Phi Tử cho rằng, “pháp”, “thuật”, “thế” cần phải kết hợp làm một, trong đó

“pháp” là trung tâm, “thuật” và “thế” là những điều kiện tất yếu trong việc thi hànhpháp luật Pháp luật phải phục vụ lợi ích chung

Liên hệ với Việt Nam:

Điểmchungnhấtcủacáchọcthuyếtchínhtrịlàmuốnchoxãhộiổnđịnhvàphát

triểnnênnhữngtrithứcchínhtrịcógiátrịchungchomọithờiđại.Việckếthừachọn lọc những trithức đó là cần thiết cho thực tiễn chính trị hôm nay Đối với ViệtNam,

tưtưởngPhápgiacủaHànPhiTửchiếmmộtýnghĩaquantrọngtrongđờisốngchính trị.

- Từ thời phong kiến, các vua chúa đã biết đề ra các quy tắc, chuẩn mực xã hộibuộc mọi người phải tuân theo Những quy tắc dù đôi chỗcóthểthiếu hợp lý, phầnlớn lại đảm bảo cho quyền lực của giai cấp thống trị nhưng điều quan trọng là “phéptắc xã hội đã duy trì được ổn định xã hội”.Tùytừng thời đại, tùy từng con ngườimànhững quy chuẩn xã hội đó có thể được thay đổi nhưng mục đích cuốicùngvẫn là duy trì quyền lực của giaicấp thống trịvàduy trì sự phát triển bền vững của xãhội

- Biểu hiện ở thời hiện đại: Trước hết đó là việc xây dựng hệ thống pháp luật đểquản lývàduy trì sự phát triển bền vững của đất nước Sau Cách mạngThángTámnăm 1945, nước ta giành được độc lập, với tầm nhìn chiến lượcvàsựhiểu biết sâurộng trong lĩnh vực chính trị, chủ tịch Hồ Chí Minh – lãnh tụ đầu tiên của nước ViệtNamDânChủCộngHòađãchỉđạosựrađờicủaHiếnPhápđầutiênnăm1946,đánh dấu sự tồntạivàphát triển của một quốc gia độc lập Hiến pháp năm 1946 dần dần được sửađổivàhoàn thiện để ngày càng phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội của đấtnước Cho đến hôm nay, nhờ sự có mặt của luật pháp mà nước ta đã duy trì đượcchế độ xã hội xã hội chủ nghĩa, duy trì được sự ổn định chính trị tạo đà cho kinh tếphát triển Nhờ đó, Việt Nam được đánhgiálà một trong những quốc gia có nềnchính trị ổn định nhất khu vựcvàthếgiới

- Nhờ pháp luậtvìlẽ phảivàphụcvụlợi íchchungmà trong những năm qua côngcuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa của nhân dân ta đã đạt được một số thành tựuđángkể.Đólàthànhtựutrongcáclĩnhvựcytế,giáodục,anninhquốcphòng,…Nhân dân ta đoàn kếtmột lòng, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dâncư,xây dựng nếp sống tốt đẹp Trong lĩnhvực chính trị, dân chủ hóa xã hội được mở rộng Nhân dân là người bỏ phiếu để bầu

ra lực lượng đại diện chomình

- Sựcôngbằngcủaphápluậtđãđảmbảochoviệcthựchiệnnómộtcáchnghiêm túc Đó làđiểm được áp dụng ở mọi quốc gia, không riênggìViệt Nam Trong môitrườngcôngbằngcủaphápluật,mọingườidânđềucóquyềnpháttriểntựdovàbình

đẳng Yếu tố này không những duy trì sự ổn định chế độ mà còn kích thích việc tìm

ra nhân tài cho đất nước

- Tư tưởng Phápgialà một trong những tư tưởng chủ yếuvàchi phối đời sốngchính trị nước ta Nhờkếthừavàphát huy học thuyết chính trị của Hàn Phi Tử màmỗiquốcgiađãxâydựngchomìnhmộtchếđộđộclập,tựchủ.RiêngvớiViệtNam, đó còn làchếđộcủa một xã hội nhânvăn

nó?

Câu4:TrìnhbàytưtưởngchínhtrịHyLạpcổđại?Ýnghĩakhoahọccủa

Vàokhoảngcuốithếkỷ3,đếchếLaMãphânchiathành2phần:phíaĐôngvà

phía Tây Hy Lạp trở thành một phần của đế chế Đông La Mã

Văn minh Hi Lạp - La Mã cổ đại đã tạo tiền đề hình thành và phát triển khá sớmnhhững tư tưởng chính trị của nhân loại

Ngayởthờikìnàynhữngvấnđềcănbảncủa chínhtrị,nhữngtưduyvềchínhtrị đã được đặtravàluận giải trên những nét chínhyếu

Trong quá tình phát triển từ chế độ cộng sản Nguyên thuỷ sang chiếm hữu nô lệ

ở Hy Lạp đã xuất hiện các quốc gia thành thị chiếm hữu nô lệ

Ở thờikìnày đồ sắt xuất hiện rất phổ biến, sản xuất hàng hoá ra đời, quan hệtiềnhàng xuất hiệnvàđặc biệt chữ viết được ra đờivàphát triển Xã hội có sựp h â n

h o á sâu sắc giữa giàuvànghèo, có sự phân công lao động xã hội giữa trí ócvàchântay.Ở thìkìnày mâu thuẫn xã hội giữa các tập đoàn trong giai cấp chủ nô nhằmtranhgiành quyền lựcvàmâu thuẫn giữa chủ nô với nô lệvàtầnglớp thị dân tự do ngàycàng gay gắt dẫn đến hình thành các phe phái chính trị

Các khoa học có sự ra đờivàphát triển: toán học, thiên văn học, y học…Chínhvìvậymàxuấthiệnnhữngngườichuyênsốngbằnglaođộngtríóc,từđâyhìnhthành các nhà

tư tưởng Họ đứng trên các lập trường khác nhau để bảovệlợi ích của giai cấp, tầnglớpmình

Dưới đây là tư tưởng chính trị của một số nhà tư tưởng lớn:

1 Hêrôđôt

Hêrôđôtđượccoilàngườichacủachínhtrịhọc.Ôngđưaracácloạihìnhthểchế

chínhtrịvàchỉraưuđiểmcũngnhưhạnchếcuảtừngloạihình.Đólà:quânchủ,quý tộcvàdânchủ

- Quânchủ:làthểchếđộcquyềncủamộtngườilàvua.Vuacócônglậpquốcvìnướcvìdân.Cho nên vua có quyền cấm tất cả những ý kiến phản biện, phản kháng Chínhnhững đặc quyềnvàquá lạm dụng khiến vua dễ trở thành tộilỗi

- Quý tộc: là thể chế đuơc xây dựng trên cơ sở cầm quyền của một nhóm ngườiưutúnhấtcủađấtnướcvìlợiíchchung.Tuynhiênthểchếnàydễcósựkhácbiệtbất hoà, chia bèphái dẫn đến tranh giành tàn sát lẫnnhau

- Dân chủ: là thể chế mà quyền lực do đông đảo nhân dân nắm bằng con đườngbỏphiếuđểbầuranhữngchứcvụcôngcộngmộtcáchđúngđắn,xâydựngnhànước trên nguyêntắc cơ bản: tất cả cả đều bình đẳng trước pháp luật, nhưng hạn chế là ở nhữngtầnglớpdâncótrìnhđộthấpthìrấtcóthểhọbầuranhữnglãnhđạokémhiểu biết, dễ bị kích động, từ đó xảy

cáccánhânphảiphụctùngquyềnuy.Tựdochỉdẫnđếnhỗnloạngâytaihoạchođới sốngcôngdân.Ông chia xã hội thành 3 hạng người:

- Các nhà triết học thông thái đảm nhận vaitròlãnh đạo, cai quản nhànước

- Tầng lớp chiến binh bảovệan ninh xãhội

Sứmạngcủanhànướclàlãnhđạotậpthểcáccôngdân,quantâmđếncácquyền

chungcủacôngdânlàmchomọingườisốnghạnhphúc.Đóchínhlàbảnchấtvàchức năng của phápluật Pháp luật chính là quy tắc mang tính khách quanvàchia làm 2 loại: pháp luậtchungvàpháp luật riêng Pháp luật chung là pháp luật tự nhiên hay con gọi là phápquyềntựnhiên Pháp luật riêng là pháp luật được xác lập bởi con người

Aritxtot cũng chỉ ra các loại hình chính phủ Chính phủ chân chính là: quân chủ,quý tộc, cộng hoà và loại chính phủ biến chất là: độc tài, quả đầu, dân trị Ông ủng

hộ chế độ quân chủ và coi đó như hình thức ưu việt nhất

Tư tưởng chính trị của Aritxtot chứa đựng những giá trị tích cực:

- Conngườicókhuynhhướngtựnhiêngắnbóvớinhauthànhxãhội.Dođócon người làđộng vật chính trị, sống có trách nhiệm vớicộngđồng

- Chính trị là làm sao cho đời sống cộng đồng, cái chung cao hơn cái cá nhânriêng biệt, con người sống ngày càng tốthơn

- Chính tri phải giáo dục đạo đứcvàphẩm hạnh cao đẹp cho công dân

- Chínhtrịlàkhoahọclãnhđạoconngười,khoahọckiếntrúcxãhộicủamọicông dân

- Chếđộdânchủsẽchuyểnthànhchếđộmịdânhoặcđộctàinếu:ýchícánhân thay thếpháp luật, chế độ bị trao cho những tên nịnh bợ ham quyềnlực…

- Chế độ quân chủ là hình thức sơ khaivìkhông cóaiuy tín bằng lãnh tụ chiếnthắng, nhưng khi xã hội phát triển người tốt, có trình độ có nhiều thì chế độ chínhtrịphải thayđổi

CóthểnóivớinhãnquanuyênthâmvàsâusắctưtưởngchínhtrịcủaAritxtotcó ý nghĩa là sựtổng hợpvàkhái quát hoá nhữnggiátrị cơ bản của tư tưởngchính trịHy Lạp cổđại

5 Polybe (201- 120TCN)

Polybe có tư tưởng chính trị có nhiều nét giống với Hêrôđôt Ông cũng cho rằngthể chế chính trị hỗn hợp (Quân chủ, quý tộc và dân chủ) là tốt nhất, tránh được sựsuy đồi, phát triển trì trệ của xã hội.Và thể chế này được đế chế La Mã vận dụng

Câu 5: Trình bày tư tưởng chính trị của J Lốc cơ và S.L.Mông tét ki ơ Ý nghĩa của nó?

1 Tư tưởng của J.Lốcco

TheoJ.Lốccơ,tựdolàgiátrịchủđạocủachínhtrị,củaphápquyềntựnhiên.đó là tư tưởng coitrọng quyền tự nhiên trong lịch sử, là chuyển pháp quyềntựnhiên sang tự do cá nhân Từ

đó, Lốc cơ có 3 kết luận quantrọng:

2 Tư tưởng của S.L Mông tét xkiơ

Mông tét xki ơ là nhà tư tưởng vĩ đại người Pháp, ông nghiên cứu các hình thức

về nhà nước:

- Nềncộnghàodânchủ:quyềnlựctốithượngnằmtrongtaynhândân.Nhândân vừa là quốcvương (thể hiện qua bỏ phiếu) vừa là bề tôi (tuân thủ những pháp quan mà mình bổdụng) Nguyên tắc là đức hạnh chính trị, yêu tổ quốc, đặt lợi ích chung lên trên lợi íchriêng Đặc trưng của pháp luật trong xã hội là duy trì sự bình đẳng, trongsáng

- Nền cộng hòa quý tộc: Quyền lực tối cao nằm trong tay một vài người Quanchứcđượcbổd ụ n g quatuyển cử,cóthượngviệnđiều hànhnhững côngviệcm à

nhóm quý tộc không thể xử lý Nguyên tắc là sự ôn hòa của pháp luật và sự công bằngtrong nhân dân.

- Nền quân chủ: Quyền lực nằm trong tay một người, cai trị bằng những luật lệcốđịnhđãthiếtlập.Ởđâycónhữngquyềnlựctrunggianphụthuộc,cóthểngăncản

nhữngýchínhất thờicủavua,đảmbảosựổnđịnhcủaphápluật.nguyêntắclàdanh dự Cácluật duy trì những đặc quyềnvàsự bất bìnhđẳng

- Học thuyếtvềsựphân quyền: tiếp thuvàphát triển tư tưởngvềthể chế chínhtrịtựdo,chốngchuyênchếcủacácnhàtưtưởngtiềnbối,Mongtetxkioxâydựnghọc thuyết phânquyền với mục đích tạo dựng những thể chế chính trị bảo đảm tự docho các côngdân

Theo ông, tự do chính trị của công dân, là quyền mà người ta có thể làm mọi cái

mà luật pháp cho phép Luật pháp là thước đo của tự do Thể chế chính trị tự do làthểchếtrongđóquyềnlựctốicaođượcphânchiathành3quyền:lậppháp,hànhphápvàtư pháp

- Quyền lập pháp là biểu hiện ý chí chung của quốc gia Nó thuộcvềtoàn thểnhân dân, được trao cho hội nghị đại biểu nhân dân – Quốchội

- Quyền hành pháp là viêc thực hiện những luật pháp đã được thiết lập Quyềnnày không thể thực hiện bởi những thành viên của Quốc hội, mà thuộcvềnhàvua

- Quyền tư pháp là để trừng trị tội phạmvàgiải quyết sự xung đột giữa các cánhân Các thẩm phán được lựa chọn từ dânvàxử án chỉ tuân theo pháp luật.Với ýnghĩa này quyền tư pháp không phải là quyềnlực

Câu 6: Trình bày nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin về chínhtrị? ý nghĩa khoa học củanó?

Tử tưởng chính trị Mác – Lênin được xây dựng trên nền tảng thế giới quan duyvật biện chứng về lịch sử xã hội, trên những tiền đề khoa học, lí luận phát triền rực rỡ

và trong điều kiện cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và tư sản đã phát triển đến độchin muồi Chủ nghĩa Mác- Lênin đã đưa ra 5 quan điểm về chính trị :

1 BẢN CHẤT CỦA CHÍNH TRỊ, ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ VÀ CÁCH MẠNG CHÍNHTRỊ

Bản chất của chính trị:

- Chínhtrịluônmangbảnchấtgiaicấp:bảnchấtgiaicấpcủachínhtrịđượcquy

địnhbởilợiích,trướchếtlàlợiíchkinhtếcủagiaicấp.chínhtrịrađờivàtồntạigắn

liềnvớixãhộicóphânchiagiaicấp.Khicơsởkinhtếlàmchonhànướcmấtđi,giai cấp khôngcòn, khi đó chính trịcũngkhông còn cơ sở tồntại

- Chính trị mang tính dân tộc: trong chính trị, việc xử lí quan hệ giai cấp – dân

tộc được đặt ra thường xuyên Không thể tuyệt đối hóa vấn đề giai cấp mà quên vấn

đề dân tộcvàngược lại Nếu tuyết đối hóa vấn đề giai cấp sẽ dẫn tới chủ nghĩa biệtphái, nếu tuyệt đối hóa vấn đề dân tộc sẽ rơi vào chủ nghĩa dântộccựcđoan

- Chính trị có tính nhân loại: vấn đề giai cấp, vấn đề dân tộc gắn liền với vấnđề

nhân loại Giải phóng giai cấp, dân tộc xã hội là những vấn đề quan hệ gắn bó mật thiết với nhau của nền chính trị vô sảnvàtrởthành xu hướng phát triển của chính trị nhânloại

Đấu tranh chính trị và cách mạng chính trị

- Đấu tranh chính trị là đỉnh cao của đâu tranh giai cấp.Đấu tranh giai cấp là

hiện tượng tất yếu của lịch sử Cuộc đấu tranh này trải qua ba giai đoạn, phản ánhtrình độ phát triển khác nhau của đấu tranh giai cấp từ tự phát đến tự giác, từ sựthỏamãn những như cầu sinh hoạt tức thời đến nhận thứcvàhiện thực hóasứmệnhlịchsử của giaicấp

- Trình độ thấp nhất của đấu tranh giai cấp là đấu tranh kinh tế.Tuy là hình

thức thấp nhất nhưng đấu tranh kinh tế lại quan trọng, nó tạo môi trường thực tiễn,giúpgiaicấpcôngnhângiácngộvaitrò,sứmệnhlịchsửcủamình.Đoạnthứhaicủa đấu tranh giaicấp là đấu tranh tư tưởng lí luận Trong cuộc đấu tranh tư tưởng, giaicấpvôsảnkhôngnhữngphảiđấutranhchốngmọithứlíluậnphảnđộngcủagiaicấp tư sản, màcòn phải đấu tranh chống lại mọi trào lưu tư tưởng cơ hội của chủ nghĩa dưới mọi màu sắctrong phong trào cộng sảnvàcông nhân quốc tế Giai đoạn thứba

(cao nhất) của đấu tranh giai cấp là đấu tranh chính trị Nhiệm vụ cơ bản của đấutranh chính trị là thủ tiêu bộ máy nhà nước cũ, thiết lập nền chuyên chính mới và sửdụng chính quyền đó để xây dựng xã hội mới.

- Muốn đạt tới đấu tranh chính trị thì giai cấp vô sản phải có lí luận, có

độitiênphong của giai cấp mình – Đảng cộng sản Cách mạng vô sản thay thế chế tư

sản bẳng thể chếvôsản (chuyên chínhvôsản) Vấn đề cơ bản của mọi cuộc cáchmạng là vấn đề chínhquyền

Theo C.Mác, bất cứ một cuộc cách mạng xã hội nào cũng có tính chất chính trịvì nó trực tiếp ảnh hưởng đến vấn đề quyền lực chính trị, trực tiếp tuyên chiến với

chế độ cũ và bất cứ cuộc cách mạng chính trị nào cũng có tính chất xã hội

Như vậy, chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ ra ba hình thức đấu tranh giai cấp cơ bản

và khẳng định rằng, các hình thức này có mối quan hệ mật thiết với nhau, có ảnhhưởng và bổ sung cho nhau Đấu tranh tư tưởng lí luận và đấu tranh kinh tế phục vụđấu tranh chính trị Đấu tranh chính trị là hình thức đấu tranh cao nhất, quyết địnhthắng lợi cuối cùng và căn bản của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản

2 LÍLUẬN VỀ TÌNH THẾ VÀ THỜI CƠ CÁCH MẠNG

- Lêninđưara3dấuhiệucủatìnhthếcáchmạng.Mộtlà,giaicấpthốngtrịkhông thể thống trị

như cũ, chính trị rơi vào khủng hoảng dường như không còn kiểm soát được xã hội Trong tìnhhình đó, giai cấp thống trị buộc phải áp dụng biện pháp đàn áp – đàn áp cách mạng, đẩy xã hội

tới đối đầu.Hai là, quần chúng bị áp bức rơi vào tình trạng bần cùng, sự chịu đựng đã

đến giới hạn cuối cùng, không thể chịu đựng hơn nữa, buộc phải đi đến một hành

động có tính thời sự.Ba là, tầng lớp trung gian đã sẵn sàng ngảvềphía quần chúng

cách mạng, đứngvềphía tiên tiến cáchmạng

- Khixãhộixuấthiện3dấuhiệutìnhthếcáchmạng,nhưngcáchmạngmuốnnổ ra thì phải

có thời cơ cách mạng Thời cơ cách mạng là sự phát triển logic của tìnhthếcáchmạng,khicả3dấuhiệucủatìnhthếcáchmạngpháttriểnđếnđỉnhđiểm,xã hội khủnghoảng trầmtrọng

- Theo V.I.Lênin, tình thế cách mạng là khách quan, đòi hỏi sự nhạy bén, quyếtđoán của chủ thế cáchmạng.

- Thờicơcáchmạnggắnliềnvớicácsựkiện,nhữngtìnhhuốngtrựctiếpcókhả năng đẩycách mạng đến bước ngoặt quyết định, nó gắn với thời điểm cụ thể, tức là gắn với

không gian, thời gian chính trị.Thời cơ xuất hiện rất nhanh và trôi cũng rấtmau.Sau

đó cách mạng nổ ra hay không và có thành công hay không sẽ phụ thuộcở vai trò của chủthể, ở sự chuẩn bị đầy đủ và toàn diện cho cáchmạng

Vídụ:thắnglợicủacáchmạngthángmườiNgadoĐảngBonsevichvàV.I.Lênin lãnh đạovàsựthành công của cách mạng tháng tám ở Việt Nam do Đảng cộng sảnViệtNamvàchủtịchHồChíMinhlãnhđạolànhữngbàihọcthắnglợiđiểnhìnhcủa nghệ thuật xử

lí tình thếvàthời cơ cáchmạng

3 PHƯƠNG THỨC GIÀNH CHÍNH QUYỀN VÀ NGHỆ THUẬT THỎAHIỆP

- Các nhà kinh điển macxit chỉ ra hai phương thức (hai khả năng) giành quyền

lực chính trị :phương thức giành chính quyền bằng bạo lực và phương thức

giànhchính quyền bằng hòabình.

- Phương thức giành chính quyền bằng bạo lực làphươngthức phổ biến tronglịch sử Cần lưu ý rằng, quan điểm mác xít không đồng nhất bạo lực cách mạng vớichiến tranh Bạo lực ở đây bao gồm cả sức mạnh vật chấtvàsức mạnh tinh thần, làgắn kết sức mạnh tinh thần với sức mạnh vậtchất

- Việc giành chính quyền bằng con đường hòa bình là rất quývàhiếm Rấtquývìkhôngđổmáu,rấthiếmvìxưanaynóchưacótiềnlệvàchưatừngxảyra.Cácnhà kinh điểncũng đồng thời đưa ra chỉ dẫn có tính phươngpháp:nếu khả năng giành quyền lựcbằng con đường hòa bình xuất hiện, dù là mầm mống, thì cũng hếtsứctậndụng.Cònkhảnăngấykhôngcònnữathìgiaicấpvôsảnkhôngđượcmơhồ, ảo tưởng, màphải dứt khoátvànhanh chóng chuyển đổi phương thức đấutranh

- Đâylàmộtvấnđềkhoahọc,cũngđồngthờilànghệthuậtxửlítìnhhuống.Việc lựa chọnphương pháp nảy sinh vẫn đề thỏa hiệp Lênin đã chỉ ra có hai loại thỏa

hiệp:thỏahiệpcónguyêntắcvàthỏahiệpvônguyêntắc.Thỏahiếpcónguyêntắclà

loại thỏa hiệp không baogiờxa rời mục tiêu, nhưng biện pháp, cách thức tiến hànhcóthểthayđổi,thậmchítrongnhữnghoàncảnhcụthểcóthểphảihysinhmộtsốlợi

5 CHUYÊNCHÍNHVÔSẢNLÀHÌNHTHỨCTỔCHỨCQUYỀNLỰCCHÍNH TRỊQUÁ ĐỘ ĐI TỚI XÃ HỘI KHÔNG CÒN GIAICẤPVÀ NHÀNƯỚC

- MộttrongnhữngtưtưởngchínhtrịcơbảncủatoànbộhọcthuyếtMác–Lênin là đấutranh giai cấp của giai cấp vô sản tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sảnvàbản thân nềnchuyên chính này cũng là hình thức chính trị quá độ để đi đến xã hộikhông còn giaicấpvànhànước

- C.Mác – Lênin cho rằng “Mục đích trước mắt của những người cộng

sảncũnglà mục đích trước mắt của tất cả các đảngvôsản khác : tổ chức những người thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành chínhquyền”.

- Chuyênchínhvôsảnkhôngchỉlàbạolực,mànhiệmvụchủyếucủanó–quyết định thắnglợi của chủ nghĩacộngsản, là tổ chức xâydựng

Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lêninvềsự thống trị của giai cấp công nhânchínhlàgiaicấpcôngnhângiànhquyềnlựcchínhtrịvềtaymìnhkhôngphảiđểtiếp