Tài liệu ôn thi học sinh giỏi môn Địa lí THPT

Trả lời - Tùy theo vĩ độ và bề mặt Trái Đất là lục địa hay đại dương mà hình thành các khối khí khác nhau.. Bức xạ nhiệt của bề mặt đất phụ thuộc vào nhều nhân tố chủ yếu là bức xạ nhiệ

Mang Nảm Trang 1

MỤC LỤC

A ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN: 2

I CHỦ ĐỀ KHÍ QUYỂN: 2

II CHỦ ĐỀ THỦY QUYỂN 10

III CHỦ ĐỀ THỔ QUYỂN VÀ SINH QUYỂN 14

IV CHỦ ĐỀ QUY LUẬT ĐỊA LÍ 16

V CHỦ ĐỀ TRÁI ĐẤT 18

B ĐỊA LÍ KINH TẾ XÃ HỘI- CÁC CHỦ ĐỀ KHÁC: 21

I CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ DÂN CƯ 21

II CHỦ ĐỀ ATLÁT ĐỊA LÍ VIỆT NAM 23

III CHỦ ĐỀ TÍNH TOÁN TRONG ĐỊA LÍ 27

1 Đổi tọa độ địa lí sang múi giờ 27

2 Tính giờ 27

3 Tính ngày 28

IV CHỦ ĐỀ THỰC HÀNH VẼ BIỂU ĐỒ 29

4 Nguyên tắc chung khi vẽ biểu đồ 29

5 Cách nhận dạng biểu đồ 29

6 Các loại biểu đồ 29

Biểu đồ cột: 29

a Biểu đồ đường 31

b Biểu đồ tròn 32

c Biểu đồ kết hợp: 33

d Biểu đồ miền: 34 e.

+ Cung cấp ôxi và các khí khác cần thiết cho sự sống

+ Là nơi diễn ra các hiện tượng khí hậu, thời tiết… cần thiết cho sự sống

+ Là nơi diễn ra vòng tuần hoàng nước, điều kiện sống của con người

+ Bảo vệ sinh vật, con người trên Trái Đất Tầng ôzôn ngăn cản các tia tử ngoại, tia cực tím xuống lớp vỏ Trái Đất, ngăn cản sự phá hoại của các thiên thạch

+ Khuếch tán âm thanh, phản hồi sóng vô tuyến điện, điều hòa khí hậu, màu sắc

Câu 2 Hãy cho biết ở mỗi bán cầu có bao nhiêu khối khí? Đặc điểm của từng khối khí? Cho biết tên gọi cụ thể của các kiểu khối khí sau: Ac, Pc, Tm Vì sao tính chất của các khối khí thường không ổn định?

Trả lời

- Tùy theo vĩ độ và bề mặt Trái Đất là lục địa hay đại dương mà hình thành các khối khí khác nhau

- Ở mối bán cầu có 4 khối khí chính:

+ Khối khí địa cực rất lạnh, kí hiệu A

+ Khối khí ôn đới lạnh, kí hiệu P

+ Khối khí chí tuyến rất nóng, kí hiệu là T

+ Khối khí xích đạo nóng ẩm, kí hiệu là E

- Tên gọi các kiểu khối khí sau: Ac, Pc Tm

+ Ac: địa cực lục địa (khô)

+ Pc: ôn đới lục địa

+ Tm: chí tuyến hải dương (ẩm)

- Tính chất của các khối khí không ổn định vì:

+ Các khối khí không đứng yên mà luôn dịch chuyển theo chuyển động biểu kiến của Mặt Trời Trong quá trình dịch chuyển, nó ma sát với bề mặt đệm và bị biến tính

+ Các khối khí hoạt động lấn đẩy và tranh chấp nhau, trong quá trình đó có sự trao đổi nhiệt ẩm với nhau làm biến đổi tính chất của chúng

Câu 3 Trên mỗi bán cầu có bao nhiêu loại frông và chúng hình thành từ đâu? Tại sao giữa 2 khối khí chí tuyến và xích đạo không hình thành frông ?

Trả lời

- Trên mỗi bán cầu có 2 Frông cơ bản:

- Đại dương có biện độ nhiệt nhỏ vì bề mặt đại dương là nước nên hấp thụ nhiệt chậm nhưng giữ nhiệt lâu hơn, ban ngày đại dương hấp thụ nhiệt chậm còn ban đêm mất nhiệt cũng chậm nên biên độ nhiệt nhỏ Còn lục địa lương nhiệt hấp thụ được vào ban ngày là rất lớn làm cho bề mặt lúc địa nhiệt độ tăng rất nhanh, khi đêm về tốc độ mất nhiệt trên bề mặt lục địa cũng nhanh vì thế biên độ dao động nhiệt lớn Kết quả là biên độ nhiệt độ trên các đại dương nhỏ biên độ nhiệt độ trên các lục địa lớn, càng vào sâu trong lục địa biên độ nhiệt độ càng lớn

Câu 5 Tại sao nơi có nhiệt độ cao nhất trên Trái Đất không phải quanh Xích đạo mà

ở khu vực chí tuyến?

Trả lời

- Nguyên nhân hình thành nhiệt độ không khí chủ yếu do bức xạ nhiệt của bề mặt đất Bức

xạ nhiệt của bề mặt đất phụ thuộc vào nhều nhân tố chủ yếu là bức xạ nhiệt của Mặt Trời, ngoài ra còn do bề mặt đệm (băng tuyết, cây cỏ, hơi nước, lục địa hay đại dương…)

- Khu vực chí tuyến là nơi có lượng bức xạ Mặt Trời lớn, diện tích lục địa rộng (nhất là ở Bán cầu Bắc), có sự tồn tại thường xuyên của dải áp cao cận chí tuyến làm cho không khí khô Do vậy, ở đây có nhiệt độ cao nhất trên Trái Đất

- Khu vực xích đạo tuy có lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhưng do có diện tích đại dương và rừng rất lớn nên có nhiều hơi nước, mây, mưa làm suy giảm năng lượng Mặt Trời Do vậy, ở đây không phải là nơi có nhiệt độ cao nhất

Câu 7 Giải thích về sự hình thành đai áp cao cận chí tuyến?

+ Gió Tây ôn đới: thổi từ các khu áp cao chí tuyến về vùng áp thấp ôn đới

+ Gió Mậu dịch: thổi từ các khu áp cao chí tuyến về áp thấp xích đạo

+ Gió Tây ôn đới: thường đem theo mưa, độ ẩm cao quanh năm

+ Gió Mậu dịch: tính chất nói chung là khô, ít gây mưa

- Cùng xuất phát từ áp cao chí tuyến, nhưng gió Mậu dịch nói chung là khô, còn gió Tây

ôn đới lại ẩm và gây mưa nhiều vì:

+ Gió Tây ôn đới thổi từ vùng vĩ độ thấp lên vùng vĩ độ cao là khu vực có nhiệt độ lạnh hơn nên sức chứa hơi nước giảm theo nhiệt độ, hơi nước nhanh chóng đạt đến độ bão hòa, vì thế gió Tây ôn đới luôn ẩm ướt và gây mưa

+ Gió Mậu dịch: di chuyển đến các vùng có nhiệt độ trung bình cao hơn nên hơi nước càng tiến xa độ bão hòa, không khí càng trở nên khô nên gió này có tính chất khô

Câu 9 Trình bày sự giống và khác nhau giữa gió mùa với gió địa phương (gió biển và gió đất)?

Trả lời

Mang Nảm Trang 5

- Giống nhau:

+ Được hình thành do sự thay đổi nhiệt độ và khí áp

+ Hướng gió có sự thay đổi ngược chiều nhau theo định kì

- Khác nhau:

+ Phạm vi: Gió mùa hoạt động ở một số vùng rộng lớn, gió đất và gió biển chỉ ở vùng ven biển

+ Thời gian: Gió mùa hoạt động theo mùa trong năm, gió đất và gió biển theo ngày - đêm

Câu 10 Dựa vào hình ảnh bên dưới, các khu khí áp cao, áp thấp tháng 7 Hãy giải về

sự hình thành các khu khí áp?

Trả lời

Vào tháng 7 là mùa hè ở bán cầu Bắc, lúc này nhiệt lượng hấp thụ từ Mặt trời của lục địa lớn hơn đại dương do tính chất hấp thụ nhiệt của bề mặt đệm Điều này dẫn tới hình thành các trung tâm áp thấp trên lục địa và các trung tâm áp cao trên đại dương Các trung tâm áp này xen kẽ nhau và gió trung tâm áp cao sẽ thổi về trung tâm áp thấp hình thành các loại gió mùa Cùng khoảng thời gian này, ở bán cầu Nam đang là mùa đông hình thành một dải áp cao do phần lớn diện tích bán cầu Nam là biển và đại dương Lúc này áp cao bán cầu Nam sẽ thổi về áp thấp xích đạo, khi vượt qua xích đạo gió đổi hướng hình thành gió mùa Tây Nam ( gió mùa hành tinh ) Đồng thời khi Mặt trời đi về bán cầu Bắc sẽ kéo theo dải áp cao Nam bán cầu đi lên phía Bắc, dải áp cao này đẩy dải hội tụ áp thấp xích đạo lên cao, mở rộng phạm vi hoạt động của gió mùa hành tinh

Câu 11 Dựa vào hình ảnh bên dưới, các khu khí áp cao, áp thấp tháng 1 Hãy giải về

sự hình thành các khu khí áp?

Câu 12 Vẽ sơ đồ thể hiện sự phân bố các đai khí áp và gió trên Trái Đất Dựa vào sơ

đồ vừa vẽ và kiến thức đã học, rút ra nhận xét và giải thích sự phân bố trên

Trả lời

Mang Nảm Trang 7

 Nhận xét và giải thích

* Nhận xét:

- Các đai khí áp:

+ Trên Trái Đất có 07 đai khí áp, trong đó có 1 áp thấp xích đạo, 2 áp cao cận chí tuyến, 2

áp cao ôn đới và 2 áp cao cực

+ Các đai áp cao và áp thấp phân bố xen kẽ và đối xứng nhau qua đai áp thấp xích đạo, áp thấp xích đạo tiếp đến là áp cao cận chí tuyến rồi đếp áp thấp ôn đới và cuối cùng là áp cao cực ở mỗi bán cầu

- Các loại gió chính:

+ Trên Trái Đất có 03 loại gió chính, phân bố đối xứng nhau qua xích đạo, ở mỗi bán cầu

từ xích đạo đến cực lần lượt là gió mậu dịch tiếp đến gió tây ôn đới và cuối cùng là gió Đông cực

+ Hướng thổi của các loại gió ở hai nửa cầu khác nhau Gió mẫu dịch ở Bắc bán cầu thổi hướng Đông Bắc còn ở Nam bán cầu thổi theo hướng Đông Nam, gió tây ôn đới ở Bắc bán cầu thổi hướng Tây Nam còn Nam bán cầu thổi theo hướng Tây Bắc, gió Đông Cực thì thổi giống hướng của gió mậu dịch ở cả 2 bán cầu

*Giải thích:

- Do Trái Đất có hình khối cầu

- Do Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông

Câu 13 Hãy kể tên các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa trên Trái Đất Vì sao cùng

ở bờ đông của lục địa nhưng vùng chí tuyến mưa nhiều hơn vùng ôn đới?

Trả lời

*Các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa trên Trái Đất gồm 5 nhân tố sau:

Frông Có frông và dải hội tụ nhiệt

đới

*Giải thích

- Bờ đông của lục địa ở vùng chí tuyến mưa nhiều vì:

+ Chịu ảnh hưởng của dòng biển nóng ven bờ

+ Vĩ độ thấp, nhiệt độ cao, lượng bốc hơi lớn, mưa nhiều

- Bờ đông của lục địa ở vùng ôn đới mưa ít hơn vì:

+ Chịu ảnh hưởng của dòng biển lạnh ven bờ

+ Vĩ độ trung bình, nhiệt độ thấp, lượng bốc hơi nhỏ hơn, mưa ít

Câu 14 Hãy giải thích vì sao miền ven Đại Tây Dương của Tây Bắc châu Phi cũng nằm ở vĩ độ như nước ta, nhưng có khí hậu nhiệt đới khô còn nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm, mưa nhiều?

Trả lời

-Tây Bắc châu Phi có khí hậu nhiệt đới khô vì:

+ Có đường chí tuyến Bắc chảy qua, dòng biển lạnh Canari chảy ven bờ

+ Địa hình chắn gió ( không cho khối không khí biển xâm nhập sâu trong lục địa)

+ Có gió mậu dịch ( tín phong hoạt động), có cao áp thống trị quanh năm

-Việt Nam chịu ảnh hưởng biển Đông và gió mùa (gió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam), không bị cao áp ngự trị thường xuyên

Mang Nảm Trang 9

Câu 15 Cho hình vẽ sau:

a Tính nhiệt độ tại chân núi của sườn đón gió và khuất gió? Biết nhiệt độ tại đỉnh núi là -50C và đỉnh núi cao 4500m

b Khí áp ở chân địa hình đón gió thường xuyên đo được 710 mm Hg Vậy khí áp ở đỉnh địa hình này là bao nhiêu? Biết rằng cứ lên 100m thì khí áp giảm 10 mm Hg

c Cho biết sự khác biệt về thời tiết giữa 2 sườn, sự khác biệt này do quy luật nào chi phối?

d Hình vẽ trên mô phỏng hiện tượng gì? Ở nước ta vào mùa hè có hiện tượng này

không, giải thích?

Trả lời

a Dựa vào hình vẽ ta thấy sườn A-B là sườn đón gió còn sườn B-C là sườn khuất gió

- Theo tiêu chuẩn không khí ẩm ( sườn đón gió A-B) cứ lên cao 100m thì nhiệt độ giảm 0,6oC, vậy núi cao 4500m thì nhiệt độ giảm 27 oC Vậy nhiệt độ chân núi của sườn đón gió là,

ta có: 27 oC-5 oC= 22 oC Vậy nhiệt độ chân núi của sườn đón gió 22 oC

- Theo tiêu chuẩn của không khí ẩm ( sườn khuất gió B-C) cứ xuống 100m thì nhiệt độ tăng 1 o

C, vậy núi cao 4500m thì nhiệt độ tăng 45 oC Vậy nhiệt độ chân núi của sườn khuất gió là, ta có: 45 oC- 5 oC= 40 oC Vậy chân núi sườn khuất gió có nhiệt độ 40 oC

b Đỉnh núi có độ cao 4500m nên khí áp sẽ giảm 450mmHg Mà Chân núi của địa hình đón gió có khí áp là 710mmHg nên ta có khí áp ở đỉnh núi là 710mmHg- 450mmHg=

260mmHg Vậy khí áp đỉnh núi của địa hình này là 260mmHg

C Sự khác biệt về thời tiết giữa 2 sườn

Sườn A-B là sườn đón gió nên thời tiết ở đây là mưa nhiều, độ ẩm không khí cao, còn sườn B-C là sườn khuất gió nên thời tiết khô nóng, ít mưa Sự khác biệt này do quy luật đai cao vì hai sườn này có sự khác nhau về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa theo độ cao của địa hình

D Hình vẽ trên mô phỏng hiện tượng gió fơn Ở nước ta vào mùa hè có hiện tưởng này Vào đầu mùa hè tháng 5-7, gió mùa Tây Nam có nguồn gốc từ Bắc Ấn Độ Dương di chuyển theo hướng Tây Nam xâm nhập và gây mưa lớn cho Tây Nguyên và dồng bằng Nam Bộ Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi dọc biên giới Việt- Lào, tràn xuống vùng đồng bằng

A

B

C

B

- Lượng mưa phân bố không đều theo vĩ độ

+ Khu vực xích đạo lượng mưa nhiều nhất do khí áp thấp, nhiệt độ cao, khu vực chủ yếu là đại dương và rừng xích đạo ẩm ướt, nước bốc hơi mạnh

+ Hai khu vực chí tuyến mưa ít do khí áp cao, tỉ lệ diện tích lục địa tương đối lớn

+ Hai khu vực ôn đới mưa trung bình, do khi áp thấp, có gió Tây ôn đới từ biển thổi vào + Hai khu vực cực mưa ít nhất, do khí áp cao, do không khí lạnh, nước không bốc hơi lên được

-Vùng ôn đới Nam bán cầu mưa nhiều hơn vùng ôn đới Bắc bán cầu vì vùng ôn đới Nam bán cầu diện tích chủ yếu là đại dương nên nước dễ bốc hơi gây mưa trong khi đó vùng ôn đới Bắc bán cầu diện tích đại bộ phận là lục địa

Câu 17 Kể tên các đới khí hậu theo trình tự từ xích đạo về cực? Việt Nam nằm trong đới khí hậu nào?

Trả lời

-Từ xích đạo về cực lần lượt có các đới khí hậu sau: Xích đạo, cận xích đạo, nhiệt đới, cận nhiệt, ôn đới, cận cực, cực

- Việt Nam nằm trong đới khí hậu: nhiệt đới (hoặc khu vực khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa)

Câu 18 Vì sao khí hậu nước ta mang nhiều đặc tính của khí hậu hải dương?

Trả lời:

- Nước ta tiếp giáp với vùng biển rộng lớn, nhiệt độ nước biển cao và đặc điểm hình dạng lãnh thổ, địa hình làm tăng khả năng ảnh hưởng của biển

- Các khối khí thổi vào nước ta khi qua biển được tăng cường độ ẩm, mang lại lượng mưa

và độ ẩm lớn, khí hậu điều hòa hơn

II.CHỦ ĐỀ THỦY QUYỂN

Câu 1 Nêu nguyên nhân cơ bản sinh ra vòng tuần hoàn nước và ý nghĩa của vòng tuần hoàn đó?

Trả lời

-Nước từ Đại dương, sông hồ bốc hơi do nhiệt độ cao hơi nước bốc lên cao gặp nhiệt độ thấp thành mây, mây theo gió vào lục địa cho mưa , mưa rơi xuống thành dòng chảy (một phần thấm xuống đất tạo mạch nước ngầm) một phần tụ lại ở hồ đầm, rồi sau đó lại chảy ra biển thành một vòng tuần hoàn

Tóm lại vòng tuần hoàn của nước là do các nguyên nhân nhiệt độ (nguồn năng lượng bức

xạ Mặt Trời), gió, địa hình, đất, khí áp

Mang Nảm Trang 11

-Ý nghĩa của vòng tuần hoàn nước trên Trái Đất:

+ Thúc đẩy quá trình trao đổi vật chất và năng lượng góp phần duy trì và phát triển sự sống trên Trái Đất

+ Phân phối, điều hòa lại nguồn nhiệt ẩm giữa đại dương và lục địa, giữa các vùng ẩm ướt

và vùng khô hạn thuận lợi cho sự sống trên Trái Đất

+ Tác động sâu sắc đến khí hậu, chế độ thủy văn làm thay đổi địa hình, cảnh quan trên Trái Đất

+ Cung cấp nước cho sinh hoạt, cho nông nghiệp, cho sản xuất công nghiệp…

Câu 2 Nêu sự giống nhau giữa vòng tuần hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn của nước trên Trái Đất Trình bày và giải thích sự thay đổi độ muối ở đại dương theo vĩ độ?

Trả lời

-Sự giống nhau giữa 2 vòng tuần hoàn nước là:

+ Đều là các vòng tuần hoàn khép kín

+ Đều có 2 quá trình: bốc hơi và nước rơi

+ Đều có tác nhân chính là bức xạ Mặt Trời

- Độ muối trung bình của nước biển là 35‰ nhưng có sự thay đổi theo vĩ độ

+ Dọc Xích Đạo, độ muối là 34,5‰

+ Vùng chí tuyến, độ muối lên tới 36,8‰

+ Gần hai cực, độ muối chỉ còn 34‰

- Khu vực xích đạo, do có lượng mưa lớn và là nơi có nhiều cửa sông lớn đổ ra biển nên

độ muối không cao

- Khu vực chí tuyến có nhiệt độ cao, độ bốc hơi lớn Đồng thời có sự thống trị của khối không khí chí tuyến và áp cao cận chí tuyến mưa rất ít nên độ mặn cao tới 36,8‰

- Khu vực gần cực nhiệt độ thấp quanh năm, độ bốc hơi kém và có nhiều băng tan nên độ muối thấp

Câu 3 Vì sao sông Von-ga có mùa lũ không trùng với mùa mưa?

- Lượng mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn

- Hình thái sông ngòi nhỏ, ngắn, dốc

- Sông trong nội địa, diện tích lưu vực nhỏ

- Rừng đầu nguồn nhiều nơi bị tàn phá

Mang Nảm Trang 12

- Yếu tố khác: nhiều hồ thủy điện xả lũ cùng lúc, bão, áp thấp…

Câu 5 Giải thích vì sao sông A-ma-dôn đầy nước quanh năm và lưu lượng nước trung bình lớn nhất thế giới?

Trả lời

Sông A-ma-dôn đầy nước quanh năm và có lưu lượng trung bình lớn nhất thế giới do: + Lưu vực sông nằm trong khu vực xích đạo, mưa rào quanh năm (đới khí hậu xích đạo và cận xích đạo)

+ Diện tích lưu vực lớn nhất thế giới (7 170 000 km 2), chiều dài thứ nhì thế giới là 6437

km

+ Có 500 phụ lưu nằm hai bên đường Xích đạo cung cấp nước

+ Nguyên nhân khác : chảy qua vùng đồng bằng rộng lớn và bằng phẳng, trong lưu vực sông còn nhiều rừng nên khả năng điều tiết lớn…

Câu 6 Tại sao chế độ nước sông Mê Kông điều hòa hơn chế độ nước sông Hồng?

Trả lời

- Giải thích:

+ Chế độ mưa, diện tích lưu vực: Sông Hồng ngắn hơn sông Mê Kông, diện tích lưu vực của sông Hồng nhỏ hơn diện tích lưu vực sông Mê Kông; lưu vực sông Hồng nằm gần trọn một chế độ khí hậu mưa mùa, trong khi đó lưu vực sông Mê Kông nằm ở các chế độ khí hậu khác nhau Do đó, lưu vực sông Hồng nhận được lượng mưa trong cùng thời gian, trong khi

đó lưu vực sông Mê Kông nhận được lượng mưa rải đều trong năm nên chế độ nước của sông

Mê Kông điều hoà hơn sông Hồng (sông Hồng và sông Mê Kông đều nhận nguồn tiếp nước

là nước mưa)

+ Địa thế: Sông Hồng dốc hơn sông Mê Kông (lòng sông Hồng chảy thẳng, sông Mê Kông chảy uốn khúc quanh co…) nên nước ở sông Hồng lên nhanh, rút nhanh hơn sông Mê Kông

+ Thảm thực vật: Thảm thực vật ở lưu vực sông Hồng bị tàn phá nhiều, trong khi đó ở lưu vực sông Mê Kông thảm thực vật còn khá lớn (phần trung lưu chảy qua nước Lào diện tích rừng còn nhiều), vì vậy khi nước mưa rơi xuống trong thời gian ngắn được đổ dồn xuống lòng sông Hồng, còn ở lưu vực sông Mê Kông nước mưa xuống tới mặt đất, một phần bị lớp thảm thực vật giữ lại, một phần theo các rễ cây thấm xuống đất nên dòng sông Mê Kông điều hoà hơn sông Hồng

+ Hồ, đầm: Sông Mê Kông có biển Hồ có tác dụng điều hoà chế độ nước sông

+ Hình thái mạng lưới sông dạng lông chim, mạng lưới kênh rạch chằng chịt; Sông Mê Kông có 8 cửa sông đổ nước ra biển còn sông Hồng có 3 cửa sông đổ ra biển…

Câu 7 Ở lưu vực của sông nước ta, rừng phòng hộ thường được trồng ở đâu? Vì sao?

Trả lời

Mang Nảm Trang 13

Thực vật ở lưu vực sông cũng góp phần điều hòa chế độ nước của sông Khi nước mưa rơi xuống, một phần lượng nước khá lớn được giữ lại ở tán cây, phần còn lại khi xuống tới bề mặt đất một phần được lớp thảm mục giữ lại, một phần len lỏi qua các rễ cây thấm dần xuống đất tạo nên các mạch nước ngầm, điều hòa dòng chảy cho sông ngòi, giảm lũ lụt Rừng

phòng hộ thường được trồng ở đầu nguồn các con sông để ngăn bớt nước dồn xuống sông khi

có mưa lớn, tăng nguồn nước ngầm để cung cấp nước cho sông vào mùa khô

Câu 8 Vì sao "sống chung với lũ" là cách ứng xử tốt nhất đối với tự nhiên ở đồng bằng sông Cửu Long ?

Trả lời

Lũ ở đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu do hệ thống sông Cửu Long mang lại trong mùa mưa "sống chung với lũ" là cách ứng xử tốt nhất đối với tự nhiên ở đồng bằng sông Cửu Long vì:

- Sông Cửu Long dài, diện tích lưu vực lớn, dạng lông chim nên tập trung nước, tổng lượng nước lớn, có hồ Tônlêxap điều tiết nước, nên lũ tương đối điều hòa và kéo dài trong nhiều tháng

- Từ lâu đời, người dân đã thích ứng với mùa lũ Mùa lũ mang lại nhiều lợi ích như: tôm,

cá, phù sa ngọt, nước ngọt rửa phèn, mặn trong đất, Đã từ lâu, các tập quán sản xuất,

ngành nghề, giống cây trồng và nếp sống của người dân được định hình

- Do địa thế thấp, địa hình bằng phẳng, nền vật liệu vụn bở, lượng nước tập trung quá lớn trong mùa lũ và tác động của thủy triều, nên ở đồng bằng sông Cửu Long khó có thể đắp đê dọc theo các hệ thống sông, chỉ có thể đắp đê bao theo từng vùng

Câu 9 Việc xây dựng các đập thủy điện trên sông có tác động như thế nào đến kinh

tế xã hội và môi trường – tự nhiên nước ta?

Trả lời

- Tích cực: tạo năng lượng điện với giá rẻ phục vụ sản xuất và sinh hoạt, các hồ chứa sử dụng được tổng hợp tài nguyên nước (ngăn lũ, tưới ruộng, nuôi thủy sản, du lịch), giải quyết được một phần việc làm cho người lao động

- Tiêu cực: giải quyết nhiều vấn đề phức tạp như việc tái định cư dân chúng sống trong vùng hồ chứa, các đập thủy điện gây phá vỡ sự cân bằng của hệ sinh thái xung quanh, ảnh hưởng đến môi trường của dòng sông bên dưới, Việc xây đập tại vị trí địa lý không hợp lý hoặc không đảm bảo chất lượng có thể gây ra những thảm hoạ như vỡ đập…

Câu 10 Trình bày quy luật hoạt động của dòng biển trên Trái Đất?

Trả lời

- Các dòng biển nóng thường phát sinh ở hai bên xích đạo chảy về hướng tây, khi gặp lục địa thì chuyển hướng chảy về phía cực

- Các dòng lạnh thường xuất phát khoảng 30-400 thuộc khu vực bờ đông của các đại

dương rồi chảy về xích đạo

- Vùng gió mùa có các dòng biển đổi chiều theo mùa

- Các dòng nóng và lạnh chảy đối xứng nhau ở hai bờ các đại dương

Câu 11 Giải thích vì sao khi Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất thẳng hàng thì dao động thủy triều lớn nhất ( triều cường) còn khi Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất vuông góc thì dao động thủy triều nhỏ nhất (triều kém)?

Trả lời

-Khi Mặt trời, Trái đất và Mặt trăng thẳng hàng nhau thì dao động thủy triều lớn nhất vì lúc thẳng hàng nhau nó sẽ tập trung lực hấp dẫn lên thủy triều trên Trái đất, khiến cho thủy triều chịu sự hấp dẫn mạnh mẽ của Mặt Trời và Mặt trăng

-Khi Mặt trăng, Trái đất và Mặt trời ở vị trí vuông góc thì sự dao động thủy triều nhỏ nhất

vì ở vị trí vuông góc lực hấp dẫn sẽ bị phân tán và triệt tiêu lẫn nhau khiến cho dao động thủy triều chịu sự tác động yếu cùa lực hấp dẫn dẫn đến triều kém

Câu 12 Nguyên nhân sinh ra sóng thần và dấu hiểu nhận biết sóng thần?

Trả lời

-Nguyên nhân:

+Do động đất tại đáy biển từ sự va chạm của mảng lục địa và mảng đại dương

+Lở đất dưới đáy biển khiến nước bị chuyển dịch dưới ảnh hưởng của trọng lực để lấy lại

sự thăng bằng

+Núi lửa phun ngầm dưới biển khiến nước bị chuyển chỗ và có bão lớn

- Dấu hiện thực tế cảnh báo sóng thần sắp đến có thể quan sát bằng mắt thường:

+Có hiện tượng nước biển lùi về sau một cách đáng chú ý

+ Nghe âm thanh như tiếng huýt sáo

+ Có vệt sáng đỏ ở đường chân trời

+ Cảm thấy có hiện tượng động đất

+ Các bong bóng chứa khí gas nổi lên mặt nước, có cảm giác như nước đang bị sôi

+ Nước có mùi trứng thối như khí hydro sulfua hoặc có mùi xăng, dầu

+ Sự di chuyển của các loài động vật gần đó

+…

III.CHỦ ĐỀ THỔ QUYỂN VÀ SINH QUYỂN

Câu 1 Nguyên nhân nào dẫn tới sự phân bố của các kiểu thảm thực vật và nhóm đất chính theo vĩ độ và theo độ cao địa hình?

Trả lời

Mang Nảm Trang 15

- Sự phân bố của các thảm thực vật trên thế giới phụ thuộc nhiều vào khí hậu (chủ yếu là chế độ nhiệt, ẩm); chế độ nhiệt, ẩm lại thay đổi theo vĩ độ và độ cao, do đó các thảm thực vật cũng thay đổi theo vĩ độ và độ cao địa hình

+ Ở vùng núi, càng lên cao nhiệt độ càng giảm, lượng mưa và độ ẩm lại tăng đến một độ cao nào đó rồi mới giảm, kéo theo sự phân bố các vành đai thực vật và đất theo độ cao

+ Đất: chịu tác động mạnh mẽ của cả khí hậu và sinh vật nên sự phân bố đất trên lục địa cũng tuân theo các quy luật này

Câu 2 Tại sao nói sinh vật có vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất ?

Trả lời

Nói sinh vật có vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất vì:

- Thực vật cung cấp xác vật chất hữu cơ (cành khô, lá rụng…) cho đất

- Rễ thực vật bám vào các khe nứt của đá làm phá hủy đá

- Vi sinh vật phân giải xác vật chất hữu cơ và tổng hợp thành mùn – vật chất hữu cơ chủ yếu của đất

- Động vật sống trong đất như giun, kiến, mối…cũng góp phần làm thay đổi một số tính chất vật lí, hóa học của đất

Câu 3 Ảnh hưởng của con người đến sự phân bố sinh vật trên Trái Đất?

+ Làm tăng nguy cơ tuyệt chủng của các loài sinh vật

+ Làm giảm mật độ sinh vật ở nhiều nơi

Câu 4 Tại sao sinh vật tập trung vào nơi có thực vật mọc? Hãy cho biết và giải thích

độ phì của đất ở vùng núi cao và vùng đồng bằng?

Câu 5 Chứng minh các đặc tính lí, hóa và độ phì của đất khác nhau sẽ ảnh hưởng khác nhau tới sự phát triển và phân bố sinh vật?

Trả lời

Câu 6 Chứng minh khí hậu ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển và phân bố sinh vật?

- Nước và độ ẩm không khí: là môi trường thuận lợi, sinh vật phát triển mạnh

-Ánh sáng: quyết định quá trình quang hợp của cây xanh Cây ưa sáng phát triển tốt ở nơi

có đầy đủ ánh sáng, những cây chịu bóng thường sống trong bóng râm

IV.CHỦ ĐỀ QUY LUẬT ĐỊA LÍ

Câu 1 Trình bày sự phân bố các vòng đai nhiệt trên Trái Đất? Tại sao quy luật địa đới là quy luật phổ biến nhất trong lớp vỏ địa lí?

Trả lời

-Từ Bắc Cực đến Nam Cực có 7 vòng đai nhiệt:

+ Vòng đai nóng nằm giữa hai đường đẳng nhiệt năm +200

c của hai bán cầu (khoảng giữa hai vĩ tuyến 300

+ Hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh cực, nhiệt độ quanh năm đều dưới 00c

-Là quy luật phổ biến nhất vì: Quy luật địa đới được biểu hiện trong nhiều thành phần và cảnh quan địa lí trên Trái đất: sự phân bố các vòng đai nhiệt, các đai khí áp, các đới gió, các đới khí hậu, các nhóm đất và các thảm thực vật

Câu 2 Nêu giới hạn và thành phần của lớp vỏ địa lí Tại sao nói việc rừng bị phá hủy

sẽ ảnh hưởng đến các thành phần tự nhiên khác?

Trả lời

Giới hạn và thành phần của lớp vỏ địa lí

- Giới hạn:

Mang Nảm Trang 17

+ Giới hạn trên: từ giới hạn dưới của lớp ôdôn (độ cao 22-25km)

+ Giới hạn dưới: đáy vực thẳm đại dương hoặc xuống hết lớp vỏ phong hóa ở lục địa

- Thành phần: thạch quyển, khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thổ nhưỡng quyển xâm nhập và tác động lẫn nhau

* Giải thích

- Việc phá hủy rừng sẽ dẫn đến: khí hậu biến đổi; dòng chảy không ổn định gia tăng lũ lụt

và hạn hán; đất đai bị thoái hóa, xói mòn; địa hình bị xâm thực mạnh

- Nguyên nhân:

+ Do tất các các thành phần của tự nhiên đều đồng thời chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiến của nội lực và ngoại lực Vì thế chúng không tồn tại và phát triển một cách cô lập mà luôn xâm nhập vào nhau, trao đổi vật chất và năng lượng cho nhau

+ Nếu một thành phần thay đổi sẽ dẫn tới sự biến đổi của các thành phần còn lại và toàn

bộ lãnh thổ

Câu 3 Nêu ý nghĩa thực tiễn của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí?

Trả lời

- Cần nghiên cứu kĩ và toàn diện điều kiện địa lí của lãnh thổ trước khi sử dụng

- Dự báo trước những thay đổi của các thành phần tự nhiên khi tác động vào môi trường

để đề xuất các giải pháp tháo gỡ

- Sự can thiệp của con người: Sẽ làm thay đổi hoàn cảnh tự nhiên xung quanh, có thể dẫn tới những hậu quả trái với ý muốn của con người

Câu 4 Cho ví dụ để thấy được biểu hiện của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí?

Trả lời

Ví dụ: Khi thảm thực vật rừng bị con người tàn phá sẽ làm cho: Địa hình, đất bị xói mòn, rửa trôi dẫn đến đất bạc màu từ đất có hàm lượng dinh dưỡng cao thành đất trơ sỏi đá, làm cho khí hậu bị biến đổi, sinh vật sẽ kém phát triển hơn…

Câu 5 Phân biệt quy luật địa đới và quy luật phi địa đới?