Cach mng thang tam

BÁO CHÍ SÀI GÒN NÓI VỀ CUỘC TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNGTÁM NĂM 1945 Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước Việt Nam xuất phát từ việc giành lại chính quyền từ Phá

BÁO CHÍ SÀI GÒN NÓI VỀ CUỘC TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG

TÁM NĂM 1945

Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước Việt Nam xuất phát từ việc giành lại chính quyền từ Phát – xít Nhật và chuyển giao chính quyền từ tay vua Bảo Đại và chính phủ Trần Trọng Kim về cho Mặt trận Việt Minh (mặt trận liên minh chính trị, vũ trang do Đảng Cộng sản Đông Dương thành lập ngày 19/5/1941) Với tính chất và ý nghĩa to lớn đó, Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đi vào lịch sử dân tộc như một mốc son chói lọi, thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học Trong bài viết này, chúng tôi trình bày kết quả khảo sát về báo chí Sài Gòn nói về Cách mạng tháng Tám năm 1945 để góp thêm một cách nhìn từ nguồn sử liệu báo chí Tuy nhiên, cũng cần lưu ý, nguồn tài liệu mà chúng tôi khảo sát là các nhật báo ra đời trong thời điểm lịch sử đang hết sức rối ren, phức tạp, có sự tồn tại của rất nhiều các

tổ chức, các thế lực với những quan điểm đối kháng Vì vậy khi tiếp xúc với nguồn sử liệu này cần có cách nhìn khoa học, cách xử lý thỏa đáng và sử dụng đúng đắn

1. Qua khảo sát danh mục các nhật báo Sài Gòn tại Thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, vào thời điểm diễn ra sự kiện “Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945” tại Sài Gòn không có bất cứ một tờ báo nào tồn tại, mãi đến khoảng cuối năm 1945 mới ra đời tờ Phục Hưng (số đầu tiên đề ngày 6/9/1945) và tờ Thiết Thực (cơ sở biên mục dựa vào số 2, ra ngày 24/11/1945) nhưng không có bất cứ một thông tin gì về cơ quan chủ quản (nơi đặt trụ sở, chủ nhiệm, chủ bút, thư ký…), đến năm 1946 xuất hiện thêm hai tờ là

Sự Thật, và Tân Việt Trong đó tờ Tân Việt cũng không có thông tin về cơ quan chủ quản, chỉ biết có trụ sở đặt tại số 52, Channer, Sài Gòn Tiến hành khảo sát trên các nhật báo này và một số nhật báo khác như Tia Sáng, Tiếng Chuông, Thời Luận…trong các thời điểm khác nhau, chúng tôi nhận thấy: mặc dù không

có bất cứ một bài chuyên biệt nào nói về cuộc tổng khởi nghĩa này nhưng qua

thao tác bóc tách ra từ các bài viết chung về tình hình chính trị - xã hội lúc bấy giờ những nội dung có liên quan đến cuộc tổng khởi nghĩa chúng tôi đã có được những kết quả như sau:

Nói về nguyên nhân dẫn đến tổng khởi nghĩa, bài viết “ Những vấn đề

trong bí mật Việt Nam” ra liên tục 17 kỳ trên báo Thời Luận1 (số 51, ra thứ hai,

15/8/1945) nêu: “trong thời kỳ Pháp – Nhựt thuộc, có hai sự kiện lịch sử quan

trọng mà người dân không ai có thể quên được: một là sự kiện gây căm thù cho dân tộc Việt Nam, để cuộc cách mạng Việt Nam quy tụ được tất cả tầng lớp nhân dân, không phân biệt giai cấp, đảng phái, tôn giáo dưới lá cờ giải phóng.

Mà nguyên nhân sâu xa của nó là do nạn đói Bắc – Trung – Nam là một cơ thể duy nhất, đứt ruột thì lòng đau, thế mà Pháp và Nhựt vẫn không hiểu tới nên chánh sách chia rẽ dân tộc đã làm người Việt Nam thâm thù Trong khi lúa tốt ở Nam Việt bị Pháp – Nhật đem thay thế than trong nhà máy điện, máy xay thì ở Bắc Việt đồng bào nhịn đó” Bài “so sánh thái độ của “chính phủ bồ nhìn Trần Trọng Kim” với thái độ của “chính phủ tranh đấu Hồ Chí Minh” 2 đối với Pháp kiều (dài 2 trang trên tờ báo khổ lớn, báo Thiết Thực, số 12, ra ngày 17/1/1946)

nói về hoàn cảnh dẫn đến cuộc khởi nghĩa ngày 25/8/1945 tại Sài Gòn: “dựa

vào cuộc biểu tình Mừng Độc – lập do Tổng hội công chức Hà Nội tổ chức ở nhà Hát Lớn, dựa vào lòng yêu nước của mười vạn dân chúng, dựa vào non mười khẩu súng lục mang ở chiến khu về, Thành bộ Việt Minh đã lợi dụng một

cơ hội tốt đẹp để đả đảo chính sách nhu nhược của Phan – Kế - Toại, đả đảo chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim và sửa soạn một cuộc “tổng khởi nghĩa” bằng “chiến thuật biểu tình”.

Miêu tả cuộc khởi nghĩa diễn ra ngày 25/8/1945 tại Sài Gòn trên tờ Thiết Thực3 (số 12, ngày 17/1/1946) có đoạn: “…hôm sau trời mưa rả rích, mấy trăm

1 Chủ nhiệm kiêm chủ bút: Nghiêm Xuân Thiện, thư ký tòa soạn: Nguyễn Vạn An, trụ sở đặt tại số 57, Nguyễn Du, Sài Gòn.

2 Chúng tôi trích nguyên văn, xin lưu ý nhiều khi trên các báo lỗi chính tả rất nhiều- tác giả

3 Không có thông tin về trụ sở và nhân sự của báo

anh em công nhân ở mấy xưởng ô tô Aviat, Stai do Việt Minh cầm đầu rầm rộ kéo vào Phủ Khâm Sai, yêu cầu Phan – Kế - Toại từ chức Phan – Kế - Toại, Nguyễn – Xuân – Chữ, Trần – Văn – Lai sau một hồi bàn cãi lấy cớ rằng không thể để cho máu Việt Nam chảy do người Việt Nam bắn, ra lệnh cho Bảo An không được xung đột với Việt Minh Do đó, một chính thể sụp đổ, Việt Minh ăn ngon một trận thắng không vất vả” Về việc quân Đồng minh vào giải giáp

quân Nhật, bài “Hữu xạ tự nhiên hương” trên báo Thiết Thực (số 7, ra ngày 29/11/1945) miêu tả: “sau ngày 19/8, mặc dầu trong thành phố lác đác đã có

người nghèo đói nằm lả, chết lịm dần ở các bờ hè Nhân dân nô nức may cờ và

kẻ biểu ngữ để hoan hô phái bộ Đồng Minh và giải bày tinh thần cương quyết giữ độc lập của mình Các phái bộ Đồng Minh lầm lượt đến, nhưng họ làm sao

ấy Họ chẳng hề báo trước cho chính phủ chúng ta để tổ chức cuộc đón rước.

và khi họ đến rồi thì thấy chừng như họ thờ ơ, dân chúng đã thấy tui tủi rồi mấy trận mưa, mấy ngày gió, cờ phai màu, biểu ngữ xác xơ, phu tục lộ dần dần dọn hết”.

Cùng viết về tình hình đất nước sau cuộc tổng khởi nghĩa, những thông tin trên báo Thiết Thực không khỏi làm cho người đọc cảm thấy vô cùng mâu thuẫn

khi bài “nhật ký viết ngày độc lập”(số 2, ngày 24/11/1945) nêu: “ Ngày độc lập

đây rồi! quà sáng tuy vẫn đắt nhưng ăn quả thấy ngon khác thường tôi như con

bê non, đi chơi thung thăng khắp chỗ, chờ giờ nghe chính phủ tuyên bố Tôi đã được nghe Hồ Chủ tịch nhắc lại những lời tuyên cáo của Wilson – Chính phủ Cách mạng Pháp Tôi đã được thấy hươ gươm báu và ấn tín của nhà vua vừa thoái vị Tôi đã nghe ông Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền khoe với quốc dân đã được đi vào cổng chính từ cửa Ngọ Môn” Nếu ở bài trên có thái độ hoan hỉ cho

ngày độc lập ở Việt Nam thì ngay lập tức, trong số ra tiếp theo của báo này lại

xuất hiện nội dung: “dân chúng đều mừng rỡ, reo hò nhảy múa, với sự tuyên

truyền ầm ĩ đó, dân chúng Việt – Nam đã mê man, sảng sốt, sung sướng đến cực điểm Trong tuần lễ vàng, nhiều bạn buôn thúng bán mẹt cởi giải yếm lấy đôi

vòng khuyên, gia tài độc nhất của bạn vứt vào hòm quyên không luyến tiếc Các bạn hi vọng với sự hi sinh ấy, Bộ quốc phòng sẽ có đủ võ khí để bảo vệ đất nước Bốn tháng qua, dân chúng bắt đầu tỉnh giấc mơ, chờ mãi không thấy bộ đội Việt Minh ra mắt quốc dân Họ chỉ thấy liên quân Anh giúp thực dân pháp chém giết đồng bào ở Nam Việt Chờ mãi không thấy máy bay Việt Minh, xe tăng Việt Minh, họ chỉ thấy máy bay Pháp tấn công trận tuyến dân quân trong các miền Lục tỉnh và Trung Việt” Báo Thiết Thực đã nêu lập trường quan điểm

của mình đó là: trung lập không phải là không được phê bình, không phải là

nhắm mắt theo càn chính phủ Dù tự nhận mình trung lập nhưng những nội

dung đăng tải trên mặt báo lại luôn tỏ thái độ gây bất lợi cho chính quyền Việt

Minh với những lời nhận xét hết sức ấu trĩ Ví dụ như bài “Nội loạn sẽ đưa

chúng ta đến đâu” có đoạn: “cuộc tổng khởi nghĩa đã đưa đất nước chúng ta đến thảm cảnh “nội loạn” – về mặt ngoại giao: mất hết tín nhiệm của ngoại quốc; về mặt quốc phòng: hết sức lợi cho việc xâm lăng của pháp; về nội trị: cố nhiên là khốn đốn; về mặt kinh tế: không ai làm ăn gì được, kỹ nghệ, thương mại, công nghiệp đình trệ hết; kết quả: mắt độc lập, dân tộc đi đến chỗ diệt vong”

Những nhận định về kết quả của cuộc tổng khởi nghĩa, cũng như những bài viết đề cập đến tình hình miền Nam Việt Nam sau cuộc chiến cũng được thể hiện khá phong phú trên mặt báo, với nhiều ý kiến, nhiều cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau, thậm chí là đối lập nhau Ngay sau khi diễn ra cuộc tổng khởi nghĩa, và khi thực dân Pháp chưa quay trở lại xâm lược Việt Nam, thông tin trên

Tờ Phục Hưng do Như Hoa làm chủ bút (số 1, ngày 6/9/1945 ) đã tỏ ra khá ủng

hộ chính phủ của Mặt Trận Việt Minh khi đăng tải lời chủ tịch Hồ Chí Minh:

“Nhân dân Việt Nam hoan nghênh quân đồng Minh kéo vào Việt Nam để tước khí giới quân Nhật; Nhưng cương quyết phản đối quân pháp kéo vào Việt Nam

vì mục đích của họ chỉ là hãm dân tộc Việt Nam vào vòng nô lệ một lần nữa” và

đăng tải lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh: “hỡi Đồng bào! – hiện một số

quân Pháp đã lọt vào nước ta Đồng bào hãy sẵn sàng đợi lệnh chính phủ chiến đấu! – chủ tịch Hồ Chí Minh” Thì đến năm 1946, khi thực dân Pháp đã có mặt

trên đất nước Việt Nam, cục diện chính trị có sự thay đổi thì thái độ của báo chí Sài Gòn cũng có sự thay đổi theo Tờ Tân Việt (số 1, ra thứ năm, ngày

24/1/1946), trong bài: “Ấy lời phi lộ” coi việc phát - xít Nhật đầu hàng Việt Minh là một chiêu bài khi nhận định: “Sau khi bại trận, đầu hàng trong trận

“Việt Nam tổng khởi nghĩa” họ giao chánh quyền cho một nhóm người Nam.

Đã đưa sung đạn cho lại tặng thêm “món quà độc lập” để khuấy động thêm nữa Họ chỉ giả mặt đạo đức thô, xúi dục cho ta và người Pháp xung đột vì trong thâm tâm họ cũng dư biết các Liệt – cường còn để nước Pháp đô hộ, cho

ta chưa được độc lập Lấy không được cũng khuấy cho hôi, đáng ghê thay ngón quỷ quyệt của mấy anh lùn” Thì ở bài “chính sách của Việt Minh hay là Việt Minh thất sách” (báo Tân Việt số 13, năm thứ nhất, ra thứ tư, ngày 13/1/1946)

lại cho rằng Mặt trận Việt Minh giành được chính quyền là do: “tình hình nguy

cấp, Nhựt – Bổn hết sợ mất quyền lợi nên ra mặt đại ân, tung hô cho Việt Nam độc lập Chánh phủ Trần Trọng Kim vừa thành lập, Nhựt – Bổn lại đầu hàng Đồng Minh Việt – Minh nhanh tay lên cướp quyền, rồi liền buộc Bảo Đại từ ngôi Hối hả như vậy là có ý cho mất tích một chánh phủ của Nhựt – Bổn bảo trợ, cho Việt Nam mau ra mặt dân – chủ - cộng – hòa, để dễ bề điều đình với các nước dân chủ của Đồng – minh: Tàu, Nga, Anh, Mỹ” 4 Khác với hai cách

nhận định trên, bài “Nhơn ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Tám của Việt Minh

hoàn toàn thất bại ở thủ đô Nam Việt - Cách mạng Tháng Tám hay là …một kỷ

- niệm không vinh – diêu”(số 1298 của báo Phục Hưng5, ra thứ năm, ngày

24/8/1950) lại cho rằng: “ngày 19/8 dương lịch – ngày Việt Minh gọi là để kỷ

niệm “Cách mạng tháng Tám” mà họ cho là một ngày đáng ghi nhớ để đánh dấu sự thành công của cuộc cách mạng do họ cầm đầu đem độc lập về cho xứ

sở và dân tộc Việt Nam Sự thật ra sao? – Ngày 19 tháng 8 dương lịch 1945,

4 Chúng tôi trích nguyên văn, xin lưu ý nhiều khi trên các báo lỗi chính tả rất nhiều- tác giả

5 Gám đốc: Hiền Sĩ, chủ bút: Như Hoa

Việt Minh không có thành công gì hết, vì một lẽ rất dĩ nhiên: không có kẻ bại làm sao có kẻ thắng? nói một cách khác hơn: sở dĩ Việt Minh đã làm nên chuyện ngày 19 tháng 8 là nhờ ảnh hưởng của ngày mùng 9 tháng 3 trước đó, ngày Nhựt- Bổn cướp lấy chánh quyền trong tay người Pháp, các ủy ban và tổ chức cách mạng của Việt Minh mọc lên như nấm từ thành thị đến thôn quê hẻo lánh” Và cho rằng “với lực lượng của Nhựt ở Đông Dương thời đó, quân đội Pháp còn phải thua thay huống hồ Việt Minh làm sao đương đầu với họ nổi nếu

họ thực sự đàn áp Dân tộc Việt Nam chỉ thực sự được giải phóng sau ngày mùng 8 tháng 3 năm 1949, ngày Đức Quốc trưởng Bảo Đại nhứt quyết cầm lái con thuyền quốc gia bằng cách ký kết với chánh phủ Pháp bản hiệp ước quy định nền độc lập của Việt Nam hiện đang lần hồi thiệt hiện”.

Mặc dù đã tự khẳng định “Tân Việt là cơ quan chung của các bạn tri thức

trong nước, sẵn sang đem tài sức ra giúp đỡ quốc gia, chớ không theo đảng phái nào cả” nhưng lại đưa ra những lời lẽ nhận xét chủ quan, có thái độ thân

Pháp, ủng hộ việc Pháp quay trở lại cai trị đất nước khi đưa ra những lời lẽ ca

ngợi công lao của thực dân Pháp: “Đất nước Việt Nam đã đành là của người

Việt Nam, nhưng công và tiền mà 80 năm Pháp đã đem đến để khai phá đồn điền, tạo lập kỹ nghệ sẽ hủy bỏ đi sao? Thì Pháp tiếp sức với Đồng – minh đánh giặc lại trở thành thất giặc, Pháp cũng tự nhìn nhận bấy lâu nay có sai lầm: huê lợi chung phân chia không đều đủ - vậy kể từ nay sẽ công bình hơn; lâu nay quyền chính trị cũng gôm về tay Pháp, vậy từ đây Đông Dương sẽ đổi lại tự trị, không tùng bên Pháp nữa Và người Pháp với người Nam sẽ chia quyền mà cai quản Nhưng người Nam chưa đủ kinh nghiệm nên nhường lại cho Pháp chức ứng viên trong ba kỳ và thượng sứ ở Đông Dương Nên nhờ nước Pháp bảo vệ Đông Dương và cũng nên nhường việc ngoại giao cho thượng sứ Pháp ở Đông Dương lãnh lấy” – Tân Việt nhận xét: “lý lẽ của Pháp quốc chặc chịa và rành mạch, lại thêm đa số quốc – dân – Việt – Nam cũng nhìn nhận là mình chưa đủ

tư cách để hưởng độc lập hoàn toàn, cuộc thí nghiệm sáu tháng qua vẫn còn

đang bày diễn cũng đủ hiểu Việt Minh thất sách” Và tỏ ra rất tin tưởng vào lời

hứa của kẻ đã hơn 80 năm đô hộ đất nước: “Chánh phủ Pháp đã nhìn nhận cái

lối sai lầm ngày xưa làm cho Pháp – Nam chia rẽ và đã lấy danh dự hứa cho ta được tự trị, người Pháp đã sẵn sang tha thứ cho những kẻ lầm lạt, quên những việc đã qua, không coi ta là kẻ thù mà lại kể ta như người bạn thì ta còn đợi gì nữa mà không kết chặt dây thân ái giữa hai bên để kiến thiết lại nước nhà, đem lại hòa bình, hạnh phúc cho quốc dân” Hay “Giành được chính quyền, với mấy khẩu hiệu êm tai, chương trình vĩ đại, Việt - Minh lôi kéo được một số đông thanh niên non lòng, nhẹ dạ để làm hậu thuẫn, để đốc kháng chiến sau này Dẫu họ thành thật có nhiệt tâm với tiền đồ quốc gia, nhưng với trình độ dân chúng thấp kém thì cố gắng mấy cũng vô ích mà thôi…cuộc kháng chiến mấy tháng nay đem lại kết quả khốc hại cho đồng bào ta ra sao ai ai cũng rõ hết, càng khốc hại hơn nữa là một bọn thừa nước đục thả câu, lợi dụng hai tiếng kháng chiến để quyên tiền, sung công, cướp của, đốt nhà của dân chúng”.

Trên mặt báo này cũng xuất hiện lời kêu gọi “hỡi các vị thủ lãnh Việt Minh!

Nếu các vị thật tình thương mến quê hương xứ sở, chúng tôi mong các vị sớm ngưng cuộc kháng chiến vô ích này đi, vì càng kháng chiến càng làm hại thêm cho đồng bào đã cũng khổ lắm rồi” (Trích trong bài “Ấy lời phi lộ” đăng trên

số 1, thứ năm, Ngày 24/1/1946)

Liên quan đến vấn đề về mối quan hệ Việt – Pháp sau cuộc tổng khởi nghĩa

19/8/1945, cũng trong loạt bài viết “những vấn đề trong bí mật Việt Nam” ra

liên tục 17 kỳ trên tờ Thời Luận đã có những thông tin như: trong số 47 (ra thứ

năm, ngày 11/8/1955): “Mặt trận Việt Minh ra đời nhằm chống lại quân Đồng

minh trên lãnh thổ Việt Nam sau này, nhưng những lãnh tụ kháng chiến Pháp ở Viễn Đông như Sainteny cũng không bao giờ coi mặt trận Việt Minh là đối phương mà còn coi là bạn đường chiến đấu Nhựt bành trướng lãnh thổ khắp Á Châu, phá hạm đội Mỹ trong hải phận Trân Châu Cảng Nhựt trong các nước bị Nhựt chiếm đóng càng khuyến khích mặt trận Việt Minh hành động…đó cũng là

nguyên nhân làm cho người Việt Nam căm hờn người Pháp, làm cho Đồng Minh mất tín nhiệm Pháp Khiến Mặt trận Việt Minh – một tổ chức chánh trị đầu tiên là một mặt trận Quốc gia – biến thành ổ cộng sản làm cho 1 tiểu đội

28 người thành đạo binh lớn mạnh sau nầy vừa đánh Pháp vừa đánh Quốc gia” Những mâu thuẫn ngay trong cùng một tờ báo và trong cùng một chùm

bài viết được thể hiện rõ, nếu như ở số 47, nói về quan hệ Việt – Pháp trước và

sau cuộc tổng khởi nghĩa 19/8/1945 là “những lãnh tụ kháng chiến Pháp ở Viễn

Đông như Sainteny cũng không bao giờ coi mặt trận Việt Minh là đối phương

mà còn coi là bạn đường chiến đấu” thì đến số 48 lại xuất hiện “Người Pháp khi ấy đã tỏ ra thù hận với người Việt Nam, họ ngóng chờ quân đội Anh tới sẽ dẫn dắt quân đội Pháp theo như lời tuyên bố của Đại tướng De Galle để bắt dân Việt Nam làm nô lệ nước Pháp không biết đến mấy thế kỷ nữa” Ngay trong

1 tờ báo, cùng nói về 1 vấn đề cũng có thái độ không giống nhau, thậm chí là mâu thuẫn Ý kiến này cũng khác hẳn so với những thông tin trên tờ Tân Việt

đã nêu trước đó, thể hiện sự không đồng nhất, thậm chí đối lập rõ rệt giữa các báo trong những thời kỳ lịch sử khác nhau Điều này chứng tỏ thông tin thể hiện trên mặt báo không hề khách quan như tinh thần cố hữu phải có của 1 sản phẩm báo chí, trái lại nó phụ thuộc rất nhiều vào tình hình chính trị, chế độ chính trị tại thời điểm mà thông tin được đăng tải

Tiếp tục khảo sát trên các nhật báo ở thời điểm cách xa thời điểm xảy ra cuộc tổng khởi nghĩa như Đời Mới, Tiếng Chuông, Dân Nguyện, Tia Sáng, Tự Quyết, Đối Diện nhưng cũng không tìm được nhiều thông tin về cuộc tổng khởi nghĩa Chỉ xuất hiện trên tờ Đời Mới (số 1295, thứ hai, ngày 21/8/ 1950) có nội

dung: “Ngày 19/8, ngày lễ Cách mạng tháng Tám của Việt – Minh, Thủ đô Sài

Gòn hoàn toàn yên tĩnh, bữa thứ bảy 19/8 vừa qua, Việt Minh hô hào cổ vũ dân chúng hãy cử hành cuộc lễ Cách mạng tháng Tám năm nay cho thật long trọng hai chữ “long trọng” của V.M có nghĩa giết cho thật nhiều, quấy rối cho thiệt dữ…nhưng suốt ngày 19/8/1950, Thủ đô Sài Gòn sống trong sự yên tĩnh hoàn

toàn, chợ búa vẫn họp đông đủ, xe vẫn thông đều đều…như thế cho biết quần chúng đã từ từ giác ngộ nhiều rồi, nên họ xa dần Việt Minh, không còn coi lịnh Việt Minh ra quái gì cả” và bài “thất bại chua cay của Việt Minh” với nội

dung: “Việt Minh cổ động lễ cách mạng tháng tám rất ồ ạt, để rồi rước lấy thất

bại chua cay: Dân chúng không theo, từ thành thị đến thôn quê, chợ nhóm, thợ

đi làm, xe cộ vẫn lưu thông, mặc dầu việt minh quen thói hăm he bắn giết nếu

ai bất tuân”.

2 Một số nhận xét

Căn cứ việc khảo sát các nhật báo Sài Gòn dựa trên danh mục báo chí Sài Gòn tại thư viện Khoa học Tổng hợp TpHCM, chúng tôi đã có những nhận xét

sơ bộ như sau: vào thời điểm diễn ra cuộc tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945, tại Sài Gòn không có tờ báo nào tồn tại Vì vậy mà những thông tin về cuộc tổng khởi nghĩa này đã không được phản ánh một cách kịp thời, nhanh chóng, liên tục ngay tại thời điểm diễn ra sự kiện mà phải qua một thời gian khá lâu, khi một số tờ báo ra đời thì những thông tin về sự kiện mới được giới báo chí nhắc lại Tuy nhiên, do tính chất đặc biệt của tình hình chính trị lúc bấy giờ nên thông tin được đăng tải cũng không nhiều không có một bài chuyên biệt nào để tái hiện lại không khí của những ngày tổng khởi nghĩa, những thông tin mà chúng tôi trình bày ở trên được bóc tách ra từ những bài viết chung về tình hình chính trị - xã hội ở Việt Nam lúc bấy giờ

Tuy vậy, thông qua những nội dung liên quan đến cuộc tổng khởi nghĩa được đăng tải trên mặt báo kết hợp với những tư liệu lịch sử chính thống hiện nay cũng phần nào giúp người đọc hình dung lại và có cách nhận xét, đánh giá

về tình hình đất nước sau khi diễn ra cuộc tổng khởi nghĩa lịch sử này Có thể thấy, trong những thời điểm khác nhau, với những mục đích chính trị khác nhau thì những thông tin được thể hiện trên mặt báo cũng khác nhau Xuất hiện nhiều nhất trên mặt báo vẫn là những bài viết có nội dung về tình hình đất nước sau

khi diễn ra cuộc tổng khởi nghĩa Trên cơ sở đối chiếu so sánh và phân tích chúng tôi thấy rằng đây là nguồn tư liệu của đối phương nên thực tế khó có thể giữ được tính khách quan, chân thực của một sản phẩm báo chí Nhận định về

sự kiện này trên các báo khá phong phú, không thống nhất về quan điểm, thậm chí trong cùng một tờ báo cũng có sự mâu thuẫn với nhau như đã trình bày ở trên Mặt khác, vì những diễn biến đa dạng, phức tạp, biến chuyển mau lẹ của thời cuộc cũng khiến cho báo giới Sài Gòn lúng túng trong việc phản ánh, nêu quan điểm, chính kiến về vấn đề Điều này là sự thách thức giới nghiên cứu sử học bởi lẽ, hiện thực chỉ có một trong khi nhận thức lịch sử lại có rất nhiều chiều hướng cho nên khi sử dụng các tài liệu đó phải hết sức thận trọng và có

sự đối chiếu, so sánh khách quan