Hơn nữa, trong bộ môn Tiếng Việt phân môn Luyện từ và câu Lớp 4 có nhiệm vụ cung cấp nhiều kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và rèn luyện kỹ năng dùng từđặt câu cho học sinh.. mới .Với tư
Trang 1
BÁO CÁO SÁNG KIẾN
I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN:
Trong xã hội ngày nay, cuộc cách mạng khoa học – công nghệ đã đạt đượcnhững thành tựu rực rỡ Loài người đang bước sang nền văn minh công nghệ thôngtin Sự tiến bộ của khoa học đòi hỏi cần có một đội ngũ con người năng động- sángtạo có tri thức Để đáp ứng nhu cầu đó, nền giáo dục không chỉ phải thay đổi vềnội dung mà cả phương pháp cho thích hợp với thời đại Đổi mới phương pháp dạyhọc có nghĩa là: Thầy tổ chức – hướng dẫn, trò hoạt động – phát triển Học tròđược xem là nhân vật trung tâm, là “ linh hồn ” của giờ học AKô- men – xi đã viết
“ Giáo dục có mục đích đánh thức chức năng nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, pháttriển nhân cách… Hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn học sinhhọc nhiều hơn ”
Trong chương trình giáo dục tiểu học hiện nay, phân môn Luyện từ và câu cùngvới các môn học khác trong nhà trường tiểu học có vai trò to lớn góp phần quantrọng trong việc giáo dục và phát triển toàn diện đối với học sinh tiểu học
Để học tốt các môn học khác trong chương trình Tiểu học nói riêng, ngay từlớp 1, học sinh phải học tốt môn Tiếng Việt Để viết, nói, nghe hiểu, và sử dụngTiếng Việt thành thạo, có kĩ năng thì học sinh phải biết dùng từ, đặt câu đúng, viếtđược một đoạn văn, bài văn
Để đáp ứng mục tiêu của môn Tiếng Việt trong chương trình bậc tiểu học là:
* Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói,đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi
* Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểubiết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học của Việt Nam vànước ngoài
* Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen gìn giữ sự trong sáng,giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xãhội chủ nghĩa
Đây là giai đoạn quan trọng nhất với một số kiến thức làm tiền đề để học sinhtiếp tục học lên các lớp trên
Hơn nữa, trong bộ môn Tiếng Việt phân môn Luyện từ và câu Lớp 4 có nhiệm
vụ cung cấp nhiều kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và rèn luyện kỹ năng dùng từđặt câu cho học sinh Cụ thể là:
1-Mở rộng, hệ thống hoá vốn từ trang bị cho học sinh một số hiểu biết sơ giản
về từ và câu
2- Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng dùng từ đặt câu và sử dụng dấu câu 3-Bồi dưỡng cho học sinh thói quen dùng từ đúng nói và viết thành câu, có ýthức sử dụng tiếng Việt văn hoá trong giao tiếp
Xuất phát từ những đặc điểm của sự phát triển tâm sinh lí học sinh tiểu học vàhọc sinh lớp 4 nói riêng, những đòi hỏi cấp bách của xã hội trong thời kì đổi
Trang 2
mới Với tư cách là người giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy vai trò, vị trí
to lớn của việc nâng cao chất lượng trong giờ học Luyện từ và câu để góp phầnnâng cao chất lượng Tiếng việt cho học sinh lớp 4 là rất cần thiết nhằm đáp ứng
nhu cầu phát triển toàn diện cho học sinh.Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Một số biện
pháp nâng cao chất lượng dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 4” Mong
rằng những biện pháp mà tôi đã làm và đã thành công sẽ được nhiều thầy cô biếtđến và cùng chia sẻ
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lí luận của vấn đề
Trang 3
- Xuất phát từ mục đích, mục tiêu giáo dục của cấp học, lớp học.
- Xuất phát từ vị trí ,nhiệm vụ và yêu cầu của phân môn Luyện từ và câu.
- Xuất phát từ một số tồn tại và vướng mắc trong quá trình dạy Luyện từ và
câu của cả giáo viên và học sinh
-Xuất phát từ kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy.
2 Thực trạng của việc dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 4 hiện nay
2.1 Thuận lợi
a Giáo viên:
- Nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên được tiếp thu các chuyênđề,tham gia tập huấn các buổi sinh hoạt chuyên môn, tiếpthu cập nhật phương phápdạy học mới do PGD tổ chức Đội ngũ giáo viên trẻ, năng nổ nhiệt tình giảngdạy,yêu nghề, có năng lực sư phạm
- Giáo viên có đầy đủ SGK, sách hướng dẫn và được học về sử dụng cácphương tiện dạy học hiện đại Trong những năm học vừa qua nhà trường chúng tôi
đã chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn học trong đó
có phân môn Luyện từ và câu
Phân môn Luyện từ và câu của lớp 4 nhìn chung ngắn gọn, cụ thể đã được giảmtải nhiều so với chương trình Từ ngữ - ngữ pháp của lớp 4 cũ, phân môn chỉ rõ 2dạng bài: Bài lý thuyết và bài tập thực hành với định hướng rõ ràng Những nămgần đây, do ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của phương pháp dạy họcnhằm nâng cao chất lượng giáo dục Phong trào đổi mới phương pháp dạy học đãđược phát động rộng rãi trong các trường Tiểu học của Tp Nam Định nói chung và
ở trường tiểu học Lộc Hòa nói riêng Giáo viên chúng tôi đã vận dụng phươngpháp theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh, qua đó đã đóng góp vào việcnâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh trong trường
Sau khi được tập huấn chuyên môn, tôi đã biết cách phối hợp nhịp nhàng, khoahọc và logic giữa kiến thức về từ và câu Sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cựcnhư kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật mảnh ghép, sơ đồ tư duy, bàn tay nặnbột vào dạy học
b Học sinh:
- Hầu hết các em học sinh đều ngoan ngoãn, chăm chỉ học tâm lại được sự quantâm của phụ huynh học sinh mua sắm cho con em các loại sách tham khảo, sáchhướng dẫn tương đối đầy đủ cũng góp phần nâng cao chất lượng của môn họcLuyện từ và câu nói riêng, môn Tiếng Việt nói chung
- Học sinh đã quen với phương pháp học tập mới từ lớp 1,2,3 nên các em đã biếtcách lĩnh hội và luyện tập thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên
- Các em học sinh đều được học rèn thêm 15 phút đầu giờ hoặc các tiết luyệnphụ đạo thêm trong tuần Từ đó giúp các em có khả năng sử dụng thành thạo cácbài tập thực hành và áp dụng linh hoạt vào các phân môn khác
2.2 Khó khăn
Trang 4là các em được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, đồ dùng học tập, cùng với sự tậntình của giáo viên các em thích tìm hiểu, khám phá kiến thức về tiếng mẹ đẻ
- Đa số HS của nhà trường là con em nông thôn Nhiều gia đình bố mẹ đi làm
ăn xa làm cho việc đi lại gặp gỡ trao đổi của giáo viên và gia đình học sinh gặpnhiều khó khăn, cũng như làm giảm sự quản lý cũng như giao lưu học tập của một
bộ phận học sinh trong trường Bên cạnh đó một số phụ huynh chưa thực sự quantâm đến con em mình còn có quan điểm “trăm sự nhờ nhà trường, nhờ cô giáo”cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của phân môn
Có nhiều học sinh chưa thật chú trọng khi học môn Tiếng Việt nói chung, mônLuyện từ và câu nói riêng Trong tâm tưởng của các em và một số phụ huynh họcsinh đều hướng cho con em mình học môn Toán nhiều hơn, coi nhẹ môn TiếngViệt,cho rằng các em chỉ cần đọc được, viết được là được Chính vì vậy nhiều họcsinh không hứng thú với môn học, thờ ơ với môn học và lệ thuộc vào các loại sáchtham khảo, sách bồi dưỡng, sách bài tập có sẵn đáp án, không chịu khó học, nhất làđối với phân môn Luyện từ và câu Do đó các em chưa thực sự hứng thú với mônhọc này
Vốn ngôn ngữ của các em còn khá hạn chế, trong quá trình dạy học môn Luyện
từ và câu lớp 4 Đặc biệt là khi chấm bài tập của học sinh tôi thường thấy các emthường sử dụng từ không chính xác, chưa phù hợp Cho nên hiệu quả bài làmkhông cao Một trong những nguyên nhân cơ bản đó là do vốn từ của các em cònnghèo, các em thường bí từ nên dùng từ sai, dùng từ một cách bừa bãi làm hỏnglàm sai ý của câu văn Các em cũng chưa biết khai thác và sử dụng từ ngữ mộtcách độc đáo sáng tạo để diễn tả những điều quan sát được, nhiều em chưa biếtcách thể hiện những cảm xúc, suy nghĩ của mình trước một sự vật hiện tượng.Trước những hạn chế nêu trên tôi đã đặt ra cho mình những giải pháp giúp họcsinh khắc phục những hạn chế đó để học sinh làm tốt hơn phân môn Luyện từ vàcâu
Theo kết quả khảo sát lần thứ nhất: vào cuối tháng 9 với bài ''Từ đơn - từghép'' kết quả thu được như sau:
Trang 5rõ rang, nhầm lẫn, chưa theo yêu cầu đề bài Chất lượng học sinh yếu còn nhiều và
số học sinh khá giỏi chưa cao
3 Nguyên nhân của những tồn tại yếu kém đó
- Vì cho rằng phân môn Luyện từ và câu là môn học khô khan, không gây được
hứng thú với học sinh Bên cạnh đó sự tập trung của học sinh lại chưa bền vững,khả năng tập trung chưa cao, hay nóng vội, khả năng ngôn ngữ còn thấp cũng làmảnh hưởng đến chất lượng môn học
- Mặc dù học sinh có đủ sách vở học tập nhưng nhiều em không chịu học màphụ thuộc hoàn toàn vào sách có đáp án được in, bán sẵn
- Cha mẹ học sinh không kịp thời khuyến khích, động viên con em học tập Thờigian dành cho việc học ở nhà còn ít Đa số học sinh lại có nguyện vọng cho con emhọc thiên về môn Toán nhiều hơn
- Bên cạnh đó còn một bộ phận học sinh hổng kiến thức từ lớp dưới, do khảnăng tiếp thu bài hạn chế, nên không thể hoàn thành hệ thống bài tập trên lớp
Từ những tồn tại nêu trên tôi đã rất băn khoăn và trăn trở, luôn suy nghĩ để tìm
ra nguyên nhân của chất lượng học môn Luyện từ và câu Mặc dù trong giảng dạyphân môn Luyện từ và câu có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn.Songkhó khăn nào cũng có hướng giải quyết, thuận lợi nào đều có thể phát huy được
Vì vậy tôi đã tìm tòi, nghiên cứu và cùng trao đổi với một số đồng nghiệp trong tổ,trong nhà trường Được sự hỗ trợ và giúp đỡ của đồng nghiệp, của lãnh đạo nhàtrường, thong qua cuộc họp Cha mẹ học sinh đầu năm học tôi mạnh dạn đề ra một
số biện pháp khắc phục, cách dạy phù hợp với nhận thức học sinh nhằm giúp họcsinh có hứng thú với môn học và nắm bắt bài một cách tốt hơn., nâng cao chấtlượng, hiệu quả của phân môn Luyện từ và câu ở lớp 4A năm học 2015-2016
III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Nghiên cứu kĩ nội dung chương trình, yêu cầu kiến thức, kỹ năng của phân môn Luyện từ và câu
1.1 Nội dung chương trình
Gồm 32 tiết ở học kỳ I và 30 tiết ở học kỳ II bao gồm các nội dung:
a) Mở rộng vốn từ: Phần này mở rộng và hệ thống hoá từ ngữ theo chủ điểm củatừng đơn vị học Cụ thể:
Trang 6
Chủ điểm 5: Tiếng sáo diều – “Đồ chơi - Trò chơi.”
Học kỳ II: 5 chủ điểm
Chủ điểm 1: Người ta là hoa là đất- “Tài năng - Sức khoẻ”
Chủ điểm 2: Vẻ đẹp muôn màu - Cái đẹp
Chủ điểm 3: Những người quả cảm - Dũng cảm
Chủ điểm 4: Khám phá thế giới “ Du lịch - Thám hiểm”
Chủ điểm 5: Tình yêu cuộc sống - Lạc quan yêu đời
b) Cấu tạo của tiếng, cấu tạo từ: Phần này cung cấp kiến thức sư giản về cấu tạocủa tiếng, từ:
- Cấu tạo của tiếng
- Thêm trạng ngữ cho câu
1.2 Yêu cầu kiến thức
a Mở rộng và hệ thống hoá vốn từ:
Môn Tiếng Việt có 10 đơn vị đọc thì phân môn Luyện từ và câu, mở rộng và hệthống hoá 10 chủ điểm đó
b Trang bị các kiến thức giảng dạy về từ và câu
* Từ - Cấu tạo tiếng
- Cấu tạo từ + Từ đơn và từ phức
+ Từ ghép và từ láy
- Từ loại
+ Danh từ
- Danh từ là gì?
- Danh từ chung và danh từ riêng
- Cách viết hoa danh từ riêng
Trang 7+ Câu cầu khiến
- Câu cầu khiến là gì?
- Cách đặt câu cầu khiến
+ Câu cảm
- Trạng ngữ là gì?
- Thêm trạng ngữ trong câu
+ Thêm trạng ngữ chỉ nơi chốn cho câu
- Thêm trạng ngữ chỉ thời gian cho câu
- Thêm trạng ngữ chỉ nguyên nhân, mục đích, phượng tiện trong câu
* Các dấu câu: Chấm hỏi, dấu chấm than, dấu 2 chấm, dấu ngoặc kép, dấu ngoặc đơn
1.3 Yêu cầu kỹ năng về từ và câu:
a Từ
-Nhận biết được cấu tạo của tiếng
- Giải các câu đố tiếng liên quan đến cấu tạo của tiếng
- Nhận biết từ loại
- Đặt câu với những từ đã cho
- Xác định tình huống sử dụng Thành ngữ - Tục ngữ
b Câu
- Nhận biết các kiểu câu
- Đặt câu theo mẫu
- Nhận biết các kiểu trạng ngữ
- Thêm trạng ngữ cho câu
- Tác dụng của dấu câu
- Điền dấu câu thích hợp
- Viết đoạn văn với dấu câu thích hợp
c Dạy Tiếng Việt văn hoá trong giao tiếp
Thông qua nội dung dạy Tiếng Việt 4, bồi dưỡng cho học sinh ý thức và thóiquen dùng từ đúng, nói viết thành câu và ý thức sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếpphù hợp với các chuẩn mực văn hoá
- Chữa lỗi dấu câu
- Lựa chọn kiểu câu: kiến thức, kĩ năng mà học sinh cần đạt đuợc và cũng như lànhiệm vụ mà người giáo viên cần nắm vững khi giảng dạy phân môn này
2 Nắm vững quy trình dạy Luyện từ và câu lớp 4
Cách d y theo 2 d ng b i lí thuy t v b i th c h nhạy theo 2 dạng bài lí thuyết và bài thực hành ạy theo 2 dạng bài lí thuyết và bài thực hành ài lí thuyết và bài thực hành ết và bài thực hành ài lí thuyết và bài thực hành ài lí thuyết và bài thực hành ực hành ài lí thuyết và bài thực hành
Trang 8
để các em tự tìm ra kiến thức mới phải học
Phương pháp gợi mở vấn đáp nhằm tăng cường kĩ năng suy nghĩ sáng tạo trongquá trình lĩnh hội tri thức và xác định mức độ hiểu bài cũng như kinh nghiệm đã cócủa học sinh Giúp các em hình thành khả năng tự lực tìm tòi kiến thức Qua đóhọc sinh ghi nhớ tốt hơn sâu sắc hơn
Yêu cầu khi sử dụng giáo viên phải lựa chọn những câu hỏi theo đúng nội dungbài học, câu hỏi đưa ra phải rõ ràng dễ dàng phù hợp với mọi đối tượng học sinhtrong cùng 1 lớp Giáo viên dành thời gian cho học sinh suy nghĩ Sau đó cho họcsinh trả lời các em khác nhận xét bổ sung Phương pháp này phù hợp với cả 2 loạibài lý thuyết thực hành
VD: Khi dạy bài Động từ (Tuần 9) yêu cầu tối thiểu của bài là học sinh phải nắmđược động từ là gì - Nhận biết động từ trong câu hoặc thể hiện qua tranh vẽ VD:
Anh nhìn trăng và nghĩ tới ngày mai…
Mươi mười lăm năm nữa thôi, các em sẽ thấy cũng dưới ánh trăngnày, dòng thác nước đổ xuống làm chạy máy phát điện; ở giữa biển rộng, cờ đỏ saovàng phấp phới bay rên những con tàu lớn
+ Hỏi: Tìm các từ chỉ hoạt động, trạng thái của anh chiến sĩ hoặc của thiếunhi?
+ Hỏi: Tìm các từ chỉ trạng thái của các sự vật:
- Dòng thác
- Lá cờ
+ Hỏi: Những từ đó thuộc loại từ gì? (động từ)
Trang 93.2 Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề
Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề là giáo viên đưa ra những tình huống gợivấn đề điều khiển học sinh phát hiện vấn đề hoạt động tự giác chủ động và sángtạo để giải quyết vấn đề thông qua đó mà kiến tạo tri thức rèn luyện kỹ năng
Tăng thêm sự hiểu biết và khả năng áp dụng lý thuyết vào giải quyết vấn đề củathực tiễn Nâng cao kỹ năng phân tích và khái quát từ tình huống cụ thể và khảnăng độc lập cũng như khả năng hợp tác trong quá trình giải quyết vấn đề
Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên cần chuẩn bị trước câu hỏi sao cho phùhợp với mục đích, yêu cầu và nội dung của bài đảm bảo tính sư phạm, đáp ứng vớicác đối tượng học sinh, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức để giải quyết vấn đề
mà học sinh đưa ra
VD: Khi dạy bài mở rộng vốn từ ''Đồ chơi - trò chơi'' Giáo viên đưa ra một sốthành ngữ - tục ngữ sau: ''Chơi với lửa'', ''Ở chọn nơi, chơi chọn bạn'', để học sinhlựa chọn cách giải quyết:
a Nếu bạn em chơi với một số bạn hư nên học kém hẳn đi
b Nếu bạn em thích trèo lên một chỗ cao chênh vênh, rất nguy hiểm để tỏ ramình gan dạ
Với tình huống (1) các em có thể chọn thành ngữ tục ngữ ''Ở chọn nơi, chơichọn bạn'' Nhưng với tình huống (2) các em cần chọn thành ngữ "Chơi với lửa"
* Tóm lại: Với phương pháp này giáo viên nên hiểu rằng trong cùng tình
huống sẽ có thể có nhiều cách giải quyết hay nhất để ứng dụng trong học tập, trongcuộc sống
Phương pháp trực quan là phương pháp dạy học trong đó có giáo viên sử dụngcác phương pháp nhằm giúp học sinh có biểu tượng đúng về sự vật và thu nhậnđược kiến thức, rèn luyện kỹ năng theo nội dung bài học một cách thuận lợi
Thu hút sự chú ý và giúp học sinh ghi nhớ bài tốt hơn, học sinh có thể khái quátnội dung bài và phát hiện mối liên hệ của các đơn vị kiến thức
Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát theo nội dung cần truyền đạt
VD: Khi dạy bài ''Đồ chơi - trò chơi'' giáo viên đưa ra 6 bức tranh trong SGK đểtìm ra các từ ngữ chỉ tên đồ chơi - trò chơi mà các em được mở rộng trong bài học Bức tranh 1: học sinh tìm từ đồ chơi: diều -Trò chơi : thả diều
Bức tranh 2: từ chỉ đồ chơi: Lồng đèn/ Trò chơi: Rước đèn
Trang 10
Bức tranh 3: từ chỉ đồ chơi: ''dây'' , ''nồi xoong'', ''búp bê/ Trò chơi: ''Nấu ăn'',''Cho bé ăn bột'', ''Nhảy dây''
Bức tranh 4: ………
*Tóm lại: Sử dụng phương pháp trực quan giảng dạy phân môn Luyện từ và câu
là rất quan trong vì sẽ khai thác triệt để các kênh hình của bài học nhờ đó mà giáoviên giúp học sinh nắm nội dung bài tốt hơn
3.4 Phương pháp rèn luyện theo mẫu
Phương pháp rèn luyện theo mẫu là phương pháp dạy học mà giáo viên đưa racác mẫu cụ thể qua dó hướng dẫn học sinh tìm hiểu các đặc điểm của mẫu, cơ chếtạo mẫu và thực hiện theo mẫu
Giúp học sinh có điểm tựa để làm bài đặc biệt là với học sinh trung bình và yếucòn đối với học sinh khá giỏi không bắt buộc phải theo mẫu để học sinh phát huytính tích cực chủ động
Ví dụ: Khi dạy bài" Mở rộng vốn từ: Ý chí- Nghị lực"
Học sinh thực hiện theo yêu cầu bài tập 1: Tìm các từ:
a) nói lên ý chí, nghị lực của con người
M: quyết chí
B) Nêu lên những thử thách đối với ý chí, nghị lực của con người
M: khó khăn
Đối với bài tập này, tôi tién hành như sau:
- Cho học sinh đọc nội dung, yêu cầu bài tập
- Gọi học sinh nêu yêu cầu bài tập 1a: Tìm các từ nói lên ý chí, nghị lực của conngười?
- Hỏi: Ai có thể tìm được?
- Học sinh có thể nêu theo sự hiểu biết của các em Nếu đúng, Giáo viên ghibảng và khen ngợi; nếu học sinh không tìm được, giáo viên đưa ra mẫu như sáchgiáo khoa sau đó cho học sinh thảo luận nhóm để tìm và ghi kết quả vào phiếu bàitập
3 5 Phương pháp phân tích
Đây là phương pháp dạy học trong đó học sinh dưới sự hướng dẫn, tổ chức củagiáo viên tiến hành tìm hiểu các dấu hiệu theo định hướng bài học từ đó rút ra bàihọc
Giúp học sinh tìm tòi huy động vốn kiến thức cũ của mình để tìm ra kiến thứcmới
Tạo điều kiện cho học sinh tự phát hiện kiến thức (về nội dung và hình thức thểhiện)
VD: Khi dạy ''Câu hỏi và Dấu chấm hỏi''
B1: Cho học sinh tìm các câu hỏi trong bài tập đọc ''Người tìm đường lên các vìsao'' Các em sẽ tìm được 2 câu:
1 Vì sao quả bóng không có cánh mà vẫn bay được?
2 Cậu làm thế nào mà mua được nhiều sách và dụng cụ thí nghiệm như thế?
Trang 11
Phân tích:
Hỏi: Câu hỏi (1) là của ai? (Xi - ôn - cốp - xki tự hỏi mình)
Hỏi: Câu hỏi (2) là của ai? (Bạn của Xi - ôn - cốp - xki hỏi)
Hỏi: Dấu hiệu nào giúp em nhận ra đó là câu hỏi ? (cuối câu có dấu chấm hỏi)giáo viên: Khi đọc câu hỏi phải nhấn mạnh vào ý cần để hỏi
Qua phân tích của giáo viên, học sinh rút ra đựơc bài học:
1 Câu hỏi (còn gọi là câu nghi vấn) dùng để hỏi về những điều chưa biết VD: Bạn đã học bài chưa?
VD: Có phải Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời không?
VD: Chú bé đất trở thành chú Đất Nung phải không?
VD: Bạn Hoa trở thành học sinh giỏi à?
2 Phần lớn câu hỏi là để hỏi người khác nhưng cũng có những câu để tự hỏi mình VD: Chiếc bút này mình đã mua ở đâu nhỉ?
VD: Vì sao Trái Đất lại quay nhỉ?
VD: Thứ mấy là sinh nhất của mình nhỉ?
3 Câu hỏi thường có các tư nghi vấn (có phải, không; phải không, à, )
Khi viết cuối câu hỏi có dấu chấm hỏi (?)
VD: Có phải Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời không?
VD: Chú bé đất trở thành chú Đất Nung phải không?
VD: Bạn Hoa trở thành học sinh giỏi à?
* Tóm lại: Trên đây là một số phương pháp dạy học mà tôi áp dụng trong giảng
dạy phân môn Luyện từ và câu Tuy nhiên tôi cũng nhận thấy rằng không có mộtphương pháp dạy học nào là tối ưu Mỗi phương pháp thường có mặt mạnh - mặtyếu của nó mặt mạnh của phương pháp này sẽ hỗ trợ cho mặt yếu của phươngpháp kia Cho nên để tránh nhàm chán cần phối kết hợp nhiều phương pháp giảngdạy phù hợp với nhiều đối tượng học sinh Có như vậy tiết học mới đạt kết quảcao
4 Các biện pháp tổ chức thực hiện
Để có thể thực hiện các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng của phân môn luyện từ vàcâu, trong quá trình giảng dạy tôi đã đúc kết được một số biện pháp sau:
Biện pháp thứ nhất : Dựa vào các mảng kiến thức đã phân chia ( Ở trên), tôi
xác định cho học sinh cũng như cho mình những yêu cầu cần đạt; những yêu cầucần nắm; những mảng kiến thức khó, những mảng kiến thức xuyên suốt quá trìnhhọc tập ở Tiếu học cũng như lên các cấp học khác để đi sâu, luyện tập kĩ trong cácgiờ luyện
Trang 12+ Ở phần này, Học sinh hay nhầm lẫn giữa một số từ ghép và từ láy
Chẳng hạn: - đi đứng, tươi tốt, hốt hoảng, học hỏi, mặt mũi, nhỏ nhẹ,… Hay: - hào hoa, hào hùng, hào hứng, hoan hỉ, căn cơ, bảo bối,…
Khi gặp các từ thuộc nhóm: "đi đứng, tươi tốt, hốt hoảng, học hỏi, mặt mũi,
nhỏ nhẹ,…" tôi cho học sinh phân tích các từ đó xem giữa các tiếng của từ có
quan hệ với nhau về nghĩa hay không Ví dụ: từ " đi đứng"; tiếng đi( chỉ hoạt động
tự di chuyển bằng chân của người và động vật) ghép với tiếng đứng( chỉ tư thế của người, thân thẳng, hai chân đặt trên nền và đỡ toàn thân) thành "đi đứng" để biểu thị
một ý nghĩa khái quát hơn mỗi tiếng( hoạt động di chuyển nói chung) Như vậy,qua phân tích ta dễ nhận ra nhóm từ này thuộc từ ghép( ghép tổng hợp)
Còn nhóm từ: hào hoa, hào hùng, hoan hỉ, căn cơ, chuyên chính, thành thực,
… nếu học sinh biết được đó là từ ghép thì tôi hỏi: Tại sao con biết? Còn nếu họcsinh không biết thì tôi cho học sinh biết đây là nhóm từ ghép Hán Việt có hìnhthức ngẫu nhiên giống từ láy, bởi vì mỗi tiếng trong những từ này đều có nghĩa Vídụ:
Hoan hỉ -> hoan có nghĩa là "vui"; hỉ: "mừng"
Ban bố -> ban có nghĩa là ban hành; bố: "công bố"
………
Tuy nhiên ở tiểu học, đây là mảng kiến thức được mở rộng và nâng cao;trong chương trình sách giáo khoa hiện hành ít gặp song một số từ rơi vào cáctrường hợp nói trên lại xuất hiện trong các đề thi khảo sát chất lượng học sinh; đềthi khảo sát học sinh năng khiếu,…nên đối với đối tượng học sinh khá giỏi thì giáoviên nên cho học sinh tiếp cận
b) Mảng từ loại: Gồm có: Danh từ; động từ; tính từ
Ngoài việc tìm ra những kiến thức cần nắm trong phần ghi nhớ,( Danh từ chỉ
sự vật; Động từ chỉ hoạt động trạng thái; còn tính từ chỉ đặc điểm, tính chất), Giáoviên có thể cho học sinh nhận biết ba từ loại này dựa trên những khả năng sau:
- Khả năng kết hợp của từ:
+ Danh từ có khả năng kết hợp với tất cả, những, các, mỗi, mọi,…này,
kia, đó,…Ví dụ: Tất cả những quyển sách đó…
+ Động từ có khả năng kết hợp với hãy, đừng, chớ,…Ví dụ: đừng đi
+ Tính từ có khả năng kết hợp với hơi, rất, quá, lắm,… Ví dụ: rất đẹp.
- Khả năng làm thành phần câu:
Trang 13
+ Danh từ thường làm chủ ngữ Khi làm vị ngữ, danh từ thường phải kết
hợp với từ là( Ví dụ: Em là học sinh).
+ Động từ thường làm vị ngữ và khả năng làm vị ngữ của động từ là không
hạn chế Động từ có thể làm chủ ngữ( Ví dụ: Chơi cờ rất thú vị.), nhưng khi đóng vai trò chủ ngữ, động từ mất khả năng kết hợp với đã, đang, sẽ, cũng, vẫn, cứ, hãy,
chớ, đừng,…
+ Tính từ thường làm vị ngữ nhưng khả năng này có hạn chế nhất định.Khi làm vị ngữ nó phải kết hợp với các hư từ như đã đang sẽ, rất, quá, lắm,…Chẳng hạn, ít khi nói:"ngôi nhà đẹp" mà thường nói:" ngôi nhà đẹp quá" hay:" ngôinhà rất đẹp" hoặc " ngôi nhà ấy đẹp" Tính từ cũng có thể làm chủ ngữ Ví dụ:
"Vui vẻ là liều thuốc bổ." nhưng khi đóng vai trò chủ ngữ, tính từ mất khả năng kếthợp với đã, đang, sẽ, rất, quá, lắm,…
* Nếu phần mạch kiến thức này giáo viên dạy được kĩ càng như vậy thìkhông những học sinh dễ phân biệt được động từ, tính từ mà khi xác định câuthuộc kiểu câu Ai làm gì? Ai thế nào? Hay Ai là gì? cũng rất thuận lợi Chẳng hạn:
Đọc đoạn văn sau và cho biết các câu đó thuộc kiểu câu Ai làm gì? Ai thế
nào? Hay Ai là gì?
"(1)Nổi bật trên hoa văn trống đồng là hình ảnh con người hoà với thiên nhiên.(2) Con người lao động, đánh cá, săn bắn (3)Con người đánh trống, thổi kèn.(4) Con người cầm vũ khí bảo vệ quê hương và tưng bừng nhảy múa mừng chiến công hay cảm tạ thần linh…(5)Đó là con người thuần hậu, hiền hoà, mang tính nhân bản sâu sắc."
Học sinh dễ dàng nhận ra câu 1 thuộc kiểu câu Ai là gì? Câu 2,3,4 thuộc kiểucâu Ai làm gì? Vì vị ngữ là các từ chỉ hoạt động( Động từ) Câu 5 thuộc kiểu câu
Ai thế nào? Vì vị ngữ là các từ chỉ đặc điểm, tính chất của sự vật( tính từ)
* Không những thế qua đây chúng ta cũng đã giúp học sinh hình thành suynghĩ ban đầu về sự chuyển loại của từ
Học được như thế khi gặp dạng bài tập củng cố và nâng cao: " Đặt câu để
từ lao động giữ các chức vụ ngữ pháp khác nhau ( chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ)?
Học sinh có thể làm được ngay:
- Lao động là vinh quang