Mức độ cần đạt: - Nâng cao năng lực đọc - hiểu một tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ - chiến sĩ Hồ Chí Minh - Thấy được tình yêu thiên nhiên và sức hấp dẫn về nghệ thuật trong một bài thơ c
Trang 1Tuần 23
Ngày soạn : 29/ 01/ 2018 Ngày dạy: 30/01/2018 Tiết 85
Văn bản: NGẮM TRĂNG
(Hồ Chí Minh)
I Mức độ cần đạt:
- Nâng cao năng lực đọc - hiểu một tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ - chiến sĩ Hồ Chí Minh
- Thấy được tình yêu thiên nhiên và sức hấp dẫn về nghệ thuật trong một bài thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh
II Trọng tâm kiến thức kĩ năng:
1 Kiến thức:
- Hiểu biết bước đầu về tác phẩm thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh
- Tâm hồn giàu cám xúc trước vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh ngục tù
- Đặc điểm nghệ thuật của bài thơ
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm bản dịch tác phẩm
- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
3.Thái độ: Có ý thức học tập, kính trọng và biết ơn đối với một nhà thơ, một vị tụ của dân tộc 4.Tích hợp: TV,TLV, môn Lịch sử…
5.Các năng lực cần đạt: Năng lực phân tích, năng lực cảm thụ, năng lực hỏi đáp….
II Chuẩn bị:
1 GV:
- Phương pháp: Đàm thoại - giải thích
- Phương tiện: - Sưu tầm tư liệu, tìm hiểu về tập “Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh
-Sử dụng tranh ảnh, phim tài liệu về Bác
- Giáo án, SGK, SGV, tài liệu tham khảo
2.HS: Bài chuẩn bị, SGK.
III Các bước lên lớp:
1 Ổn định: (1phút)
2 Kiểm tra: (3-5 phút)
3 Bài mới:
:* Giới thiệu bài mới (2 phút ): GV cho HS xem đoạn phim và nghe bài hát “ Bài ca Hồ Chí
Minh”
* Hoạt động 1: (9-10 phút)
- GV giới thiệu vắn tắt về tác
giả
(?) Dựa vào chú thích SGK
hãy trình bày những hiểu biết
của em về tập thơ “Nhật kí
trong tù”?
- Là tập nhật kí bằng thơ chữ Hán, gồm 133 bài phần lớn là thơ tứ tuyệt
- Sáng tác trong tù
I/Đọc- Tìm hiểu chung:
1/Tác giả - Tác phẩm:
- Tập thơ “Nhật kí trong tù”:
- Bằng thơ chữ Hán
- Gồm 133 bài
- Sáng tác trong tù (8/1942-9/1943)
Trang 2-GV giới thiệu ảnh bìa tập
thơ
-Văn bản “ngắm trăng” rút ra
từ tập “Nhật kí trong tù”
-GV hướng dẫn đọc:
-GV đọc và gọi HS đọc
-GV gọi học sinh đọc phần
dịch nghĩa (ở màn hình)
(?)Em có nhận xét gì về đề tài
“ngắm trăng” trong văn học?
(?) Nhân vật trữ tình ngắm
trăng trong bài thơ nay là ai?
(?)Từ các dấu hiệu về hình
thức số câu,chữ, cách ngắt
nhịp em hãy xác định thể thơ
của bài ngắm trăng?
(?)Trong thơ thất ngôn tứ
tuyệt có thể tìm bố cục theo
mạch cảm xúc hay theo kết
cấu (khai-thừa-chuyển-hợp)
Theo em bài thơ này nên tìm
bố cục theo cách nào?
(?)Theo mạch cảm xúc bài
thơ có thể chia lam mấy phần,
nội dung chính cua từng
phần?
*Hoạt động 2: (17-18 phút)
9/1943)
- Thể hiện tâm hồn cao đẹp, ý chí cách mạng phi thương, tài năng nghệ thuạt xuất sắc
- Là viên ngọc quí trong kho tàng văn học Việt Nam
- HS đọc
- HS nhận xét cách đọc của bạn
- Trăng là đề tài phổ biến, quen thuộc trong văn học
- Trăng là nguồn cảm hứng, là tri
âm của muôn đời thi sĩ
- Nhân vật trữ tình tác giả Hồ Chí Minh
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Theo mạch cảm xúc của bài thơ
- Bố cục: 2 phần + Phần1( 2 câu thơ đầu): tâm trạng của Bác trước một đêm trăng đẹp
+ Phần 2( 2 câu thơ cuối): mối giao cảm giữa người và trăng
- HS đọc hai câu thơ đầu trong bản dịch thơ
- Thể hiện tâm hồn cao đẹp, ý chí cách mạng phi thương, tài năng nghệ thuạt xuất sắc
- Là viên ngọc quí trong kho tàng văn học Việt Nam
b/Văn bản “Ngắm trăng” trích trong tập thơ “Nhật kí trong tù”
2/Đọc- hiểu chú thích:
a/Đọc:
b/Chú thích:
3 Đọc, bố cục:
II Đọc, hiểu văn bản:
1/Tâm trạng của Bác trước
Trang 3-(?)Bài thơ đươc đặt trong
hoàn cảnh nào?
(?)Hai tiếng trong tù gợi cho
em cảm giác gì?
(?)Theo em con người thường
ngắm trong tâm trạng như thế
nào?
(?)Nhưng ở đây Bác ngắm
trăng trong một điều kiện rất
đặc biệt, em hãy cho biết điều
kiện đặc biệt đó là gì?
(?)Từ ngữ nào trong câu thơ
thể hiện điều đó?
(?)Tìm biện pháp nghệ thuật
sử dụng trong câu thơ.Từ đó
cho biết gì về hoàn cảnh của
Bác?
(?)Quan sát câu thơ thứ hai ở
phần phiên âm và phần dịch
thơ em có nhận xét gì về kiểu
câu?
(?)Kiểu câu nghi vấn ở đây
được dùng để làm gì?
(?)Hình ảnh thơ nào thể hiện
điều đó?
(?)Theo em hình ảnh “nại
nhược hà” dịch là “khó hững
hờ” hình ảnh thơ nào bộc lộ
cảm xúc mạnh mẽ hơn?
(?)Từ đó em hãy cho biết
trước cảnh đẹp của đêm trăng
Bác có cảm xúc, tâm trạng
như thế nào?
* GV giới thiệu và cho HS
xem đoạn phim trong tù
*GV bình tiểu kết và chuyển ý
- Trong tù
- Tù túng, ngột ngạt, bị gông cùm, đánh đập, mất tự do
- Con người thường ngắm trăng khi tâm hồn thư thái, an nhàn
- Bác ngắm trăng trong tù, người ngắm trăng đang là một tù nhân
-Trong tù, không rượu, không hoa
-Điệp từ (không)-nhấn mạnh sự thiếu thốn không hề có rượu và hoa cho sự thưởng ngoạn của con người
- Câu thơ dịch thuộc kiểu câu trần thuật
- Câu thơ phiên âm thuộc kiểu câu nghi vấn
- Vừa dùng để hỏi ( tác giả tự hỏi mình)
- Vừa dùng để bộc lộ cảm xúc của tác giả trước cảnh đêm đẹp
- Cảnh đẹp - khó hững hờ
- Hình ảnh “ nại nhược hà”
(biết làm thế nào, biết làm sao đây) bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ hơn
- Hình ảnh “khó hững hờ”
không thể hiện sự rung cảm mạnh mẽ mà có phần bình thản, hững hờ
- Tâm trạng xao xuyến, bối rối, lúng túng của tâm hồn nghệ sĩ rất nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên của Bác
- HS đọc
một đêm trăng đẹp:
- Trong tù, không rượu, không hoa
- Điệp từ nhấn mạnh sự thiếu thốn trong cuộc ngắm trăng
- Cảnh đẹp - khó hững hờ
-Tâm trạng xốn xang, bối rối trước vẻ đẹp của trăng của thiên nhiên
2/Mối giao cảm giữa người
và trăng:
- Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Tình yêu trăng, yêu thiên
Trang 4- GV gọi HS đọc hai câu thơ
cuối
(?)Tâm trạng bối rối khó hững
hờ trước cảnh đẹp của đêm
trăng đã biến thành hành động
nào của người tù?
(?)Sau giây phút xúc động,
bối rối ấy Bác đã ngắm trăng
Nhưng có cái khác trong hành
động ngắm trăng ở đây là gì?
(?)Người tù đã chủ động
hướng ra song cửa của nhà
giam để ngắm trăng sáng từ
đó thể hiện tình cảm gì của
Bác?
(?)Từ phòng giam tăm tối
người tù hướng tới vầng trăng
sáng, ngoài trời tự do từ đó
câu thơ còn thể hiện tình cảm
gì của Người?
(?)Dù trong hoàn cảnh tù đày
khắc nghiệt người tù vẫn vượt
lên trên hoàn cảnh, tâm hồn
tràn đầy cảm hứng trước cảnh
đẹp của thiên nhiên Qua đó
giúp em cảm nhận thêm được
điều gì ở Bác ?
(?)Cảm động trước tình cảm
của Người, ánh trăng khi ấy
đã có biểu hiện gì?
(?)Biện pháp nghệ thuật nào
đã được sử dụng ở đây và có
tác dụng gì?
(?)Ngoài biện pháp nhân hóa
trong hai câu thơ cuối tác giả
còn sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì?(chú ý ở bản phiên
âm)
(?)Tìm hình ảnh đối được sử
dụng trong câu thơ?( chú ý vị
trí các từ nhân, nguyệt )
- Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
- Để ngắm trăng người tù phải hướng ra ngoài song sắt nhà tù
- Thể hiện tình yêu trăng, yêu thiên nhiên tha thiết
- Tình yêu tự do
- Tinh thần lạc quan, yêu đời
- Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
- Nhân hóa ( trăng nhòm, ngắm)
trăng không còn là một vật thể
xa lạ mà trở nên có linh hồn gần gũi, thân thiết ghé xuống nhà giam để ngắm nhà thơ
- Nghệ thuật đối
- Đối trong từng câu (nhân-minh nguyệt), (nguyệt- thi gia)
- Đối hai câu với nhau ( nhân-nguyệt, minh nguyệt- thi gia)
- Mỗi chữ chỉ người và chữ chỉ
nhiên tha thiết
- Tình yêu tự do
- Tinh thần lạc quan
- Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
- Phép đối, nhân hóa
Trang 5(?)Hình ảnh song sắt nhà tù
chắn giữa người tù, nhà thơ
với vầng trăng có ý nghĩa gì?
(?)Em hãy cho biết phép đối
kết hợp với phép nhân hóa có
ý nghĩa diễn tả điều gì?
(?)Vì sao khi ngắm trăng và
được trăng ngắm người tù
bỗng thấy mình trở thành thi
gia?
(?)Trong bài “Tin thắng trận
“ sau này của Bác có câu
“Trăng vào cửa sổ đòi thơ” so
với câu “Trăng nhòm khe cửa
ngắm nhà thơ” em thấy có
những điểm nào giống nhau
trong hình ảnh Trăng và
Người?
- GV bình
- GV giới thiệu đoạn phim
tình yêu thiên nhiên của Bác
*Hoạt động 3: (3-5 phút)
(?)Qua quá trình phân tích em
nào có thể khái quát lại nét
nghệ thuật đặc sắc được sử
dụng trong bài thơ?
(?)Cảm nhận của em về tình
cảm của người tù Hồ Chí
Minh thể hiện trong bài thơ?
*Hoạt động 4 :
(?)Trăng là đề tài quen thuộc
trong thơ Bác, Hoài Thanh
nói “thơ Bác đầy trăng” Hãy
kể tên và đọc các bài thơ có
hình ảnh trăng của Bác mà em
biết?
trăng đặt ở hai đầu ở giữa là song sắt nhà tù
-Vừa có nghĩa đen, vừa có nghĩa tượng trưng Sức mạnh tàn bạo, lạnh lùng của nhà tù vẫn bức lực trước tâm hồn tự do của người tù cách mạng
- Trăng và người trở nên gần gũi, gắn bó, bình đẳng chan hòa với nhau như hai người bạn
- Vì: khi trăng xuất hiện người tù quên đi thân phận của mình, tâm hồn được tự do rung động trước cảnh đẹp thiên nhiên thì đó là tâm hồn của nhà thơ
* HS thảo luận nhóm
- Trăng đều tìm đến làm bạn với người
- Người đều trở thành nhà thơ
- Nghệ thuật đối, nhân hóa
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Hồn thơ giản dị, hàm súc
- Tình yêu thiên nhiên
- Phong thái ung dung của Bác trong cảnh tù đày
* HS lên trình bày phần sưu tầm của mình
(- Trung thu, đêm lạnh, đêm thu ( trong tập Nhật kí trong tù)
- Cảnh khuya (1947)
- Rằm tháng giêng (1948)
- Tin thắng trận (1948) )
trăng và người gắn bó thân thiết trở thành tri âm, tri kỉ
III Tổng kết:
1/ Nghệ thuật:
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Hồn thơ giản dị
- Ngôn ngữ hàm súc
2/Nội dung:
- Tình yêu thiên nhiên
- Tâm hồn, tư chất nghệ sĩ trong con người cách mạng
- Phong thái ung dung của Bác trong cảnh tù đày
IV/Luyện tập:(3-5 phút)
(- Trung thu, đêm lạnh, đêm thu ( trong tập Nhật kí trong tù)
- Cảnh khuya (1947)
- Rằm tháng giêng (1948)
- Tin thắng trận (1948) )
Trang 6- GV mở bài hát “Đêm trường
sơn nhớ Bác”
Hoạt động 4:
4.Hướng dẫn tự học:: (1-2p)
- So sánh hình ảnh trăng trong bài ngắm trăng và hình ảnh trăng trong các bài thơ khác của Bác mà
em biết?
- Học thuộc lòng và nắm nội dung, nghệ thuật của bài thơ
- Tiết sau học : " Đi đường "
TIẾT: 86 ĐI ĐƯỜNG
(Hồ Chí Minh)
I Mức độ cần đạt:
- Nâng cao năng lực đọc - hiểu một tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ - chiến sĩ Hồ Chí Minh
- Hiểu sâu hơn về nghệ thuật thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh
- Nắm được ý nghĩa triết lí sâu sắc của bài thơ
II Trọng tâm kiến thức kĩ năng:
1 Kiến thức:
- Tâm hồn giàu cảm xúc trước vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh thử thách trên đường
- Ý nghĩa khái quát mang tính triết lí của hình tượng con đường và con người vượt qua những chặng đường gian khó
- Vẻ đẹp của Hồ Chí Minh ung dung, tự tại, chủ động trước mọi hoàn cảnh
- Sự khác nhau giữa văn bản chữ Hán và văn bản dịch bài thơ (biết được giữa hai văn bản có sự khác nhau, mức độ hiểu sâu sắc về nguyên tác sẽ được bổ sung sau này)
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm bản dịch của bài thơ
- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
3.Thái độ: Có ý thức học tập, kính trọng và biết ơn đối với một nhà thơ, một vị tụ của dân tộc 4.Tích hợp: TV,TLV, môn Lịch sử…
5.Các năng lực cần đạt: Năng lực phân tích, năng lực cảm thụ, năng lực hỏi đáp….
II Chuẩn bị:
1 GV:
- Phương pháp: Đàm thoại - giải thích
- Phương tiện: - Giáo án, SGK, SGV, tài liệu tham khảo
2.HS: Bài chuẩn bị, SGK.
III Các bước lên lớp:
1 Ổn định: (1phút)
2 Kiểm tra: (3-5 phút)
3 Bài mới:
Hoạt động 1: H/S đọc phần chú thích sao I Đọc-Tìm hiểu chung:
Trang 7(?) Qua phần chú thích sao
em hiểu thêm được gì về tác
giả và tác phẩm?
(?) Bài thơ được làm theo
các thể thơ nào?
- Đọc bài thơ đi đường
(?) Chia bố cục của bài thơ?
Hoạt động 2: (17-19 phút)
( ?) Câu thơ đầu nêu lên vấn
đề gì?
( ?) Nêu tác dụng của nghệ
thuật điệp từ “ tẩu lộ”
- G/V bổ sung : Người tù bị
giải đi không bình thường:
khi bị xiềng xích, khi dây
trói, lúc trời tối, năm mươi
ba dặm 1 ngày trời, áo mũ
ướt dầm, giày tả tơi
(?) Em hiểu vì sao Bác bị
bắt?
(?) Vậy câu thơ có nghĩa thứ
2 là gì?
(?) Đường đi khó như thế
nào?
(?) Hãy giải thích tác dụng
của điệp từ “trùng san”?
- G/V giải thích: Điệp từ
giọng điệu làm nổi bật hình
ảnh thơ và nhấn mạnh sâu
sắc ý thơ: thấy được người tù
cách mạng HCM đang cảm
thấy thấm thía, suy ngẫm về
nỗi gian lao triền miên của
việc đi đường – con đường
- H/S trả lời theo hiểu biết của mình
H/S đọc phần chú thích phiên
âm
- Thất ngôn tứ tuyệt
- Dịch thơ lục bát
Mỗi câu mỗi ý: khai, thừa, chuyển, hợp
- Nêu lên nỗi gian lao của người
đi đường
- Tẩu lộ… tẩu lộ - Nhấn mạnh
sự gian lao vất vả, khó nhọc của người đi đường
- Làm cách mạng
- Đi đường - người tù bị đi đày
- Con đường cách mạng
- Trùng san chi ngoại hựu trùng san
- Núi trùng trùng điệp điệp nối tiếp nhau, khó khăn chồng chất khó khăn
- Điệp từ giọng điệu làm nổi bật hình ảnh thơ và nhấn mạnh sâu sắc ý thơ: thấy được người tù cách mạng HCM đang cảm thấy thấm thía, suy ngẫm về nỗi gian lao triền miên của việc đi đường – con đường CM
(9-10 phút) 1.Tác giả - Tác phẩm:
- Bài thơ được trích trong tập Nhật ký trong tù
2 Đọc, chú thích:
3 Đọc, bố cục văn bản: Khai,
thừa, chuyển, hợp
II.Đọc hiểu văn bản:
1.Khai:
- Tẩu lộ … tẩu lộ
- Điệp từ nhấn mạnh sự vất vả , khó nhọc của người đi đường
2 Thừa:
- Trùng san … hựu trùng san
- Điệp từ, giọng điệu suy ngẫm thấm thía
* Nỗi gian lao triền miên của việc
đi đường, con đường CM, con đường đời
Trang 8(?) Theo em câu 3 có ý nghĩa
như thế nào? Tại sao?
Giọng điệu
(?) Em có nhận xét gì về
không gian ở câu 4 ?
(?) Với không gian ấy cho ta
hiểu được gì về con người
của Bác Hồ?
(?) Theo em bài thơ làm theo
phương thức biểu đạt gì?
G/V: Tuy mới đọc ta tưởng
rằng đây là phương thức
miêu tả, tự sự Như thực ra
đây là phương thức chính
biểu cảm mang đậm chất
triết lý suy ngẫm
Không nặng nề gò bó mà rất
nhẹ nhàng nên tính thuyết
phục cao
Hoạt động 3: (3-5 phút)
(?)Qua quá trình phân tích
em nào có thể khái quát lại
nét nghệ thuật đặc sắc được
sử dụng trong bài thơ?
(?)Cảm nhận của em về việc
đi đường của người tù Hồ
Chí Minh thể hiện trong bài
thơ?
Hoạt động 3: (3-5 phút)
Đọc câu 3
- Ý thơ tạo ra sự bất ngờ
- 2 câu đầu đang nói đến con đường gian lao vất vả tưởng chừng như không có lối thoát không có điểm kết thúc – nhưng
ở câu 3 tạo ra sự bất ngờ đó là mọi gian lao đều đã kết thúc, lùi
về phía sau con người đã chiến thắng
- Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non
- Không gian rộng lớn bát ngát
Sảng khoái - sức mạnh ý chí của Bác Hồ
- Miêu tả - tự sự- biểu cảm
H/S đọc ghi nhớ
- Thể thơ tứ tuyệt giản dị hàm súc, đa nghĩa
- Qua việc đi đường núi đã gợi
ra chân lý đường đời: vượt qua gian lao chồng chất sẽ tới thắng lợi vẻ vang
- HS hoạt động độc lập
3 Chuyển:
- Đăng đáo cao phong hậu
- Tình huống bất ngờ
- Ý thơ vút lên cao, sảng khoái, nhẹ nhàng
- Tâm trạng sảng khoái của người
tù, đã chiến thắng mọi khó khăn
4 Hợp:
- Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non
* Không gian rộng lớn bát ngát
* Tâm trạng sảng khoái, sức mạnh, ý chí của Bác đã chiến thắng mọi gian lao vất vả
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Thể thơ tứ tuyệt giản dị hàm súc, đa nghĩa
2.Nội dung:
- Qua việc đi đường núi đã gợi ra chân lý đường đời: vượt qua gian lao chồng chất sẽ tới thắng lợi vẻ vang
IV Luyện tập:
- Tìm những bài thơ nói về tinh thần vượt khó của Bác?
+" Thân thể ở trong lao Tinh thần ở ngoài lao Muốn nên sự nghiêp lớn Tinh thần phải càng cao"
Trang 9+"Gạo đem vào giã bao đau đớn Gạo giã xong rồi trắng tựa bông Sống ở trên đời người cũng vậy Gian nan rèn luyện mới thành công"
(Nghe tiếng giã gạo"
Hoạt động 4:
4.Hướng dẫn tự học:: (1-2p)
-Tiết sau học : " Câu cảm thán"
Trang 10TIẾT: 87 CÂU CẢM THÁN
I Mức độ cần đạt:
- Nắm vững đặc điểm hình thức và chức năng của câu cảm thán.
- Biết sử dụng câu cảm thán phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
II Trọng tâm kiến thức kĩ năng:
1 Kiến thức:
- Đặc điểm hình thức của câu cảm thán
- Chức năng của câu cảm thán
2 Kĩ năng:
- Nhận biết câu cảm thán trong văn bản
- Sử dụng câu cảm thán phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
3.Thái độ: Có ý thức học tập, tôn trọng môn học.
4.Tích hợp: TLV, đọc hiểu.
5.Các năng lực cần đạt: Năng lực phân tích, năng lực hỏi đáp….
III Chuẩn bị:
1 GV:
- Phương pháp: Đàm thoại - giải thích
- Phương tiện: - Giáo án, SGK, SGV, tài liệu tham khảo
2.HS: Bài chuẩn bị, SGK.
IV Các bước lên lớp:
1 Ổn định: (1phút)
2 Kiểm tra: (3-5 phút)
3 Bài mới:
Hoạt động 1:
Cho học sinh đọc ví dụ a,b
SGK
(?) Trong những đoạn trích trên
câu nào là câu cảm thán?
(?) Đặc điểm hình thức nào cho
biết đó là câu cảm thán?
(?) Những câu ở ví dụ a ( câu 3
– câu 4) Có phải là câu cảm
thán không? tại sao?
- H/S đọc ví dụ
- Câu “ hỡi ơi lão Hạc!
- Câu than ôi!
- Có từ cảm thán
- Bộc lộ trực tiếp cảm xúc người nói, người viết
- Cuối câu có dấu chấm than.Có khi dấu chấm lững hoặc dấu chấm
- Không phải Vì không có từ cảm thán và không trực tiếp bộc
lộ cảm xúc
- H/S đọc ghi nhớ
I Đặc điểm hình thức và chức năng: (19-20 phút)
- Câu cảm thán: có từ cảm thán
- Khi viết cuối câu có dấu chấm than