Nhóm năng lực, kĩ năng chuyên biệt trong môn Sinh học - Các năng lực chuyên biệt trong môn Sinh học năng lực kiến thức về quá trình đột biến gen.. Nguyên nhân phát sinh đột biến gen.05’
Trang 1Ngày soạn : / /2018 Gia Sinh, ngày tháng năm 2018 Duyệt của BGH Ngày giảng: / /2018
Tuần: 12
Tiết : 23
CHƯƠNG IV BIẾN DỊ
Bài 21 : ĐỘT BIẾN GEN
I MỤC TIÊU:
1- Kiến thức:
- Học sinh trình bày được khái niệm biến dị
- Xác định được nguyên nhân của biến dị
- Nêu được tính chất biểu hiện và vai trò của đột biến gen đối với sinh vật và con người
2- Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng quan sát và phân tích kênh hình
- Rèn tư duy so sánh, liên hệ thực tế
3- Giáo dục: Giáo dục ý thức, thái độ học tập nghiêm túc cho học sinh, giải thích
được các hiện tượng thực tế
4 Năng lực hướng tới:
a Nhóm năng lực chung: năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán
b Nhóm năng lực, kĩ năng chuyên biệt trong môn Sinh học
- Các năng lực chuyên biệt trong môn Sinh học năng lực kiến thức về quá trình đột biến gen
II CHUẨN BỊ:
1.Giáo viên:
- Giáo án
- Mô hình các dạng đột biến của gen ( 1 mô hình a, 1-b,1-c,1-d)
2.Học sinh: Sgk, đồ dùng học tập
III TIẾN TRÌNH:
Hoạt động1: Khởi động:
-Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS trước khi bước vào tiết học
- B1: Giáo viên chia làm 4 nhóm
Phân công 4 nhóm lấy ví dụ về các hiện tượng sinh vật bị dị dạng trong tự nhiên mà
em biết
Trang 2Tại sao những sinh vật ấy lại bị dị dạng như vậy?
- B2: HS thực hiện theo yêu cầu của GV
- B3: HS các nhóm trình bày kết quả
- B4: GV chấm điểm và khuyến khích: các nhóm tìm được nhiều ví dụ , trả lời được các câu hỏi
GV: Trong thực tế, một quần thể loài sinh vật có những đặc điểm chung lại xuất hiện những cá thể của loài mang những đặc điểm khác với đồng loại của chúng người ta gọi là những dạng biến dị Biến dị có thể xảy ra do nhiều tác nhân khác nhau tạo nên các dạng đột biến gen và đột biến NST Bài học hôm nay chúng ta nghiên cứu về đột biến gen
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.
* Mục tiêu: - Học sinh trình bày được khái niệm biến dị.
- Xác định được nguyên nhân của biến dị
- Nêu được tính chất biểu hiện và vai trò của đột biến gen đối với sinh vật và
con người
Trang 3Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1: Tìm hiểu đột biến gen.
- B1:GV yêu cầu HS (Nhắc lại ) gen là
gì ?
? Các nhóm nghiên cứu c và H 21.1
Thảo luận nhóm :
? Cấu trúc của đoạn gen (số lượng, trình
tự và thành phần của các cặp nucleotit)
bị biến đổi khác với cấu trúc của đoạn
gen ban đầu như thế nào ?
? Đột biến gen là gì ?
-B2 :HS thảo luận nhóm
-B3 : HS Các nhóm báo cáo kết qủa,
nhận xét kết quả của các nhóm khác
-B4 : GV nhận xét chung, hoàn thiện
kiến thức cho học sinh
Giáo viên tổ chức trò chơi:
- Treo H21.1a, b, c, d có các mảnh bìa
gắn có thể tháo ra được, trên đó có ghi
các bazơ nitric
- Gọi 3 nhóm Học sinh (3 em)
- Em thứ nhất làm đột biến mất 1 cặp
nucleotit
- Em thứ hai làm đột biến thêm 1 cặp
nucleotit
- Em thứ ba làm đột biến thay thế 1 cặp
nucleotit
Ú kết luận nhóm hoàn thành tốt
Hoạt động 2 Tìm hiểu nguyên nhân
phát sinh đột biến.
-B1 :GV yêu cầu các nhóm nghiên cứu
c
? Nêu nguyên nhân phát sinh đột biến
gen ?
-B2 : HS nghiên cứu thông tin SGK
-B3 : HS trình bày kết quả
-B4 : GV nhận xét, chốt kiến thức
Hoạt động 3 Tìm hiểu vai trò của đột
biến gen.
-B1 : yêu cầu các nhóm nghiên cứu c và
H 21.2,3,4
? Chức năng của gen là gì ?
? Đột biến gen có dẫn đến biến đổi kiểu
hình không? Vì sao ?
Ú Sự biến đổi cấu trúc của gen có thể
dẫn đến sự biến đổi cấu trúc của protein
và có thể làm biến đổi kiểu hình
I Đột biến gen là gì ? 20’
- Đột biến gen là những biến đổi về
số lượng, trình tự và thành phần của các cặp nucleôtit xảy ra tại một điểm nào đó trên phân tử ADN
- Đột biến gen gồm các dạng:
+ Mất một cặp nucleôtit + Thêm một cặp nucleôtit
+ Thay thế một cặp nucleôtit
II Nguyên nhân phát sinh đột biến gen.05’
- Do tác nhân hoá học, vật lí, sinh học làm rối loạn quá trình tự sao chép của phân tử ADN
- Con người có thể chủ động tạo ra đột biến gen theo hướng có lợi
III Vai trò của đột biến gen 15’
Trang 4Hoạt động 3: Luyện tập.
- Mục tiêu: Củng cố kiến thức bài học cho HS
-B1: GV đưa ra các câu hỏi: Hãy đánh dấu x vào trước câu trả lời đúng:
1 Nguyên nhân gây ra đột biến là :
a Do quá trình giao phối giữa các cá thể khác loài
b Do sự rối loạn trong quá trình tự sao chép của ADN dưới tác dụng của các yếu tố
tự nhiên
c Con người gây ra đột biến nhân tạo bằng các tác nhân vật lí hoặc hoá học
2 Tại sao đột biến thường có hại cho sinh vật nhưng lại có lợi cho trồng trọt và chăn nuôi ?
a Nếu đột biến gen thể hiện ra kiểu hình thì thường có hại cho bản thân sinh vật vì chúng phá vỡ sự thống nhất hài hoà trong kiểu gen và gây ra những rối loạn trong quá trình tổng hợp protein
b Đột biến gen có ý nghĩa đối chăn nuôi, trồng trọt vì trong thực tế có những đột biến
có lợi cho con người
c Đột biến có thể làm tăng khả năng thích ứng của sinh vật với các điều kiện ngoại cảnh
d Cả a,b,c
-B2: HS làm bài
-B3: HS trình bày
-B4: GV nhận xét
Hoạt động 4: Vận dụng tìm tòi, mở rộng
* Mục tiêu: Giúp mở rộng kiến thức cho HS
-B1: GV nêu các câu hỏi:
- Em hãy tìm hiểu và trả lời các nội dung sau:
1 Cho biết nguyên nhân phát sinh đột biến gen ?
2 Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật ?
-B2, B3 HS về nhà làm bài
IV Rút kinh nghiệm
………
………
………
V Dặn dò
- Học bài theo nội dung SGK và vở ghi
- Nghiên cứu $ 22
Ngày soạn : / /2018 Gia Sinh, ngày tháng năm 2018 Ngày giảng: / /2018 BGH
Tuần: 12
Tiết : 24
3 Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật ?
Trang 5Bài 22: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức
- Học sinh trình bày được khái niệm đột biến cấu trúc NST
- Xác định được nguyên nhân của đột biến cấu trúc NST
- Nêu được tính chất biểu hiện và vai trò của đột biến cấu trúc NST đối với sinh vật và con người
2 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng quan sát và phân tích kênh hình
- Rèn tư duy so sánh, liên hệ thực tế
3 Thái độ
- Giáo dục học sinh yêu thích bộ môn
- Giải thích được một số hiện tượng thực tế
4 Năng lực hướng tới:
a Nhóm năng lực chung: năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán
b Nhóm năng lực, kĩ năng chuyên biệt trong môn Sinh học
- Các năng lực chuyên biệt trong môn Sinh học năng lực kiến thức về quá trình đột biến NST
II CHUẨN BỊ:
- Phương tiện hỗ trợ: H 22; bảng phụ và các đoạn NST biểu diến các dạng đột biến cấu trúc NST máy chiếu
III TIẾN TRÌNH:
Hoạt động 1: Khởi động.
*Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS
-B1:GV NST là cấu trúc mang gen có bản chất là ADN, chính nhờ tự sao của ADN
đưa đến sự tự nhân đôi của NST, nhờ đó các gen qui định tính trạng di truyền qua các thế tế bào và cơ thể
Trong thực tế có một số tác nhân có thể làm phá vở cấu trúc của NST, dẫn đến
sự thay đổi cách sắp xếp các gen trên đó Theo em thì sự thay đổi này sẽ làm cho sinh vật có lợi hay gây hại cho chúng?
-B2, B3: HS suy nghĩ trả lời
- B4: GV dẫn vào bài: Vậy đột biến cấu trúc NST là gì ? Gồm các dạng nào ? Nguyên nhân phát sinh và tính chất của nó ra sao Tiết học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu các vấn đề đó
Trang 6Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.
* Mục tiêu:
- Học sinh trình bày được khái niệm đột biến cấu trúc NST
- Xác định được nguyên nhân của đột biến cấu trúc NST
- Nêu được tính chất biểu hiện và vai trò của đột biến cấu trúc NST đối với sinh vật
và con người
Hoạt động 1 Tìm hiểu đột biến cấu trúc
NST
-B1: GV yêu cầu HS các nhóm nghiên
cứu c và H 22
Thảo luận nhóm :
? Các NST sau khi bị biến đổi khác với
NST ban đầu như thế nào ?
- ở H 22a NST bị mất 1 đoạn H
- ở H22b NST lặp đoạn BC
- ở H22c NST đảo đoạn BCD
? Các H22a,b,c minh hoạ những dạng
đột biến cấu trúc NST nào ?
? Đột biến cấu trúc NST là gì ?
-B2 : HS hoạt động nhóm
-B3 :Các nhóm báo cáo kết qủa, nhận
xét kết quả của các nhóm khác
-B4 : GV hoàn thiện kiến thức cho học
sinh
Tổ chức trò chơi cho Học sinh :
Giáo viên đưa bảng phụ trên đó có gắn
các đoạn NST “động” để tạo các dạng
đột biến cấu trúc NST Yêu cầu trong
mỗi nhóm Học sinh:
Người thứ nhất tạo dạng đột biến mất
đoạn NST H
Người thứ hai tạo đột biến tạo dạng đột
biến lặp đoạn NST BC
Người thứ ba tạo đột biến đảo đoạn
NST BCD
Ú Nhóm nào hoàn thành đúng, nhanh
Ú thắng cuộc Ú tràng pháo tay
Hoạt động 2 Tìm hiểu nguyên nhân
phát sinh và tính chất của đột biến cấu
trúc NST.
I Đột biến cấu trúc NST là gì ? 20’
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST
- Các dạng đột biến cấu trúc NST : Mất đoạn, lặp đoạn và đảo đoạn NST
II Nguyên nhân phát sinh và tính chất của độ biến cấu trúc NST.15’
Trang 7-B1 : ? Các nhóm nghiên cứu c
? Nêu nguyên nhân phát sinh đột biến
cấu trúc NST ?
? Nêu tính chất của đột biến cấu trúc
NST ?
Ú di truyền, có lợi hoặc có hại
- B2: các nhóm nghiên cứu thông tin
thảo luận nhóm
- B3: HS báo các kết quả
-B4: GV nhận xét chung, chốt kiến
thức, giải thích thêm:
- Trải qua quá trình tiến hoá lâu dài, các
gen đã được sắp xếp hài hoà trên NST
Nên những biến đổi về cấu trúc, số
lượng và trình tự sắp xếp trên gen đó
thường gây hại cho sinh vật, tuy nhiên
trong thực tế cũng có các dạng đột biến
cấu trúc NST có lợi
- Lấy ví dụ :
+ ở người : Đột biến mất đoạn ở vai
ngắn của NST số 5 dẫn đến hội chứng
“Criduchat – tiếng kêu của mèo”
Mất một phần vai dài của NST 22 –
NST Philadelphia (Philadelphia
chromosome) tìm thấy ở tuỷ xương
gây bệnh bạch huyết myelocyte ( một
dạng ung thư)
+ ở ruồi giấm lặp đoạn trên NST số 9
tạo đột biến trội mắt thỏi Bar, khi lặp 7
đoạn thành siêu Bar mắt nhỏ nhất
- Đột biến cấu trúc NST có thể xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc do con người
- Nguyên nhân chủ yếu gây ra đột biến cấu trúc NST là do các tác nhân vật lí và hoá học (từ ngoại cảnh) làm phá vỡ cấu trúc NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng
- Thường gây hại cho sinh vật, một số có lợi cho sinh vật
Hoạt động 3 :Luyện tập
- Mục tiêu : Củng cố kiến thức bài học
-B1 : GV đưa ra câu hỏi :
- So sánh đột biến cấu trúc NST với đột biến gen:
Đặc điểm so sánh Đột biến cấu trúc NST Đột biến gen Giống nhau
Khác nhau
- Nguyên nhân nào gây ra đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể?
- Nêu tính chất của đột biến nhiễm sắc thể?
- B2,3 HS trả lời các câu hỏi
-B4: GV nhận xét
Trang 8Hoạt động 4: Hoạt động vận dụng, mở rộng.
-Mục tiêu: giúp HS vận dụng kiến thức bài học vào trả lười các câu hỏi
Tìm hiểu và trả lời: Tại sao đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể thường có hại cho sinh vật và con người? cho một vài thí dụ minh hoạ để thấy được sự tác hại đó
IV Rút kinh nghiệm.
………
………
………
-V Dặn dò:
- Học bài theo nội dung SGK và vở ghi
- Nghiên cứu bài 24