Bài giảng Hai đứa trẻ

Và cũng có thể thấytrong tâm hồn Liên, bóng tối ở phố huyện không hề xa lạ hay đáng sợ màgần gũi, quen thuộc, đầy thi vị, nhà văn miêu tả Liên ngồi trong một đêmmùa hạ êm như nhung… đêm

TÀI LIỆU DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ + HỌC SINH GIỎI BÀI HAI ĐỨA TRẺ LIÊN LẠC GV TUYẾT MAI – SĐT/ZALO 0972657786 đề lấy trọn bộ TÀI LIỆU DẠY CHUYÊN ĐỀ+HSG 11

BÀI GIẢNG

HAI ĐỨA TRẺ

Thạch Lam

I KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM

1 Thạch Lam (1910 - 1942) là một nhà văn tiêu biểu của văn học ViệtNam thời kì 1930 - 1945 Là một nhà văn lãng mạn nhưng tác phẩm của ônglại giàu yếu tố hiện thực, thấm đượm lòng nhân ái và niềm xót thương nhữngcon người bất hạnh Mỗi truyện ngắn của ông như một bài thơ trữ bài thơ tìnhđượm buồn trong đó luôn thể hiện cảm quan hiện thực sâu sắc

2 Hai đứa trẻ là một truyện ngắn xuất sắc của Thạch Lam in trong tập Nắng trong vườn (1938) Truyện ngắn thể hiện niềm xót thương chân thành

và thấm thía của nhà văn với những kiếp người sống cơ cực, quẩn quanh,mòn mỏi trong phố huyện tăm tối, cũng đồng thời phát hiện, trân trọng,nâng niu những mong ước khiêm nhường, nhỏ nhoi và rất mơ hồ trong tâmhồn họ

II TÌM HIỂU TÁC PHẨM

1 Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện qua cái nhìn và sự cảm nhận của bé Liên, cô bé nghèo có tâm hồn nhạy cảm và trái tim nhân hậu

1.1 Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, Thạch Lam đã miêu tả một bức tranh

thiên nhiên với những nét đặc trưng nhất của một không gian phố huyện,vừa làm nền cho hoạt động của con người vừa gián tiếp thể hiện tâm trạngnhân vật, tạo ra chất trữ tình rất đặc biệt cho truyện ngắn Đó là bức tranhthiên nhiên êm ả, đượm buồn của phố huyện nghèo trong giờ khắc ngày tàn.Cảnh ngày tàn trước hết được gợi ra qua âm thanh của tiếng trống thukhông Trong cảm nhận của Liên, những âm thanh ấy vang ra từng tiếng một

- cảm giác cho thấy không gian xung quanh Liên rất yên ả, tĩnh lặng, vàtrong một sắc thái nào đó, nó gợi liên tưởng tới sự ngưng đọng buồn tẻ củathời gian Tiếng trống ấy với Liên không đơn thuần chỉ là tín hiệu vô tri, hờ

hứng của thời gian, nó là những âm thanh vang ra để gọi buổi chiều - động

từ gọi khiến tiếng trống phút hoàng hôn như có linh hồn, có tâm trạng, một

linh hồn ảm đạm, một tâm trạng buồn bã -một nỗi buồn của âm thanh gọimột nỗi buồn trong cảnh vật, một sự giao cảm tha thiết, u hoài Câu văn

Chiều, chiều rồi… tựa như một câu thơ trong bài thơ trữ tình đượm buồn, nó

là tiếng kêu khẽ khàng, tiếng thở dài âm thầm của nhà văn, của nhân vật đểbộc lộ nỗi buồn dịu dàng trong một chiều êm ả như ru… Trong không gian

êm ả của chiều quê, chỉ có tiếng ếch nhái văng vẳng gợi sự buồn tẻ, hiuquạnh của xóm làng, tiếng muỗi vo ve làm rõ hơn sự tĩnh lặng, tiếng hoabàng rụng khe khẽ từng loạt vừa êm đềm, thi vị vừa man mác u buồn…

Thiên nhiên còn được hiện ra trong những hình ảnh, màu sắc đầy ấntượng Đầu tiên là hoàng hôn với hình ảnh mặt trời đỏ rực như lửa cháy,

những đám mây hồng được so sánh với “hòn than sắp tàn”- đó đều là những

gam màu chói gắt và ấm nóng, nhưng vẫn không xua được cảm giác về sựlụi tàn bao trùm lên khộng gian chiều quê Sau cành hoàng hôn là nhữnghình ảnh đầy ấn tượng của bóng tối Bắt đầu là một nét vẽ ngược sáng củahoàng hôn với bóng tối đen sẫm của dãy tre làng in trên nền trời, rồi sau đó,bóng tối mênh mông, thăm thẳm ,dày đặc trùm lên con đường ra sông, conđường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng và toàn thể không gian phố huyện.Bóng tối không chỉ phủ lên cảnh vật, bóng tối còn ngập đầy dẫn trong mắt

Liên, thấm vào tâm hồn ngây thơ, nhạy cảm của em nỗi buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn Đó là nỗi buồn dường như vô cớ, ngay Liên

cũng không hiểu sao mình tại buồn, có lẽ đó là nỗi u hoài vốn có của conngười khi chứng kiến sự trôi chảy, tàn lụi của thời gian Và cũng có thể thấytrong tâm hồn Liên, bóng tối ở phố huyện không hề xa lạ hay đáng sợ màgần gũi, quen thuộc, đầy thi vị, nhà văn miêu tả Liên ngồi trong một đêmmùa hạ êm như nhung… đêm tối vẫn bao bọc chung quanh, đêm của đấtquê và ngoài kia, đồng mộng vẫn mênh mang và yên lặng… -những câu vănkhông chỉ thể hiện chất thơ của cuộc sống mà còn bộc lộ cả sự tinh tế trongtâm hồn con người Thiên nhiên phố huyện còn được miêu tả thật gợi cảmvới ngàn sao lấp lánh trên bầu trời đêm thăm thẳm lẫn với vệt sảng nhấpnhảy của đom dỏm chập chờn, lẫn khuất trong những cành cây

Thiên nhiên phố huyện đã được miêu tả với sự hoà nợp giữa hình ảnh, âmthanh, màu sắc, ánh sáng và cả bóng tối trong những câu văn êm ả như thơ.Đặt trong ánh mắt quan sát tinh tế và sự cảm nhận mơ mộng của Liên, bứctranh thiên nhiên nơi phố huyện nghèo vừa êm đềm, thân thuộc, vừa manmác u buồn, thấm đượm cảm xúc trìu mến, nâng niu của con người với cảnhsắc quê hương

1.2 Bức tranh cuộc sống con người phố huyện

1.2.1 Bức tranh cuộc sống con người phố huyện trước hết được gợi ratrong cảnh chợ tàn Phố huyện vốn đã nghèo, chợ huyện cũng nghèo, khi chợchiếu đã vãn, người về hết và tiếng ồn ào cũng mất, chỉ còn những lều quántrơ trọi rác rưởi ngổn ngang, sự nghèo nàn tàn tạ càng hiện rõ Không còn sựđông đúc để nhìn, không còn sự ồn ào để nghe, hai đứa trẻ cảm nhận sự tĩnh

lặng tàn tạ của cảnh chợ chiều qua khứu giác: mùi âm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi cát bụi quen thuộc quá, khiến hai chị em Liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này… - một sự'cảm nhận của con

người có niềm mến yêu gắn bó thân thiết với quê hương

1.2.2 Cảnh tàn tạ cuối ngày đã khiến Liên buồn man mác, những kiếpđời mòn mỏi nơi phố huyện nghèo càng khiến trái tim nhân hậu, nhạy cảmcủa em ngập tràn niềm thương xót

Nhìn những đứa trẻ con nhà nghèo… cúi lom khom… nhặt rác, tìm tòi

những thứ còn dùng được trong chỗ rác mới ở chợ, Liên động lòng thương dùchính em cũng không có tiền để giúp lũ trẻ Bản thân việc duy trì sự sốngbằng những phế thải của sự sống đã cho thấy sự tàn tạ buồn thảm của cuộcsống nơi đây

Tiêu biểu cho những kiếp đời tàn là hình ảnh mẹ con chị Ti Ban ngày chị

mò cua bắt tép, một công việc chất chưởng cầu may, tối về mới dọn hàngnước Khách hàng của chị loanh quanh chỉ là vài anh phu xe, phu gạo, muanhiều lắm cũng chỉ bát nước chè tươi hay điếu thuốc lào – kiếm chẳng được

là bao mà hôm nào chị cũng dọn hàng Tuy nhiên, dáng điệu uể oải, thái độ

chán chưởng và nhất là cái chép miệng đầy ngán ngẩm: ối chao, sớm với muộn mà có ăn thua gì cho thấy chị Tỉ dọn hàng không trông mong sinh kế,

không có niềm vui, chị làm chỉ như một thói quen tẻ nhạt nhàm chán, một sựlặp lại mòn mỏi, đơn điệu mỗi ngày Hình ảnh chiếc đèn con của chỉ trở đi trởlại trong truyện như một biểu tượng đầy ám ảnh về những kiếp sống leo léttrong bóng tối của xã hội cũ Chiếc đèn không làm cuộc đời họ sáng thêmnhưng lại đủ sức soi rõ sự nghèo khổ, héo hắt của họ

Ấn tượng nhất cho những kiếp đời tàn là hình ảnh bà cụ Thi hơi điên với

tiếng cười khanh khách, lảo đảo khuất dần trong bóng tối Cảnh hai chị em

Liên đứng sững nhìn theo cụ không chỉ thể hiện cảm giác sợ hãi mà còn bộc

lộ nỗi xót thương, ái ngại cho một kiếp sống vô cảm vô thức Cuộc đời cụcũng là một bóng tối triền miên, góp phần làm dày đặc thêm bóng tối củaphố huyện Góp thêm cho sự tàn tạ của cuộc sống những cư dân phố huyện

là hình ảnh bác phở Siêu với món quà xa xỉ thường là ế ẩm, là gia đình bácXẩm trên manh chiếu rách, với mấy tiếng đàn bầu bật trong yên lặng không

có người nghe, là hình ảnh thằng con lê la nghịch nhặt rác bẩn vùi trong cátbên đường

Bản thân hai chị em Liên và An cũng đang sống trong một kiếp đời tàn.Cuộc sống với những gì có thể coi là tốt đẹp đă lùi vào dĩ vãng trong kí ức xa

xăm, mơ hồ của hai đứa trẻ về Hà Nội, một vùng sáng rực và lấp lánh vói những cốc nước lạnh xanh đỏ Bây giờ, bố mất việc, mẹ quần quật suốt

ngày với gánh hàng xáo, hai chị em trông coi một cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu

ế ẩm - sự nghèo nàn, tàn tạ trong cuộc sống của hai đứa trẻ hiện ra tronghình ảnh chiếc chõng nan sắp gãy kêu cót két, tấm phên nứa dán giấy nhặttrình cũ nát, hai bánh rưỡi xà phòng bán được trong ngày chợ phiên! Ở cuốitruyện, khi đoàn tàu đã đi qua, khi không còn gì để chờ đợi, hai đứa trẻ thiếp

đi trong giấc ngủ tịch mịch và đầy bóng tối Chi tiết này cho thấy cuộc sống

ban ngày của hai đứa trẻ tẻ nhạt tới mức ngay cả trong giấc mơ cũng là mộtcõi tăm tối hư vô

Như vậy, ngày này qua ngày khác, chừng ấy con người trong bóng tốimong đợi một cái gì tươi sáng hơn cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ.Tất cả những cư dân phố huyện sống âm thầm, mòn mỏi trong bóng tối, xơ

xác héo hắt trong nghèo khổ, và họ vẫn mơ hồ chờ đợi “một cái gì” tốt đẹp

hơn dẫu sự chờ đợi ấy thật xa xôi, vô vọng Có thể nhận ra sự chờ đợi ấytrong lời nhắc chậm rãi, bâng quơ của chị Tí về những người khách hàngchưa ra, trong cách góp chuyện bằng tiếng đàn buồn bã của bác Xẩm hay cái

“nghển cổ“ trông ngóng của bác Siêu khi hướng về phia ga đón đợi đoàn tàu,

đặc biệt là qua tâm trạng khắc khoải của hai đứa trẻ khi hằng đêm chờ đoàntàu từ Hà Nội đi qua ga xép nhỏ của phố huyện Hi vọng vào sự thay đổicuộc đời, dù mong manh, mơ hồ, Thạch Lam vẫn cho thấy những con người ởđây không muốn bị chìm lấp vào bóng tối, không muốn sự tồn tại của mìnhtrong cuộc đời trở thành vô nghĩa bởi sự quẩn quanh, mòn mỏi

2 Tâm trạng của Liên và An trong cảnh đợi tàu

2.1 Đêm nào Liên và An cũng cố thức chờ đoàn tàu từ Hà Nội đi qua xépnhỏ của phố huyện Dù mẹ có dặn phải cố thức để đợi những người kháchcuối cùng của đêm khuya nhưng trong thực tế, cứà hàng tạp hoá nhỏ xíu cũiLiên và An ngay trong ngày chợ phiên cũng chẳng bán được gì nhiều, chonên đêm tối càng không có hi vọng bán được hàng, Liên không trông mong

ai đến mua nữa Với lại, đêm họ chỉ mua bao diêm hay gói thuốc là cùng…Như vậy việc chờ tàu hàng đêm của Liên và An không hoàn toàn xuất phát từnhu cầu đời sống vặt chất mà hầu như chỉ xuất phát từ nhu cầu của đời sốngtinh thần

2.2 Hàng ngày, hai đứa trẻ phải sống trong một thế giới buồn tẻ, tăm tối

và nghèo khổ của phố huyện Chính cuộc sống quẩn quanh, tàn tạ bao bọcxung quanh hai đứa trẻ cũng như sự đơn điệu tẻ nhạt trong cuộc sống nghèokhổ của chính chúng khiến cho Liên và An khao khát, khắc khoải chờ đợi giờkhắc đoàn tàu đêm từ Hà Nội đi qua

Đoàn tàu là sự hoạt động cuối cùng của đêm khuya, với hai đứa trẻ, hoạt

động ấy có khả năng khuấy động mãnh liệt nhịp sống tù đọng, tẻ nhạt củaphố huyện nghèo, đem lại cho nó sự đổi thay dù chỉ trong chốc lát Đoàn tàuđem đến cho phố huyện một thế giới khác hẳn: nếu phố huyện tàn tạ, tốităm thì đoàn tàu sáng trưng và rực rỡ, nếu phố huyện tù đọng, ngưng trệ thìđoàn tàu náo nhiệt và sống động, nếu phố huyện xơ xác, nghèo khổ thì đoàntàu sang trọng và giàu có Sự khác biệt sâu sắc giữa hai thế giới ấy là nguyênnhân của niềm khao khát được chờ đợi của hai đứa trẻ

Niềm khao khát khiến giờ khắc đoàn tàu ngang qua ga xép nhỏ của phốhuyện trở thành một giờ khắc thiêng liêng, trang trọng - thiêng liêng, trangtrọng đến mức nếu bỏ lỡ giờ khắc ấy thì một ngày của hai đứa trẻ sẽ trôi qua

vô nghĩa Hai đứa trẻ buồn ngủ ríu cả mắt vẫn cố thức để được nhìn chuyến

tàu, bé An trước khi ngủ còn dặn chị đánh thức khi tàu đến Tàu chưa đến,hai đứa trẻ đã nhận thấy dấu hiệu của nó qua sự xuất hiện của người gácghi Tàu còn ở phía xa, Liên đã trông thấy ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất

như ma trơi, đã xúc động nghe tiếng còi xe lửa ở đâu vang lại, trong đêm khuya kéo dài ra theo ngọn gió xa xôi - trong tâm trí Liên, tiếng còi tàu trở

thành một âm thanh mơ hồ, xao xuyến, ngân vang, tiếng còi dịu dàng tronggió đêm, trong sự chờ đợi da diết của con người Thế rồi, hai chị em choáng

ngợp trước hình ảnh đoàn tàu rầm rộ đi tới, háo hức lắng nghe tiếng dồn dập, tiếng xe rít mạnh vào ghi tiếng hành khách ồn ào khe khẽ, quan sát thấy cả một làn khói bừng sáng trắng phía xa… Khi tàu ngang qua, Liên và

An say mê ngắm nhìn các toa tàu đèn sáng trưng , những toa trên sang trọng lố nhố những người, đồng và kền lấp lánh, và sau cùng, khi đoàn tàu xa

khuất vào đêm tối, chỉ để lại những đốm than đỏ bay tung trên đường săt …chiếc đèn xanh treo trên toa cuối cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre, haiđưa mà vẫn ngẩn ngơ dõi theo cái chấm nhỏ của ngọn đèn ấy trong niềmtiếc nuối, khát khao

Thực ra, đó là chuyến tàu không đông như mọi khi, thưa vắng người và hình như kém sáng, vậy mà nó vẫn đem đến cho hai đứa trẻ bao nhiều xúc

động Sự xúc động hiện lên trong cử chỉ Liên cầm tay em không đáp khi An

hỏi chị một câu gì đó; trong dáng vẻ Liên lặng người theo mơ tưởng về một

thế giới khác mà đoàn tàu vừa đem qua Hai chữ Hà Nội ngân nga trong lòng

cô bé nghèo:… họ ở Hà Nội về… Hà Nội xa xăm, Hà Nội sáng rực… Đoàn tàu

khiến hai đứa trẻ như thoát ra khỏi không gian tăm tối, buồn tẻ, nghèo khổcủa phố huyện, đoàn tàu cũng đem đến những hiện hữu của thời gian trongtâm tư hai đứa trẻ, đó là niềm vui trong chốc lát của hiện tại, là những kí ứctuổi thơ êm đẹp trong quá khứ, là mong manh một thoáng mơ ước như mơ

hồ chờ đợi một tương lai tươi sáng, tốt đẹp hơn

Tuy nhiên, niềm vui chỉ thoáng qua và ngay sau đó là nỗi buồn ập đếnday dứt, thấm thía vì sự ngậm ngùi thương cảm cho hiện tại nơi phố huyệnnghèo buồn xơ xác mà sự xuất hiện của đoàn tàu chỉ làm rõ sự tương phảnđến xót xa Thực chất, đoàn tàu chỉ đi lướt qua bên ngoài không gian phốhuyện để rồi rất nhanh sau đó, trả phố huyện vào màn đêm mênh mang vàyên lặng Đêm nào đoàn tàu cũng qua, vậy mà, đêm nào từng ấy cư dân phốhuyện cũng khắc khoải, kiên nhẫn chờ tới lúc đoàn tàu đi qua rồi mới lặng lẽchìm vào bóng tối sâu thẳm quen thuộc của mình: chị Tí và bác Siêu về làng,gia đình bác Xẩm ngủ gục trên manh chiếu rách bên đường, hai đứa trẻ cũngngập dần vào giấc ngủ yên tĩnh Ánh sáng của đoàn tàu chỉ vút qua như mộttia chớp song nó cũng mang đến cho những kiếp người đang sống lay lắttrong bóng tối một thoáng vui nhờ, ngóng theo Mơ tưởng về đoàn tàu, về Hà

Nội, về một thế giới khác chính là mong muốn được thoát ra khỏi thế giới tù

hãm, tăm tối, nghèo khổ của mình dù chỉ trong thoảng chốc, dù chỉ để cómột ảo giác như được sống, hoặc ít ra được chờ đợi, hi vọng về một thể giớitươi sáng tốt đẹp hơn

III KẾT LUẬN

Truyện ngắn Hai đứa trẻ và nhất là đoạn văn miêu tả tâm trạng khắckhoải của hai đứa trẻ khi hàng đêm chờ đoàn tàu từ Hà Nội đi qua đã thểhiện khá rõ phong cách nghệ thuật của Thạch Lam: những truyện ngắn rất ít

sự kiện và hành động song đầy ắp những rung cảm, tâm tư, những câu văntrong sáng, tinh tế, những đoạn miêu tả thiên nhiên và tâm trạng con ngườithấm đẫm chất thơ

Cả truyện ngắn là những đoạn miêu tả tâm trạng của Liên và An trướccuộc sống và con người phố huyện, trong đó đoạn văn miêu tả tâm trạngkhắc khoải chờ đoàn tàu từ Hà Nội đi qua ga xép nhỏ của phố huyện là đặcbiệt có ý nghĩa khi bộc lộ những nét đặc sắc nhất trong tư tưởng nhân đạocủa Thạch Lam: đó là lòng nhân ái, tình ỵêu thương con người, niềm tin yêu,quí trọng những phẩm chất tốt đẹp của con người, sự nâng niu lay trở những

mơ ước, khát khao tốt đẹp của con người Qua tâm trạng của hai đứa trẻ khihằng đêm đợi tàu, Thạch Lam đã thể hiện lòng trắc ẩn, nỗi lo âu, sự bănkhoăn, thương xót cho tình trạng sống mòn mỏi, quẩn quạnh, vô vọng củanhững con người nghèo khổ Ông đã rung lên tiếng chuông cảnh tỉnh: nhữngcon người bất hạnh ấy rất dễ bị vùi lấp, bị lãng quên trong đói nghèo, tămtối, họ có thể vô danh nhưng tuyệt đối đừng để sự tồn tại của họ trong cuộcđời này trở thành vô nghĩa Nhà văn cũng phát hiện và trân trọng những khátkhao đổi đời chính đáng của con người, nhất là ở những đứa trẻ, những mầmsống nhỏ nhoi đang có nguy cơ bị tàn úa trên mảnh đất cỗi cằn Nhờ đó,

truyện ngắn thức tỉnh ý thức cá nhân trong mỗi con người để họ vươn tới mộtthể giới khác xứng đáng với con người.

ĐỀ LUYỆN CƠ BẢN

Đề 1: Vì sao chị em Liên đêm đêm cố thức để đợi chuyến tàu đêm

vụt qua phố huyện? Ý nghĩa?

Bài LàmThạch Lam (1910 – 1942) là một trong những cây bút truyện ngắn xuấtsắc nhất của văn học Việt Nam của thế kỉ XX Truyện của ông là nhữngchuyện tâm tình Đằng sau những trang truyện đậm chất thơ, ta vẫn thấythấp thoáng hình ảnh tác giả, đó là một con người có tâm hồn đôn hậu, tinh

tế, rất nhạy cảm đối với mọi biến thái tinh vi của lòng người và tạo vật Qua

“…” chúng ta cũng có thể thấy rõ điều đó (“…” tuỳ vào từng đề)

1 Một bức tranh quê đầy chất thơ.

“Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn đơn giản hầu như không có chuyện.

Truyện chỉ kể lại hình ảnh hai đứa trẻ ngồi trên chiếc chõng nát ngắm nhìnphố xá chìm dần vào đêm tối, tuy đã buồn ngủ díp mắt nhưng vẫn cố thức đểđợi chuyến tàu đêm đấy ánh sáng vụt qua rồi mới khép cửa hàng đi ngủ Cậuchuyện đơn sơ như vậy sẽ làm thất vọng những ai đi tìm cốt chuyện giàukịch tính với những chi tiết li kì, lắt léo Tuy nhiên, dưới ngòi bút Thạch Lam,

“Hai đứa trẻ” không hề nhạt nhẽo, trái lại rất ám ảnh, thấm thía, đầy dư vị.

Tác phẩm mở đầu bằng một bức tranh chiều quê phố huyện sinh động

như một bài thơ về quê hương quen thuộc mà rất thi vị: “Chiều chiều rồi! Một chiều êm ả như ru” Lời văn rất nhẹ nhàng, nhịp văn êm ái đã đưa con

người vào thế giới thanh bình của cảnh vật Ngòi bút tinh tế và tạo hình củaThạch Lam chỉ chấm phá vài nét mà đã vẽ được một bức tranh rất sinh động

với đủ đường nét, màu sắc, âm thanh, hương vị “phương Tây đỏ rực…và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn trong lò Dãy tre làng trước mắt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời” Giữa những hình ảnh sinh động của cảnh vật vang lên âm thanh “tiếng trống thu không” gọi buổi chiều xen lẫn với tiếng “ếch nhái kêu ran ngoài đồng theo làn gió nhẹ đưa vào”, “muỗi bắt đầu vo ve”, “đom đóm bay nhấp nháy”, “hoa bàng rụng khẽ”… chỉ bằng

mấy câu văn ngắn gọn, Thạch Lam đã đưa độc giả trở về khung cảnh đầylinh hồn, thân thiết của quê hương, làng mạc, của nông thôn Việt Nam muônđời Nó khơi gợi trong tâm hồn con người một tình cảm gắn bó thiết tha vớimiền quê lam lũ Nơi ấy không chỉ có những cảnh sắc thanh bình, thơ mộng,

êm đềm mà còn có cả những mảng đời lam lũ, tăm tối

2 Tâm trạng của chị em Liên trước bức tranh chân thực về đời sống phố huyện nghèo lúc chiều tối.

Vì thế “Hai đứa trẻ” ngoài mở ra bức tranh thiên nhiên còn đi sâu vào

tái hiện bức tranh chân thực về đời sống phố huyện nghèo và chỉ qua bứctranh đó, ngòi bút nhân đạo, cái nhìn tinh tế, nhạy cảm của Thạch Lam mới

có dịp phát huy đầy đủ nhất

Cuộc sống con người phố huyện trong thế giới “chìm chìm, nhạt nhạt”

và vắng lặng của buổi chiều tối được dựng lên bằng những nét kí hoạ rất đỗichân thực và được nhà văn gửi gắm qua cái nhìn ngây thơ của chị em Liên.Trong con mắt của hai đứa trẻ, từ cảnh vật cho đến cảnh sinh hoạt nơi phốhuyện, đâu đâu cũng gợi lên sự tàn tạ, quẩn quanh, bế tắc

a/ Mở đầu là khung cảnh ngày tàn

Sự tàn tạ được cảm nhận bắt đầu bằng một hình ảnh: một buổi chiều

tà, khoảng thời gian vốn dễ khơi dậy nhiều nỗi niềm trong tâm hồn con

người Buổi chiều quê lặng lẽ khép lại bằng “tiếng trống thu không” báo hiệu

ngày tàn Những ánh sáng yếu ớt của thiên nhiên rồi cũng tắt dần Thời điểmhoàng hôn đã trở thành khoảng thời gian đặc biệt gắn bó với văn chương.Khoảnh khắc giao thoa giữa ánh sáng và bóng tối, giữa sự sống náo nhiệt và

sự yên lặng lụi tàn luôn gây cho lòng người nỗi buồn thấm thía Xuân Diệu,thi sĩ của những vần thơ xôn xao, rạo rực xuân tình, đắm say cảnh sắc cũng

đã hơn một lần cảm thấy “không gì buồn bằng những buổi chiều; mà ánh sáng hoà cùng bóng tối”… “không gian tưởng sắp tàn thành lệ”.

b/ Cảnh chợ cũng tàn

Cái buồn của hình ảnh chiều tàn ở đây dường như được cộng hưởng,

được nhân lên với hình ảnh của một buổi chợ tàn “chợ họp giữa phố huyện vắng từ lâu Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất Trên đất chỉ còn rác rưởi:

vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía…” Không khí náo nhiệt, nhộn nhịp người mua

kẻ bán đã lắng xuống, chỉ còn lại sự trống vắng quạnh hiu Có gì vui hơn làcảnh chợ đông, có gì buồn hơn là cảnh chợ tàn?

Giữa khung cảnh chợ tàn ấy, tâm hồn nhạy cảm của Liên đã nhận ra

thứ mùi vị rất riêng của xứ sở “cái mùi cát bụi quen thuộc quá mà Liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này” Chính là mùi vị quen thuộc

của nghèo khổ, lầm than, bế tắc Hiện thực cuộc sống trong tác phẩm củaThạch Lam không phải là sự cày xới ngổn ngang những mảnh đời đauthương, bi đát, quằn quại như cuộc đời nhân vật của Nam Cao, Ngô Tất Tố…Hiện thực trong tác phẩm của Thạch Lam được thể hiện qua những chi tiếtbình thường, giản dị như trên nhưng lại có sức ám ảnh đặc biệt cho tâm hồnngười đọc

c/ Bức tranh về kiếp người tàn

Đi liền với hình ảnh chiều tàn, chợ tàn là hình ảnh những kiếp người tànnhư là linh hồn, là đỉnh cao cảnh quan bức tranh chân thực về đời sống ở phốhuyện nghèo Trong khung cảnh chiều tàn, phố huyện tiêu điều sau phiênchợ vãn người, cuộc sống sinh hoạt vất vả, đơn điệu của những người dânnghèo khổ lam lũ hiện lên đáng thương biết bao

Đó là mấy đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ cúi lom khom trên mặt đất

đi lại tìm tòi “chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ thứ gì có

thể dùng được của người bán hàng để lại” Hình ảnh những đứa trẻ con ngây

thơ cúi đầu tìm kiếm những vật dụng nhỏ nhoi vô nghĩa lý đem lại cho ngườiđọc cảm nhận: dường như gánh nặng cuộc đời cũng đang đè nặng lên đôi vaichúng Cái vô tư, hồn nhiên, tinh nghịch vốn có ở những đứa trẻ đã sớm mất

đi bởi đời sống khốn khổ, tàn tạ nơi phố huyện

Đó là chị Tý “đi mò cua bắt tép, tối đến chị mới dọn cái hàng nước” Cái

cửa hàng của chị cũng nghèo nàn như cuộc đời của chị Nó chỉ là một cáichõng tre, một tí đồ điếu đóm, tất thảy vừa một chuyến đầy xách tay của chị

và thằng cu bé “chả kiếm được bao nhiêu nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến đêm”.

Cùng với số phận của chị Tý là số phận của bác phở Siêu với gánh hàng

phở leo lét ánh lửa Đó là thứ hàng dù ngon nhưng “là một thứ qùa xa xỉ” với người dân phố huyện cho nên “bóng bác mênh mang ngả xuống đất, kéo dài

đổ xuống đất” Sự kéo dài của cái bóng dường như cũng là sự kéo dài của nỗi

buồn, sự bế tắc tàn tạ trong cuộc đời bác

+) Gia đình bác xẩm:

“Ngồi trên manh chiếu, cái thau sắt trắng để trước mặt… thằng con bò

ra đất, nghịch nhặt những rác rưởi vùi trong cát bên đường”, thoang thoáng

“mấy tiếng đàn bầu bật trong yên lặng” càng gợi lên cảm giác đơn điệu hiu

Đi vào những số phận nhỏ bé, những cuộc đời thường của người dântrên phố huyện, Thạch Lam đã nhóm lên ở đó chất thơ của đời thường, chấtthơ của lòng trắc ẩn, của sự đồng cảm, chia sẻ nhân đạo

d/ Tâm trạng của chị em Liên trước bức tranh đêm tối mênh mông củađất trời phố huyện

+) Bóng tối làm chủ tất cả

Khi ánh chiều đã tắt thì bóng tối ập xuống Tâm trạng của chị em Liênlại xoay quanh cái quầng sáng thu nhỏ xung quanh ngọn đèn con trên chõnghàng nước ế ẩm của chị Tý

Cả phố huyện giờ chỉ thu nhỏ vào cái ngọn đèn con leo lắt ấy, còn xung

quanh, bóng tối làm chủ tất cả “tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông,

con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa”, bên

cạnh có gánh phở bác Siêu, ngọn đèn Hoa Kỳ vặn nhỏ của Liên… Tất cả mấyđốm sáng, hột sáng thưa thớt tù mù Những hột sáng nhỏ nhoi ấy chẳng thểkhiến cho đêm tối thêm mịt mùng dày đặc

Một nhịp sống quẩn quanh, đơn điệu, bế tắc trong bóng tối ấy là nhữngcuộc đời bóng tối quẩn quanh, bế tắc Hình ảnh ngọn đèn con của chị Tý chỉchiếu sáng một vùng đất nhỏ được nhắc đi nhắc lại nhiều lần là một hình ảnh

có sức gợi tả đặc biệt Hình ảnh ấy có ý nghĩa như một biểu tượng về kiếpngười nhỏ bé, vô danh, vô nghĩa, sống leo lắt trong đêm tối mênh mông của

xã hội cũ không có hạnh phúc, không có tương lai Hình ảnh ấy cũng gợi vềnhịp sống lặp đi lặp lại một cách uể oải, đơn điệu, buồn chán, bế tắc ngàynày sang ngày khác không có gì thay đổi Đúng như Tố Hữu đã viết:

“Giữa dòng ngày tháng âm u đó Không đổi nhưng mà trôi cứ trôi”

Những người dân nghèo khổ trong cảnh ấy vẫn mơ hồ bâng quơ “mong đợi cái gì đó tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ” “Một cái gì đó” là cái gì vậy? Rất mông lung, mơ hồ, điều đó càng nói lên tình cảnh tội

nghiệp của những người sống mà không biết cuộc sống của mình ra sao(Thạch Lam là một nhà văn lãng mạn nhưng có nhiều trang rất hiện thực.Bức tranh đời sống nghèo nói trên là một trong những trang tiêu biểu nhất

Nó đã nói lên được một cách thấm thía và ám ảnh tình trạng cuộc sống âm u,mòn mỏi, bế tắc của người dân nghèo, đồng thời bày tỏ tấm lòng xót thươngbao la của tác giả đối với những kiếp người sống tù mù ấy Đó là nguyênnhân nảy sinh tâm trạng của Liên

+) Chính số phận quẩn quanh, bế tắc của những kiếp người tàn, bứctranh của ngày tàn đã như thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của Liên , gâycho Liên một nỗi buồn man mác

+) Liên hồi tưởng về kỉ niệm tuổi thơ tươi sáng trước đây ở Hà Nội

Liên và An ngửi thấy mùi phở thơm và nhớ lại khi ở Hà Nội “chị được hưởng những thứ quà ngon lạ như thế… được đi chơi Bờ Hồ, uống những cốc nước lạnh xanh đỏ” Liên bâng khuâng nhớ về “Hà Nội nhiều đèn quá, tạo nên một vùng sáng rực và lấp lánh” Nhưng giờ đây, ánh sáng ấy chỉ là bóng mờ kí ức

trong đêm

+) Và trong bóng bối cảnh của bức tranh phố huyện tối tăm, tù túngvốn là người có trái tim rất nhạy cảm nên Liên đã để lại cho tâm hồn mìnhvượt ra khỏi hiện thực ngột ngạt, vươn tới một giấc mơ, một khát vọng khácvới cảnh sống nghèo nàn, tăm tối, bế tắc hiện tại Liên ngồi chờ đợi đoàn tàu,không phải để đi bán hàng, không phải vì nhu cầu vật chất, không mong gì ai

mua mà vì một lí do khác “muốn được nhìn chuyến tàu, đó là hoạt động cuối cùng trong đêm” Nghĩa là Liên khát khao một sự đổi thay, khao khát một cái

gì khác thường khuấy động cái không khí đơn điệu, buồn tẻ, quẩn quanh, tùtúng, lụi tắt dần trong đêm tối Thực chất đó là nhu cầu khát vọng về tinh

thần, nhu cầu được sống dù trong khoảnh khắc cùng một thế giới “với tiếng còi rít lên, tàu chạy rầm rộ với những toa tàu sang trọng đèn điện sáng trưng Trong đó có những con người gợi về Hà Nội huyên náo và vui vẻ” Con

tàu như đem một chút thế giới khác đi qua, một thế giới khác hẳn đối vớiLiên, khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn chị Tý và ánh lửa bác Siêu leo lắt giữacái đêm tối mênh mông của đất trời phố huyện.

+) Niềm vui sướng duy nhất chờ đợi trong một ngày đã đi qua nhanhchóng, phố huyện lại chìm đi trong đêm tối Liên càng cảm thấy buồn hơn khitrở về với hiện tại Trong giấc mơ chập chờn, cô bé phố huyện như cảm thấymình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi không biết, như chiếc đèn con của chị Týchỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ

* Tác phẩm giàu tính nhân đạo.

+) Qua tâm trạng của chị em Liên, Thạch Lam muốn bộc lộ những ýnghĩ kín đáo, nhẹ nhàng nhưng thấm thía biết bao cho tâm hồn người đọc

Đó là tác giả muốn bày tỏ nỗi niềm xót thương đối với những kiếp người nhỏ

bé vô danh, không bao giờ biết đến ánh sáng hạnh phúc Trong xã hội cũ, cóbiết bao con người như thế Họ phải sống cuộc đời tẻ nhạt vô nghĩa, đếntrong mơ cũng không biết mơ gì hơn một chuyến tàu đêm vụt qua phố huyện

tiêu điều, lụi tắt của cuộc đời mình Cuộc sống của họ cũng sẽ “mốc lên, rỉ đi, mòn ra, mục rữa” trong tăm tối đói ngèo, buồn chán nơi phố huyện và nơi

đất nước lầm than nô lệ

+) Qua đó Thạch Lam đồng thời cũng muốn đánh thức, lay tỉnh nhữngtâm hồn đang uể oải, lụi tàn ngọn lửa của lòng khát khao được sống mộtcuộc sống có ý nghĩa hơn, khao khát được thoát ra khỏi cuộc sống tăm tối, tùđọng, mòn mỏi đang muốn chôn vùi họ

Kết bài:

Phải có sự thức tỉnh của cái “tôi” mới có được niềm thương và sự lay

tỉnh đáng quý ấy Khép trang sách lại, ta cứ phảng phất nỗi buồn thương sầunặng về thân phận con người Phải chăng điều đó đúng với chức năng vănchương, ánh lên vẻ đẹp về khát vọng muôn thuở của con người, vẻ đẹp nhânvăn

Đề 2: Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ ” là một tiêu biểu cho phong cách

của Thạch Lam Anh/chị hãy trình bày những nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm trên.

1 Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” in trong tập “Nắng trong vườn” (1938) là

một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của Thạch Lam Tác phẩm vừa cógiá trị hiện thực cao, vừa thấm đượm một giá trị nhân đạo sâu sắc Quatruyện ngắn này, Thạch Lam cũng thể hiện một tài năng viết truyện bậcthầy

2 Truyện ngắn của Thạch Lam thường không có cốt truyện, mỗi truyệnnhư một bài thơ Thạch Lam có ba truyện viết về những kỉ niệm thời thơ ấu (

Hai đứa trẻ, Nhà mẹ Lê, Gió lạnh đầu mùa ) Ở truyện ngắn “Hai đứa trẻ”,

toàn bộ câu chuyện chỉ kể về tâm trạng thao thức của hai đứa trẻ Liên và An,mong mỏi, chờ đợi một chuyến tàu đêm đi qua phố huyện tiêu điều Thếnhưng qua câu chuyện kể tưởng như nhỏ nhặt, đơn giản ấy, Thạch Lam đãthể hiện khá chân thực khung cảnh nghèo nàn, đơn điệu của phố huyện nhỏ,thân phân và những ước mơ, khát vọng của những con người nơi đây.

3 Trong “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam chú trọng đi sâu vào nội tâm nhân vật

với những cảm xúc, cảm giác mơ hồ mong manh Những trang viết miêu tảtâm trạng của nhân vật ( đặc biệt là nhân vật Liên ) rất sâu sắc và tinh tế

4 Thạch Lam đã sử dụng thành công thủ pháp nghệ thuật đối lập, tươngphản giữa các vùng âm thanh và ánh sáng Cả một phố huyện chìm sâu vàobóng tối, chỉ còn một vài chấm sáng tù mù quen thuộc xung quanh ngọn đèncủa chõng hàng nước, cái bếp lửa của hàng phở khuya vắng khách và ngọnđèn vặn nhỏ thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa của một hàng tạphoá Những ngọn đèn tù mù như ngái ngủ đó tượng trưng cho cuộc sống tùđọng của những người dân quê nghèo khổ nơi phố huyện nhỏ của một vùngnông thôn

Trong cái cảnh chìm chìm nhạt nhạt và vắng lặng đó, đêm nào cũng cómột đoàn tàu đi qua mang theo những luồng ánh sáng mạnh quét vào haibên và tiếng ồn ào làm xao động cả một vùng quê yên tĩnh Đoàn tàu nhưmang đến một thế giới giàu sang và đầy ánh sáng, một thế giới lý tưởng vàước mơ, đối lập với cái hiện thực tĩnh lặng đầy bóng tối nơi phố vắng mộthuyện nhỏ Thủ pháp đối lập mà Thạch Lam dùng ở đây cũng là thủ phápnghệ thuật quen thuộc của các nhà văn lãng mạn chủ nghĩa

5 Thạch Lam có một phong cách, một giọng điệu rất riêng Đó là lối kểchuyện thủ thỉ, tâm tình thấm đượm chất thơ Người đọc thấy ẩn hiện, kínđáo, lặng lẽ sau những hình ảnh, những dòng chữ, một tâm hồn Thạch Lamđôn hậu, tinh tế, hết sức nhạy cảm với mọi biến thái của tạo vật và lòngngười

+ Thạch Lam là một trong những nhà văn quan trọng của văn học ViệtNam trước Cách mạng Cuộc đời sáng tác của ông tuy ngắn ngủi (chỉ kéo dàitrong chưa đầy 10 năm) nhưng ông đã có một vị trí không thể thay thế tronglịch sử văn học Thạch Lam viết nhiều thể loại nhưng thể loại làm nên thànhcông của ông là truyện ngắn Truyện ngắn Thạch Lam thường viết về nhữngcon người nghèo khổ sống bên lề đô thị Truyện của ống thường không có cốttruyện, chủ yếu khai thác đời sống nội tâm của nhân vật.

+ Hai đứa trẻ là truyện ngắn được in trong tập Nắng trong vườn(1938) Đây là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách Thạch Lam Khônggian của truyện hẹp, thu gọn trong một góc phố huyện gần ga xép Thời giancủa truyện cũng rất ngắn, chỉ từ hoàng hôn cho đến đêm khuya, khi đoàn tàucuối cùng trong ngày đi qua phố huyện Thế giới nhân vật trong truyện ngắnchỉ bao gồm những người nghèo, kiếm sống bằng những nghề vặt vãnh nơiphố huyện: một chị bán nước, một người bán phở gánh, một gia đình hátxẩm Tất cả được quan sát qua con mắt của một cô bé tuy chưa đến tuổitrưởng thành nhưng đã sớm phải mưu sinh bằng việc trông coi một gianhàng xén nhỏ và chăm sóc đứa em trai còn bé

- Liên - đứa trẻ sớm trưởng thành với một số phận đặc biệt:

+ Hai chị em Liên có một số phận rất đặc biệt so với những con ngườikhác trong thế giới người nghèo ở phố huyện: hai đứa trẻ từng có một tuổithơ sung sướng ngắn ngủi khi bố vẫn còn có việc làm ở Hà Nội Sau này, khingười bố thất nghiệp, gia cảnh sa sút, cả gia đình phải rời khỏi thành phố vềsống ở một huyện nhỏ Dẫu vậy, dù sao, so với những người xung quanh, haichị em vẫn có một cuộc sống có phần dễ chịu hơn, có một gian hàng để mưusinh

+ Do những biến cố của gia đình nên mặc dù mới chỉ là một đứa trẻnhưng Liên đã sớm phải giúp mẹ, gánh trách nhiệm của một người trưởngthành: chăm lo gian hàng xén và chăm sóc em

+ Trong Liên vẫn còn những nét tính cách của một đứa trẻ

• Nghe tiếng trẻ chơi đùa Liên cũng muốn được ra ngoài chơi cùng

• Cảm giác bé nhỏ và thấy “mỏi trí nghĩ” khi phải đối diện bầu trời saomênh mông

+ Dẫu vậy, ở Liên đã có những nét tính cách “già trước tuổi”, sớmtrưởng thành do hoàn cảnh

• Có ý thức chăm lo gian hàng, dọn hàng và dạy bảo em.

• Niềm tự hào về sợi dây xà tích - dấu hiệu của việc được mẹ giao phótrách nhiệm chăm coi cả một "gia tài nhỏ”

- Một tâm hồn nhân hậu và nhạy cảm:

+ Tâm hồn Liên rất nhạy cảm với vẻ đẹp của thế giới xung quanh.Toàn bộ bức tranh trữ tình, man mác buồn của cảnh vật phố huyện từ lúchoàng hôn đến đêm khuya được cảm nhận qua những giác quan và tâm hồnhết sức nhạy cảm của cô bé

Liên cảm nhận cảnh hoàng hôn, ánh mặt trời sắp tắt, bóng tối tronggian hàng của hai chị em, mùi chợ quê đã tàn với tâm trạng man mác buồn.Liên cảm thấy thân thiết với tất cả thế giới ấy

Liên cảm nhận cảnh đêm nơi phố huyện, bóng tối ngập dần, ngắmnhìn những đốm sáng của đom đóm, những “quầng sáng thân mật” củanhững người xung quanh, ngắm nhìn vũ trụ “thăm thẳm bao la”, những ngôisao qua tán lá cành bàng và hoa bàng rụng khe khẽ với một tâm trạng nhẹnhõm và êm đềm

• Sau khi đoàn tàu đi qua, cô bé chìm vào giấc ngủ "yên tĩnh, củng yêntĩnh như đêm ở trong phố, tịch mịch và đầy bóng tối”

+ Liên có một trái tim nhân hậu, rất nhạy cảm và luôn sẵn sàng runglên với những mảnh đời bất hạnh xung quanh

• Liên cảm thương những đứa trẻ nhặt rác khi chợ tàn, muốn giúpchúng mà không thể

Liên cư xử rất tử tế với bà cụ điên vẫn thường ghé qua mua rượu, dùtrong lòng thấy sợ

Dù là đứa trẻ ở thành phố về, dù cuộc sống có phần dễ dàng hơnnhững người nghèo xung quanh nhưng Liên vẫn gắn bó với họ mà không hề

tàu mỗi đêm chính là sự chờ đợi và hi vọng một sự đổi đời, dù cụ thể thế nào,

có lẽ chính Liên cũng còn chưa rõ

ĐỀ NÂNG CAO - HAI ĐỨATRẺ

_THẠCH LAM_

Câu 1

Sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối thể hiện qua hai

truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam và Chữ người tử tù của

Nguyễn Tuân

ĐÁP ÁN

I Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảmbảo các ý sau

1 Nêu vấn đề

- Sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối là một thủ pháp nghệ thuậtthường được sử dụng trong văn học nhằm tạo tình huống truyện, chuyển tảinội dung tư tưởng chủ đề của tác phẩm

- Thạch Lm và Nguyễn Tuân là hai nhà văn thuộc dòng văn học lãngmạn, cùng sinh ra trong một thời đại có nhiều biến động, đổi thay Ánh sáng

và bóng tối được sử dụng trong truyện ngắn Hai đứa trẻ và Chữ người tử tù

không chỉ như một nguyên tắc tạo tình huống truyện mà còn vươn đến ýnghĩa biểu tượng về sự đối lập giữa cái ác, cái xấu và cái tốt, cái đẹp trongcuộc đời

2 Nét chung của thu pháp nghệ thuật tương phản giữa ánh sáng và

bóng tối thể hiện qua hai truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam và Chữ

người tử tù của Nguyễn Tuân

- Cả hai tác giả đều sử dụng ánh sáng và bóng tối như một thủ pháp đốilập trong xây dựng bối cảnh tác phẩm nhân vật, các chi tiết nhỏ nhằm biểuđạt chủ đề của tác phẩm

- Ánh sáng và bóng tối đuợc sử dụng trong hai tác phẩm vừa mang nghĩathực vừa mang nghĩa biểu tượng, giúp người đọc thấy được giá trị tư tưởngcủa tác phẩm

3 Nét riêng của thủ pháp nghệ thuật tương phản giữa ánh sáng và bóng

tối thể hiện qua hai truyện ngắn Hai đứa trẻ cua Thạch Lam và Chữ người tử

tù của Nguyễn Tuân

3.1 Sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối trong chuyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam nhằm tô đậm hơn tinh anh của bóng tối.

+ Bóng tối dày đặc, bao trùm cả phố huyện và đuợc lặp đi lặp lại nhiềulần: “Một đêm mùa hạ êm như như nhung”, “Đường phố và các con ngõ dầndần chứa đầy bóng tối”, “Tối hết cả con đường thăm thẳm ra sông, conđường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại sẫm đen hơn nữa”, “đêm ở trongphố, tĩnh mịch và đầy bóng tối”… biểu trưng cho cuộc sống tù đọng, quẩnquanh nơi phố huyện (đó cũng chính là hình ảnh xã hội Việt Nam những năm

1930 -1945)

+ Ánh sáng ít ỏi không đủ sáng mà càng làm cho bóng tối thêm dày đặc:

- Nơi phố huyện: chỉ là những khe sáng, những hột sáng, những ngọnđèn vặn nhỏ (những quầng sáng leo lét, những hột sáng, những vệt sáng,những khe sáng ) tượng trưng cho số phận mòn mỏi của những con ngườinơi đấy

- Ánh sáng đô thị chỉ là trong hoài niệm của nhân vặt Liên (“Hà Nội rựcsáng…) vừa là quá khứ vừa là tương lai, mơ ước của hai chị em Liên

- Ánh sáng con tàu thì qua nhanh (“các toa đèn sáng trưng”, “ các cửakính sáng ) ánh sáng thức tỉnh đời sống tỉnh lẻ như một cầu nối từ hiện tại(ánh sáng phổ huvện) về quá khứ (ánh sáng đô thị) rồi hướng tới tương lai(ánh sáng đô thị

 Ánh sáng không còn mang nghĩa thực nữa mà mang nghĩa biếutượng, biểu tượng của ước mơ, của khát khao hạnh phúc và những điều tốtđẹp trước hiện thưc cuộc sống tù đọng, buồn tẻ nơi phố huyện

+ Kết quả của sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối: Là biểu tượngcho những kiếp người sống leo lét vô danh trong một xã hội tù đọng, bế tắcnhưng vẫn không nguôi hi vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn

3.2 Ánh sáng và bóng tối trong truyện ngắn “chữ người từ tù” củaNguyễn Tuân vừa đối lập, vừa bổ sung cho nhau, đồng thời có sự chuyển hóa

từ bóng tối ra ánh sáng

+ Bóng tối (“mặt đất tối”, “một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường mạngnhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián …) vừa là cuộc sống tù đọng, tốităm đầy cái ác, cái xấu nơi nhà ngục thực dân Đồng thời vừa đại diện chocái ác trong cuộc sống, cũng như trong bản chất con người

+ Ánh sáng: (“một ngôi sao Hôm nhấp nháy”, “một ngôi sao chính vịmuốn từ biệt vũ trụ” “vuông lụa trắng”, “ánh sáng đỏ rực của một bó đuốctẩm dầu”…) là ảnh sáng của chân lí, của cái đẹp trong tài hoa, nhân cách + Kết quả của sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối là sự chiếnthắng của ảnh sáng với bóng tối, của thiện lương con người với cái xấu, cái

ác (“Một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang đậm tô nét chữ trêntấm lụa trắn viên quản ngục khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu

ô chữ”) Viên quản ngục khi được Huấn Cao “khai tâm” đãâ nghẹn ngào “Xinbái lĩnh”

4 Đánh giá chung

- Với Nguyễn Tuân, cảm hứng thẩm mĩ của ông bắt nguồn từ cái đẹp lớnlao, cái cao cả, bị hùng hoặc mô tả những nhân cách lớn nên thủ phápnghệ thuật cũng xây dựng trên sự đối lập gay gắt Ánh sáng và bóng tối được

sử dụng nhằm miêu tả những tương phản mạnh mẽ, những chuyển biến bấtngờ, đột ngột Đó vừa là một thủ pháp trong xây dựng tình huống truyện,vừa là ự dẫn dắt đi đến kết thúc của sự chiến thắng của ánh sáng đối vớibóng tối, của chân lí, cái đẹp, cái thiện lương với cái xấu cái ác

- Thạch Lam chỉ quan tâm đến những cái bình thường, giản dị, nhỏ bétrong cuộc sống nên ánh sáng và bóng tối trong tác phẩm của ông không có

sự chuyển biến dữ dội, bất ngờ Ánh sáng nhỏ bé leo lắt như để tô đậm hơnbóng tối, bóng tối lấn át cả ánh sáng để tô đậm cái tối tăm ngột ngạt củacuộc sống nơi đây Qua đó bày tỏ tấm lòng cảm thông của nhà văn đối vớicon người, đặc biệt là những số phận trẻ thơ trong xã hội cũ

Câu 2

Em hãy phân tích bức tranh phong cảnh miền quê và cuộc sống

của những người nghèo nơi phốhuyện trong truyện ngắn Hai đứa trẻ

của Thạch Lam

ĐÁP ÁN

I Yêu cầu về kiến thức

HS cần phân tích và đảm bảo các ý sau:

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm và đề bài

a) Bức tranh phong cảnh miền quê

-Cảnh hoàng hôn đẹp mà buồn

- Cảnh bầu trời đêm thi vị mà xa xăm huyền bí

-Cánh đồng ruộng êm ả mà tăm tối (lúc khuya)

 Qua các bức tranh, phần nào tác giả gợi ra đời sống của nông thôntrước Cách mạng và bộc lộ niềm thương mến quê hương

b) Cuộc sống của những người nghèo nơi phố huyện

-Đó là cuộc sống và thân phận:những đứa trẻ ngoài bãi chợ, cụ Thi, An

Câu 3

“Công việc của nhà văn là phát hiện cái đẹp chính ở chỗ mà không ai ngờ, tìm cái đẹp kín đáo che lấp của sự vật, cho người khác một bài học về trông nhìn và thưởng thức”

(Thạch Lam) Anh/chị hãy trình bày cách hiểu của mình về ý kiến trên qua hai

tác phẩm Hai đứa trẻ (Thạch Lam) và Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân)

- Cái chung và nét riêng của Thạch Lam và Nguyễn Tuân -những nhà vănthuộc trường phái lãng mạn của văn học 1930 - 1945 trong việc tìm kiếm,phát hiện cái đẹp

+ Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, là cái đẹp thầm kín của trái tim nhân

hậu, chan chứa yêu thương trong tâm hồn nhỏ bé của Liên; cái đẹp hiền hòacủa những con người nghèo khó mà sống với nhau đầy tình thân ái; cái đẹpmong manh, mơ hồ của những hi vọng về ánh sáng đang chìm khuất trongbóng tối … giúp người đọc nhận ra,trân trọng, đồng cảm với những khoảnhkhắc đẹp, những tâm hồn chưa hẳn đã lụi tàn, những cuộc đời đang cố gắngsống và hi vọng vào một tương lai tốt đẹp tươi sáng hơn

+ Trong truyện ngắn Chữ người tử tù là cái đẹp lí tưởng của tài năng thiên lương và khí phách đặt trong sự đối nghịch của cảnh ngộ Cái đẹp đãgặp gỡ, hội tụ, tỏa sáng và bất tử trong chốn lao tù - nơi mà thông thường chỉ

-có cái xấu, cái ác ngự trị

Câu 4

Chất thơ trong truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam.

Gợi ý làm bài:

Để giải quyết được câu hỏi này, trước hết cần nắm vững đặc trưng củathơ và truyện, sự giao thoa giữa các thể loại, hiểu được thế nào là chất thơtrong tác phẩm truyện Từ đó, soi vào truyện Hai đứa trẻ của Thạch Lam đểthấy sự biểu hiện của chất thơ, một kiểu chất thơ rất riêng toát ra từ mọiphương diện của tác phẩm.

Bài viết có thể triển khai các ý chính sau:

- Thơ và truyện là những thể loại có đặc trưng khác nhau, một bênđược sáng tạo bằng phương thức trữ tình, một bên bằng phương thức tự sự.Mỗi thể loại có những đặc trưng riêng về thi pháp Tuy nhiên trong thực tếsáng tác, giữa thơ và truyện ít nhiều vẫn có sự giao thoa Có những bài thơmang đậm chất tự sự cũng như có những tác phẩm truyện đậm chất thơ

- Tìm hiểu Thạch Lam, nhiều ý kiến nhất trí khẳng định rằng, tácphẩm của ông rất giàu chất trữ tình Đỗ Đức Hiếu nhận xét: “Thạch Lam lànhà thơ của làng quê nghèo, phố huyên nghèo, cô gái quê nghèo” Phần Tiểudẫn bài Hai đứa trẻ trong sách Ngữ văn 11, tập một, tr 94 viết: “Mỗi truyệncủa Thạch Lam như một bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm nhưng chứađựng biết bao tình cảm mến yêu, chân thành và sự nhạy cảm của tác giảtrước những biến thái của cảnh vật và lòng người” Những ý kiến trên đã chỉ

ra một đặc điểm hết sức nổi bật trong sáng tác của Thạch Lam

- Một trong những yếu tố quan trọng trong nghệ thuật truyện ngắn làxây dựng nhân vật Miêu tả nhân vật, Thạch Lam ít chú ý đến ngoại hình,ngôn ngữ, hành động, mà đặc biệt quan tâm vấn đề đời sống tâm hồn conngười Đây là dấu hiệu đầu tiên cho thấy truyện Thạch Lam rất gần với thơ.Bởi thơ bao giờ cũng là tiếng nói tâm tình của tác giả trước thực tại đời sống.Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, ta không thấy tác giả giãi bày trực tiếp nỗilòng mình mà chỉ khắc hoạ những diễn biến tinh vi trong tâm trạng nhân vậtLiên trước thiên nhiên, trước những cảnh đời, những kiếp người Như vậy làThạch Lam cảm nhận cuộc sống qua tâm trạng tinh tế, giàu cảm xúc củamột thiếu nữ ở tuổi mới lớn Đó cũng là một cách để tác giả thể hiện nhữngrung động của tâm hồn mình

- Chất thơ của Hai đứa trẻ còn toát lên từ tình người được miêu tảtrong tác phẩm Thế giới nhân vật trong truyện ngắn này chỉ là những ngườikhổ nghèo, lam lũ, mỏi mòn trong sự kiếm sống chật vật, khó khăn Nhưng

sự khốn khó về áo cơm không làm mất đi tình người trong sáng, cảm động

của họ Dù Thạch Lam không tập trung miêu tả nhiều về các mối quan hệ,thậm chí chỉ qua một vài câu trao đổi rời rạc, ta vẫn thấy toát lên sự thươngcảm, hiểu biết lẫn nhau giữa những con người cùng cảnh ngộ Đối thoại trongtruyện Hai đứa trẻ ngắn gọn, ít thông tin sự việc, nhưng đầy ắp tình cảm Vìthế đọc Hai đứa trẻ, ta vẫn cảm thấy có cái gì đó thật ấm áp, thân tình, dùbức tranh cuộc sống trong đó có phần tiêu sơ, tù túng.

- Trong nghệ thuật truyện ngắn, cốt truyện là một trong những yếu tốtạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm Thế nhưng, Thạch Lam không mấy quantâm đến vấn đề này Cốt truyện của Hai đứa trẻ rất đơn giản, có thể tóm lượctrong vài dòng ngắn gọn Liên và An là hai chị em trong một gia đình trướcđây từng sống ở Hà Nội, nhưng từ khi bố mất việc, cả nhà phải dọn về mộtphố huyện nghèo Hai chị em được mẹ giao trông coi một cửa hàng tạp hoánhỏ xíu Cuộc đời hai chị em cứ thế trôi đi trong âm thầm, lặng lẽ Trước mắt

họ là những kiếp người lam lũ, khổ nghèo, phôi pha, tàn tạ; sống lầm lũitrong bóng tối, chẳng biết hi vọng gì ở ngày mai Chỉ có chị em Liên bao giờcũng cố thức để chờ đợi chuyến tàu cuối ngày chạy qua phố huyện rồi mớiđóng cửa hàng đi ngủ Cốt truyện có dáng dấp một tứ thơ, gợi lên trong tâmhồn người đọc những cảm xúc, những liên tưởng sâu xa Tương ứng với điều

đó, mỗi hình ảnh xuất hiện đều như một biểu tượng đầy ý nghĩa Bức tranhthiên nhiên trong buổi chiều tà cũng như bầu trời đêm mùa hạ “êm nhưnhung và thoảng qua gió mát”, đẹp như hình ảnh trong một bài thơ trữ tình.Thậm chí, cả cái mùi âm ẩm của đất cát quê hương vẫn làm con người cảmthấy nao lòng vì sự gần gũi, thân thuộc, mến thương miền quê khổ nghèo màmình hằng gắn bó

- Góp phần làm nên chất thơ của truyện Hai đứa trẻ phải kể đến hìnhthức ngôn ngữ mà tác giả sử dụng Đó là một thứ ngôn ngữ hết sức trongsáng, giản dị, không cầu kì khó hiểu Có cảm giác như mỗi từ, mỗi câu đềuđược lọc qua cái gu thẩm mĩ tinh tế của nhà văn Tiết tấu của truyện thongthả, chầm chậm, không có nhịp mạnh, không có sự hối thúc vội vã Điều đóđược thể hiện bằng những câu văn uyển chuyển, nhịp nhàng:

+ Tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ; từng tiếng mộtvang ra để gọi buổi chiều

+ Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nháikêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào

- Tóm lại, Hai đứa trẻ là truyện ngắn đầy chất thơ, một thứ chất thơđượm buồn Cái buồn thấm sâu vào mọi hình ảnh thiên nhiên, thấm vào mọicảnh đời, mọi số phận Cái buồn len lỏi vào mọi ngóc ngách trong tâm trạngcon người Nhưng dù sao đó vẫn là nỗi buồn đẹp, dịu nhẹ, không hề gây cảmxúc bi luỵ, không nhấn chìm con người trong sự chán nản, tuyệt vọng Nỗibuồn ấy có khả năng thanh lọc tâm hồn, giúp con người sống tinh tế và sâusắc hơn, biết cảm thông, chia sẻ với những kiếp đời mỏi mòn trong khổnghèo, tăm tối Đặc biệt, Thạch Lam không hề đánh mất niềm tin vào cuộcsống Niềm tin ấy được tác giả gửi gắm vào những ước vọng mơ hồ nhưngkhông kém phần lãng mạn của nhân vật chính trong tác phẩm.

Câu 5

“Ham chơi không phải là lười biếng Ham chơi là cách sống đạt đạo của con người đã nhìn thấy từ lâu bản chất phù hư của thế giới Ham chơi là văn hóa gốc của người Việt Văn chương nghệ thuật cũng là cuộc chơi thượng thặng”

(Hoàng Phủ Ngọc Tường Theo Báo Văn học và Tuổi trẻ số

3/2010, tr7) Anh (chị) hiểu thế nào là “cuộc chơi thượng thặng” của văn

chương? Chứng minh nhận định trên qua truyện ngắn Hai đứa trẻ(Thạch Lam) và Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân)

ĐÁP ÁN

Thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách nhưng cần đạt một số yêu cầu

cơ bản sau:

2 Về nội dung

a) Giải thích ý nghĩa câu nói, khái quát trọng tâm vấn đề

- Giải thích tính chất cuộc chơi của văn chương:tính chất vô tư không vụlợi, hướng đến giá trị tinh thần tinh chất giao lưu, đối thoại -nơi con người cóthể khám phá vẻ đẹp, ý nghĩa cuộc sống và thể hiện trọn vẹn chính mình

- Giải thích tính chất thượng thặng của cuộc chơi văn chương: Vănchương góp phần nâng cao phẩm chất người, vượt lên trên cuộc sống phù

hư, phàm tục bằng những giá trị Chân -Thiện - Mĩ Nhưng văn chương không

dễ dàng dung nạp người chơi, nó đòi hỏi phải “biết đào sâu, biết tìm tòi, khơinhững nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” ở phía nhà văn vàtấm lòng tri âm, những hiểu biết nhất định về đời sống và văn chương ở phíangười tiếp nhận…

- Khái quát ý nghĩa câu nói: Nhận định đúng đắn, sâu sắc về bản chấtcủa văn chương,những yêu cầu của văn chương đối với người nghệ sĩ… đồng

thời thể hiện sự đánh giá cao ý nghĩa chức năng của văn chương đối với đờisống…

b) Phân tích, chứng minh vấn đề (qua truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của

Thạch Lam và “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân)

-Thú vui văn chương trước hết là ở hành trình sáng tạo và khám phá cáiđẹp:

+ Truyện ngắn Hai đứa trẻ: Khám phá vẻ đẹp thiên nhiên, cuộc sống yên

bình chan hòa, thân ái nơi phố huyện và tâm hồn tinh tế, phong phú của conngười qua nhân vật Liên; tình huống truyện sáng tạo, nghệ thuật tươngphản,lời văn đậm chất thơ …

+ Truyện ngắn Chữ người tử tủ: Khám phá cái đẹp của nghệ thuật thưpháp, cái đẹp của nghệ thuật nói chung thể hiện qua ngôn ngữ giàu chất tạohình, văn phong vừa cổ kính vừa hiện đại, tình huống cho chữ độc đáo

- Văn chương nghệ thuật còn là nơi gặp gỡ của những tấm lòng tri âm(nơi gửi gắm, thể hiện cái tôi của người nghệ sĩ hướng đến sự đồng cảm ởngười đọc):

+ Thạch Lam: tâm hồn tinh tế nhạy cảm như sợi dây đàn sẵn sàng runglên trước mọi vẻ đẹp của thiên nhiên và hồn người, niềm xót thương chânthành đối với những kiếp sống lay lắt tối tăm trong xã hội lúc bấy giờ

+ Nguyễn Tuân: tấm lòng quý mến cái đẹp, trân trọng công việc sángtạo của người nghệ sĩ

- Chức năng văn chương là bồi đắp và nâng cao phẩm giá con người,hướng con người đến những giá trị nhân sinh muôn thuở bất chấp bản chấtphù hư của thế giới;

+ Hai đứa trẻ: Bài học về trông nhìn và thưởng thức: phát hiện vẻ đẹp

bình dị ẩn giấu trong thiên nhiên và cuộc sống đời thường bằng tâm hồn biếtyêu thương chân thành, biết lắng nghe và rung cảm …

+ Chữ người tử tù: biết trân trọng và hướng đến những giá trị Thiện – Mĩ, biết giữ gìn thiện lương trong sáng trong bất kì hoàn cảnh sốngnào

Chân-c) Bàn luận, mở rộng

-Chấp nhận quy luật khắc nghiệt của cuộc chơi văn chương, dám từ chốiloại văn chương phù phiếm, bao thế hệ những người nghệ sĩ chân chính đãkhông ngừng nâng cao tài hoa, thiện lương, khí phách của mình bằng quátrình lao động nghệ thuật nghiêm túc, sáng tạo nên những tác phẩm độcđáo, có giá trị vượt thời gian

- Theo tiến trình lịch sử, văn chương cũng yêu cầu ngày càng cao hớnđối với người tiếp nhận: cái nhìn tinh tế, sâu sắc, biết trọng cái đẹp…

Câu 6

Văn hào Đức W Gớt từng nói: “Sứ mệnh của con người là sống chứ không phải tồn tại”.

Qua tác phẩ Hai đứa trẻ (Thạch Lam) và Vội vàng (Xuân Diệu),

hãy làm rõ ý kiến trên.

ĐÁP ÁN

I Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể trình bày theo các cách khác nhau nhưng cần đảm bảocác ý sau:

1 Giải thích khái quát

- Câu nói của W Gớt

+ “Tồn tại”: có mặt như một bản năng sinh tồn và sẵn có trong mọi sựvật tự nhiên Giống như thực vật, để tồn tại được thì phải hút nước, hấp thụánh sáng mặt trời Động vật muốn tồn tại phải kiếm ăn săn mồi…

+ Ít có sự vật nào đi liền với từ “sống” như con người Sống là không chỉ

có mặt trên cuộc đời Sống là phải được đáp ứng đầy đủ về mặt vật chất vàtinh thần ở mức độ nào đó Sống là phải biết mơ ước, biết hi vọng, biết phấnđấu, biết tận hưởng và tận hiến cho cuộc đời để cuộc sống của mình khôngchỉ có ý nghĩa mà còn có ích, có ý nghĩa đối với người khác, xã hội

- “Sứ mệnh của con người là sống chứ không phải tồn tại”: Con ngườiđược trao cho cái quyền được sống đích thực, sống đúng nghĩa và phải cónghĩa vụ sống có ích hơn với cuộc đời

- Nhận định của Gớt mang thông điệp của tinh thần nhân văn để conngười sống là người nhất

- Quan niệm ấy cũng được thể hiện một cách rõ nét qua Hai đứa trẻ (Thạch Lam) và Vội vàng (Xuân Diệu)

2 Bình (kết hợp phân tích, chứng minh) qua hai tác phẩm:

a) “Hai đứa trẻ” -Thạch Lam

- Thạch Lam là một cây bút xuất sắc của văn xuôi lãng mạn Việt Nam

1930 - 1945 Ông đặc biệt thành công với thể loại truyện ngắn Những truyệnngắn trữ tình đầy chất thơ của Thạch Lam thưòng không có cốt truyện,vậy

mà vẫn làm xúc động lòng người GS Nguyễn Đăng Mạnh đã nhận xét:

“Những lời phát biểu của Thạch Lam thường thầm kín, dịu dàng mà thấm

thía, ngấm mãi vào lòng người và ám ảnh tâm trí ta.Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” in trong tập “Nắng trong vườn” là truyện ngắn không chỉ tiêu hiểu cho

phong cách văn xuôi của Thạch Lam mà điều đáng nói,Thạch Lam đã gửi đếnmột thông điệp sống đầy ý nghĩa

- Thông điệp sống thể hiện qua cuộc sống nơi phố huyện nghèo nàn, tùtúng và buồn tẻ

+ Cảnh ngày tàn, phiên chợ tàn, những kiếp người tàn…

+ Nhịp sống đơn điệu, tẻ nhạt: Ánh sáng leo lét,yếu ớt; âm thanh không

đủ thay đổi cái không khíyênlặng, tịch mịch; hoạt động con người diễn ra lặpđilặp lại, ngôn ngữ không nhằm mục đích đối thoại mà chỉ cốt làm cho khônggian bớt tẻ nhạt và yên ắng

 Giữa một cảnh sống tùđọng, bí bách cả về vật chất và tinh thần, conngười hiện lên với niềm trăn trở: họ đang sống hay tồn tại?

- Nhân vật Liên:

+Cách sống vừa hồn nhiên, ngây thơ, vừa chín chắn, điềm đạm

+ Tâm hồn trong sáng, phong phú

+ Tấm lòng nhân hậu

+ Luôn khát khao ánh sáng, nhớ về quá khứ để nghĩ đến tương lai

- Những kiếp người trong phố huyện (mẹ con chị Tí,bác phở Siêu, giađình bác Xẩm…) Luôn quan tâm đến nhau, hỏi han, trò chuyện,giữ cho mìnhnhững ước mơ về tương lai: “chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái

gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ”

- Chi tiết đợi tàu: không phải để bán thêm chút đỉnh, mà những conngười nơi đây đang chờđợi niềm vui duy nhất của một ngày- khi đoàn tàu điqua mang theo âm thanh, ánh sáng,“đem một chút thếgiới khác đi qua”–nógiúp những kiếp người “mờ mờ nhân ảnh” kia có thêm hi vọng, niềm tin, nhưánh lửa lóe lên nối tiếp sự sống đơn điệu của họ, và họ vượt lên trên cõi “tồntại” để tiếp tục “sống”

b) “Vội vàng” – Xuân Diệu

-Xuân Diệu là nhà thơ “mới nhất trong các nhà Thơ mới” Thơ ông là

“nguồn sống dào dạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này”

-“Vội vàng” là bài thơ thể hiện rõ rệt nhất tiếng thơ dào đạt của một tâm

hồn trẻ lúc nào cũng thèm yêu khát sống, say đắm cuộc đời, quyến luyếntrần gian, thể hiện một quan niệm sống mới mẻ, tích cực (phân tích dẫnchứng)

+ Khát vọng sống tận hưởng những gì tươi đẹp trần thế nhất (ước muốnđoạt quyền tạo hóa, phát hiện về một thiên đường ngay trên mặt đất này,tận hưởng những thanh sắc tươi ngon của bữa tiệc trần gian) (dẫn chứng) + Cuộc sống hiện ra rạo rực, đắm say Xuân Diệu say và tình tự cùngthiên nhiên

+ Đó là thái độ sống toàn tâm, toàn trí, toàn hồn, bằng tất cả thức nhọngiác quan

+ Lo lắng khi thời gian trôi đi sẽ thấy “độ phai tàn sắp sửa” Nỗi buồ, nỗi

lo lắng chẳng qua là biểu hiện khác của lòng ham sống,yêu đời, yêu cuộcsống đến thiết tha (phân tích dẫn chứng)

+ Khao khát vô biên, giao cảm với cuộc đời (“Ta muốn ”) mạch cảmxúc ngày càng mãnh liệt, trái tim như muốn căng ra, muốn choán hết vũ trụ,đón lấy cuộc đời cùng mộng xuân sắc

* Đánh giá: “Vội vàng” gửi gắm một quan niệm sống tích cực Sống là

phải tận hưởng, tận hiến cho cuộc đời, sống có khát khao, sống hết mình,làm sao cho sự tồn tại của mình trên đời có ý nghĩa Không chấp nhận đượccuộc sống thờ ơ, nguội lạnh, nhàn nhạt Sống cho ra sống: “thà một phút huyhoàng rồi chợt tối Còn hơn buồn le lói suốt trăm năm”

3 Bàn luận

- Đánh giá lại vấn đề:

+ Cả Thạch Lam và Xuân Diệu cũng gửi gắm đến người đọc những quanniệm sống tích cực và nhân văn, cùng minh chứng cho nhận định đúng đắncủa Gớt

+ Thạch Lam bộc lộ niềm thương cảm chân thành đối với những kiếpngười sống quấn quanh,lắt lay, mờ xám, không tương lai trong ao tù nướcđọng của xã hội cũ Nhà văn đã thấu hiểu và nâng đỡ những khát vọng tinhthần, những ước mơ sống của những con người bé nhỏ ấy Họ đợi tàu với sựmong ngóng thiết tha như đợi để “sống” đích thực Tác phẩm như tiếng kêu:hãycứu lấy những đứa trẻ, hãy thay đổi thế giới tăm tối này đi, sống cho rasống, sống xứng đáng hơn với “sứ mệnh của con người”

+ Xuân Diệu lại bộc lộ quan niệm sống tích cực, nhất quán trong toànbài Đó là quan niệm sống tận hiến, tận hưởng, sống hết mình, mãnh liệt,nồng nàn, sống cho hiện tại, sống cho ra sống, sống đúng với sứ mệnh củacon người

-Mở rộng, liên hệ:

+ Sống nhiệt thành, sống tận hưởng, tận hiến Sống làm sao cho sự tồntại của cá nhân mình trên đời thật sự có ý nghĩa, phải đóng góp cho đời bằngmột hoạt động nào đó có ích để không phải thương mình sống mà nhưkhông

+ Sống phải biết hạnh phúc, biết ước mơ, phấn đấu, cống hiến Sốngđúng sứ mệnh: sống chứ không phải tồn tại

+ Tuy nhiên, đó không phải là sống gấp, sống cuống, sống vội, hưởnglạc Cần xác định thái độ sống đúng đắn

+ Liên hệ: “Nếu là con chim chiếc lá/ Thì con chim phải hót, chiếc lá phảixanh / Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình” (Tố Hữu); “Cái quý nhất cuacon người là sự sống Đời người chỉ có một lần.Hãy sống sao cho khỏi xót xa

ân hận vì những tháng ngày đã sống hoài sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩvãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay, có thể nói rằng,tất cả đời ta, tất cả sức ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất bên đời,

sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người.” (Paven Corsaghin)

+ Liên hệ bản thân: thái độ sống, lí tưởng sống của bản thân

Chuyên đề 10 Thời lượng : 2 buổi Ngàysoạn: 19/10/2018

GIÁO ÁN THAM KHẢO

HAI ĐỨA TRẺ

Thạch Lam

A Mục tiêu bài dạy

I Trọng tâm kiến thức, kĩ năng, thái độ: Sau bài học, hs được hình

thành:

1 Kiến thức

- Hiểu được đặc sắc nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm hoặc đoạn

trích Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

2 Kĩ năng

- Biết cách đoc – hiểu một tác phẩm hoặc một đoạn trích tự sựhiện đại theo đặc trưng thể loại

3 Thái độ: Trân trọng, yêu quý, gìn giữ di sản tinh thần của cha ông

II Định hướng phát triển năng lực – phẩm chất

- Sau bài học, hs được định hướng phát triển các năng lực: tự học, hợptác, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ; cảm thụ thẩm mĩ, tạolập văn bản

- Sau bài học, hs được định hướng phát triển các phẩm chất: Tự lập, tựtin, tự chủ và có tinh thần vượt khó; Làm chủ được bản thân trong học tập,trong sinh hoạt; Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại

và môi trường tự nhiên

B Phương tiện thực hiện

1 Giáo viên: Soạn giáo án, SGV, SGK, TLTK

2 Học sinh: Soạn bài ở nhà

C Cách thức tiến hành: đàm thoại, thảo luận nhóm, bình giảng.

D Tiến trình dạy – học: thời lượng 3 tiết

15 tuổi đổi thành Nguyễn Tường Lân Ông nội là chi huyện Cẩm Giàng Cụ