Cam nang cho ba me tre

cẩm nang cho bà mẹ trẻ

Muơc luơc

Giaêi ăaâp möơt söị cíu hoêi vïì caâc biïơn phaâp traânh thai 4

Vitamin C lađm giaêm biïịn chûâng cuêa thai kyđ 9

Ba thaâng ăíìu cuêa thai kyđ 11

Ba thaâng giûôa cuêa thai kyđ 13

Ba thaâng cuöịi cuêa thai kyđ 16

Tòm ra lúđi giaêi vò sao phöi baâm ặúơc vađo thađnh tûê cung 21

Bađi tíơp cho phuơ nûô mang thai 22

Dõ tíơt bíím sinh 24

Lađm giaêm nguy cú phuđ chín khi mang thai 36

Thai giađ thaâng gíy nguy cú gò? 38

Bađi tíơp dađnh cho bađ meơ múâi sinh 39

Goâi hađnh lyâ khi beâ ra ăúđi 42

Nhûông ăiïìu cíìn traânh vađ nïn lađm sau khi ăeê 45

Coâ nïn sinh hoaơt tònh duơc trong thúđi gian mang thai? 46

Chùm soâc sûâc khoeê sau khi sinh 48

AÂp duơng phûúng phaâp Bađ meơ - Kangaroo (chuöơt tuâi) 51

Thai phuơ bõ thuêy ăíơu coâ aênh hûúêng ăïịn thai nhi? 54

Ùn gò cho con ặúơc khoeê 55

Lađm thïị nađo ăïí giaêm ăau khi sanh? 60

Giaêm cín vúâi beâ 63

Tiïm phođng uöịn vaân cho phuơ nûô coâ thai 65

Hiïịm muöơn - vö sinh: Möơt söị ăiïìu cíìn biïịt 66

Haôy baêo vïơ treê khi cođn lađ bađo thai 70

Xûê lyâ tònh huöịng sau khi sinh 74

Nhûông thay ăöíi úê ngûúđi meơ khi mang thai 76

Nhûông ăiïìu cíìn biïịt ăöịi vúâi thai phuơ phaêi ăi xa 79

Viïm gan siïu vi truđng vađ thai ngheân 82

Thai ngheân vađ bïơnh tiïíu ặúđng 85

Thai ngheân vúâi ngûúđi mùưc bïơnh tim 89

Thai kyđ vađ siïu ím 91

Möơt söị lûu yâ cho nhûông bađ meơ treê líìn ăíìu "ăi biïín" 94

Duđng thuöịc cho phuơ nûô ăang cho con buâ 100

Giaôn tônh maơch 103

Huýịt trùưng 105

Mïơt moêi 106

Tûơu do níịm 107

Sûng mùưt caâ chín vađ ngoân tay 108

Ăöí möì höi 109

Caâc phûúng phaâp sinh con theo yâ muöịn 110

Caâc vïịt raơn 112

Khoâ nguê 113

Phaât ban (nöíi röm) 114

Trô 116

ÖỊm ngheân 117

Soân ăaâi 118

ÚƠ chua 119

Ăaâi rùưt 120

Caêm thíịy muöịn xóu 121

Bõ voơp beê 122

Chûâng taâo boân 123

Chûâng khoâ thúê 124

Chaêy maâu nûúâu rùng 125

Chïị ăöơ dinh dûúông sau khi sinh 126

Möơt söị tònh huöịng ăùơc biïơt khi cho con buâ meơ 128

Cho treê nheơ cín uöịng bao nhiïu sûôa lađ ăuê cho möơt ngađy? 130

Lađm gò khi meơ chûa xuöịng sûôa? 131

Lađm thïị nađo ăïí nuöi treê sûât möi - húê hađm ïịch - cheê vođm híìu? 132

Meơ sanh möí thò coâ sûôa cho beâ buâ meơ khöng? 133

Lađm sao cho beâ buâ meơ khi nuâm vuâ bõ nûât? 134

Bùưt ăíìu cho treê buâ meơ 135

Caâch böìng bïị ríịt quan troơng ăïí beâ buâ ặúơc nhiïìu sûôa 139

Nuöi con bùìng sûôa meơ vađ möơt söị víịn ăïì coâ liïn quan 141

Phaêi lađm gò khi vuâ cùng tûâc sûôa vađ ăau? 146

Lađm sao cho con buâ khi nuâm vuâ quaâ ngùưn hoùơc quaâ dađi? 149

Khi ăi lađm meơ bõ chaêy sûôa ûúât caê aâo Thíơt bíịt tiïơn! 151

Meơ phaêi lađm sao khi beâ khöng chõu buâ meơ? 152

Lađm thïị nađo ăïí biïịt meơ coâ ăuê sûôa cho con buâ? 154

Cho beâ buâ nhû thïị nađo khi meơ ăi lađm trúê laơi? 156

Beâ khoâc nhiïìu lađm meơ thíơt sûơ lo lùưng! 157

Beâ chíơm tùng cín coâ phaêi do sûôa meơ “noâng” khöng? 160

Lađm thïị nađo ăïí tùng lûúơng sûôa vađ phuơc höìi sûôa meơ? 161

Buâ meơ hoađn toađn trong 6 thaâng ăíìu lađm tùng trñ thöng minh 163

Moân ùn bađi thuöịc cho bađ meơ thiïịu sûôa 171

Ngay sau khi sinh, coâ cíìn cho treê uöịng nûúâc ặúđng, nûúâc cam thaêo khöng? 173

Giaêi ăaâp möơt söị cíu hoêi vïì caâc biïơn phaâp traânh thai

Nïịu baơn duđng thuöịc diïơt tinh truđng, cíìn ăùơt hoùơc búm thuöịc 15 phuât trûúâc khi giao húơp Hiïơu quaê traânh thai seô keâo dađi trong vođng 1 giúđ Khoaêng 10-15% phuơ nûô aâp duơng biïơn phaâp nađy bõ thíịt baơi do hiïíu sai vïì caâch sûê duơng hoùơc coâ bíịt thûúđng giaêi phíîu úê ím ăaơo, khiïịn thuöịc khöng ặúơc phín böị ăïìu

Sau ăíy lađ möơt söị ăiïìu cíìn biïịt khaâc vïì caâc biïơn phaâp traânh thai:

1 Coâ nguy hiïím khöng nïịu chó ăeo bao cao su luâc sùưp xuíịt tinh?

Bao cao su cíìn ặúơc ăeo ngay trûúâc khi bùưt ăíìu giao húơp Ngay caê khi chûa xuíịt tinh, chíịt nhúđn tiïịt ra úê ăíìu dûúng víơt ăaô coâ thïí chûâa tinh truđng, gíy thuơ thai Ngoađi ra, caâc bïơnh líy qua ặúđng tònh duơc cuông coâ thïí truýìn tûđ ngûúđi noơ sang ngûúđi kia ngay tûđ ăíìu mađ khöng chúđ ăïịn luâc xuíịt tinh

Tyê lïơ thíịt baơi cuêa biïơn phaâp traânh thai nađy lađ 4-5%, nguýn nhín lađ duđng khöng ăuâng caâch hoùơc bao cao su bõ thuêng

2 Viïn traânh thai coâ lađm giaêm xung nùng tònh duơc?

Giaêm xung nùng tònh duơc chó lađ hïơ quaê cuêa sûơ thay ăöíi tñnh khñ, möơt taâc duơng phuơ cuêa thuöịc traânh thai Caâc nghiïn cûâu cho thíịy, progesteron trong viïn traânh thai coâ thïí gíy tríìm caêm hoùơc caêm giaâc bûơc böơi úê möơt söị phuơ nûô Nïịu thuöịc aênh hûúêng quaâ nhiïìu ăïịn tím traơng, baơn coâ thïí tòm loaơi thuöịc coâ hađm lûúơng hooâc mön thíịp hún hoùơc thay ăöíi phûúng phaâp traânh thai

3 Phûúng phaâp xuíịt tinh ngoađi coâ ăaâng tin cíơy khöng?

Khöng Nhû ăaô noâi úê cíu 1, chíịt dõch úê ăíìu dûúng víơt khi chûa xuíịt tinh (do tuýịn Cowper - cođn goơi lađ tuýịn hađnh niïơu ăaơo - tiïịt ra) cuông coâ thïí chûâa tinh truđng Ngoađi ra, trong vođng vađi giúđ sau khi xuíịt tinh, nïịu 2 ngûúđi laơi giao húơp mađ khöng aâp duơng biïơn phaâp ngùn chùơn nađo thò söị tinh truđng cođn soât laơi úê niïơu ăaơo víîn coâ thïí gíy thuơ thai

Phûúng phaâp xuíịt tinh ngoađi hoađn toađn vö hiïơu trong viïơc ngùn ngûđa caâc bïơnh líy qua ặúđng tònh duơc

4 Lađm thïị nađo ăïí tñnh ặúơc thúđi gian an toađn?

Trûâng phaêi ặúơc thuơ tinh trong phaơm vi 12-24 giúđ ăöìng höì sau khi ruơng (cođn tinh truđng chó coâ khaê nùng thuơ tinh trong vođng 48 giúđ sau khi xuíịt tinh) Vò víơy, thúđi kyđ dïî thuơ thai nhíịt lađ 2 ngađy trûúâc vađ 1 ngađy sau khi ruơng trûâng Víịn ăïì khoâ khùn lađ phaêi xaâc ắnh chñnh xaâc thúđi ăiïím nađy

Phûúng phaâp xaâc ắnh ngađy ruơng trûâng: Ăo thín nhiïơt hùìng ngađy, theo doôi sûơ bađi tiïịt chíịt nhíìy cuêa cöí tûê cung, kïịt húơp tñnh ngađy ruơng trûâng dûơa trïn ăöơ dađi caâc chu kyđ kinh nguýơt trûúâc ăíy Caâc kyô thuíơt nađy chó cho kïịt quaê tûúng ăöịi chñnh xaâc

Nguýn nhín thíịt baơi khi sûê duơng biïơn phaâp tñnh ngađy an toađn göìm: chu kyđ kinh nguýơt khöng ăïìu, giao húơp khöng duđng duơng cuơ traânh thai trong nhûông ngađy nguy hiïím, ruơng trûâng hún möơt líìn trong chu kyđ kinh nguýơt

5 Viïơc cho con buâ coâ hiïơu quaê traânh thai trong trûúđng húơp nađo?

Ăïí phûúng phaâp nađy coâ hiïơu quaê cao, cíìn coâ ăuê 3 ăiïìu kiïơn:

- Treê buâ ñt nhíịt 85% khöịi lûúơng sûôa dađnh cho noâ vađ phaêi ặúơc buâ nhiïìu líìn trong ngađy vađ ăïm

- Ngûúđi meơ víîn chûa coâ kinh trúê laơi, hoùơc trong 8 tuíìn sau ăeê khöng bõ ra maâu 2 ngađy liïn tiïịp

- Con chûa quaâ 6 thaâng tuöíi

Vúâi nhûông ngûúđi khöng cho con buâ thûúđng xuýn, caâch traânh thai töịt nhíịt sau ăeê lađ sûê duơng caâc phûúng tiïơn khöng coâ hooâc mön nhû thuöịc diïơt tinh truđng (coâ thïí phöịi húơp vúâi muô cöí tûê cung hoùơc mađng ngùn ím ăaơo), bao cao su, xuíịt tinh ngoađi Tuđy theo hoađn caênh, coâ thïí ăùơt vođng hoùơc ằnh saên

Thiïịt líơp chïị ăöơ dinh dûúông trûúâc 6 sau 6 múâi coâ thïí sinh con thöng minh

Vò sao trûúâc khi mang thai saâu thaâng ăaô phaêi thiïịt líơp möơt chïị ăöơ dinh dûúông?

Ngay tûđ trûúâc khi mang thai 6 thaâng, nhûông ngûúđi chuíín bõ lađm cha, meơ phaêi chuâ troơng ăïịn sûơ aênh hûúêng cuêa víịn ăïì dinh dûúông ăöịi vúâi nhiïîm sùưc thïí, ngûúđi chuíín bõ lađm meơ cađng phaêi biïịt cín ăöịi víịn ăïì dinh dûúông cuêa caâc bûôa ùn, trûúâc nhíịt lađ coâ bûúâc chuíín bõ ăíìu tiïn hoađn haêo nhíịt cho cuöơc söịng ặâa con, vò víơy, víịn ăïì dinh dûúông coâ tíìm quan troơng ăöịi vúâi cú thïí ngûúđi meơ vađ ặâa con ngay tûđ trûúâc khi mang thai 6 thaâng Ngoađi ra, caâc chuýn gia cuông cho biïịt, tûđ khi mang thai cho ăïịn luâc ặâa beâ ặúơc 6 thaâng tuöíi lađ giai ăoaơn mađ böơ naôo phaât triïín nhanh nhíịt Xem xeât vïì troơng lûúơng cuêa naôo, luâc múâi sinh nùơng khoaêng 400gr, bùìng möơt phíìn tû böơ naôo cuêa ngûúđi trûúêng thađnh, ăïịn 6 thaâng tuöíi, troơng lûúơng cuêa noâ ăaô tùng gíịp ăöi, ăïịn möơt tuöíi tùng gíịp ba, luâc nađy ăaô nùơng bùìng 66% troơng lûúơng böơ naôo ngûúđi trûúêng thađnh, röìi ăïịn 3 tuöíi ăaô nùơng bùìng 80%, so vúâi töịc ăöơ phaât triïín cuêa caâc böơ phíơn cú thïí khaâc Vò víơy, ăïí thai nhi coâ thïí trúê thađnh möơt ặâa treê thöng minh khoêe maơnh thò viïơc híịp thuơ ăíìy ăuê caâc chíịt dinh dûúông lađ ăiïìu bùưt buöơc, sau ăíy chuâng töi xin ặúơc liïơt kï caâc chíịt dinh dûúông coâ liïn quan ăïịn sûơ phaât triïín naôo böơ thai nhi:

- Caâc chíịt ăaơm ăöơng víơt cung cíịp caâc acid-amin cíìn thiïịt cho sûơ hònh thađnh ăaơi naôo cuêa thai nhi Vađ 50% caâc böơ phíơn cuêa cú thïí lađ

do caâc chíịt ăaơm cíịu thađnh Vò víơy, cíìn phaêi böí sung ăíìy ăuê caâc chíịt ăaơm

- Caâc axit linoleic vađ a - linolenic hađm chûâa trong chíịt beâo lađ caâc chíịt dinh dûúông khöng thïí thiïịu ăöịi vúâi sûơ phaât triïín caâc tïị bađo naôo, ngûúđi meơ mang thai cíìn uöịng loaơi sûôa böơt coâ thïí cung cíịp ăíìy

àuã lûúång chêët beáo cêìn thiïët, khöng nïn vò súå mêåp maâ khöng hêëp thuå àêìy àuã caác chêët beáo

- Acid folic rêët quan troång àöëi vúái ngûúâi meå mang thai Noá khöng nhûäng giuáp giaãm thiïíu nguy cú saãy thai vaâ ngöå àöåc thai, maâ gêìn àêy, caác nhaâ nghiïn cûáu y hoåc phaát hiïån nïëu thiïëu acid folic seä gêy thûúng töín cho trung khu thêìn kinh vaâ tuãy söëng cuãa thai nhi vaâ àùåc biïåt trong 12 tuêìn àêìu cuãa thai kyâ coá thïí gêy nhûäng nguy cú mùæc caác khuyïët têåt trïn mùåt cuãa thai nhi Àêy laâ möåt trong nhûäng goác àöå troång yïëu cuãa vêën àïì dinh dûúäng trong thúâi kyâ mang thai

Vitamin C lađm giaêm biïịn chûâng cuêa thai kyđ

Nghiïn cûâu múâi cuêa Mexico cho thíịy, viïơc böí sung vitamin C trong thúđi gian mang bíìu coâ thïí lađm giaêm tyê lïơ sinh non úê phuơ nûô Hoâa chíịt nađy giuâp lađm tùng sûâc bïìn cuêa mađng öịi vađ nhúđ ăoâ giaêm nguy cú vúô öịi súâm - thuê phaơm khiïịn nhiïìu treê bõ ăeê non

Vitamin C thuöơc nhoâm tan trong nûúâc Noâ khöng coâ khaê nùng töìn taơi líu trong cú thïí, lûúơng vitamin thûđa seô ặúơc thaêi ra ngoađi ngay ÚÊ phuơ nûô mang thai, nhu cíìu vïì chíịt nađy tùng cao nïn hađm lûúơng cuêa noâ trong maâu thûúđng giaêm Nhûông nghiïn cûâu trûúâc ăíy cho thíịy:

- Vitamin C ríịt quan troơng ăöịi vúâi cíịu truâc cuêa caâc mađng lađm tûđ collagen

- ÚÊ phuơ nûô coâ thai, hađm lûúơng vitamin C trong maâu vađ trong baơch cíìu (kho dûơ trûô chíịt nađy) thûúđng giaêm

- Ngûúđi khöng duđng ăuê vitamin C trûúâc vađ trong khi coâ thai dïî

bõ vúô mađng öịi súâm

Caâc nhađ khoa hoơc taơi Viïơn Chu sinh Quöịc gia cuêa Mexico cho rùìng, böí sung vitamin C coâ thïí giuâp ngùn ngûđa viïơc giaêm hađm lûúơng chíịt nađy trong baơch cíìu 52 phuơ nûô mang thai úê thaâng thûâ 5 ăaô ặúơc duđng giaê dûúơc hoùơc 100 mg vitamin C möîi ngađy trong 3 thaâng Kïịt quaê lađ:

- Hađm lûúơng vitamin C trong maâu giaêm úê tíịt caê phuơ nûô Lûúơng chíịt nađy trong baơch cíìu giaêm úê nhoâm duđng giaê dûúơc vađ tùng úê nhoâm duđng thuöịc

- Khi kïịt thuâc thai kyđ, dûúâi 5% phuơ nûô nhoâm ặúơc böí sung vitamin C bõ vúô mađng öịi súâm, so vúâi 25% úê nhoâm duđng giaê dûúơc

Nhoâm nghiïn cûâu ăi ăïịn kïịt luíơn: Vitamin C taơo ăiïìu kiïơn duy trò nguöìn dûơ trûô chíịt nađy trong baơch cíìu, vađ coâ thïí giuâp ngùn ngûđa tònh traơng vúô mađng öịi súâm

Viïơn Y khoa Myô gíìn ăíy ăaô khuýn tíịt caê caâc phuơ nûô coâ thai duđng 75 mg vitamin C möîi ngađy Möơt cöịc 250 ml nûúâc cam ăoâng höơp chûâa 100 mg vitamin C

Ba thaâng ăíìu cuêa thai kyđ

Ba thaâng ăíìu cuêa thai kyđ lađ möơt khoaêng thúđi gian tuýơt vúđi, ăíìy nhûông thay ăöíi cuêa caê baơn vađ em beâ Trong phíìn nađy, chuâng töi ăïì cíơp ăïịn moơi víịn ăïì tûđ sûơ phaât triïín cuêa thai trong 3 thaâng ăíìu (hoùơc 13 tuíìn ăíìu) cho ăïịn nhûông thay ăöíi úê cú thïí baơn xaêy ra cuđng luâc ăoâ ÚÊ nhûông phíìn sau, baơn seô tòm thíịy nhûông gò seô diïîn ra úê líìn khaâm thai ăíìu tiïn vađ úê nhûông líìn sau ăoâ Chuâng töi cung cíịp nhûông thöng tin vïì caâc xeât nghiïơm chíín ăoaân coâ thïí ặúơc thûơc hiïơn úê

ba thaâng ăíìu vađ cho baơn biïịt caâc lyâ do sûê duơng chuâng, cuông nhû nhûông nguy cú liïn quan Cuöịi cuđng, chuâng töi giuâp baơn biïịt khi nađo baơn cíìn ăi khaâm bïơnh, khi nađo baơn nïn goơi cho baâc sô cuêa baơn vađ khi nađo baơn coâ thïí thúê síu vađ thû giaôn Chuâng töi ăïì cíơp ăïịn moơi thûâ mađ baơn vađ em beâ coâ thïí gùơp trong 3 thaâng ăíìu úê nhûông trang dûúâi ăíy

Möơt sûơ söịng múâi ắnh hònh

Thai kyđ bùưt ăíìu khi trûâng vađ tinh truđng gùơp nhau taơi öịng díîn trûâng Taơi giai ăoaơn nađy, trûâng vađ tinh truđng kïịt húơp vúâi nhau taơo thađnh húơp tûê (möơt tïị bađo) Húơp tûê phín chia nhiïìu líìn taơo thađnh phöi Phöi di chuýín theo öịng díîn trûâng vađo tûê cung Khi noâ ăïịn tûê cung, caê baơn vađ em beâ bùưt ăíìu traêi qua nhûông thay ăöíi lúân

Vađo khoaêng ngađy thûâ nùm, phöi baâm vađo lúâp niïm maơc giađu maơch maâu cuêa tûê cung (goơi lađ hiïơn tuúơng lađm töí) Möơt phíìn cuêa phöi phaât triïín taơo thađnh phöi thai (em beâ trong 8 tuíìn ăíìu) vađ phíìn cođn laơi phaât triïín thađnh nhau thai

Em beâ phaât triïín bïn trong tuâi öịi trong tûê cung Baơn haôy tûúêng tûúơng nhû lađ em beâ phaât triïín bïn trong möơt bong boâng (tuâi öịi), nhûng thay vò quaê boâng ặúơc búm ăíìy khñ thò lađ ăíy lađ dõch trong

(ặúơc goơi lađ dõch öịi) Quaê boâng ặúơc cíịu taơo bùìng hai lúâp mađng moêng goơi lađ mađng ăïơm vađ mađng öịi

Khi moơi ngûúđi noâi ''vúô tuâi nûúâc" tûâc lađ hoơ ăïì cíơp ăïịn vúô mađng öịi Caâc mađng nađy loât úê thađnh trong cuêa tûê cung Em beâ búi trong dõch öịi vađ gùưn vúâi nhau bùìng díy röịn Cöí tûê cung (lađ cûêa cuêa tûê cung) seô múê ra (hoùơc giaôn) khi baơn ăang chuýín daơ

Nhau thai bùưt ăíìu hònh thađnh ríịt súâm, ngađy sau khi phöi lađm töí trong tûê cung Maâu meơ vađ maâu thai nhi tiïịp xuâc ríịt gíìn nhau bïn trong nhau thai Ăiïìu nađy giuâp cho sûơ trao ăöíi caâc chíịt khaâc nhau (nhû chíịt dinh dûúông, oxygen, vađ chíịt thaêi) Maâu meơ vađ maâu thai nhi tiïịp xuâc gíìn nhau nhûng chuâng khöng thíơt sûơ tröơn líîn nhau

Giöịng nhû möơt caâi cíy, nhau thai taơo thađnh nhûông nhaânh lúân röìi phín chia thađnh nhûông nhaânh nhoê díìn Nhûông chöìi nhoê nhíịt cuêa nhau goơi lađ nhung mao ăïơm; bïn trong ăoâ lađ nhûông maơch maâu nhoê cuêa thai Khoaêng 3 tuíìn sau khi thuơ thai, caâc maơch maâu nađy seô nöịi laơi vúâi nhau taơo thađnh hïơ thöịng tuíìn hoađn cuêa em beâ vađ tim bùưt ăíìu ăíơp

Sau taâm tuíìn thai, phöi thai phaât triïín ặúơc xem nhû lađ thai Vađo thúđi ăiïím nađy, híìu hïịt cú quan vađ cíịu truâc quan troơng ăaô ặúơc hònh thađnh 32 tuíìn cođn laơi cho pheâp caâc cíịu truâc cuêa thai phaât triïín vađ trûúêng thađnh Mùơt khaâc, böơ naôo duđ cuông ặúơc hònh thađnh súâm nhûng víîn liïn tuơc phaât triïín trong suöịt thađi kyđ (vađ ngay caê trong giai ăoaơn ăíìu cuêa thúđi thú íịu)

Khi chuâng töi ăïì cíơp ăïịn tuíìn thai, tûâc lađ tuíìn lïî tñnh tûđ ngađy kinh choât (chûâ khöng phaêi tñnh tûđ ngađy thuơ thai) Vò víơy vađo thúđi ăiïím 8 tuíìn thai, em beâ thíơt sûơ lađ 6 tuíìn tuöíi kïí tûđ ngađy thuơ thai

Vađo cuöịi thaâng thûâ hai, tay, chín, ngoân tay vađ ngoân chín bùưt ăíìu hònh thađnh Thíơt ra, thai ăaô bùưt ăíìu thûơc hiïơn nhûông cûê ăöơng nhoê, tûơ nhiïn Nïịu baơn ặúơc khaâm siïu ím trong 3 thaâng ăíìu thai kyđ, baơn coâ thïí nhòn thíịy caâc cûê ăöơng tûơ nhiïn nađy trïn mađn hònh

Naôo lúân ríịt nhanh, vađ tai, mùưt xuíịt hiïơn Cú quan sinh duơc ngoađi cuông hònh thađnh vađ coâ thïí phín biïơt ặúơc con trai hay con gaâi

vađo cuöịi thaâng thûâ hai mùơc duđ viïơc phín biïơt giúâi tñnh nađy chûa phaât hiïơn ặúơc trïn siïu ím

Vađo cuöịi thaâng thûâ ba, thai ăađi khoaêng 4 inch (tûâc 10cm) vađ cín nùơng khoaêng 1 ounce (khoaêng 28g) Ăíìu coâ veê lúân vađ trođn vađ caâc

mñ mùưt ăoâng chùơt Vađo thúđi ăiïím nađy, ruöơt (dñnh nheơ vađo díy röịn vađo tuíìn lïî thûâ 10) nùìm bïn trong buơng Moâng tay xuíịt hiïơn vađ toâc bùưt ăíìu moơc trïn ăíìu em beâ Thíơn bùưt ăíìu lađm viïơc trong thaâng thûâ ba Thai bùưt ăíìu taơo ra nûúâc tiïíu khoaêng giûôa tuíìn thûâ 9 ăïịn tuíìn thûâ

12 Trïn siïu ím baơn coâ thïí thíịy nûúâc tiïíu bïn trong bađng quang nhoê cuêa thai

Ba thaâng giûôa cuêa thai kyđ

Tam caâ nguýơt thûâ hai (tûâc lađ 3 thaâng nùìm trong khoaêng tûđ tuíìn lïî thûâ 13 ăïịn thûâ 26) thûúđng lađ giai ăoaơn ăeơp nhíịt cuêa thai kyđ Triïơu chûâng buöìn nön vađ mïơt moêi (thûúđng gùơp úê 3 thaâng ăíìu) thûúđng ăaô biïịn míịt vađ baơn caêm thíịy khoêe hún vađ thoaêi maâi hún Ăíy lađ thúđi gian tuýơt vúđi vò baơn caêm thíịy em beâ di ăöơng bïn trong baơn vađ cuöịi cuđng baơn bùưt ăíìu löơ ra daâng veê coâ thai roô rađng Trong tam caâ nguýơt thûâ hai, caâc xeât nghiïơm maâu, xeât nghiïơm tiïìn thai, vađ siïu ím coâ thïí xaâc nhíơn em beâ khoêe maơnh vađ phaât triïín bònh thûúđng Vađ nhiïìu phuơ nûô nhíơn thíịy rùìng cuöịi cuđng hoơ ăaô coâ thïí nùưm chùưc viïơc sùưp coâ em beâ Thúđi ăiïím nađy cuông lađ luâc baơn bùưt ăíìu chia seê caâc tin tûâc tuýơt vúđi vúâi gia ằnh, baơn beđ vađ ăöìng nghiïơp

Trong chûúng nađy, chuâng töi seô cung cíịp cho baơn möơt yâ niïơm roô rađng vïì tam caâ nguýơt thûâ hai cuêa baơn seô nhû thïị nađo vađ möơt söị víịn ăïì bùưt ăíìu baơn chuâ yâ (tûđ nhûông cûê ăöơng cuêa em beâ ăïịn nhûông thay ăöíi vïì da, toâc cuêa baơn, sûơ vuơng vïì cuêa baơn) Chuâng töi cuông noâi cho baơn vïì siïu íuđm, choơc öịi, vađ caâc xeât nghiïơm y khoa khaâc Cuöịi cuđng, chuâng töi ăïì cíơp ăïịn nhûông díịu hiïơu vïì caâc truơc trùơc cuêa thai kyđ

Khaâm phaâ sûơ phaât triïín cuêa em beâ

Em beâ cuêa baơn phaât triïín nhanh choâng trong 3 thaâng giûôa thai kyđ Thai dađi khoaêng 3 inch (8 cm) vađo tuíìn lïî thûâ 13 Vađo tuíìn lïî thûâ

26, noâ dađi khoaêng 14 inch (35 cm) vađ cín nùơng khoaêng 2,25 pound (tûâc l,022 kg) Vađo khoaêng giûôa tuíìn lïî thûâ 14 ăïịn 16, caâc tay chín bùưt ăíìu dađi ra vađ bùưt ăíìu tröng giöịng nhû tay vađ chín chuâng ta Sûơ

di chuýín coâ phöịi húơp cuêa tay vađ chín cuông coâ thïí thíịy ặúơc trïn siïu ím Giûôa tuíìn lïî thûâ 18 ăïịn thûâ 21, baơn bùưt ăíìu caêm thíịy thai

cûê ăöơng, mùơc duđ chuâng khöng nhíịt thiïịt phaêi xuíịt hiïơn ăïìu ăùơn suöịt ngađy

Trong 3 thaâng ăíìu thai kyđ, ăíìu em beâ lúân so vúâi kñch thûúâc cú thïí nhûng vađo giai ăoaơn nađy khi cú thïí phaât triïín, ăíìu em beâ trúê nïn tûúng xûâng hún vúâi thín mònh Xûúng trúê nïn ăùơc vađ nhíơn biïịt ặúơc trïn siïu ím Vađo giai ăoaơn súâm cuêa 3 thaâng giûôa thai kyđ, thai tröng coâ veê giöịng víơt thïí laơ nhûng vađo tuíìn lïî thûâ 26, noâ tröng giöịng con ngûúđi hún Thai cuông thïí hiïơn nhiïìu hoaơt ăöơng coâ thïí ghi nhíơn ặúơc Noâ khöng nhûông di ăöơng mađ cođn hoaơt ăöơng theo nhûông chu kyđ thûâc nguê ăïìu ăùơn vađ noâ coâ thïí nghe vađ nuöịt Sûơ phaât triïín phöíi tùng roô rïơt giûôa tuíìn lïî thûâ 20 vađ 25 Vađo tuíìn lïî thûâ 24, tïị bađo phöíi bùưt ăíìu tiïịt chíịt sunfactant Ăíy lađ möơt chíịt hoaâ hoơc coâ khaê nùng giuâp phöíi duy tònh traơng núê röơng Giûôa tuíìn lïî thûâ 26 ăïịn thûâ 28, mùưt (trûúâc kia nhùưm kñn) múê ặúơc vađ löng xuíịt hiïơn úê ăíìu vađ thín mònh Lúâp múô hònh thađnh dûúâi da vađ hïơ thöịng thíìn kinh trung ûúng trûúêng thađnh ngoaơn muơc

Vađo tuíìn lïî thûâ 23 ăïịn thûâ 24, thai ặúơc xem lađ coâ thïí söịng ặúơc, ăiïìu nađy coâ nghôa lađ nïịu noâ ặúơc sanh ra vađo thúđi ăiïím nađy thò noâ coâ khaê nùng söịng ặúơc nïịu sanh úê möơt trung tím coâ khoa sú sinh giađu kinh nghiïơm trong viïơc chùm soâc treê sanh non Möơt treê sanh non vađo tuíìn lïî thûâ 28 (súâm gíìn 3 thaâng) vađ ặúơc chùm soâc taơi khoa sùn soâc ăùơc biïơt thò coâ khaê nùng söịng ríịt cao

Cûê ăöơng cuêa thai

Viïơc nhíơn biïịt chùưc chùưn líìn ăíìu tiïn em beâ cûê ăöơng trong cú thïí baơn thò ríịt khoâ khùn Nhiïìu phuơ nûô caêm thíịy caâc cûê ăöơng nhanh vađo khoaêng tuíìn lïî thûâ 16 ăïịn tuíìn lïî thûâ 20 Khöng thïí noâi moơi phuơ nûô ăïìu coâ thïí noâi caêm giaâc ăoâ thíơt sûơ lađ cûê ăöơng cuêa em beâ Möơt söị cho ăoâ lađ húi (söi buơng) nhûng ăa söị nghô rùìng em beâ cûê ăöơng Vađo khoaêng tuíìn lïî thûâ 20 vađ 22, cûê ăöơng cuêa thai dïî dađng nhíơn biïịt hún nhûng víîn khöng phaêi lađ chùưc chùưn Vađo giai ăoaơn 4 tuíìn kïị tiïịp, chuâng trúê nïn ăïìu ăùơn hún Caâc em beâ khaâc nhau coâ caâc kiïíu cûê ăöơng khaâc nhau Baơn coâ thïí ăïí yâ thíịy rùìng em beâ cuêa baơn coâ khuynh hûúâng cûê ăöơng nhiïìu hún vađo ban ăïm, coâ leô noâ muöịn tíơp dûúơt cho baơn quen vúâi nhûông ăïm míịt nguê sau khi noâ sanh ra! Hoùơc baơn chó coâ thïí nhíơn biïịt em beâ cûê ăöơng vađo ban ăïm vò luâc nađy baơn nùìm ýn

tônh hún Nïịu ăíy lađ ặâa con thûâ hai (hoùơc thûâ ba, thûâ tû ), baơn coâ thïí bùưt ăíìu caêm nhíơn ặúơc cûê ăöơng cuêa thai súâm hún hai tuíìn lïî Nïịu baơn khöng caêm thíịy em beâ cûê ăöơng gò caê vađo tuíìn lïî thûâ

22, baơn haôy baâo cho baâc sô Coâ thïí Baâc sô cho baơn ăi khaâm siïu ím (ăùơc biïơt nïịu trûúâc khi ăoâ baơn chûa coâ ăi siïu ím) ăïí kiïím tra em beâ Möơt lyâ giaêi thûúđng gùơp cho viïơc khöng caêm thíịy sûơ cûê ăöơng cuêa em beâ lađ nhau thai ăoâng (lađm töí) úê thađnh trûúâc cuêa tûê cung (tûâc lađ nhau thai nùìm giûôa em beâ vađ da buơng cuêa baơn) Nhau thai coâ vai trođ nhû möơt tíịm ăïơm vađ lađm chíơm thúđi gian mađ baơn líìn ăíìu tiïn nhíơn biïịt cûê ăöơng cuêa thai

Sau tuíìn lïî thûâ 26 ăïịn 28, nïịu baơn ngûng caêm thíịy em beâ cûê ăöơng nhiïìu nhû thûúđng lïơ, baơn haôy goơi ăiïơn cho baâc sô Vađo tuíìn lïî thûâ 28, baơn phaêi caêm thíịy em beâ cûê ăöơng ñt nhíịt 6 líìn möîi giúđ sau khi baơn ùn töịi Nïịu baơn khöng chùưc lađ em beâ coâ ăang cûê ăöơng bònh thûúđng hay khöng, baơn haôy nùìm nghiïng sang traâi vađ ăïịm caâc cûê ăöơng Nïịu em beâ cûê ăöơng ñt nhíịt 6 líìn trong 1 giúđ thò chùưc chùưn rùìng noâ hoađn toađn bònh thûúđng Ngûúơc laơi, nïịu baơn caêm thíịy cûê ăöơng cuêa

em beâ ñt hún thöng thûúđng, baơn nïn goơi ăiïơn cho baâc sô

Ba thấng cuưëi cuãa thai kyâ

Cuưëi cuâng thị bẩn cuäng sùén sâng cho 3 thấng cuưëi cuãa thai kyâ Vâo thúâi àiïím nây, bẩn cố thïí àậ quen vúái cấi buång bêìu cuãa mịnh, triïåu chûáng ưëm nghến vâo buưíi sấng àậ qua ài, bẩn bùỉt àêìu mong àúåi vâ thûúãng thûác cẫm giấc em bế cûã àưång vâ àẩp trong buång bẩn Trong 3 thấng nây, em bế tiïëp tuåc phất triïín vâ bấc sơ tiïëp tuåc theo dội sûác khỗe cuãa bẩn vâ em bế Bẩn cuäng phẫi bùỉt àêìu chuêín bõ cho viïåc sanh em bế, cố nghơa lâ chuêín bõ nghĩ lâm àïí tham dûå lúáp hổc tiïìn sẫn (nối cấch khấc lâ tịm hiïíu nhûäng gị sệ xẫy ra khi chuyïín dẩ vâ sanh)

Vâo tuêìn lïỵ thûá 28, em bế dâi khoẫng 35 cm vâ cên nùång khoẫng 1135g Nhûng vâo cuưëi 3 thấng cuưëi thai kyâ (vâo tuêìn lïỵ thûá 40), nố dâi khoẫng 50 cm vâ nùång khoẫng 2700g àïën 3600g (àưi khi lúán hún mưåt chuát hóåc nhỗ hún mưåt chuát) Thai dânh gêìn hïët 3 thấng cuưëi cho sûå phất triïín, tùng thïm lûúång múä, vâ tiïëp tuåc phất triïín cấc

cú quan khấc àùåc biïåt lâ hïå thêìn kinh trung ûúng Tay chên trúã nïn àêìy àùån hún vâ da chuyïín sang mâu hưìng xanh vâ trún lấng Em bế

đt nhẩy cẫm vúái nhiïỵm truâng vâ tấc duång phuå cuãa thuưëc, nhûng mưåt sưë tấc duång nây vêỵn cố thïí ẫnh hûúãng àïën sûå phất triïín cuãa thai Hai thấng cuưëi thûúâng dânh cho viïåc chuêín bõ cho viïåc chuyïín sang cuưåc sưëng bïn ngoâi tûã cung Nhûäng thay àưíi nây đt ngoẩn muåc hún úã giai àoẩn trûúác nhûng sûå trûúãng thânh vâ phất triïín xẫy ra úã giai àoẩn nây thị rêët quan trổng

Tûâ tuêìn lïỵ thûá 28 àïën 34, thai thûúâng úã tû thïë àêìu quay xuưëng dûúái (côn gổi lâ ngưi àêìu) Bùçng cấch nây, mưng vâ chên (phêìn 1l thai), em bế cố thïí cố tû thïë mưng quay xuưëng dûúái (ngưi mưng) hóåc nùçm ngang tûã cung (ngưi ngang)

Vađo tuíìn lïî thûâ 36, sûơ phaât triïín chíơm laơi vađ thïí tñch dõch öịi ăaơt töịi ăa Sau thúđi ăiïím nađy, thïí tñch dõch öịi bùưt ăíìu giaêm Trong thûơc tïị, ăa söị baâc sô kiïím tra thïí tñch dõch öịi thûúđng quy bùìng caâch siïu ím hoùơc bùìng caêm nhíơn qua thađnh buơng vađo nhûông tuíìn lïî cuöñ ăïí chùưc chùưn lađ lûúơng dõch öịi víîn cođn bònh thûúđng

Caâc kiïíu phaât triïín cuêa thañ

Töịc ăöơ phaât triïín cuêa em beâ thay ăöíi tuđy theo tûđng giai ăoaơn cuêa thai kyđ Vađo tuíìn lïî thûâ 14 ăïịn 15, em beâ tùng cín khoaêng 5g/ngađy, vađ tuíìn lïî thûâ 32 ăïịn 34, tùng cín 30- 35g/ngađy (vađo khoaêng 230g/tuíìn)

Sau 36 tuíìn, töịc ăöơ phaât triïín cuêa thay chíơm ăi vađ vađo tuíìn lïî thûâ 41 ăïịn 42 (taơi thúđi ăiïím nađy, baơn ăaô quaâ ngađy dûơ sanh), töịc ăöơ phaât triïín lađ töịi thiïíu hoùơc coâ thïí thai khöng phaât triïìn hún nûôa Möơt söị ýịu töị sau ăíy aênh hûúêng lïn sûơ phaât triïín cuêa thai:

- Huât thuöịc laâ Huât thuöịc laâ lađ lađm giaêm cín nùơng cuêa thai vađo khoaêng 200g

- Tiïíu ặúđng Bađ meơ bõ tiïíu ặúđng coâ thïí lađm con quaâ to hoùơc quaâ nhoê

- Tiïìn cùn di truýìn hoùơc tiïìn cùn gia ằnh Noâi caâch khaâc, víơn ăöơng viïn boâng röí thûúđng khöng coâ con lúân lïn trúê thađnh nađi cûúôi ngûơa ăua chuýn nghiïơp (nađi cûúôi ngûơa ăua thûúđng coâ voâc daâng nhoê beâ)

- Nhiïîm truđng thai Möơt söị nhiïîm truđng aênh hûúêng ăïịn sûơ phaât triïín trong khi möơt söị khaâc thò khöng

- Sûê duơng thuöịc "cíịm" Thuöịc gíy nghiïơn coâ thïí lađm chíơm sûơ phaât triïín cuêa thai Sûơ tùng cín cuêa saên phuơ Nïịu baơn tùng quaâ nhiïìu hoùơc quaâ ñt, noâ cuông coâ thïì aênh hûúêng ăïịn sûơ phaât triïín cuêa

em beâ

- Tiïìn cùn y khoa cuêa meơ Möơt söị bïơnh lyâ, nhû cao huýịt aâp hoùơc lupus, coâ thïí aênh hûúêng ăïịn sûơ phaât triïín cuêa thai

- Àa thai Song thai hay tam thai thûúâng cố con nhỗ hún nhûäng

em bế àún thai

- Chûác nùng cuãa nhau thai Dông mấu nhau thai chêåm cố thïí lâm chêåm sûå phất triïín cuãa em bế

Bấc sơ quan têm àïën sûå phất triïín cuãa em bế thûúâng bùçng cấch

ào àưå cao tûã cung vâ lûu yá àïën sûå tùng cên cuãa bẩn Nïëu bẩn tùng cên quấ đt hóåc quấ nhiïìu, nïëu bïì cao tûã cung cuãa bẩn bêët thûúâng, hóåc nïëu trong bïånh sûã cuãa bẩn cố mưåt sưë vêën àïì khiïën cho bẩn cố nguy cú bõ chêåm phất triïín thai, bấc sơ thûúâng cho bẩn ài lâm siïu

êm àïí àấnh giấ chđnh xấc hún

Sûå cûã àưång cuãa thai

Thĩnh thoẫng vâo tam cấ nguyïåt thûá ba, bẩn cố thïí cẫm thêëy nhû lâ nuái lûãa bưåc phất trong tûã cung bẩn Nhịn xuưëng buång khi thai àang hoẩt àưång, bẩn thêëy nhû cố mưåt sinh vêåt ngoâi vuä truå àang nhẫy thïí duåc nhõp àiïåu bïn trong buång bẩn Vâo cuưëi thai kyâ, thai cố vễ đt cûã àưång àêìm thổc hún vâ cố nhiïìu cûã àưång cuưån trôn, lùn lưån hún Thúâi àiïím cûã àưång cuäng thay àưíi; chuã yïëu vâo nhûäng luác yïn tơnh Thai àang thđch ûáng vúái kiïíu trễ sú sinh hún, cố giêëc nguã dâi hún vâ chu kyâ hoẩt àưång dâi hún

Nhiïìu phuå nûä cố thai nghe nối lâ cûã àưång thai sệ giẫm dêìn vâo thúâi àiïím gêìn ngây sanh Àiïìu nây khưng àuáng, kiïíu cûã àưång chĩ thay àưíi tûâ àêm thổc mẩnh sang cûã àưång cuưån trôn chêåm

Nïëu bẩn khưng cẫm thêëy thai cûã àưång bịnh thûúâng, bẩn hậy bấo cho bấc sơ biïët Theo quy luêåt thưng thûúâng thị bẩn sệ cẫm thêëy thai cûã àưång 6 lêìn trong mưåt giúâ sau khi ùn tưëi, trong luác nghĩ ngúi Bêët cûá cûã àưång nâo bẩn cuäng àïëm cẫ Mưåt sưë phuå nûä nhêån ra rùçng hổ

ài vâo giai àoẩn cẫm thêëy thai cûã àưång đt ài, nhûng sau àố cûã àưång thai tùng lïn trúã lẩi bịnh thûúâng Àêy lâ vêën àïì rêët thûúâng gùåp vâ khưng phẫi lâ mưåt truåc trùåc trong thai kyâ Tuy nhiïn, nïëu bẩn lûu yá thêëy thai giẫm hoẩt àưång hóåc cẫm thêëy thai khưng cûã àưång trong nhiïìu giúâ (cho duâ nghĩ ngúi hay ùn uưëng), bẩn nïn gổi àiïån thoẩi cho bấc sơ ngay lêåp tûác

Cûã àưång thúã cuãa thai

Thai bùưt ăíìu coâ cûê ăöơng thúê ăïìu ăùơn vađo tuíìn lïî thûâ 10 trúê ăi, vađ caâc cûê ăöơng nađy trúê nïn thûúđng xuýn hún vađo 3 thaâng cuöịi thai kyđ Thai khöng thúê thíơt sûơ mađ löìng ngûơc, thađnh buơng vađ cú hoađnh chó di chuýín nhû ăang thúê Caâc cûê ăöơng nađy baơn khöng caêm nhíơn ặúơc, nhûng chuâng töi coâ thïí quan saât ặúơc trïn siïu ím vađ lađ möơt díịu hiïơu chûâng toê thai ăang tiïịn triïín töịt Trong 3 thaâng cuöịi, thúđi gian mađ thai dađnh cho thúê gia tùng, nhíịt lađ sau bûôa ùn

Thai níịc cuơt

Baơn coâ thïí caêm thíịy thai cûê ăöơng nhanh vađ ăïìu ăùơn, xuíịt hiïơn möîi vađi giíy Caâc cûê ăöơng nađy trong ríịt giöịng níịc cuơt Möơt söị phuơ nûô caêm thíịy thai níịc cuơt nhiïìu líìn trong ngađy; möơt söị khaâc thò caêm thíịy chuâng ríịt hiïịm gùơp Caâc cûê ăöơng níịc cuơt nađy víîn tiïịp tuơc khi

em beâ sanh ra vađ hoađn toađn bònh thûúđng

Tòm ra lúđi giaêi vò sao phöi baâm ặúơc vađo thađnh tûê cung

Caâc nhađ khoa hoơc Myô ăaô hiïíu vò sao trïn ặúđng di chuýín doơc theo thađnh tûê cung, phöi múâi hònh thađnh khöng tröi tuöơt ăi mađ laơi dûđng bûúâc vađ lađm töí úê ăoâ Möơt loaơi protein baâm dñnh ăùơc biïơt ặúơc tiïịt ra trïn bïì mùơt phöi chñnh lađ "thíìn cûâu mïơnh" giuâp noâ baâm rïî úê daơ con

Sûơ thíịt baơi trong viïơc lađm töí cuêa phöi trong tûê cung lađ nguýn nhín cuêa 3/4 caâc ca sííy thai Thöng thûúđng, sau khi phöi ặúơc hònh thađnh, khöng coâ gò ăaêm baêo lađ noâ seô gùưn ặúơc vađo thađnh tûê cung Caâc nhađ khoa hoơc taơi Ăaơi hoơc California úê San Francisco (UCSF) ăaô tòm

ra bñ quýịt vò sao möơt söị phöi truơ laơi ặúơc

Theo nhoâm nghiïn cûâu, vađo khoaêng 6 ngađy sau khi thuơ thai, caâc phöi noâi trïn tiïịt ra möơt loaơi protein baâm dñnh mang tïn L-selectin Chuâng tûúng taâc vúâi caâc phín tûê nùìm trïn thađnh tûê cung cuêa ngûúđi meơ vađ taơo nïn möi trûúđng dñnh nhû keo Luâc nađy, giöịng nhû khi quaê boâng tennis lùn qua möơt mùơt phùỉng phuê sirop, phöi seô bõ chûông laơi Noâ gùưn vúâi thađnh tûê cung vađ tûơ nuöi dûúông bùìng maâu cuêa meơ, qua rau thai

Phaât hiïơn nađy múê ra triïín voơng múâi trong viïơc ăiïìu trõ cho nhûông phuơ nûô vö sinh hoùơc bõ sííy thai súâm Noâ cuông giuâp hiïíu roô hún nguýn nhín cuêa caâc ca rau bong non, trong ăoâ rau thai khöng thïí gùưn vúâi thađnh tûê cung vađ bong súâm hún thúđi haơn, gíy nguy hiïím cho tñnh maơng cuêa caê meơ vađ con

Nhoâm taâc giaê ăaô lađm thuê tuơc xin baên quýìn phaât minh cho viïơc sûê duơng protein L-selectin trong xeât nghiïơm chíín ăoaân súâm nhûông

bêët thûúâng liïn quan túái quaá trònh laâm töí cuãa phöi úã phuå nûä vö sinh Nghiïn cûáu àùng trïn taåp chñ Khoa hoåc cuãa Myä söë ra höm qua

Bâi têåp cho phuå nûä mang thai

Têåp nhể nhâng, kiïn nhêỵn tûâ khi múái mang thai, kïët thuác têåp khi bûúác sang thấng thûá 7 Hïët sûác têåp trung khi têåp vâ trấnh têm trẩng cùng thùèng

- Àïí lâm nhể àưi chên: Nùçm thùèng lûng Chên vâ mưng tị vâo tûúâng, tẩo vúái thên mưåt gốc 90 àưå Hđt vâo, kếo cùng chên vâ àêíy gốt chên lïn cao àưìng thúâi vêỵn giûä lûng ấp àêët Sau àố, chơa muäi chên lïn phđa trïn vâ thúã ra

- Àïí thû giận vuâng thùỉt lûng: Nùçm thùèng, hai chên song song, hai bân chên ấp àêët cấch nhau khoẫng cấch rưång bùçng hưng Hai tay xuưi theo ngûúâi Hđt vâo vâ thúã ra, nêng vuâng xûúng chêåu lïn cao àïí duưỵi thùèng cưåt sưëng Hđt vâo lêìn nûäa, vâ tûâ tûâ thúã ra àưìng thúâi hẩ thên ngûúâi xuưëng

- Àïí trấnh àau lûng: Quyâ gưëi, hai bân tay ấp àêët, hai khuyãu tay húi gêåp, lûng thùèng Hđt vâo rưìi cong ngûúâi lïn rưìi thúã ra trûúác khi trúã vïì trẩng thấi ban àêìu Thûåc hiïån nhiïìu lêìn àưång tấc nây

Dõ tíơt bíím sinh

Dõ tíơt bíím sinh lađ 1 gaânh nùơng cho cho baên thín ngûúđi bïơnh, cho gia ằnh vađ cho xaô höơi Chíín ăoaân dõ tíơt bíím sinh khöng phaêi dïî vađ khöng phaêi khöng coâ nhûông suy nghô khöng ăuâng vïì nhûông nguýn nhín gíy nïn dõ tíơt bíím sinh do thiïịu hiïíu biïịt Hiïíu biïịt vïì

dõ tíơt bíím sinh, kïịt luíơn ặúơc nguýn nhín dõ tíơt seô giuâp ñch ríịt nhiïìu cho nhiïìu ngûúđi liïn quan ăöìng thúđi giuâp cho thíìy thuöịc coâ xûê trñ phuđ húơp Hiïíu biïịt dõ tíơt bíím sinh cođn giuâp chuâng ta ngùn ngûđa khöng ăïí xaêy ra bïơnh vò thiïịu hiïíu biïịt, giaêi quýịt ặúơc phíìn nađo nöîi ăau khi coâ ngûúđi bïơnh trong nhađ Chuâng töi xin giúâi thiïơu bađi viïịt vïì

dõ tíơt bíím sinh dûơa theo tađi liïơu giaêng daơy cuêa böơ mön Mö Phöi Di Truýìn Trûúđng Ăaơi hoơc Y Dûúơc TPHCM

Khaâi niïơm "Dõ tíơt bíím sinh":

Dõ tíơt bíím sinh lađ nhûông trûúđng húơp bíịt thûúđng vïì hònh thaâi, phaât sinh trong thai kyđ (coâ thïí phaât hiïơn bùìng caâc xeât nghiïơm vïì nöơi tiïịt, siïu ím), ặúơc khaâm phaât hiïơn ngay khi sinh ra, hoùơc xuíịt hiïơn sau nađy khi treê lúân lïn Töín thûúng coâ thïí úê mûâc ăöơ ăaơi thïí hay vi thïí, coâ thïí biïíu hiïơn úê bïn ngoađi cú thïí hay úê caâc taơng bïn trong cú thïí

Caâc dõ tíơt bíím sinh phaât sinh súâm úê giai ăoaơn phöi thûúđng gíy chïịt phöi, cođn xuíịt hiïơn trong giai ăoaơn thai thò thai thûúđng söịng vađ coâ dõ tíơt (giai ăoaơn phöi tñnh tûđ khi thuơ tinh túâi tuíìn lïî thûâ 8, giai ăoaơn thai tûđ tuíìn lïî thûâ 8 ăïịn khi sanh) Nhiïìu trûúđng húơp dõ tíơt khöng thïí thöịng kï ặúơc do coâ trûúđng húơp saêy thai súâm mađ ngûúđi meơ khöng biïịt mònh coâ thai vađ vò phöi quaâ nhoê nïn khöng thïí xaâc ắnh phöi coâ trong maâu kyđ kinh ặúơc Tó lïơ dõ tíơt bíím sinh trûúâc sinh

khoaêng 20% Tó lïơ di tíơt bíím sinh úê tuöíi múâi sinh ra lađ 3% (Mac Vicar, 1976) Tó lïơ dõ tíơt bíím sinh úê treê em lađ khoaêng 6% (McKeown, 1976; Connor vađ Ferguson-Smith, 1984)

Dõ tíơt bíím sinh coâ thïí lađ 1 tíơt hay nhiïìu tíơt, coâ biïíu hiïơn lím sađng nheơ hoùơc nghiïm troơng Caâc trûúđng húơp dõ tíơt nheơ (tíơt chó tay, thûđa da vađnh tai) chiïịm 14% caâc trûúđng húơp dõ tíơt bíím sinh, khöng quan troơng vïì lím sađng; tuy víơy caâc dõ tíơt nheơ coâ giaâ trõ gúơi yâ chuâng

ta ăi tòm caâc dõ tíơt khaâc nghiïm troơng hún Thñ duơ tíơt coâ 1 ăöơng maơch röịn giuâp ta truy ra tíơt tim maơch

Ngađnh phöi thai hoơc nghiïn cûâu sûơ phaât triïín cuêa phöi thai Trûúâc thíơp niïn 1940, ngûúđi ta cho rùìng phöi ặúơc nhau, tûê cung vađ thađnh buơng meơ baêo vïơ an toađn chöịng laơi caâc ýịu töị möi trûúđng Nùm

1941, Gregg baâo caâo 1 trûúđng húơp ăiïín hònh chûâng minh rùìng taâc nhín möi trûúđng (bïơnh thuêy ăíơu) coâ thïí gíy ra dõ tíơt bíím sinh nïịu taâc ăöơng ăuâng thúđi ăiïím Sau ăoâ caâc cöng trònh cuêa Lens (1961) vađ McBride (1961) vïì vai trođ gíy dõ tíơt cuêa thuöịc Hai öng ăaô mö taê caâc

dõ tíơt úê chi vađ úê caâc cú quan khaâc do duđng thalidomide (1 loaơi thuöịc

an thíìn vađ chöịng nön) Hiïơn nay ûúâc tñnh coâ khoaêng 7% caâc trûúđng húơp dõ tíơt bíím sinh coâ nguýn nhín do thuöịc vađ vi ruât (Persaud vađ

cs, 1985; Thompson, 1986)

Tó lïơ caâc trûúđng húơp dõ tíơt nheơ do ăa ýịu töị coâ keđm theo dõ tíơt nùơng lađ 90% (Connor vađ Ferguson-Smith, 1984) Trong söị 3% treê sú sinh coâ dõ tíơt thò trong söị ăoâ coâ 0,7 % do nguýn nhín ăa ýịu töị Caâc

dõ tíơt bíím sinh nghiïm troơng (chiïịm 10 túâi 15%) thûúđng xuíịt hiïơn ríịt súâm vađ ăa söị bõ saêy thai

Nguýn nhín dõ tíơt bíím sinh thûúđng ặúơc chia ra lađm 2 nhoâm: nhoâm nguýn nhín di truýìn vađ nhoâm nguýn nhín ýịu töị möi trûúđng Tuy víơy, phíìn lúân caâc dõ tíơt bíím sinh coâ sûơ kïịt húơp caâc ýịu töị trïn vađ ặúơc goơi lađ bïơnh di truýìn ăa ýịu töị

Caâc thuöịc vađ hoaâ chíịt gíy dõ tíơt:

Caâc loaơi thuöịc coâ khaê nùng gíy quaâi thai khaâc nhau Möơt söị loaơi coâ thïí gíy dõ tíơt nghiïm troơng nïịu ặúơc duđng ăuâng thúđi ăiïím nhaơy caêm (thñ duơ nhû Thalidomide); coâ loaơi duđng nhiïìu trong 1 thúđi gian dađi coâ thïí gíy chíơm phaât triïín tím thíìn vađ víơn ăöơng (thñ duơ

nhû rûúơu) Tó lïơ di tíơt bíím sinh do thuöịc vađ hoâa chíịt dûúâi 2% (Brent,

1986 ) Caâc nhađ khoa hoơc ăaô xaâc ắnh 1 söị thuöịc chùưc chùưn gíy dõ tíơt cho ngûúđi Coâ 1 söị chíịt nghi ngúđ coâ tñnh gíy dõ tíơt (nhû rûúơu) Möơt söị thuöịc ặúơc coi coâ khaê nùng gíy dõ tíơt dûơa trïn caâc baâo caâo trûúđng húơp Möơt söị ặúơc xem lađ coâ khaê nùng gíy dõ tíơt dûơa trïn khaêo saât ca ngíîu nhiïn Coâ loaơi ặúơc lûu yâ khi duđng (caâc loaơi Alkaloids)

Töịt nhíịt phuơ nûô khi mang thai khöng nïn duđng thuöịc trong 8 tuíìn lïî ăíìu, chó duđng nhûông thuöịc ăaô ặúơc cöng nhíơn an toađn vađ coâ toa cuêa baâc sô Lyâ do lađ duđ cho nhûông thuöịc ăaô ặúơc nghiïn cûâu kyô chûâng toê vö haơi song víîn coâ khaê nùng gíy quaâi thai

- Caâc chíịt Alcaloid: Nicotine vađ caffeine Khöng gíy dõ tíơt cho ngûúđi, nhûng nicotine trong thuöịc laâ coâ aênh hûúêng ăïịn sûơ tùng trûúêng cuêa thai (Werler vađ cs, 1986) Meơ huât thuöịc coâ thïí lađm thai bõ chíơm phaât triïín Trûúđng húơp nghiïơn thuöịc laâ nùơng (trïn 20 ăiïịu/ngađy) thò tó lïơ sinh non tùng gíịp ăöi so vúâi ngûúđi khöng huât vađ treê sinh ra thûúđng bõ thiïịu cín Nicotine lađm co maơch, lađm giaêm lûúơng maâu túâi tûê cung, do ăoâ giaêm lûúơng oxy vađ chíịt dinh dûúông ăïịn cho thai, lađm thai keâm tùng trûúêng vađ thiïíu nùng tinh thíìn Page vađ

cs, 1981 cho rùìng chíơm tùng trûúêng lađ do nhiïîm ăöơc khoâi thuöịc trûơc tiïịp; chñnh nöìng ăöơ carboxyhemoglobin cao trong maâu cuêa meơ vađ thai lađm xaâo tröơn hiïơu nùng trao ăöíi khñ cuêa maâu vađ lađm thai thiïịu dûúông khñ Caffein khöng phaêi lađ chíịt gíy dõ tíơt, song khöng coâ gò baêo ăaôm nïịu phuơ nûô coâ thai duđng caffein quaâ nhiïìu Chñnh vò víơy phuơ nûô khi mang thai khöng nïn duđng nhiïìu trađ vađ cađ phï

- Rûúơu: Meơ nghiïơn rûúơu sinh ra con bõ keâm phaât triïín trûúâc sanh, sau sanh bõ thiïíu nùng tinh thíìn, ngoađi ra cođn coâ caâc dõ tíơt khaâc nûôa Caâc dõ tíơt do rûúơu nhû: khe mi mùưt ngùưn, keâm phaât triïín xûúng hađm trïn, dõ daơng chó tay, dõ daơng khúâp xûúng vađ tim bíím sinh, ặúơc goơi chung lađ Höơi chûâng thai ngöơ ăöơc rûúơu (Jones vađ cs, 1974; Mulvihill, 1986)

Möơt trong nhûông nguýn nhín gíy thiïíu nùng tinh thíìn bíím sinh thûúđng gùơp lađ do meơ coâ duđng rûúơu Nhûông trûúđng húơp ngûúđi meơ chó duđng lûúơng rûúơu tûúng ăöịi (50-70g /ngađy) cuông coâ thïí gíy höơi chûâng thai ngöơ ăöơc rûúơu, ăùơc biïơt lađ trong nhûông trûúđng húơp meơ

duđng rûúơu vađ coâ suy dinh dûúông "Xôn" trong khi mang thai seô gíy töín thûúng cho thai

- Caâc chíịt kñch thñch töị: Caâc kñch thñch töị sinh duơc loaơi progesterone thûúđng ặúơc duđng cho ngûúđi meơ ăang mang thai ăïí traânh saêy thai

Bíịt kyđ kñch thñch töị sinh duơc nađo cuông coâ haơi cho thai, lađm cho thai nûô coâ böơ phíơn sinh duơc ngoađi bõ nam hoâa Mûâc ăöơ dõ tíơt tuđy thuöơc loaơi vađ liïìu kñch thñch töị Dõ tíơt göìm phò ăaơi ím víơt, caâc möi lúân to vađ dñnh nhau Caâc thuöịc thûúđng gùơp lađ progestins, ethisterone vađ norethisterone (Venning, 1965) Ngoađi ra Progestin cuông gíy ra dõ tíơt tim maơch (Heinoen vađ cs, 1977) Testosterone cuông gíy nam hoâa caâc thai nûô

Duđng caâc thuöịc ngûđa thai viïn (coâ chûâa progestogens vađ estrogens) trong giai ăoaơn ăíìu (tûđ ngađy 15 ăïịn ngađy 60) mađ khöng biïịt coâ thai seô coâ thïí phaât sinh dõ tíơt Coâ 13 ặâa treê/19 ngûúđi meơ coâ uöịng thuöịc ngûđa thai khi ăaô coâ thai bõ H/C VACTERAL (viïịt tùưt cuêa nhoâm dõ tíơt: V-cöơt söịng, A-híơu mön, C-tim, T-khñ quaên, E-thûơc quaên, R-thíơn vađ L-chi) (Nora vađ Nora, 1975)

Meơ duđng Stilbestrol khi mang thai sanh con bõ dõ daơng tûê cung vađ ím ăaơo (Ulfelder, 1986) Ba loaơi dõ tíơt thûúđng gùơp cuêa Stilbestrol lađ: loaơn phaât triïín haơch úê ím ăaơo, lúê cöí tûê cung vađ suđi cöí tûê cung coâ thïí cuđng xuíịt hiïơn khi duđng thuöịc ngûđa thai luâc ăaô coâ thai Trong tađi liïơu Teratogen Update cuêa Sever vađ Brent, 1986 coâ ghi Diethyl-stilbesterol lađ 1 chíịt gíy quaâi thai cho ngûúđi

Möơt söị phuơ nûô treê tûđ 16-22 tuöíi bõ mùưc chûâng ung thû biïíu mö - tuýịn úê ím ăaơo do trûúâc kia coâ meơ trong khi mang thai ăaô duđng estrogen trong tam caâ nguýơt thûâ 1 (Herbst vađ cs,1974; Hart vađ cs, 1976) Tó lïơ ung thû nađy do meơ duđng diethylstlibestrol ăaô coâ giaêm (Golbus, 1980) Tó lïơ ung thû do meơ duđng diethylstilbestrol ngađy nay cođn dûúâi 1/1.000 (Ulfelder, 1986)

- Khaâng sinh

Tetracyclines qua nhau vađ tñch tuơ trong xûúng vađ rùng cuêa thai (Kalant vađ cs, 1985) Meơ duđng tetracyline 1g/ngađy trong tam caâ

nguýơt thûâ 3 coâ thïí lađm vađng rùng sûôa cuêa con (Cohlan, 1986) Ngoađi

ra cođn coâ caâc dõ tíơt khaâc nhû thiïíu saên men rùng, xûúng ngûđng tùng trûúêng súâm (Rendle-Short, 1962; Witop vađ cs, 1965) Rùng vônh viïîn bùưt ăíìu cöịt hoâa sau sanh (trûđ rùng hađm 3) vađ ăïịn 8 tuöíi múâi hoađn tíịt cöịt hoâa Vò víơy khöng nïn duđng tetracycline cho phuơ nûô coâ thai vađ cho treê em nïịu coâ thïí duđng thuöịc khaâc

Penicillin ăaô ặúơc duđng röơng raôi cho phuơ nûô coâ thai nhiïìu nùm qua vađ khöng ghi nhíơn coâ díịu hiïơu gíy töín thûúng cho phöi vađ thai

Streptomycin duđng trõ liïơu lao cho meơ coâ thïí sinh con bõ ăiïịc (Golbus, 1980) Coâ hún 30 trûúđng húơp ăiïịc vađ coâ 8 trûúđng húơp töín thûúng thíìn kinh ăaô ghi nhíơn ặúơc do duđng streptomycin

Quinin: Trûúâc kia ngûúđi ta thûúđng duđng quinin vúâi liïìu cao ăïí phaâ thai vađ ăaô ghi nhíơn quinin gíy ăiïịc bíím sinh cho thai

- Thuöịc chöịng ăöng maâu: Tíịt caê caâc thuöịc chöịng ăöng maâu, ngoaơi trûđ Heparin, ăïìu coâ thïí qua nhau vađ gíy xuíịt huýịt cho thai

Warfarin lađ chíịt gíy quaâi thai Warfarin coâ nguöìn göịc liïn quan vitamin K Coâ 1 söị baâo caâo caâc saên phuơ coâ duđng thuöịc nađy sinh con bõ tíơt thiïíu saên suơn muôi vađ coâ caâc dõ tíơt thíìn kinh Duđng thuöịc nađy trong tam caâ nguýơt 2 vađ 3 coâ thïí sinh con chíơm phaât triïín tím thíìn, teo thíìn kinh thõ giaâc, naôo nhoê

Heparin khöng qua nhau, do ăoâ Heparin khöng phaêi lađ chíịt gíy quaâi thai

- Caâc thuöịc an thíìn (thuöịc chöịng co giíơt)

Trimethadione (Tridione) vađ paramethadione (Paradione) chùưc chùưn gíy dõ tíơt Triïơu chûâng chñnh cuêa treê bõ nhiïîm trimethadione lađ chíơm phaât triïín, löng mađy chûô V, tai ăoâng thíịp, sûât möi coâ thïí keđm nûât vođm hoơng

Phenytoin (Dilantin) lađ chíịt gíy dõ tíơt Höơi chûâng thai bõ phenytoin göìm caâc tíơt sau: chíơm phaât triïín trûúâc sinh, ăíìu nhoê, thiïíu nùng tinh thíìn, raônh xûúng traân uơ lïn, coâ nïịp quaơt trong, suơp

mi mùưt, söịng muôi teơt, thiïíu saên moâng tay vađ ăöịt xa, thoaât võ beơn

Phenobarbital, lađ thuöịc chöịng co giíơt duđng cho phuơ nûô coâ thai tûúng ăöịi an toađn

- Thuöịc chöịng nön:

Bendectin: Cođn nhiïìu tranh caôi, ăùơc biïơt qua baâo chñ Caâc nhađ phöi thai hoơc cho rùìng Bendectin (Doxylamine) khöng phaêi lađ chíịt gíy dõ tíơt cho ngûúđi, búêi qua nghiïn cûâu duđng thuöịc cho saên phuơ khöng thíịy treê sinh ra bõ dõ tíơt Ngoađi ra cuông khöng thíịy thuöịc ăaô gíy dõ tíơt trïn loađi víơt

- Thuöịc chöịng ung thû: Caâc hoâa chíịt trõ ung thû coâ tñnh gíy dõ tíơt cao Ăiïìu nađy khöng coâ gò ngaơc nhiïn do búêi caâc chíịt nađy ûâc chïị sûơ phín chia tïị bađo Duđng caâc thuöịc göịc a folic thûúđng lađm chïịt thai, 20-30% thai söịng ặúơc thò thûúđng coâ dõ tíơt nùơng

Busulfan vađ 6-mercaptopurine duđng luín phiïn coâ thïí gíy ăa

dõ tíơt nùơng, song duđng riïng tûđng loaơi thò khöng thíịy gíy dõ tíơt Aminopterin lađ chíịt gíy dõ tíơt ríịt nguy hiïím cho thai, ăùơc biïơt cho hïơ thíìn kinh trung ûúng

- Corticosteroid: Duđng corticosteroid úê chuöơt vađ thoê cho sanh con coâ tíơt nûât vođm hoơng vađ tim bíím sinh Tuy nhiïn úê ngûúđi víîn chûa coâ kïịt luíơn chñnh thûâc lađ crotisteroid gíy ra nûât vođm hoơng hoùơc caâc dõ tíơt khaâc

- Caâc chíịt hoâa hoơc: Trong vađi nùm gíìn ăíy, ngûúđi ta quan tím nhiïìu hún vïì tñnh gíy dõ tíơt cuêa caâc chíịt hoâa hoơc coâ trong ăúđi söịng nhû caâc chíịt ö nhiïîm cöng nghïơ, chíịt phuơ gia thûơc phíím Ăa söị caâc chíịt nađy chûa thíịy gíy dõ tíơt cho ngûúđi

Thuêy ngín: Nhûông saên phuơ duđng nhiïìu loaơi caâ coâ nhiïîm thuêy ngín sanh con bõ bïơnh Minamata coâ röịi loaơn thíìn kinh vađ hađnh vi nhû treê baơi naôo (vuơ aân caâ úê võnh Minamata ö nhiïîm thuêy ngín tûđ nûúâc thaêi cöng nghiïơp, Matsumoto vađ cs, 1965; Bakir vađ cs, 1973) Möơt vađi trûúđng húơp treê bõ töín thûúng naôo nùơng, chíơm phaât triïín tím thíìn, bõ muđ do meơ bõ ngöơ ăöơc thûâc ùn coâ chíịt thuêy ngín ÚÊ Myô coâ vuơ nhûông saên phuơ?anh con dõ tíơt do ùn thõt heo mađ heo ăoâ ăaô ặúơc nuöi bùìng bùưp coâ xõt thuöịc diïơt níịm coâ thuêy ngín Sever vađ Brent, 1980

cho rùìng thuêy ngín lađ chíịt gíy quaâi thai gíy ra caâc trûúđng húơp teo tiïíu naôo, chûâng co cûâng, chûâng co giíơt, vađ thiïíu nùng tinh thíìn Polychlorinated biphenyls (PCBs) lađ chíịt gíy quaâi thai gíy ra höơi chûâng chíơm phaât triïín trûúâc sanh vađ saơm mađu da Vuơ caâ nhiïîm PCBs trong caâc höì nûúâc úê Bùưc Myô (Rogan, 1986) ÚÊ Nhíơt vađ Ăađi Loan, chíịt gíy quaâi thai nađy ăaô ặúơc phaât hiïơn trong díìu níịu ùn Bïơnh tiïíu ặúđng: Meơ bõ tiïíu ặúđng coâ thïí sanh con bõ chïịt chu sanh, chïịt tuöíi sú sinh, hoùơc sanh con coâ troơng lûúơng to nùơng bíịt thûúđng Theo 1 söị taâc giaê, nhûông dõ tíơt úê khung xûúng chíơu vađ chi dûúâi coâ tó lïơ cao úê treê coâ meơ tiïíu ặúđng gíịp 3 líìn treê coâ meơ bònh thûúđng Coâ taâc giaê ghi nhíơn tíơt thiïịu caâc ăöịt söịng thùưt lûng vađ tíơt cuêa cú vađ xûúng chi dûúâi liïn quan meơ bïơnh tiïíu ặúđng Insulin vađ caâc thuöịc haơ ặúđng maâu Noâi chung caâc thuöịc ăiïìu trõ tiïíu ặúđng khöng ặúơc xem nhû chíịt gíy quaâi thai

- LSD (Lysergic Acid Diethylamide): Coâ khaê nùng gíy dõ tíơt vađ khöng nïn duđng khi coâ thai

- Cíìn sa: Chûa coâ ăuê bùìng chûâng cho thíịy cíìn sa coâ tñnh gíy dõ tíơt Tuy víơy, coâ 1 vađi trûúđng húơp duđng cíìn sa sinh con bõ chíơm tùng trûúêng trûúâc sanh vađ thiïíu nùng tinh thíìn

- Retinoic Acid (Vitamin A): Thuöịc nađy ăaô ặúơc khùỉng ắnh gíy

dõ tíơt trïn thuâ víơt Nùm 1986, Rosa ăaô xaâc ắnh tñnh gíy quaâi thai cuêa thuöịc nađy Isotretinoin (ITR) duđng ăiïìu trõ muơn, lađ 1 chíịt gíy dõ tíơt nheơ Thúđi ăiïím dïî gíy dõ tíơt lađ tûđ tuíìn thûâ 2 ăïịn tuíìn thûâ 5 Caâc

dõ tíơt chñnh lađ dõ daơng soơ-mùơt, nûât vođm hoơng coâ thïí keđm thiïíu saên tuýịn ûâc, dõ daơng öịng thíìn kinh Vitamin A cíìn cho dinh dûúông nhûng khöng nïn duđng liïìu cao trong thúđi gian dađi

- Salicylate: Aspirin coâ aênh hûúêng ăïịn thai nïịu duđng liïìu cao (Corby, 1978) Caâc chai thuöịc Aspirine ặúơc in trïn bao bò cho duđng khi coâ thai chó coâ nghôa lađ nïn duđng aspirin vúâi liïìu thöng thûúđng

- Caâc thuöịc liïn quan tuýịn giaâp:

Iode potassium coâ trong caâc thuöịc ho vađ iode phoâng xaơ duđng liïìu cao coâ thïí gíy bûúâu giaâp bíím sinh Iode ăi qua nhau vađ aênh hûúêng ăïịn viïơc töíng húơp thyroxin, lađm to tuýịn giaâp vađ gíy ăíìn ăöơn

Khöng nïn duđng thuöịc Povidone-iodine daơng xõt hay daơng kem vò thuöịc coâ thïí ngíịm qua niïm maơc ím ăaơo

Propylthiouracil coâ aênh hûúêng ăïịn viïơc töíng húơp thyroxin cho thai vađ coâ thïí gíy ra bûúâu giaâp Duđng caâc thuöịc khaâng giaâp ăiïìu trõ cho meơ coâ thïí gíy dõ tíơt cho con nïịu duđng quaâ liïìu cíìn thiïịt Meơ thiïịu iodine sinh con bõ ăíìn ăöơn

- Caâc thuöịc an thíìn:

Thalidomide: Ríịt nhiïìu chûâng cûâ cho thíịy ăíy lađ thuöịc chöịng nön vađ an thíìn coâ tñnh gíy quaâi thai Thuöịc nađy trûúâc ăíy ăaô ặúơc duđng röơng raôi taơi caâc nûúâc chíu ÍỊu Vuơ aân dõ tíơt do thuöịc Thalidomide ặúơc bùưt ăíìu phaât hiïơn tûđ nùm 1959 (Newman, 1986) Nùm 1966, Len thöịng kï coâ khoaêng 7.000 treê bõ dõ tíơt do thalidomide Thalidomide gíy tíơt chi, ặúơc chia ra lađm 2 loaơi lađ vö chi (khöng coâ chi hoađn toađn) vađ ngùưn chi (chi ríịt nhoê vađ ngùưn do thiïịu míịt 1 ăoaơn chi) Thalidomide cuông gíy ra caâc dõ tíơt khaâc nhû khöng coâ tai trong vađ tai ngoađi, bûúâu maâu vuđng traân, tim bíím sinh, caâc dõ tíơt tiïịt niïơu vađ tõt ruöơt (Persaud, 1979, Persaud vađ cs, 1985) Thalidomide ặúơc chñnh thûâc thu höìi tûđ thaâng 10/1961 Thúđi gian nhaơy caêm cuêa thalidomide lađ tûđ ngađy 24-36 thai kyđ, ûâng vúâi giai ăoaơn taơo cú quan

Lithium carbonate: thûúđng ặúơc duđng trõ bïơnh tím thíìn, gíy dõ tíơt tim vađ caâc maơch maâu lúân (Golbus, 1980) Mùơc díìu biïịt lithium carbonate lađ chíịt gíy dõ tíơt cho ngûúđi, song Böơ Thuöịc vađ Thûơc Phíím Hoa Kyđ víîn cho duđng khi mang thai miïîn lađ "baâc sô thíịy lúơi nhiïìu hún haơi"

Diazepam duđng trong tam caâ nguýơt thûâ 1 coâ thïí gíy sûât möi vađ nûât vođm hoơng (Golbus, 1980) Khöng nïn duđng thuöịc nađy khi mang thai, nhíịt lađ tûđ ngađy 15 ăïịn ngađy 60

Yïịu töị viïm nhiïîm:

Phöi vađ thai bõ tíịn cöng búêi caâc vi khuíín, vi ruât vađ kyâ sinh truđng trong suöịt thai kyđ Ăa söị caâc trûúđng húơp thai chöịng laơi ặúơc, 1 söị trûúđng húơp bõ saêy thai súâm hay bõ chïịt chu sinh vađ 1 söị trûúđng húơp coâ dõ tíơt bíím sinh Caâc vi khuíín coâ thïí qua nhau vađ vađo trong

mấu thai nhi Hâng râo bẫo vïå mấu-nậo cuãa thai nhi àưëi vúái cấc vi khuêín tûúng àưëi yïëu vâ mư thêìn kinh rêët dïỵ bõ tưín thûúng Tuy vêåy bẫn thên ngûúâi mể cuäng cố miïỵn dõch thuå àưång àưëi vúái 1 vâi loẩi vi khuêín Ba loẩi vi ruát chđnh thûúâng gêy tưín thûúng cho phưi vâ thai lâ vi ruát Rubeol, vi ruát gêy bïånh tïë bâo lúán vâ vi ruát Herpes

- Vi ruát Rubeol (Súãi) Vi ruát súãi lâ 1 thđ duå àiïín hịnh cuãa siïu vi khuêín gêy quấi thai (Korones, 1986) Mể bõ súãi trong tam cấ nguyïåt thûá 1 cố tĩ lïå sinh ra con cố dõ têåt lâ 15-20 % Tam dõ têåt do vi ruát nây gêy ra lâ: àuåc nhên mùỉt, tim bêím sinh, vâ àiïëc bêím sinh (do hû cú quan Corti), ngoâi ra cố cấc dõ têåt khấc nhû: viïm mâng mẩch-vộng mẩc, tùng ấp nhận cêìu, nậo nhỗ, mùỉt nhỗ, khưng rùng Mể câng mùỉc bïånh súãi súám thị con cố dõ têåt câng nùång Hêìu hïët trễ bõ dõ têåt lâ cố mể bõ súãi tûâ tuêìn thûá 1 àïën tuêìn thûá 5 Àiïìu nây cuäng dïỵ hiïíu vị thúâi gian nây tẩo cấc cú quan nhû mùỉt, tai trong, tim, vâ nậo Mể bõ súãi trong tam cấ nguyïåt 2 vâ 3 đt sanh con bõ dõ têåt hún, nhûng cố thïí ẫnh hûúãng chûác nùng nậo nhû thiïíu nùng tinh thêìn, àiïëc

- Vi ruát gêy bïånh tïë bâo lúán (Cytomegalo virus) Lâ loẩi vi ruát thai thûúâng bõ nhiïỵm nhêët Vị vi ruát nây gêy chïët thai nïëu bõ nhiïỵm súám nïn ngûúâi ta cho rùçng nhiïỵm vi ruát nây trong tam cấ nguyïåt thûá

1 sệ bõ sẫy thai Nhiïỵm vi ruát nây trong cấc tam cấ nguyïåt 2 vâ 3 cố thïí gêy ra chêåm tùng trûúãng trûúác sanh, mùỉt nhỗ, viïm mâng mẩch-vộng mẩc, thiïíu nùng tinh thêìn, àiïëc, bẩi nậo, gan lấch to

- Vi ruát Herpes Simplex: Thai thûúâng nhiïỵm vi ruát nây trong tam cấ nguyïåt thûá 3, nhêët lâ trong luác chuyïín dẩ Nhiïỵm vi ruát nây trûúác sanh cố thïí gêy ra cấc dõ têåt nhû nậo nhỗ, mùỉt nhỗ, loẩn sẫn vộng mẩc, thiïíu nùng tinh thêìn

- Vi ruát trấi rẩ: Bõ trấi rẩ trong tam cấ nguyïåt thûá 1 cố thïí sinh con bõ dõ têåt da cố sểo, teo cú vâ thiïíu nùng tinh thêìn Tĩ lïå dõ têåt lâ 20%

- Kyá sinh truâng Toxoplasma gondii: Lâ loẩi kyá sinh truâng nưåi bâo; tïn gondii lâ do phất hiïån bïånh tûâ con gondi (1 loâi gêåm nhêëm úã Bùỉc Phi) Kyá sinh truâng nây cố thïí cố trong mấu, trong mư, vâ trong

1 sưë loẩi tïë bâo, àùåc biïåt lâ trong cấc tïë bâo vộng mẩc, bẩch cêìu, vâ tïë bâo biïíu mư Mể bõ nhiïỵm do ùn thõt sưëng cố nang toxoplasma (úã thõt

heo, thõt cûđu), do tiïịp xuâc vúâi thuâ víơt nhû međo, hay do nhiïîm tûđ ăíịt coâ phín međo coâ nang toxoplasma Toxoplasma gondii ăi qua nhau vađ taâc ăöơng vađo thai gíy töín thûúng úê naôo, mùưt nhû: naôo nhoê, mùưt nhoê, naôo uâng thuêy Saên phuơ thûúđng khöng biïịt mònh bõ nhiïîm Caâc thuâ víơt nuöi trong nhađ (međo, choâ, thoê, caâc thuâ rûđng nhoê) coâ thïí bõ nhiïîm kyâ sinh truđng nađy do ăoâ phuơ nûô coâ thai khöng nïn tiïịp xuâc vúâi chuâng vađ khöng nïn ùn thõt söịng

- Giang mai: Xoùưn khuíín giang mai Treponema pallidum coâ thïí

ăi qua nhau sau 20 tuíìn tuöíi Trûúđng húơp mùưc bïơnh giang mai trong khi mang thai nïịu khöng ặúơc ăiïìu trõ seô gíy dõ tíơt nùơng, tuy víơy nïịu meơ ặúơc ăiïìu trõ khoêi trûúâc tuíìn thûâ 16 thò vi truđng khöng cođn vađ khöng ăi qua nhau, khöng lađm aênh hûúêng ăïịn thai Trûúđng húơp mùưc bïơnh trûúâc khi mang thai ñt coâ töín thûúng nùơng lađm tûê vong Nïịu meơ khöng ặúơc ăiïìu trõ tó lïơ chïịt thai lađ 1/4

Ăiïìu ăaô ặúơc khùỉng ắnh lađ xoùưn truđng giang mai gíy ra ăiïịc,

dõ tíơt rùng xûúng, naôo uâng thuêy vađ thiïíu nùng tinh thíìn Caâc triïơu chûâng lím sađng nïịu giang mai khöng ặúơc ăiïìu trõ lađ nûât vođm hoơng vađ vaâch muôi, dõ tíơt rùng (rùng coâ khña, húê rùng, rùng cûêa trïn hònh caâi chïm, rùng Hutchinson), dõ daơng mùơt (traân vöì, muôi ýn ngûơa, xûúng hađm trïn keâm tùng trûúêng)

- Phoâng xaơ: Phoâng xaơ lađm töín thûúng tïị bađo, chïịt tïị bađo, töín thûúng NST, lađm chíơm phaât triïín tím thíìn vađ víơn ăöơng Mûâc ăöơ töín thûúng tuđy liïìu lûúơng phoâng xaơ vađ giai ăoaơn nhiïîm

Trûúâc ăíy coâ nhiïìu trûúđng húơp thai bõ nhiïîm lûúơng phoâng xaơ lúân (hađng trùm ăïịn hađng ngađn rads) nhû úê caâc nûô bïơnh nhín ặúơc xaơ trõ vò bïơnh ung thû cöí tûê cung nhûng khöng biïịt coâ thai Híìu hïịt thai ăïìu chïịt hay bõ dõ tíơt Caâc trûúđng húơp coâ dõ tíơt sau: naôo nhoê, nûât ăöịt söịng, nûât vođm hoơng, dõ daơng xûúng vađ taơng, thiïíu nùng tinh thíìn Luön luön coâ töín thûúng hïơ thíìn kinh trung ûúng

Khaêo saât nhûông trûúđng húơp söịng soât sau vuơ neâm bom nguýn tûê úê Nhíơt cho kïịt luíơn rùìng, thúđi gian mang thai tûđ tuíìn lïî thûâ 8 ăïịn 18 lađ thúđi ăiïím hïơ thíìn kinh trung ûúng ríịt nhaơy caêm vúâi phoâng xaơ, coâ thïí gíy thiïíu nùng tinh thíìn nùơng

Caâc nhađ phöi thai hoơc ăïìu nhíịt trñ rùìng nhiïîm phoâng xaơ liïìu cao gíy ra dõ tíơt bíím sinh vađ cöng nhíơn rùìng liïìu phoâng xaơ quaâ 25.000 millirads thò ăe doơa sûơ phaât triïín cuêa hïơ thíìn kinh trung ûúng

Khöng coâ chûâng cûâ cho thíịy liïìu phoâng xaơ duđng trong xeât nghiïơm chíín ăoaân gíy dõ tíơt Caâc trûúđng húơp chuơp hònh khöng liïn hïơ tûê cung nhû chuơp ngûơc, xoang, rùng, coâ liïìu phoâng xaơ ăïịn thai chó vađi millirads khöng nguy hiïím cho thai Thñ duơ chuơp x quang tim phöíi phuơ nûô coâ thai úê tam caâ nguýơt thûâ 1 thò liïìu phoâng xaơ thai coâ thïí nhíơn ặúơc lađ 1 millirad Nïịu thai nhiïîm phoâng xaơ ñt hún 5 millirads thò aênh hûúêng phoâng xaơ khöng ăaâng kïí

Cíìn thíơn troơng khi quýịt ắnh chuơp x quang vuđng chíơu cuêa phuơ nûô coâ thai do liïìu phoâng xaơ coâ thïí lïn túâi 0,3-2 rads Töíng liïìu phoâng xaơ töịi ăa cho pheâp trong suöịt thai kyđ lađ 500 millirads

Caâc ýịu töị cú hoơc:

Yïịu töị cú hoơc taâc ăöơng lïn tûê cung gíy ra caâc dõ tíơt meâo moâ hònh daơng chi Nûúâc öịi coâ taâc duơng ăiïìu hođa aâp lûơc giuâp thai traânh ặúơc phíìn lúân caâc chíịn ăöơng tûđ bïn ngoađi Noâi chung chíịn ăöơng tûđ bïn ngoađi aênh hûúêng ăïịn thai khöng ăaâng kïí

Tíơt khúâp haâng lïơch chöî, veơo bađn chín coâ thïí do nguýn nhín cú hoơc, nhíịt lađ do coâ dõ daơng tûê cung Tíơt nađy coâ thïí do thai bõ haơn chïị cûê ăöơng Thiïíu öịi (thiïịu nûúâc öịi) coâ thïí gíy ra dõ tíơt chi Trong khi tùng trûúêng thai coâ thïí bõ ặât chi hay bõ biïịn daơng do bõ caâc bùng öịi quíịn

Kïịt luíơn:

Dõ tíơt bíím sinh lađ trûúđng húơp treê sinh ra bõ bíịt thûúđng vïì hònh thaâi Dõ tíơt coâ thïí úê mûâc ăöơ vi thïí, ăaơi thïí, coâ biïíu hiïơn bïn ngoađi hay

úê caâc taơng bïn trong cú thïí

Nguýn nhín dõ tíơt coâ thïí do ýịu töị di truýìn hay do ýịu töị möi trûúđng Ăa söị caâc trûúđng húơp dõ tíơt coâ tñnh gia ằnh coâ nguýn nhín

do di truýìn ăa ýịu töị, vađ ngûúông mùưc bïơnh lađ sûơ kïịt húơp cao ăöơ giûôa ýịu töị di truýìn vađ möi trûúđng

Khoaêng 3% treê coâ dõ tíơt ngay sau sanh Ăïịn nùm thûâ 1, tó lïơ dõ tíơt phaât hiïơn tùng gíịp ăöi thađnh 6% Dõ tíơt bíím sinh coâ thïí ăún ăöơc hay ăa dõ tíơt, coâ thïí nheơ hay nùơng

Caâc trûúđng húơp dõ tíơt ăún vađ nheơ chiïịm tó lïơ 14% Nhû chó tay nùìm ngang, coâ da tai thûđa, khöng quan troơng vïì lím sađng, song chuâng baâo ăöơng ăïí truy tòm caâc dõ tíơt khaâc quan troơng hún 90% trûúđng húơp ăa dõ tíơt nheơ coâ keđm theo ñt nhíịt 1 dõ tíơt nùơng Trong 3% treê sinh ra coâ dõ tíơt, thò 0,7% lađ ăa dõ tíơt

Tó lïơ dõ tíơt phaât hiïơn trong tam caâ nguýơt thûâ 1 lađ 10-15%; (tó lïơ

dõ tíơt sau khi sinh ra lađ 3-6%), thûúđng caâc dõ tíơt nùơng saêy thai trong tuíìn thûâ 6 ăïịn thûâ 8 Möơt söị trûúđng húơp dõ tíơt coâ nguýn nhín di truýìn (bíịt thûúđng NST, ăöơt biïịn), 1 söị trûúđng húơp coâ nguýn nhín möi trûúđng (nhiïîm truđng, ýịu töị gíy quaâi thai), nhûng thûúđng gùơp kïịt húơp di truýìn vađ ýịu töị möi trûúđng Ăa söị caâc dõ tíơt khöng biïịt ặúơc nguýn nhín

Caâc ýịu töị möi trûúđng coâ thïí gíy dõ tíơt trong giai ăoaơn taơo cú quan tûđ ngađy 15 ăïịn ngađy 60 Caâc ýịu töị möi trûúđng coâ thïí gíy töín thûúng vïì hònh thaâi vađ chûâc nùng, nhíịt lađ cho naôo vađ mùưt Caâc taâc nhín vi khuíín vađ phoâng xaơ coâ thïí gíy chíơm phaât triïín tím thíìn

Lađm giaêm nguy cú phuđ chín khi mang thai

Trong giai ăoaơn mang thai, nhûông biïịn ăöíi vïì kñch thñch töị lađm thay ăöíi sûơ tuíìn hoađn cuêa caâc maơch maâu Ngûúđi phuơ nûô caêm thíịy chín mònh nùơng nhû chò Nguýn nhín vò sao? Lađm caâch nađo ăïí chín búât ăau?

Nguýn nhín di truýìn:

Trong thúđi gian mang thai, caâc tônh maơch cuông giaôn núê ăïí chuýín maâu ăïịn bađo thai vađ giuâp noâ phaât triïín töịt Ăïí hiïíu roô taâc ăöơng cuêa quaâ trònh nađy, baơn cíìn biïịt rùìng caâc tônh maơch tíơp trung thađnh hai maơng lûúâi Möơt maơng lûúâi nùìm dûúâi síu seô ăi qua caâc cú chín vađ ăuđi Maơng lûúâi cođn laơi nùìm dûúâi da seô víơn chuýín maâu qua caâc tônh maơch con Hai maơng lûúâi nađy ặúơc kïịt nöịi nhau vađ ăïí hoađn chónh caê hïơ thöịng, möîi maơng lûúâi ặúơc trang bõ caâc van möơt chiïìu bïn trong

Khi caâc tônh maơch cùng ra, caê hai cûêa cuêa van khöng kheâp ăuơng nhau ặúơc Maâu bõ chaêy ngûúơc laơi vađ lađm ûâ ăíìy Híơu quaê lađ ăöi chín bõ nùơng, bađn chín bõ sûng phuđ, bùưp chín bõ cûâng, chûa kïí ăïịn traơng thaâi mïơt moêi nùơng luâc cuöịi ngađy Vađ nguy cú nađy ngađy cađng tùng khi cha meơ cuêa ngûúđi phuơ nûô mang thai tûđng bõ ăau nhû thïị Baâc sô Degeilh cho biïịt: "Hiïơn tûúơng núê tônh maơch lađ mang tñnh di truýìn Nïịu khöng möơt thađnh viïn nađo trong gia ằnh gùơp phaêi nhûông röịi loaơn tônh maơch thò baơn chó coâ 20% nguy cú bõ mùưc phaêi Nhûng nïịu coâ ngûúđi bõ ăau thò nguy cú tùng lïn ăïịn 62% vađ nïịu caê cha líîn meơ ăïìu bõ thò tyê lïơ seô tùng lïn ăïịn 90%"

Caâch thûâc ăiïìu trõ

Trong moơi trûúđng húơp, coâ thïí nhúđ ăïịn sûơ can thiïơp cuêa baâc sô chuýn khoa Baâc sô seô chíín ăoaân xem hïơ tônh maơch ăang hoaơt ăöơng coâ bõ núê ra khöng vađ ăang úê giai ăoaơn nađo Nïịu phaât hiïơn coâ hiïơn tûúơng giaôn núê tônh maơch, baâc sô seô kï toa ăiïìu trõ phuđ húơp vúâi thúđi kyđ mang thai cuêa bïơnh nhín vađ ýu cíìu phaêi giaâm saât kyô troơng lûúơng cú thïí

Theo baâc sô Maryse Degeilh, phuơ nûô mang thai khöng nïn nùìm nguê nghiïng möơt bïn, phaêi ăïí bađo thai khöng ăeđ lïn tônh maơch chuê dûúâi coâ nhiïơm vuơ víơn chuýín maâu tûđ phíìn dûúâi cú thïí - buơng dûúâi vađ caâc chi dûúâi - lïn tim

Trong trûúđng húơp khöng phaât hiïơn thíịy coâ hiïơn tûúơng núê tônh maơch thûơc sûơ, baâc sô chó ýu cíìu baơn tuín thuê möơt vađi lúđi khuýn ríịt hiïơu quaê sau ăíy:

- Traânh võ thïị ặâng vađ giíîm chín taơi chöî mađ phaêi ăi böơ Chñnh hoaơt ăöơng cuêa chöî loôm úê gan bađn chín vađ sûơ co ruât cuêa bùưp chín seô thuâc ăííy maâu tuíìn hoađn ngûúơc

- Nùìm dađi ra, hai chín ặa lïn cao trong ngađy

- Uöịng nhiïìu nûúâc

- Trong thûơc ăún ùn uöịng, nïn duđng nhiïìu chíịt xú (ăïí traânh taâo boân), traâi cíy hoơ cam vađ caâc loaơi nguô cöịc vò chuâng coâ nhiïìu vitamin C,

E vađ P coâ tñnh nùng baêo vïơ caâc thađnh tônh maơch

- Duđng caâc loaơi kem thoa lađm maât chín bùìng caâch massage tûđ mùưt caâ chín lïn ăïịn ăuđi

- Mang caâc loaơi vúâ giûô chín nheơ vađ moêng vò noâ seô giuâp xoa boâp chín mađ baơn khöng nhíơn ra

Thai giađ thaâng gíy nguy cú gò?

Cíu hoêi: "Töi nghe noâi sinh non thò khöng töịt Víơy nïịu sinh giađ

thaâng thò coâ gò nguy hiïím khöng? Coâ thai bao nhiïu líu thò ặúơc coi

lađ giađ thaâng? Theo doôi thai giađ thaâng nhû thïị nađo?"

Traê lúđi: Thai giađ thaâng lađ khi thai ăaô ặúơc 42 tuíìn mađ chûa sinh, nguýn nhín chûa ặúơc xaâc ắnh roô rađng Chíín ăoaân thai giađ thaâng lađ viïơc ríịt quan troơng ăïí coâ quýịt ắnh líịy thai ra ăuâng luâc Viïơc chíín ăoaân chñnh xaâc dûơa vađo:

- Khai thaâc tiïìn sûê: Ăaô coâ líìn sinh giađ thaâng

- Xaâc ắnh ngađy kinh cuöịi cuđng ăïí tñnh chñnh xaâc tuöíi thai

- Siïu ím: Nghiïn cûâu lûúơng nûúâc öịi (sau tuíìn thûâ 38, thïí tñch nûúâc öịi giaêm ăi)

Thai giađ thaâng coâ nguy cú bõ suy thai cao (5 ăïịn 10%), nguýn nhín chñnh lađ thiïịu öxy Tyê lïơ tûê vong sú sinh úê nhûông treê sinh giađ thaâng cao hún 3 líìn so vúâi treê bònh thûúđng Sau tuíìn 42, úê thai phuơ seô xuíịt hiïơn caâc díịu hiïơu laôo hoaâ baânh rau Dođng maâu úê baânh rau giaêm ăi, keâo theo viïơc giaêm trao ăöíi khñ, coâ thïí díîn túâi suy thai, thai chïịt trong khi chuýín daơ hay trong nhûông giúđ ăíìu sau sinh

Theo doôi thai giađ thaâng:

- Ngûúđi meơ theo doôi vađ tñnh söị líìn thai cûê ăöơng vađo buöíi saâng, chiïìu vađ töịi trong 10-30 phuât Viïơc giaêm cûê ăöơng cuêa thai lađ díịu hiïơu baâo ăöơng

- Khi thai quaâ 42 tuíìn hoùơc lûúơng nûúâc öịi giaêm thò thai phuơ phaêi vađo bïơnh viïơn ăïí theo doôi lûúơng nûúâc öịi, cíịu truâc cuêa baânh rau vađ ghi nhõp tim thai Nïịu coâ bíịt thûúđng vïì caâc thöng söị trïn, caâc baâc

sô seô coâ quýịt ắnh cho thai ra

Bađi tíơp dađnh cho bađ meơ múâi sinh

Baơn muöịn trúê laơi daâng veê thon maênh nhû xûa? Haôy kiïn trò thûơc hiïơn bađi tíơp dûúâi ăíy ăïí coâ ặúơc cú bùưp khoeê maơnh, giuâp maâu lûu thöng töịt, caâc cú buơng vađ cú ăaây chíơu khoêe maơnh, vađ phöíi hoaơt ăöơng töịt hún Ăöìng thúđi, baơn seô coâ ặúơc thađnh ngûơc khoeê maơnh ăïí coâ thïí níng ăúô ặúơc böơ ngûơc nùơng vò cùng sûôa

Tíơp caâc cú ăaây chíơu: Caâc bađi tíơp co vađ buöng loêng cú seô giuâp baơn khöng bõ xung huýịt vuđng chíơu Haôy co cûêa mònh laơi nhû thïí

muöịn nhõn tiïíu Tíơp nhû víơy khoaêng 4 líìn möîi khi ăi vïơ sinh vađ möîi líìn khoaêng 4 giíy Caâc cú khung chíơu cuêa baơn seô co höìi nhanh choâng

Tíơp cú buơng:

1.Nùìm ngûêa, dang hai tay ngang vai Ăûa thùỉng hai caânh tay lïn chíơp vađo nhau ngay trïn ngûơc cuêa baơn Tíơp trúê laơi tûđ ăíìu Haôy tíơp ăöơng taâc ăoâ 4 líìn

2 Nùìm ngûêa vađ co göịi lïn Hai bađn tay ăan vađo nhau vađ giûô cho khuêyu tay gíơp Siïịt chùơt bađn tay trong khoaêng 3 giíy Thaê loêng cú thïí Tíơp ăöơng taâc nađy 4 líìn