Dễ dàng quan sát bằng mắt thường vì nằm gần đuôi của chòm Bò Cạp, đây là một trong những cụm sao nổi bật trên bầu trời đêm – trở thành đối tượng nghiên cứu thiên văn quan trọng.. Đế
Trang 11
Trang 2“Từ trên cao, Thượng Đế mỉm cười nhìn xuống Người đã trao
cho chúng ta một lòng khao khát khám phá nhiều hơn
là khả năng trí tuệ để làm việc ấy.”
Albert Einstein
“Từ trên cao, Thượng Đế mỉm cười nhìn xuống Người đã trao
cho chúng ta một lòng khao khát khám phá nhiều hơn
là khả năng trí tuệ để làm việc ấy.”
Albert Einstein
Trang 3VIÊN KIM CƯƠNG
CỦA
BÒ CẠP
Bức ảnh thiên văn mới từ Đài quan
sát La Silla của ESO tại Chile cho
chúng ta tấm hình tuyệt đẹp về cụm sao
mở rất sáng Messier 7 Dễ dàng quan
sát bằng mắt thường vì nằm gần đuôi
của chòm Bò Cạp, đây là một trong
những cụm sao nổi bật trên bầu trời
đêm – trở thành đối tượng nghiên cứu
thiên văn quan trọng
Messier 7, còn được biết đến với tên
NGC 6475, là một cụm sao rực rỡ với khoảng 100 ngôi sao, cách Trái đất chúng ta chừng 800 năm ánh sáng Cụm sao này nổi bật trên nền trăm ngàn ngôi sao
mờ yếu
Messier 7 có độ tuổi khoảng 200 triệu năm
Nó là một cụm sao mở có độ tuổi trung bình điển hình, trải rộng vùng không gian khoảng
25 năm ánh sáng Đến một thời điểm, những ngôi sao sáng nhất trong bức ảnh này – chiếm khoảng hơn một phần mười tổng số các ngôi sao trong cụm – sẽ bùm
nổ rất dữ dội, một vụ nổ siêu tân tinh Trong tương lai xa, các ngôi sao mờ nhạt còn lại, với số lượng rất lớn, sẽ từ từ trôi dạt ra ngoài cho đến khi chúng không còn nhìn thấy là một cụm sao nữa
Cụm sao mở như Messier 7 là nhóm các ngôi sao được hình thành gần như tại cùng một thời gian và địa điểm, từ các đám mây khí và bụi vũ trụ trong các thiên hà của chúng Các nhóm ngôi sao này là đối tượng quan tâm đặc biệt với các nhà khoa học, bởi chúng có cùng độ tuổi và thành phần hóa học Điều đặc biệt ấy đã khiến chúng trở nên rất hữu ích trong việc nghiên cứu cấu trúc
và sự tiến hóa của các ngôi sao
Một điểm đặc biệt trong bức hình này là mặc
dù mật độ bảo phủ bởi các ngôi sao khá dày đặc, thì phần nền của bức ảnh lại không đồng nhất và có nhiều vệt đáng chú ý cấu
T I N T Ứ C
tạo từ bụi Điều đó nhiều khả năng có thể do một sự thẳng hàng ngẫu nhiên nào đó của cụm sao và các đám mây bụi Vấn đề này khá thú vị cho việc nghiên cứu những vệt đen kể trên là tàn tích còn sót lại từ những đám mây bụi thưở ban đầu lúc các ngôi sao được hình thành, một khoảng thời gian từ lúc hình thành tồn tại cho tới hiện nay trong vòng đời của cụm sao, mà tương ứng thì Thiên hà Ngân Hà của chúng ta sẽ dùng để hoàn tất gần trọn vẹn một vòng xung quanh
nó, với rất nhiều quá trình tái cấu trúc và sắp xếp lại các ngôi sao và bụi trong đó Có thể kết luận rằng, đám bụi và khí ban đầu hình thành nên Messier 7, và chính đám sao này,
đã có các hướng phát triển, di chuyển khác nhau trong quá khứ
Người đầu tiên khám phá ra cụm sao này
là nhà toán học và thiên văn học Claudius Ptolemy, khoảng trước năm 130 sau Công Nguyên, ông đã mô tả nó như một “tinh vân nằm sát đuôi chòm Bò cạp”, một sự diễn
tả chính xác, bằng mắt thường, nó hiện lên như một đốm sáng tỏa lấp lánh tuyệt đẹp trên nền rực rỡ của dải Ngân hà Để vinh danh ông, Messier 7 đôi khi còn được gọi là cụm sao Ptolemy Năm 1764, Charles Mess-ier xếp nó vào vị trí thứ bảy trong danh mục Messier của mình Không lâu sau, vào thế
kỷ 19, John Herschel đã mô tả bề ngoài của
nó khi nhìn qua một kính viễn vọng như một
“cụm sao rải rác còn nguyên sơ” – một vẻ đẹp tinh khiết hoàn hảo
3
Nguồn: www.astro.cz
Nguồn: ESO Bản quyền: VIỄN THIÊN
Trang 5Chòm Thợ Săn (Orion) hay Tráng Sĩ, Lạp Hộ là một chòm sao rất nổi bật và được biết nhiều nhất trên bầu trời Dưới miền quê, người dân thường gọi đó là chòm sao Cày bởi vì nó giống như cái lưỡi cày luôn chúi thấp xuống dưới chân trời Chòm sao này có rất nhiều vì sao sáng trên bầu trời
Dễ dàng nhận diện chòm Orion nhờ ba ngôi sao sáng xếp gần thẳng hàng đánh dấu thắt lưng Hai ngôi sao sáng Betelgeuse và Bellatrix tạo thành vai Thợ Săn Tương tự, hai ngôi sao sáng khác ở
dưới Saiph và Rigel dựng nên đôi chân của chàng.
CHÒM THỢ SĂN LÀ CHÌA KHOÁ QUAN TRỌNG ĐỂ NHẬN DIỆN CÁC CHÒM SAO KHÁC VÀ XÁC ĐỊNH PHƯƠNG HƯỚNG:
- Nếu kéo dài thắt lưng của chàng Thợ Săn về hướng Tây Nam, bạn sẽ tìm thấy ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm – Sirius hay còn
gọi là sao Thiên Lang của chòm sao Chó Lớn (Canis Major)
- Còn nếu kéo dài về hướng Đông Bắc bạn sẽ gặp được sao Aldebaran của chòm sao Kim Ngưu (Taurus)
- Đường nối 2 vai kéo dài về hướng Tây sẽ chỉ tới hướng của sao Procyon của chòm sao Chó Nhỏ (Canis Minor)
-Đường nối từ sao Rigel đến Betelgeuse lại chỉ tới sao Castor và Pollux, hai sao sáng nhất của chòm sao Song Sinh (Gemini)
- Thẳng về hướng đầu của chàng Thợ Săn, chúng ta sẽ bắt gặp sao Capella trong ngũ giác sao của chòm sao Ngự Phu (Auriga)
- Vì chòm Thợ Săn nằm vắt ngang qua đường Xích Đạo Trời, trong việc tìm phương hướng, chòm sao này đóng một vai trò cực
kì tuyệt vời Thẳng theo hướng của thanh kiếm (3 ngôi sao nhỏ thẳng hàng nằm dưới thắt lưng), bạn sẽ xác định được gần như
chính xác hướng Nam và hướng ngược lại, tương ứng với đầu của chàng Thợ Săn sẽ là hướng Bắc
Ở giữa thanh kiếm của chàng Thợ Săn là tinh vân M42,
một trong số những kì quan của bầu trời đêm Đây là tinh
vân nổi tiếng và sáng nhất có thể thấy bằng mắt thường
trong một đêm tối trời, cách Trái đất 1344 năm ánh sáng
Với một ống nhòm hay kính thiên văn nhỏ, chúng ta có
thể thấy M42 như một đám mây mờ màu bạc tựa như một
cánh bướm Khi chụp ảnh với độ phơi sáng lâu, M42 mới
bộc lộ hết vẻ rực rỡ của nó như một đám mây bụi và khí với màu hồng và xanh tuyệt đẹp Tinh vân này là đối tượng được nghiên cứu rất nhiều, bởi nó cung cấp cho chúng
ta nhiều thông tin về quá trình hình thành các ngôi sao và các hệ thống hành tinh từ việc suy sụp những đám mây bụi và khí trong lòng nó Đây cũng là vật thể được chụp hình và quan sát nhiều nhất của các nhà thiên văn học
5
Bản quyền: NGUYỄN VĂN DUY (HAAC) Bản quyền: LÊ QUANG THUỶ (HAAC)
Trang 6Đây là chòm sao khá khó quan sát Hãy tưởng tượng đường thẳng kẻ từ 2 ngôi sao sáng
Regulus trong chòm Sư Tử (Leo) và Pollux chòm Song Sinh (Genimi), tâm điểm của
đường thẳng trên gần trùng với tâm của chòm sao này Khoảng 21h ngày 15 tháng 3
hằng năm, nó xuất hiện ở vị trí cao nhất trên bầu trời
Chòm sao này không có ngôi sao nào sáng, nhưng lại nổi tiếng vì là một chòm sao
Hoàng Đạo và có cụm sao mở tuyệt đẹp M44 (Beehive) M44 nằm sát đường Hoàng Đạo,
chứa từ vài trăm tới hàng ngàn ngôi sao liên kết hấp dẫn với nhau, có thể thấy được bằng
mắt thường Bạn hoàn toàn có thể chiêm ngưỡng toàn bộ vẻ đẹp của cụm sao mở M44
này chỉ qua một ống nhòm hay kính thiên văn cỡ nhỏ
Từ chập tối, Mộc tinh sáng rực rỡ trên bầu trời Đồng hành với nó là chòm Song Sinh rất dễ nhận biết cùng với Lục giác mùa đông tạo nên một khung cảnh quan sát rất đặc biệt Từ 9h tối, Hoả tinh (hành tinh Đỏ) sẽ xuất hiện cao dần ở chân trời Đông trong khu vực chòm sao Xử Nữ (Vir-go), tiếp nối là Thổ tinh với hệ thống vành đai nổi tiếng trong chòm Cái Cân (Libra) Tới nửa đêm các ngày giữa tháng trở đi, bạn có thể quan sát 4 vệ tinh Galileo của Mộc tinh với các vạch sọc, hành tinh Đỏ với 2 chỏm băng tại 2 cực, và hệ thống vành đai của Thổ tinh cùng 1 lúc qua 1 chiếc kính thiên văn phù hợp trong điều kiện không gian và thời tiết cho phép
Vùng trời mùa đông lặn dần ở chân trời Tây cũng là lúc Tam giác mùa xuân mọc lên Ba
ngôi sao Denebola trong chòm Sư Tử (Leo), Arcturus chòm Mục Phu (Bootes) và Spica
chòm Xử Nữ (Virgo) tạo thành một tam giác đều gần giống như Tam giác mùa đông Sao
Spica sáng xanh và Arcturus sáng vàng sẽ chẳng khó khăn gì để nhận ra vì chúng rất
sáng, còn ngôi sao Denebola sẽ được định vị ngay khi bạn có thể nhận ra chòm sao Sư
Tử đang toạ lạc ngay giữa bầu trời trong tháng 3 này
Q U A N S Á T B Ầ U T R Ờ I
CỰ GIẢI C A N C E R
TAM GIÁC MÙA XUÂN
CÁC HÀNH TINH
S P R I N G T R I A N G L E
Tinh vân (Nebula): Đám mây khí và bụi trong
không gian hợp lại với nhau do hấp dẫn (khối lượng chưa đủ để tạo thành một ngôi sao hay một thiên thể lớn), hoặc có thể là vật chất được phóng ra do sự kết thúc của một ngôi sao
Cụm sao mở (Open Cluster): là một nhóm lên
tới hàng ngàn ngôi sao khuếch tán được hình thành bởi cùng đám mây phân tử khổng lồ Các ngôi sao có độ tuổi gần như nhau
Thiên cầu (Celestial Sphere): là một mặt cầu
tưởng tượng có tâm là nơi ta quan sát, có bán kính vô cùng lớn và các thiên thể phân
bố ở mặt trong quả cầu đó
Hoàng Đạo (Ecliptic): là đường đi biểu kiến
hằng năm của Mặt Trời qua các sao cố định; ngoài ra quỹ đạo của Trái đất, nếu có thể, được nhìn thấy trong bầu trời Mười ba chòm sao thiên văn mà Hoàng Đạo đi ngang qua
là các chòm sao Hoàng Đạo theo thiên văn (trong chiêm tinh chỉ có 12 chòm)
GHI CHÚ
Bản quyền: VIỄN THIÊN
Bản quyền: VIỄN THIÊN
Trang 7“
Trong thần thoại Hy Lạp nữ thần Hera cho cua dữ đến giúp trường xà Hydra trong chiến trận với Heracles Khi cua bị Heracles bẻ gãy càng
và chết, Nữ thần Hera thương xót, đưa cua lên bầu trời như một cách đền ơn lòng dũng cảm của nó Để né tránh con mắt tinh tường và dũng mãnh của Hercules truy tìm, nữ thần chỉ ban cho vài ba ngôi sao mờ nhạt đến nỗi ta khó
mà nhận ra chòm sao này
CỰ GIẢI
C A N C E R
Vì tự cho mình là thợ săn vĩ đại nhất thế giới, Hera, vợ của thần Zeus, đã cho một con
bò cạp (Scorpion) xuống giết chết Orion Tuy vậy, trước khi chết, Orion đã nhanh chân giẫm chết nó Zeus cảm thấy thương tiếc nên đưa cả hai lên bầu trời Điều thú vị là khi
ta thấy chòm Thợ Săn chớm mọc ở phương Đông, thì cũng
là lúc chòm Bò Cạp đã vội vã lặn xuống chân trời Tây như 2
kẻ tử thù không bao giờ giáp mặt nhau
THỢ SĂN
O R I O N
Thần thoại Hy Lạp kể lại rằng, chiến sĩ Orion có hai con chó săn Chó lớn (Canis Major) và Chó nhỏ (Canis Minor) luôn trung thành với chủ, là trợ thủ đắc lực cho chàng trong các cuộc săn bắn Khi Orion
bị Artemis sát hại khiến hai chú chó săn đau khổ suốt ngày không ăn không uống gì chỉ kêu khóc thảm thương, và thần Zeus động lòng thương bèn cho chúng lên trời cùng với chủ tạo nên chòm Chó lớn
và Chó nhỏ
CHÓ NHỎ
C A N I S M I N O R
T H Ầ N T H O Ạ I H Y L Ạ P
Đ I Ề U T H Ú V Ị
Q U A N S Á T B Ầ U T R Ờ I
Và tôi bất ngờ nhận ra rằng, hạt đậu bé nhỏ kia - xanh lơ và đẹp đẽ - chính là Trái Đất Tôi đưa ngón cái lên, nhắm một mắt lại và ngón tay của tôi che đi
hành tinh Trái Đất Tôi không cảm thấy mình như một kẻ
khổng lồ Tôi cảm thấy mình thật nhỏ bé.
Neil Armstrong
Nhà du hành vũ trụ đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng
Bức ảnh “Earthrise” (Trái Đất mọc) chụp vào ngày 24/12/1968 trong sứ mệnh Apollo 8 - lần đầu tiên phóng tàu vũ trụ có người lái vào quỹ đạo quanh Mặt Trăng
7
Nguồn: wikipedia Nguồn: witchesandpagans Nguồn: mexicanskies
Nguồn: wikipedia