TIỂU LUẬN VĂN HÓA VIỆT NAM

MỞ ĐẦUVăn hóa tộc người thiểu số rất đa dạng và phong phú.. Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đầy màu sắc.. Thêm vào đó văn hóa tộc người thiểu số còn có sự khác nhau giữa các vùng cư

MỞ ĐẦU

Văn hóa tộc người thiểu số rất đa dạng và phong phú Chúng được thể hiện qua ẩm thực, trang phục, tôn giáo tín ngưỡng, kiến trúc, lễ hội và nghệ thuật Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đầy màu sắc Thêm vào đó văn hóa tộc người thiểu số còn có sự khác nhau giữa các vùng cư trú như là có sự khác nhau giữa dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc và Tây Bắc, vùng duyên hải Trung và Nam Trung Bộ, vùng Trường Sơn Tây Nguyên hay vùng Nam Bộ Chính vì vậy càng tạo nên sự đa dạng và phong phú cho nền văn hóa Việt Nam, đậm đà bản sắc dân tộc Sau đây là bảng so sánh văn hóa các tộc người thiểu số của nước ta theo từng vùng cư trú.

Châuthổ bắcbộ

Duyênhải trungvàNamTrung Bộ

TrườngSơn TâyNguyên

lẽ phải

kể đếnmónChẳmChéocủangườiThái ờTâyBắc

ChẳmChéotrongtiếngThái cónghĩa là

“thứcchấmmangmùithơmcủanhiềurau kếthợplại”

ChẳmChéođượclàm từhạt mắckhén,

NgườiMườngthích ăncác món

đồ nhưxôi đồ,cơm tẻ

đồ, rau,

cá đồ

Cơm, rau

đồ chínđược dỡ

ra rá trảiđều chokhỏi náttrước khiăn

RượuCần củangườiMườngnổi tiếngbởi cáchchế biến

và hương

vị đậm

đà củamenđượcđem ramờikháchquý vàuốngtrong cáccuộc vuitập thể

Phụ nữ

NgườiDao córấtnhiềumón ănnổitiếngnhư:

+Xôi:

Giốngnhưmột sốtộcngườianh em,ngườiDaocũngthườngxuyên

đồ xôi

để ăntrongnhữngngàyTết và

lễ như:

lễ vàonhàmới, lễcướihoặctrongnhữngngàygiađìnhnhờ

NgườiChăm cótập quán

ăn uốngtheomùa, cónghĩa là

“mùa nàothức ấy”

Họ biếttận dụngnguồnthức ănxungquanhkhu vựcmình cưtrú, cùngvới trithứcphongphú vềcách chếbiến vàthưởngthức nó

Điều đócho thấythái độứng xửhài hòa

và sựthíchnghi giữaconngười vớimôitrường tự

Sử dụngnhiều đồnướng,gia vị chủyếu làmuối và

ớt Về đồuống thìchủ yếu

sử dụngrượu cần

Ví dụ:

Các mónxôi hông(adeepihoat),xôi thuiống, cơmống/lam(adeepihoor)…

phổ biếntrong các

lễ hội củangười Tà

ôi, Katu,

là mónđồng bàothườnglàm đểcúng thần

và đãikhách

Cơm lamKatu (avịhâr/avíhor/koođép)

Cơ cấubữa ăncủa ngườiNam Bộcũng làcơm, rau,

cá nhưng

có sự thayđổi đó là

họ sửdụngnhiềunguồnđạm thủysản hơn ởnhữngvùngkhác Cácmón ănđược chếbiến từthủy sảncũng cónhiều về

số lượng,phongphú vềchấtlượng và

sử dụngnguồn hảisản cũngnhiều hơn

so vớiBắc Bộ.Thiênhướngtrong cơ

to Ðặcbiệt, phụ

nữ còn

có phongtục nhiềungườicùngchuyềnnhau hútchungmột điếuthuốc

-NgườiBru-VânKiều ăncơm tẻ,canh raunấu lẫnvới gạothườngngày,thích cácmónnướng;

quen ănbốc,uốngnước lã,rượucần, hútthuốc lábằng tẩu

anh emgiúpcâyruộng,gieotrồngngôlúa,làmchuồngtrại giasúc

Đặcbiệt,trongTếtThanhminhnhiềunhà còn

đồ xôinhiềumàu

Ngoàicơm vàxôi, đôikhingườiDaocũng ăncháo,

ăn cácloại củ

tự gieotrồnghoặctìmkiếm từtrongrừng

+Quàbánh:

Cácloại quàbánh

nhiên,

mà sâu

xa hơn,

đó còn làtriết lí âm– dương:

sự hàihòa âm –dươngcủa thức

ăn với sựquânbình âm– dươngtrong cơthể và sựcân bằng

âm –dươnggiữa conngười vớimôitrường tựnhiên

Ví dụ, củgừng(riya)đứng đầu

vị nhiệtmangtínhdương,

có tácdụng làmthanhhàn, giảicảm, chonên đượcdùng làmgia vị đikèm vớicác thựcphẩm cótính hànmang

được làm

từ gạonếp và

“nướng”

trong ốngnứa tươi,trước khimang rađãi

khánh,các ốngcơm lamđược chẻ

bỏ phầncật cháyđen bênngoài tạocảm giácsạch sẽ

Khôngriêng gìmón cơmlam, rấtnhiềumón ăncủangười Tà

ôi đượcnướngnhư cácloại bánh,phản ánhtập quán

ăn uốngcủa tộcngười

Thịtnướnghoặc thui

là món ănthôngdụng và

ưa thíchcủa đồngbào, từ

cấu bữa

ăn củangườiNam Bộ

là nghiêng

về chọncác món

có tácdụng giảinhiệt.Cách chếbiến món

ăn cũngrất đơngiản chứkhông cầu

kỳ phứctạp như ởmiềnTrung vàmiền Bắc

Về đồuống thì

họ đặcbiệt thích

sử dụngdừa và đồuống từquả Đặcbiệt trà ởNam Bộthì dùng

để giảikhát chứkhông đểthưởngthức như

ở Bắc Bộ

bánhchưng,bánhdầy,bánhrán,bánhgiò,bánhtrôi,bánhchay,bánhđúc,bánhsừngbò

-Thức

ăn chủyếu làcác loạiraurừng vàrau tựtrồng

Lươngthựcchính làgạo,baogồm cảgạo tẻ

và gạonếp

Saugạo,nguồnlương

tính âm

Trái ớt(abaohmraih)cũngthuộcloại nhiệt(tínhdương),cho nênđượcdùngnhiềutrong cácloại thức

ăn thủysản như

cá, tôm,cua,mắm,gỏi… lànhữngthứ vừahàn, bìnhlại cómùi tanh

Còn lálốt thuộcloại hàn(tính âm)

để dùngkèm theovới cácthựcphẩm có

vị nhiệt(tínhdương)…

-NgườiChămquanniệmbệnh tậtphát sinh

do sự

các convật nhỏtới lớn,bởi sựlinh độngtrong môitrường đirừng,cũng nhưtập quánkhôngdùngxoongnồi Từnhiềucách chếbiến,đồng bào

đã làm ranhiềumón thịtnướngkhácnhau nhưnướngtươi,nướngkhô,nướngtrực tiếp,nướngbằng ốngtre, Điều này

đã manglại sựkhác biệt

từ cùngmộtnguyênliệu làthịt

(pr’hâr)

và cá(koo

là ngô.

Ngôthườngđượcxaythànhbột đểnấucháođặc

Ngoài

ra, khithiếuđói họcòn tìmcác loại

củ như

củ mài,

củ bấuhoặccác loạibột nhưbộtđao,bộtbáng đểchếbiến đồăn

CuộcsốngcủangườiTàythườnggắn bóvớithiênnhiên,

do đó,nguồn

mất quânbình âmdươngcho nên

họ còn sửdụngnhữngthức ănnhưnhững vịthuốc đểtrị bệnh

Ví dụ,đau bụngnhiệt(tínhdương)thì cần ănnhữngthứ hàn(tính âm)như chè

đậu đen(aburatak juk)mangtính âm;

đau bụnghàn (tínhâm) thìdùng cácthứ nhiệt(tínhdương)như gừng(riya)

Đặc biệt

ở tộcngườiChămcòn cómóncháochua(abu

gdhoong), hay thúrừng sănđược nhưnai,nhím, lợnrừng, khỉ

và cả cácloài như

A đút(connhái),Xoongđồng(conchuột), Achim(chim) Ngoàicáchnướngthôngthường,còn có kỹthuậtnướngxiên, màđặc sản làmón Lap(thịt trâunướngxiên).Đặc biệt,mónnướngtrong ống

có hương

vị hấpdẫn, nhất

là bộlòng trâu,

bò, heo,

dê làmsạch chovào ống

Một sốmón ănnổitiếnglà: Xôitrứngkiến,xôi ngũsắc,măngchua,nhộngongđất,khâunhục,lạpxưởng,thịt lợnhongkhô,

litham)rất đặctrưng,mangtính âm

có tácdụng giảinhiệt cho

cơ thể vàđượcnhiềungười ưachuộng,nhất làngườigià, bởi

vì nó rấttốt chođườngruột,-Thôngqua cácmón ăn,cách thứcchế biếnmón ăn,chúng tacòn biếtđượccách ănuống củangườiChămmangtính tổnghợp cao

Bắt đầu

từ khâuchế biếncác món

ăn cũng

đã có sựpha chếtổng hợpnhư họ

nấu, thịtcứng sănlại, khô,thơmngàongạt.Thịt xôngkhói làmón ănbắt

nguồn từkinhnghiệm

và sự ứngphó củađồng bàotrongcách dựtrữ nguồnthựcphẩm lâudài, chomùađông haylúc đóikém

Zờ rá làmón ănđược ưathíchnhất củađồng bào.Đây làmón ănthập cẩm,

là mộtphươngpháp giảiquyếtthức ănkhá sángtạo trongđiều kiệnmỗi thứkiếm

biết kếthợp cácloại raukhácnhau, rauxanh vớicác gia

vị, rauquả đivới cácloại cá,tôm, thịt,

… Từcách chếbiến tổnghợp cácnguyênliệungườiChăm đãtạo nêncác món

ăn đủchất dinhdưỡngbao hàmcáclượngđạm, độbéo, cóchất tinhbột, cóchấtmuốikhoáng,lượngnước…

Ngoàinhữnggiá trị vềdinhdưỡngcác món

ăn còntạo nên

được một

ít, khôngthể đủnấu thànhmột món

ăn chomột giađìnhđôngngười

Zờ rá làtên gọicủa mộtmón ănđược làmhỗn hợpnhiềunguyênliệu khácnhau,gồmđộng vật(cá, thịt,lòng gà,vịt, ruộtcá), thựcvật (nấm,rau rừng,sắn, bắpchuối,mùng) vàcác loạigia vị (ớt,tiêu, mùitàu, củkiệu)…

nó làmcho conngười cómột cảmgiácngonmiệngkhi ăn,ngon mắtkhi nhìn,ngon mũikhi ngửi,ngon taikhi nghe.Qua vănhóa ẩmthực,thôngqua tínhtổng hợpcủa cácmón ăn,

nó cònthể hiệntính cộngđồng rấtcao, vìngườiChămsống tậptrungthành cácpalei(làng),còn cácgia đìnhthì sốngtheo đạigia đìnhnên

hệ cố kết,tạo nêntình cảmthân thiếtgiữa cácthànhviêntrong giađình.

Ngoài racòn cócác loại

đồ uống,hút

truyềnthốngnhư làtrầu cau(halapanâng),thuốc lá(pakaw),rượu(alak),aia tapai(rượunếp),nước trà(aia caiy)

…Trang

là sởthíchtrang trítrangphục,

-NgườimườngNammặc áocánh xẻngực, cổtròn, cúcsừng vai,hai túidướihoặc

-Vềtrangphụctruyềnthốngcủa đànôngngườiDaoThanh

Y và

-Ngườichămsống ởđây,+trangphụcnam:

trangphục của

họ là,Trang

Ngườidân vùngTrườngSơn –TâyNguyênvẫn còngiữ đượctrangphục cổ

sơ của

Do đặcđiểm vềthời tiết,địa hìnhvà

phươngthức canhtác nôngnghiệp màngười dânnơi đây đã

là loại áocánhngắn phủkínmông.

Đầu cắttóc ngắnhoặcquấnkhăntrắng

Quần látọa ốngrộngdùngkhăn thắtgiữabụng còngọi làkhănquần

Xưa cótục đểtóc dàibúi tóc

Trong lễhội dùng

áo lụatím hoặc

tơ vàng,khănmàu tímthan,ngoàikhoácđôi áochúngđen dàitới gối,cái cúcnách và

DaoThanhPhánkhôngkhácnhau làmấy

Họ cóhai loại

áo Áongắn cóthể làáocánh,

áo 5thânđượcnhuộmmàunâuhoặcmàuchàm

Áongắnmặctrongsinhhoạtthườngnhật;

còn áodài(thườngkhôngkhácmấy sovới áodài đànôngngườiKinh)

là đểmặc khi

đi chợ

phục cổtruyền:

Đàn ônglớn tuổithường

để tócdài, quấnkhăn Đó

là loạikhănmàutrắng códệt thêuhoa vănmàu nhạt(vànghoặcbạc), ởhai đầukhăn cócác tuavải Khănđội theolối chữnhân

Những vị

có chứcsắc (tôngiáo), haiđầu khăn

có hoavăn màuvàng, tuavải màu

đỏ, quấnthả ra haimang tai

Nam mặc

áo cócánh xếpchéo vàcài dâyphía bênhông(thắt

ngườidân ĐôngNam Á

cổ đại màngày naykhôngtìm thấy

ở nhữngvùng vănhóa khác

Đó là loạihìnhtrangphục kiểuchoàngquấn

Nam :đóngkhố, mặc

áo, quấnkhăn cógài lôngchim quýnhiềumàu Nữ:

mặc váy

có nhiềuhoa văn

Ví dụ:

Trangphục củangười XơĐăng chủđạo làmàu đenchàm,trang tríbằng cáchoa vănmàu,trắng, đỏ

Trangphục củađồng bào

Ba Na là

chọn chomìnhnhững bộtrangphục phùhợp,mang tínhđặc trưng

Về gammàu cũngnhư miênBắc họchọnnhữnggam màutối nhưđen, nâusậm, ít khimặc màusáng trừkhi có lễhội, đámtiệc.Trangphục phổbiến nơiđây làchiếc áo

bà ba vàchiếckhăn rằn,dườngnhư nó đãtrở thànhnét đặctrưng cơbản khôngthể lẫnđược vớicác vùngmiềnkhác Vàmỗi vàngmiền, dântộc lại

-Bộ yphục nữ

đa dạnghơn namgiới vàcòn giữđược nétđộc đáo

Khăn độiđầu làmộtmảnh vảitrắnghình chữnhậtkhôngthêuthùa,yếm, áocánh(phổbiến làmàutrắng)thân rấtngắnthường

xẻ ởngực vàváy dàiđến mắt

cá chângồm haiphầnchính làthân váy

và cạpváy Cạpváy nổitiếng bởicác hoavăn đượcdệt kỳ

phiên,

lễ hộiv.v

Riêng

áo ngắncủa đànôngngườiDaoQuảngNinhthì maytheo lốicủangườiHoa,với cổ

áo cao,nẹpngực

to, đínhnhiềukhuyđượctết bằngvảihoặckhuyđồng

ĐànôngngườiDaoxưacũngdùngđồtrangsứcbằngbạchoặcđồng đểđeo tay,đeo cổ

lưng),thường là

áo màutrắng,trong làquầnsoọc,ngoàiquấn váyxếp

+ Trangphục nữ:

Về cơbản, phụ

nữ cácnhómChămthườngđội khăn

Cáchhoặc làphủ trênmái tóchoặcquấn gọntrên đầu,hoặcquấntheo lốichữnhân,hoặc vớiloại khăn

to quấnlên đầu,khăn độiđầu chủyếu làmàutrắng, cóloại đượctrang tríhoa văntheo lốiviền các

màuchàmxanh,trang trínhiều vănhoa đẹp

Trangphục củangườiGiẻ -Triêng làmàu đen,xanhtrang tríbằng cácchỉ màuvàng,trắng, đỏ

Trangphục củađồng bàoGia Raichủ đạo

là màutrắnghoặc màuchàm

Trangphục củangười RơMăm,hầu nhưkhôngnhuộmmàu…

Theo tậpquán, cảnam giới

và phụ

nữ cácdân tộcđều thíchdùng đồtrang sức

Phụ nữ

chọn chomìnhnhữngmàu sắckhác nhausao chophù hợpvới tôngiáo, tínngưỡngcủa họ.Như là:NgườiKhơme:Chiếc sàrông củangườiKhơmengàychàng ítthấy trừtrongngày cưới

vì đó làtrangphục bắtbuộc củachú rể.Thườngngày namcũng như

nữ đềumặc bà bađen vàquấn khănrằn

Trong dịp

lễ tết họmặc áo bà

ba trắng ,quần đen(hoặc áođen,quàngkhăn

và bộ xàtích 2hoặc 4giây bạc

có treohộp quảđào vàmóngvuốt hổ,gấu bịtbạc

-Áo mặcthườngngày cótên là áopắn (áongắn)

Đây làloại áocánhngắn, xẻngực,thânngắn hơn

so với áocánhngườiKinh,ống taydài, áomàu nâuhoặctrắng (vềsau cóthêm cácmàukháckhôngphải loạivải cổ

Một sốngười

để tócbúi tóquấnlênbằngmiếngvải màuchàm

-Đốivới phụnữ,trangphụcphongphú,sặc sỡvànhiềuhoa vănhơn

Phụ nữDaoThanh

Y đểtóc dài

rẽ ngôi,quấnsau gáyvàquanhđầu,vuốtngượclênthànhbúi

Các búilại cộtchặtvớinhaubằngdây gai

mépkhăn(khăn to),nhómChămHroi thìđội khănmàuchàm Lễphụcthường

có chiếckhăn vắtvai ngoàichiếc áodài màutrắng Đó

là chiếckhăn dàitới 23 mvắt quavai chéoxuốnghông,được dệtthêu hoavăn cẩnthận vớicác màu

đỏ, trắng,vàng củacác môtip trong

bố cụccủa dảibăng

Nữ mặc

áo cổtròn càinút phíatrướcngựcxuốngđếnbụng,

thích đeocác đôibông tailớn bằngngà voi,đồng,nhôm,nứa

Nhữngchuỗi hạtcườm ởcổ,

nhữngvòngxoắn dàibằngđồng

Nam giớithích đeonhữngchuỗi hạtnhiềuvòng,nhữngvòng tay

có gailớn bằngđồng…

quàngtrắngchéo,nganghông vắtlên vaitrái

Trongđám cướichú rểthườngmặc bộ “

xà rông “(hôl) và

áo ngắn

bỏ ngoàimàu đỏ .Đây là áongắn sẻngực cổđứngngoài cúc,quàngkhăntrắng vắtqua vaitrái vàđeo thêm

“con daodưới”( kầmpách) với

ý nghĩabảo vệ côdâu

Thanhniên hiệnnay khi ởnhà khôngmặc áo vàquấnchiếc “xàrông” kẻsọc Trang

Đầuthườngđội khăntrắng,xanh vớiphongcáchkhôngcầu kỳnhư một

số tộcngườikhác

Váy làloại váykín màuđen

Toàn bộphậnđượctrang trí

là đầuváy vàcạp váy,khi mặcmảnghoa vănnổi lêngiữatrungtâm cơthể

-NgườiBru vân

Hằngngày họđội mộtcái mũlàmbằngxơmướp,quấnchỉ đen,

có gắnngôisao vànhữnghàngkhuybằngbạc Họmặc áomàuchàm,

áo dài,ống tayrộng

Cổ áothấp cóthêuchữVạnbằngtiếngHán

Haithântrướcmay so

le nhau

Phụ nữDaoThanh

Y mặcquầncộc, chỉdài tớingang

quấn váyxếp (khilàm lễ)hoặc mặcváy ống(thôngthường),đầu quấnkhănkhôngràngbuộc vềmàu sắc

Phụ nữChăm ởChâuĐốc dệtvải theophươngpháptruyềnthốngNhómKhánhHòa vàmột sốnơi, phụ

nữ mặcquần bêntrong áodài

NhómChămHroi mặcváy quấn(hở) cómiếngđáp sauváy

NhómQuảngNgãi mặc

áo cánh

xẻ ngực,

cổ đeo

phụcChăm, vì

có nhóm

cơ bản làtheo đạoHồi nên

cả nam và

nữ lễphục thiên

về màutrắng Cóthể thấyđặc điểmtrangphục làlối tạohình áo(khá điểnhình) làlối khoét

cổ và canthân vànách từmột

miếng vảikhổ hẹp(hoặc canvới áodài) thẳng

ở giữalàm trungtâm áocho cả áongắn và

áo dài.Mặt khác

có thểthấy ở đâyduy nhất

là dân tộccòn thấynam giớimặc váy ởViệt Namvới lối

ở trần,đóngkhố.

Trướcđây, họthườnglấy vỏcây suilàm khố,áo

Phụ nữBru-VânKiềumặc áo

và váy

Áo nữ cóđặc điểm

xẻ ngựcmàuchàmđen vàhàng kimloại bạctròn đính

ở mép cổ

và haibên nẹp

áo Cónhómmặc áochui đầu,khôngtay, cổkhoéthình trònhoặchìnhvuông

đùi,ống hơihẹp,dướigấukhôngthêu

-NgườiTàymặccác bộtrangphục cómàuchàm

Trangphục cổtruyềncủangườiTàyđượclàm từvải sợibông tựdệt,đượcnhuộmchàmđồngnhấttrêntrangphụcnam và

nữ, hầunhưkhông

có hoavăntrangtrí Phụkiệntrang trí

là các

vòng vàcác chuỗihạt

cườm

TrangphụcChăm, vì

có nhóm

cơ bản làtheo đạoHồi nên

cả nam

và nữ lễphụcthiên vềmàutrắng Cóthể thấyđặc điểmtrangphục làlối tạohình áo(khá điểnhình) làlối khoét

cổ và canthân vànách từmộtmiếngvải khổhẹp(hoặc canvới áodài)thẳng ởgiữa làmtrung tâm

mỹ riêng TrangphụcNgườiXtieng(XaĐiêng) :Trangphục : Nữmặc váy,nam đóngkhố Mùađôngchoàngthêm tấmvải Họ đểtóc dàibúi saugáy, taixâu lỗ,xăm mặt,xămmình.Ðeo nhiềuloại trangsức làmbằng gỗhoặc ngàvoi

NgườiChơ Ro(Châu Ro,

Đơ Ro)mặc nhưngườiKinhtrongvùng Nữthích đeocác vòng

đồng, bạc,dây

cườm

sau gáy,

cổ đeohạtcườm,mặc áocánh xẻngực, dàitay màuchàm cổ

và hainẹptrước áo

có đínhcác

"đồngtiền" bạcnhỏ màusáng, nổibật trênnềnchàmđen tạonên một

cá tính

về phongcáchthẩm mỹriêngtrongdiện mạotrangphục cácdân tộcViệtNam

NgườiMườngsốngtrongnhữngngôi nhàsàntruyềnthống,kiểu nhà

Nhàsàn làkiểuđặctrưngvùngrừngnúi đểchốngthú dữ,

Nhà ởcủangườiChăm làmột quầnthể nhàtrongmộtkhuônviên (bây

Cũnggiốngnhư cácvùng vănhóa khácngườidân nơiđây cũngsinh sốngtập trung

Nhà ở củangườiViệt Nam

Bộ có 3loại chính

đó là: nhàđất cấtdọc theoven lộ,nhà sàn

để cốigiã gạo,các công

cụ sảnxuấtkhác

- Theoquanniệm củangườiMường,làm nhàkhôngđượcngượchướngvới đồinúi,chính vìvậy, bềngoài,nhà củangườiMường

có vẻkhôngtheo mộtquy luậtnào Nhàdựng ởđồi gòthì lưngdựa vàođồi gò,cửahướng ra

rắn rết

Mát vềmùa hè

và ấm

về mùađông vànhà nửasàn nửađất -Nhữngnhàtruyềnthốngthường

là nhàsàn,nhà đấtmái lợpcỏgianh

và một

số vùnggiápbiêngiới cóloại nhàphòngthủ

Trongnhàphânbiệtphòngnam ởngoài,

nữ ởtrongbuồng

Phổbiến làloại nhàđất 3gian, 2mái(không

giờ doviệc quyhoạchphân lôđất theokiểu nhàliên kếhẹp nênviệc pháttriển nhàtheoquần thểtrongmộtkhuônviên dầnkhôngcòn nữa)

Mối quan

hệ củacác nhàtrongquần thểnày đãthể hiệnquá trìnhtan vỡcủa hìnhthái giađình lớnmẫu hệ

để trởthành cácgia đìnhnhỏ Bộkhungnhà củangườiChăm ởBìnhThuậnkhá đơngiản Vìcột cơbản là vì

trong cácbuôn,plây

Kiến trúcnhà ở chủyếu lànhà sàn,nhà dài…

vật liệulàm nhàchủ yếu

là gỗ

Nhữngngôi nhànơi đâyngườidân rấtchú ý tớikiến trúc

và lốitrang trítrên máinhà Đặcbiệt lànhà gươl

có máihình mairùa Nổibật hơn

cả đó làkiến trúcnhà mồ,xungquanhnhà mồ

có một hệthốngtượng rấtphongphú chủyếu đượclàm bằnggỗ

Một số vídụ: Các

cất dọctheo venkênh rạch

và nhà nổitrên sôngnước.Khác biệthẳn vớinhà củavùng Bắc

Bộ thì nơiđây họ ítkhi xâydựng nhàkiên cố vì

họ ít chútrọng tớiviệc xâynhà, vàviệc làmnhà cũngkhông chútrọng tớivấn đềphongthủy, kiếntrúc như ởmiền Bắc.Tùy theotừng địahình khácnhau mà

họ xâydựng lênnhữngngôi nhàsao chophù hợp.Nhà củangườiKhơmehầu hết lànền đất,lợp lákhông

vì kèo thìdùngtườngthay thếkèo).

Nếu là vìnăm cộtthì cóthêm xàngangđầu gáclên câyđòn taycái nơihai đầucột con

Từ cáckiểu vìnày dầnxuất hiệncây kèo

và trởthành vìkèo

Mặttrước nhàquay vềhướngNamhoặchướngTây

Gian giữ

là trungtâm(ngườiChămgọi làsang-yơ),

tộc ngườiBâhnar,

Sê Đăng,Jrai,Triêng,

Ca Tu…

thườngđịnh cưmột chỗnên cónhà sinhhoạt cộngđồng, gọichung làRông

Ngôi nhàRông củacác cộngđồnglàng đều

là nhàsàn, phổbiến cóhìnhdạng máicao vútdáng nhưlưỡi rìu,vượt hẳnlên trênmái cácngôi nhàtronglàng

Trên máinhà rông,cầu thanglên

xuống,cá

ngang,cột cáitrong nhàtrang trínhiều mô

khác gìnhà củangườiViệt Vànhiều nhàthành một

“phum”

“Sóc”gồmnhiều

“phum”tươngđươngnhư làng

xã củangườiViệt.NgườiChơ Ro(Châu Ro,

Đơ Ro)trước đâysống ởnhà sàn,hiện nay

họ đã ởnhà trệt

bố mẹ,bên trái

là kho,sau làphòngngủ củacon cái

Mặttrước cómột hiên

ở giữanhà

Nhà bếpđược xâydựngriêng biệtvới nhàchính và

ở phíaTây nhàchính,trong nhàbếp cókhu bếp,khu chứanướcuống vàkho chấtđốt (củi,than,v.v.)

típ hoavăn.Nhà ởcủa SêĐăngcũngđược làm

từ nhữngnguyênliệutruyềnthốngvốn cósẵn ở núirừng như:Gỗ,tranh, tre,nứa, lồô… Nhàsàn có độdài tuỳthuộc vào

số lượngthànhviêntrongtừng giađình, từmặt đấtđến gầmsàn

khoảngdưới 1m.Nhà mồcũng chủyếu làmbằng vậtdụng gỗ,nứa,tranh tre

có sẵntrên rừng.Cột gỗ làchủ yếu,không có

và phủmáilên.Nhà

mồ tạmthì mái

có thểlợp tranh,nhưngsau lễ bỏ

mả phảilàm máigỗ.Ởvùngngười Ca

Tu & Tà

Ôi, nhà

mồ đượclàm hoàntoàn bằnggỗ

còn làmột nhạc

cụ sửdụng đểgõ

những

bản nhạcvui trongngày lễtết, hộihè

-người

bru vânkiều:

Mỗi làng

là mộtđiểm cưtrú quần

tụ Mỗigia đình

có nhàsàn, bếplửa bố tríngay trênsàn nhà,kiêng

riêng cho

vợ chồnggia chủ,cho bố