ÔN TẬP LUẬT HÌNH SỰ 1Bộ luật Hình sự 2015, Luật sửa đổi bổ sung Luật Hình sự 2017 Đối tượng điều chỉnh Chủ thể: là quan hệ phát sinh giữa Nhà nước với: - Cá nhân phạm tội - Pháp nhân thư
Trang 1ÔN TẬP LUẬT HÌNH SỰ 1
Bộ luật Hình sự 2015, Luật sửa đổi bổ sung Luật Hình sự 2017
Đối tượng điều chỉnh (Chủ thể): là quan hệ phát sinh giữa Nhà nước với:
- Cá nhân phạm tội
- Pháp nhân thương mại phạm tội (mới quy định 2017)
Luật Hình sự chỉ điều chỉnh 2 mối quan hệ này, nếu có nảy sinh quan hệ pháp luật khác thì Luật khác điều chỉnh
Phát sinh pháp luật hình sự: có hành vi phạm tội xảy ra (khách quan, không nhất thiết
bị phát hiện Khởi tố vụ án, tìm kiếm tội phạm, thực hiện trách nhiệm hình sự, chấm dứt quan hệ hình sự)
Phương pháp điều chỉnh:
- Quyền uy: dùng quyền lực Nhà nước tác động đối tượng, không bị hạn chế bởi bất kỳ
nhân tố nào (ngoại trừ việc bảo vệ lợi ích bên bị hại (bảo vệ danh dự) không khởi tố theo yêu cầu người bị hại)
+ Truy bắt
+ Điều tra: lời khai, bằng chứng, chứng minh
+ Kết án
+ Lĩnh án
- Chấp hành: có thể xin giảm nhẹ (tùy trường hợp)
Nguồn của Luật Hình sự: là tất cả những biểu hiện về mặt nội dung để chi phối quan hệ hình sự Nguồn của Luật Hình sự ở mỗi nước khác nhau là khác nhau
- Trước năm 1985: Đạo Luật Hình sự: sắc lệnh, pháp lệnh,
- Năm 1985: ra đời Bộ Luật Hình sự (là nguồn chính của Luật Hình sự VN) là căn cứ
pháp lý chính
Bộ Luật Hình sự:
- Cấu trúc: hình thức (Mluc: Chương, Điều )
- Hiệu lực: gtri pháp lý (với ai? ở đâu? Khi nào? )
+ Không gian: Với ai? Ở đâu? (Điều 5, 6) Bất kỳ ai phạm tội trên lãnh thổ VN
Giai đoạn bắt đầu và kết thúc diễn ra trên lãnh thổ VN (Lãnh thổ cố định: đất liền, hải đảo, phần lãnh hải, không gian, lòng đất Lãnh thổ di động: máy bay, tàu thuyền đang trên vùng biển hay vùng trời quốc tế; tàu, máy bay quân sự được phép đóng trên quốc gia nào đó; lãnh sự quán )
Có những trường hợp phạm tội trên lãnh thổ VN nhưng không áp dụng Luật Hình sự VN: ……;
Không phạm tội trên lãnh thổ VN nhưng có liên quan đến quyền và lợi ích của công dân VN áp dụng Luật Hình sự VN để điều chỉnh
+ Thời gian: Bộ luật đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm phạm tội
Trang 2 Ngoại lệ: Hiệu lực hồi toán được áp dụng khi luật đang áp dụng có lợi cho chủ thể phạm tội
TỘI PHẠM :
I Đặc điểm:
1 Tính nguy hiểm: tính gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho các quan hệ
xã hội
- Đã gây thiệt hại
- Đe dọa gây thiệt hại
2 Tính pháp chế trái pháp luật hình sự: phải được quy định trong Luật Hình sự
- Bắt buộc thực hiện: Vd: chấp hành quy định cơ quan Nhà nước, cứu người khi có điều kiện cứu giúp, tố cáo người đang bị truy nã…
- Cấm thực hiện: Vd: giết người, cướp của, …
3 Tính có lỗi: khi nó là kết quả sai trái của người thực hiện trong điều kiện có thể tránh mắc lỗi nhưng vẫn chọn thực hiện
Hành vi gây thiệt hại nhưng không có lỗi thì không thể coi là tội phạm
4 Tính chịu hình phạt: có phạm tội là có hình phạt tương ứng, thể hiện hậu quả pháp lý của hành vi phạm tội
Phân loại tội phạm: dựa trên tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm Được tính theo khung hình phạt Phân loại không chỉ tính mức độ hình phạt mà còn liên quan đến
việc tố tụng (Vd: tạm giam? Thời hạn điều tra? …)
1 Tội ít nghiêm trọng: dưới 3 năm tù
2 Tội nghiêm trọng: trên 3 năm 7 năm
3 Tội rất nghiêm trọng: trên 7 năm 15 năm
4 Tội đặc biệt nghiêm trọng: trên 15năm 20 năm, chung thân hoặc tử hình
* Phân loại tội phạm pháp nhân: dựa trên mức tương ứng phân loại cá nhân để quy định hình phạt tiền (hoặc hình phạt khác) tương ứng mức phạm tội được phân loại
CẤU THÀNH TỘI PHẠM
- Là cơ sở pháp lý của trách nhiệm hình sự:
- Là cơ sở để định tội
Cấu thành tội phạm cơ bản:
Cấu thành tội phạm tăng nặng:
KHÁCH THỂ: là quan hệ xã hội được Luật Hình sự bảo vệ.
* Phân loại:
- Khách thể chung của tội phạm:
- Khách thể loại của tội phạm:
- Khách thể trực tiếp: là một hoặc một số quan hệ xã hội cụ thể bị hành vi phạm tội cụ thể xâm hại
Trang 3- Xác định khách thể trực tiếp: một hành vi phạm tội có thể vi phạm một số quan hệ xã hội nên phải xác định chính xác khách thể trực tiếp, phải xác định quan hệ nào khi bị xâm
hại thể hiện đầy đủ nhất bản chất nguy hiểm của hành vi (thì phải xem người phạm tội đang hướng tới tính nguy hiểm nào và và quan trọng là mức độ nguy hiểm ảnh hưởng đến quan hệ xã hội)
- Phân biệt khách thể trực tiếp và đối tượng tác động: có mối quan hệ với nhau
- Là luôn bị xâm hại - Là phương tiện thông qua đó xâm hại
khách thể
- Một khách thể được đại diện bởi nhiều đối
tượng
- Mỗi đối tượng là đại diện cho một khách thể khác nhau
MẶT KHÁCH QUAN:cái biểu hiện vốn có để nhận biết tội phạm.
* Hành vi khách quan: đại diện cho hành vi phạm tội
CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM: Là người thực hiện hành vi tội phạm (thoả mãn 4 ytố)
* Cá nhân: trở thành chủ thể tội phạm khi thỏa mãn điều kiện sau:
- Độ tuổi: là điều kiện cần
+ Đủ 14 chưa 16 tuổi: chủ thể của tội phạm rất nghiêm trọng trở lên do cố ý được liệt kê theo Điều 12
+ Đủ 16 tuổi: là chủ thể của bất kỳ tội phạm nào
- Khả năng nhận thức: không mắc các bệnh dẫn đến mất khả năng nhận thức hoặc mất khả năng điều khiển hành vi
- Chủ thể đặc biệt: ngoài 2 điều kiện độ tuổi và khả năng nhận thức còn có những dấu hiệu riêng tùy tội phạm
Vd: - Tội phản bội tổ quốc phải là người có quốc tịch VN
- Tội tham ô: phải có chức vụ, quyền hạn
- Tội ngược đãi: phải có quan hệ vck, huyết thống…
- Có những tội quy định trên 18 tuổi (dâm ô, giao cấu với trẻ em, …)
Lưu ý: tội hiếm dâm không phải là chủ thể đặc biệt về giới tính là chủ thể thường.
* Nhân thân người phạm tội:
* Pháp nhân thương mại: là pháp nhân thành lập vì mục đích kinh doanh, kiếm lời chia cho các thành viên trong pháp nhân Pháp nhân thương mại mới có thể là chủ thể tội phạm
(pháp nhân không mục đích kinh doanh không phải là chủ thể tội phạm)
MẶT CHỦ QUAN CỦA TỘI PHẠM
* Lỗi: là 1 đặc điểm của tội phạm, dựa trên trạng thái tâm lý và ý chí Lỗi là một dấu hiệu bắt buộc để kết luận tội phạm Lỗi khác nhau thì ứng với tội khác nhau
- Lỗi cố ý:
+ Cố ý trực tiếp: lỗi nặng nhất, nguy hiểm nhất Người phạm tội nhận thức được đây là hành vi nguy hiểm cho xã hội và biết sẽ xảy ra hậu quả Về ý chí: là mong muốn cho hậu quả xảy ra
Trang 4+ Lỗi cố ý gián tiếp: Biết hành vi của mình là nguy hiểm nhưng nhưng hậu quả chỉ có thể (hoặc không thể) xảy ra Về ý chí: không mong muốn hậu quả xảy ra
- Lỗi vô ý:
+ Vô ý vì quá tự tin: biết hành vi là nguy hiểm cho xã hội và hậu quả có thể xảy ra nhưng về ý chí là tự tin hậu quả không thể xảy ra
+ Vô ý do cẩu thả: không thấy được đó là hành vi nguy hiểm và không nhìn thấy hậu quả
Để đánh giá chính xác lỗi phải nắm được những biểu hiện về mặt khách quan của người thực hiện
* Động cơ: là động lực thúc đẩy hành vi của người phạm tội
* Mục đích: là mong muốn đạt được của người phạm tội
CÁC GIAI ĐOẠN PHẠM TỘI
* Chuẩn bị phạm tội: chuẩn bị điều kiện về vật chất và tinh thần để thực hiện hành vi phạm tội (lỗi cố ý trực tiếp)
- Bắt đầu từ khi có suy nghĩ và biểu hiện cho người thứ khác biết
- Hoàn thành khi thực hiện xong hành vi phạm tội
* Phạm tội chưa đạt: là chưa thỏa mãn và việc dừng lại do:
Nếu có nguyên nhân khách quan chưa kết thúc hành vi phạm tội vẫn xem là tội phạm khi bị phát hiện Về trách nhiệm hình sự: kết tội nhẹ hơn so với hành vi phạm tội hoàn thành (3/4 mức tối đa của điều luật đó)
Nếu nguyên nhân dừng lại là do chủ quan thì không phải chịu trách nhiệm về tội định phạm (nhưng bị truy cứu ở những tội đã phạm tương ứng theo từng giai đoạn chuẩn
bị đã hoàn thành)
ĐỒNG PHẠM là từ 2 người trở lên cố ý cùng thực hiện tội phạm
* Dấu hiệu:
- Khách quan:
+ Phải có đầy đủ dấu hiệu của chủ thể
+ Phải là tội cố ý
- Chủ quan:
+ Nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm và hậu quả xảy ra
+ Khi thực hiện tội phạm phải cùng mục đích và cùng động cơ
- Người thực hành: là người đủ dấu hiệu của một chủ thể và trực tiếp (hoặc gián tiếp thông qua công cụ, phương tiện) thực hiện tội phạm
- Trường hợp người sử dụng công cụ, phương tiện (hoặc thông qua người không đủ dấu
hiệu của một chủ thể) để thực hiện tội phạm (thực hiện gián tiếp) vẫn tính là người thực hành
- Tổ chức thực hiện:
Tổ chức thực hiện và người thực hành phải chịu hình phạt pháp lý tương đương
Trang 5- Xúi dục: kích động, thúc đẩy người khác thực hiện hành vi phạm tội hoặc dụ dỗ người khác (thông qua lợi ích) để phạm tội
- Giúp sức: tạo điều kiện vật chất và tinh thần cho người khác thực hiện tội phạm, hổ trợ người khác thực hiện tội phạm
* Trách nhiệm hình sự:
- Trách nhiệm chung: cùng chung khung hình phạt
- Trách nhiệm riêng: có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ tùy hình thức đồng phạm
- Tội độc lập: vd: che dấu tội phạm (chủ động), không tố giác tội phạm (khách quan), tiêu thụ tài sản phạm tội, … các tội này phải được quy định trong Bộ Luật Hình sự
LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ
* Phòng vệ chính đáng: bảo vệ lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức, xã hội và chống trả lại người có hành vi xâm phạm những lợi ích đó để ngăn chăn hoặc đẩy lùi hành vi diễn ra
Để có quyền phòng vệ chính đáng thì phải có hành vi xâm hại (có tính nguy hại đáng
kể, đang diễn ra và trái pháp luật)
- Phòng vệ quá sớm: chưa có hành vi phạm tội diễn ra (phòng vệ từ xa)
- Phòng vệ quá muộn: hành vi phạm tội đã hoàn thành
2 trường hợp này thì không phát sinh quyền phòng vệ
Vượt quá giới hạn phòng vệ cho phép: vượt quá giới hạn phòng vệ cần thiết nhưng trách nhiệm hình sự nhẹ hơn (tương đương mức chuẩn bị tội phạm)
- Các lợi ích được bảo vệ phải là lợi ích hợp pháp
Nếu người tấn công là người không đầy đủ dấu hiệu Chủ thể thì phòng vệ chủ yếu là ngăn chăn, né tránh của nhờ viện đến nhiều người xung quanh ngăn chặn
* Tình thế cấp thiết: có một nguy cơ đe dọa gây thiệt hại, để tránh nguy cơ thì cần xử lý
và có thể gây ra một thiệt hại khác, nhưng thiệt hại gây ra phải nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa
Việc gây thiệt hại xảy ra trong tình thế cấp thiết với điều kiện đây là cách giải quyết cuối cùng và duy nhất
Tránh nguy cơ vì sự kiện bất ngờ cũng xem là tình thế cấp thiết, nhưng vượt quá cũng
bị truy cứu trách nhiệm hình sự
* Bắt người phạm tội: mọi công dân đều có quyền (dùng vũ lục đúng và cần thiết) truy
bắt hoặc hổ trợ truy bắt và giao lại cho cơ quan chức năng những đối tượng:
- Người phạm tội quả tang
- Người đang bị truy nã
- Người đang bị đuổi bắt
Đối với trường hợp sử dụng vũ lực quá mức cần thiết cũng bị truy cứu trách nhiệm,
* Thi hành mệnh lệnh, thi hành công vụ: gây ra thiệt hại nhất định với quyết định đúng đắn