* Giới thiệu bài mới 1 phút Trong chương trình Ngữ văn ở nhà trường các em đã được biết đến rấtnhiều tác phẩm viết về dòng sông như dòng Bạch Đằng trong Bạch Đằng GiangPhú của Trương H
Trang 1Ngày soạn: 28/11/2011 Ngày giảng: 12A -1 /12/2011 12B- /12/ 2011 12C- /12/2011 12D- /12/2011 -Tiết 46 đọc văn -
NGƯỜI LÁI Đề SễNG ĐÀ
( Trớch) Nguyễn Tuõn
- Vốn từ ngữ dồi dào, biến húa; cõu văn đa dạng, nhiều tầng, giàu hỡnh ảnh
và nhịp điệu; những vớ von, so sỏnh, liờn tưởng, tưởng tượng độc đỏo, bất ngờ
2 Kĩ năng:
Đọc - hiểu tựy bỳt theo đặc trưng thể loại
3 Thỏi độ:
Yờu mến con người lao động trong thời kỳ mới
II Chuẩn bị của GV và HS
1) Chuẩn bị của giáo viên.
- SGK, SGV, sách bài tập ngữ văn 12.
- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBGD
- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBHN
- Thiết kế bài giảng ngữ văn 12 NXBĐHQGHN
- Bài tập trắc nghiệm ngữ văn 12 NXBGD
- Kiểm tra đánh giá kết quả môn ngữ văn 12 NXBGD
2) Chuẩn bị của học sinh.
- Sgk + Vở ghi; đọc và soạn bài theo hệ thống câu hỏi sgk
III Tiến trình bài dạy
* Kiểm tra sĩ số: (1 phút) 12A 12B… …12C ….…12D….
1.Kiểm tra bài cũ.
* Hỡnh thức: kiểm tra miệng ( 5 phỳt).
* Cõu hỏi: Đọc khổ đầu bài thơ đàn ghi ta của Lor- ca và phõn tớch khổ thơ
đú?
*Đỏp ỏn - biểu điểm.
Trang 2- Đọc thuộc đoạn thơ ( 2 điểm)
- Vở soạn bài ở nhà đầy đủ khoa học ( 2 điểm)
- Giá trị nội dung ( 3 điểm)
- Giá trị nghệ thuật ( 3 điểm)
2 Bài mới.
* Giới thiệu bài mới ( 1 phút)
Trong chương trình Ngữ văn ở nhà trường các em đã được biết đến rấtnhiều tác phẩm viết về dòng sông như dòng Bạch Đằng trong Bạch Đằng GiangPhú của Trương Hán Siêu:
Bát ngát sóng kình muôn dặm
Thướt tha đuôi trĩ một màu
Rồi dòng sông quê thân thương trong Nhớ con sông quê hương của Tế
Hanh
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Hay dòng sông Hồng trong Tràng Giang của Huy Cận
Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp
Con thuyền xuôi mái nước song song Và bây giờ cô sẽ đưa các em
đến thăm và khám phá vẻ đẹp của một dòng sông ở phía Tây Bắc của Tổ quốc đó
là dòng Sông Đà trong tùy bút Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân
* Ghi nhan đề lên bảng.
Hoạt động của giáo viên tg Hoạt động của học sinh
Trong chương trình Ngữ Văn
11 các em đã được học về tác
giả Nguyễn Tuân
Hãy nêu những hiểu biết của
em về tác giả Nguyễn Tuân?
Chiếu chi tiết tác giả
- Nguyễn Tuân( 1910- 1987)
là nhà văn xuất sắc nhất của
văn xuôi hiện đại Việt Nam.
- Nguyễn Tuân là nhà văn,
nhà nghệ sỹ lớn suốt đời đi tìm
cái đẹp, ông có sự đóng góp
quan trọng cho thể loại kí và
sự phát triển của ngôn ngữ dân
tộc.
- Là nhà văn có phong cách
tài hoa, uyên bác
G: Nguyễn Tuân là người có
vốn kiến thức vô cùng phong
phú Trước cách mạng ông
dùng vốn kiến thức ấy để chơi
ngông với đời, để khoe tài, để
I TÌM HIỂU CHUNG.
1 Tác giả
Phong cách tài hoa uyên bác,
Trang 3thể hiện bản lĩnh của mình và
ông tìm đến những vẻ đẹp xưa
vẫn còn vang bóng, thấy cái đẹp
trong những con người kiệt
xuất Sau cách mạng ông dùng
nó để ca ngợi Tổ Quốc, ca ngợi
nhân dân, ca ngợi thời đại mới
Ông tìm thấy cái đẹp ở hiện tại,
trong cuộc sống và chiến đấu,
thấy cái đẹp trong quần chúng
nhân dân - những con người
bình dị Chúng ta sẽ thấy rõ sự
thay đổi đó của Nguyễn Tuân
trong tập tùy bút Sông Đà nói
chung và Người lái đò Sông Đà
nói riêng
G: Gọi học sinh đọc tiểu dẫn
Dựa vào phần tiểu dẫn SGK
nêu hoàn cảnh sáng tác của
văn bản Người lái đò Sông
Đà?
GV: Nếu như trước cách mạng
Nguyễn Tuân khao khát đi đây
đi đó mà ông gọi là chủ nghĩa
xê dịch để phần nào vơi bớt cảm
giác thiếu quê hương thì sau
cách mạng trong chuyến đi thực
tế Tây Bắc không chỉ để thỏa
niềm khát khao xê dịch mà chủ
yếu để tìm kiếm chất vàng của
thiên nhiên cùng thứ vàng đã
qua thử lửa trong tâm hồn con
người Tây Bắc Tập tùy bút
Sông Đà gồm 15 tùy bút và
một bài thơ phác thảo Trong đó
Người lái đò Sông Đà là một
trong những tùy bút đặc sắc
Em hiểu gì về thể loại tùy bút
?
GV: Văn bản này được viết theo
thể tùy bút Đặc điểm của thể
tùy bút là tính chủ quan, trình
bày tự do, phúng túng, biến
hóa linh hoạt, giàu hình ảnh,
nhạc điệu, từ ngữ phong phú,
2 Hoàn cảnh sáng tác.
- Văn bản Người lái đò Sông Đà được
in trong tập Sông Đà xuất bản 1960,
là kết quả chuyến đi thực tế củaNguyễn Tuân đến với vùng đất TâyBắc năm 1958
3 Thể loại tùy bút:
Tính chủ quan, trình bày tự do, phúngtúng, biến hóa linh hoạt, giàu hình ảnh,nhạc điệu, từ ngữ phong phú, nhiềucách so sánh liên tưởng
Trang 4nhiều cách so sánh liên tưởng.
Qua các tùy bút Nguyễn Tuân
nói chuyện với người đọc
không chỉ bằng một trái tim
nghệ sỹ mà còn bằng một trí tuệ
uyên bác, một học vấn sâu rộng,
lịch lãm về nhiều lĩnh vực, bằng
tác phong của một nhà nghiên
cứu, điều tra tỉ mỉ vấn đề
G hướng dẫn học sinh đọc văn
bản: Khi đọc văn bản này đọc
với giọng biến hóa linh hoạt
Khi đọc những đoạn miêu tả đá,
thác nước, ghềnh thác,…các em
đọc với giọng mạnh mẽ, dồn
dập, dứt khoát Sang đến đoạn
miêu tả Sông Đà Sông Đà khi ở
trên máy bay nhìn xuống các
ngữ được sáng tạo dưới bàn tay
bởi một nghệ sỹ tài hoa
Trong Người lái đò Sông Đà
Nguyễn Tuân đã khắc họa
những hình tượng nào? Sông
Đà và người lái đò
G: trong tác phẩm nhà văn đã
xây dựng hai hình tượng đó là
hình tượng Sông Đà và hình
tượng người lái đò Sông Đà,
trước hết chúng ta đi tìm hiểu
hình ảnh con Sông Đà
Hướng chảy của Sông Đà
được giới thiệu như thế nào
trong hai câu thơ của Nguyễn
Quang Bích?
Chiếu 2 câu thơ của Nguyễn
Quang Bích
II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1 Hình tượng con sông Đà.
Trang 5G: Nhà văn không chỉ đi khám
phá vẻ đẹp của Sông Đà mà còn
phát hiện sự độc đáo của dòng
sông này Cách giới thiệu đã
cho ta thấy điểm độc đáo của
dòng Sông Đà trong muôn vàn
con sông Việt Nam Điều đó
không chỉ bộc lộ vốn hiểu biết
sâu rộng của tác giả về kiến
thức địa lý mà còn tạo nên sự
cộng hưởng của hai cái đẹp: cái
đẹp của thiên nhiên và cái đẹp
của người nghệ sỹ đều giàu cá
tính, độc đáo, riêng biệt
Nguyễn Tuân đến với Sông
Đà là hành động của con
người độc đáo đi tìm cái độc
đáo.
G: Con Sông Đà đầy cá tính nó
không chỉ là người con ngỗ
ngược của bà mẹ thiên nhiên
Tây Bắc mà dưới ngòi bút tài
hoa của Nguyễn Tuân con sông
ấy hội đủ hai vẻ đẹp đối lập
nhau vừa hung bạo, dữ dội, vừa
thơ mộng, trữ tình Như đã giới
thiệu ở đầu tiết học tác phẩm
này chúng ta sẽ học trong 2 tiết
vì vậy ở tiết học này chúng ta sẽ
chỉ đi tìm hiểu nét tính cách
hung bạo của Sông Đà
G: Khi hung bạo con Sông Đà
trở thành kẻ thù số 1 của con
người Để làm nổi bật sự hung
bạo của Sông Đà trước hết nhà
văn đã miêu tả Sông Đà ở các
Trang 6Bây giờ cô sẽ chia lớp ta thành
4 nhóm, mỗi nhóm sẽ cùng tìm
hiểu một phương diện của Sông
Đà Đây là câu hỏi của mỗi
nhóm
Thảo luận nhóm
Nhóm 1: Cảnh đá bờ sông
được nhà văn miêu tả như thế
nào? Nhà văn đã sử dụng biện
pháp nghệ thuật nào trong các
văn bản những chi tiết miêu
tả sự hung bạo của Sông Đà
qua những hút nước? Nhà
văn không sử dụng biện pháp
nghệ thuật nào trong các biện
pháp sau để miêu tả: so sánh,
nhân hóa, tương phản.
Nhóm 4: Âm thanh của thác
nước được miêu tả ra sao?
Nét đặc sắc về nghệ thuật
trong những chi tiết ấy?
G phát phiếu học tập
Cô cho các em thời gian 3 phút
để suy nghĩ và trả lời.( G đi lại
quan sát học sinh làm bài)
Chiếu vách đá Sông Đà
Bây giờ cô xin mời nhóm 1 trả
lời câu hỏi: Nhóm 1: Cảnh đá
bờ sông được nhà văn miêu tả
như thế nào? Nhà văn đã sử
→ so sánh → Dùng thị giác và xúc giác để miêutả
=>Cảnh vách đá Sông Đà hiểm trở,
kì vĩ.
Trang 7ẩn dụ, tương phản.
G: Sự hung bạo của Sông Đà
được thể hiện trước hết ở vách
đá Các từ ngữ tạo hình, góc
cạnh như dựng vách thành,
chẹt lòng sông đã khiến cho
sông Đà được tái hiện thành
hình khối, đường nét Hình ảnh
mặt sông chỗ ấy chỉ đúng ngọ
mới có mặt trời vừa diễn tả
được độ cao của vách đá sông
Đà, độ hẹp của lòng sông Ông
tiếp tục khắc sâu độ cao của
những vách đá và sự nhỏ hẹp
của dòng chảy bằng những
hình ảnh, những liên tưởng độc
đáo như: Ngồi trong khoang đò
qua quãng ấy đang mùa hè
cũng thấy lạnh, cảm thấy mình
như đứng ở hè một cái ngõ mà
ngóng vọng lên một khung cửa
sổ nào trên cái tầng nhà thứ
mấy nào vừa tắt phụt đèn điện.
Nhà văn đã dùng cả thị giác và
xúc giác để miêu tả, ông miêu tả
vách đá vừa bằng con mắt của
một họa sĩ vừa bằng sự cảm
nhận tinh tế, độc đáo của một
nhà văn Ông so sánh cảm giác
của con người giữa thiên nhiên
hoang sơ, hùng vĩ với một
khoảnh khắc của đời sống hiện
đại giữa chốn thị thành Tác giả
đã kéo gần hơn nữa khoảng
cách giữa con người và thiên
nhiên, khoảng cách giữa thiên
nhiên nhiên hoang sơ với cuộc
- Mặt ghềnh: nước xô đá, đá xô sóng,
sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùnghè , đòi nợ xuýt
→ Điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc,
nhiều thanh trắc liên tiếp tạo nên âmhưởng dữ dội, nhịp điệu khẩn trươngdồn dập vừa như xô đẩy vừa như hợpsức của gió, sóng và đá
=>Mặt ghềnh cuộn chảy dữ dội
- Hút nước trên sông: hút nước như
cái giếng bê tông, nước ở đây thở vàkêu như cửa cống cái bị sặc, những cáigiếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rótdầu sôi vào
→ So sánh, nhân hóa, liên tưởng độcđáo, bằng kể và tả, kết hợp với cácđộng từ thở, kêu, sặc, ặc ặc, và vậndụng kiến thức uyên thâm của điệnảnh =>Hút nước ghê gớm, khủng khiếp
Trang 8Chiếu mặt ghềnh Hát Loóng
G: Sự hùng vĩ và dữ dội của
Sông Đà ở quãng mặt ghềnh
Hát Loóng qua biện pháp nhân
hoá: Con sông như một kẻ
chuyên đi đòi nợ dữ dằn các
biện pháp nghệ thuật như điệp
từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc, lại
được sự hỗ trợ của các thanh
trắc liên tiếp cùng các động từ
xô, cuồn cuộn, gùn ghè, đòi tạo
nên âm hưởng dữ dội, nhịp điệu
khẩn trương dồn dập vừa như
xô đẩy vừa như hợp sức của
gió, sóng và đá khiến cho cả
ghềnh sông đang sôi lên cuộn
chảy dữ dội → cả mặt ghềnh
luôn tạo nên mối đe dọa thực sự
đối với bất cứ người lái đò nào
Nhóm 3: Em hãy tìm trong
văn bản những chi tiết miêu
tả sự hung bạo của Sông Đà
qua những hút nước? Nhà
văn không sử dụng biện pháp
nghệ thuật nào trong các biện
pháp sau để miêu tả: so sánh,
nhân hóa, tương phản.
Chiếu hút nước trên sông
G: Đến đây nghệ thuật so sánh
được tác giả đưa ra `thật hào
phóng tạo nên những liên tưởng
kỳ thú về cảnh sông nước dữ
dội đầy thách thức đối với con
người Những cái hút nước
giống như những cái giếng bê
tông; Nước thở và kêu như cửa
cống cái bị sặc; nước ặc ặc lên
như vừa rót dầu sôi vào Các
động từ thở, kêu, sặc, ặc ặc…
nói lên cường lực ghê gớm của
những cái hút nước Và thật độc
đáo khi ông lấy hình ảnh ô tô
Âm thanh: réo gần, réo to, oán trách,
van xin, khiêu khích, giọng gằn màchế nhạo rống,lồng lộn, gầm thét,bùng bùng
→ Nghệ thuật so sánh, nhân hóa,cường điệu, kết cấu tăng tiến, nghệthuật chuyển đổi cảm giác, sử dụng rấtnhiều động từ mạnh, vận dụng tri thức
trong lĩnh vực âm nhạc => âm thanh mạnh mẽ, hoang dã, ghê sợ
Trang 9sang số ấn ga trên quãng đường
G: đọc đoạn miêu tả hút nước
bằng điện ảnh Nguyễn Tuân là
người có kiến thức uyên thâm
về lĩnh vực điện ảnh vì vậy ông
đã truyền cho người đọc cảm
giác sợ hãi như đang ở trên hút
kiến thức uyên thâm của điện
ảnh Nguyễn Tuân đã khiến cho
những cái hút nước ấy hiện hình
nhiều góc độ khác nhau với
cường lực ghê gớm giúp người
đọc cảm nhận được sự dữ tợn
của hút nước Sông Đà
Chiếu âm thanh thác nước
Nhóm 4: Âm thanh của thác
nước được miêu tả ra sao?
Nét đặc sắc về nghệ thuật
trong những chi tiết ấy?
G: Đây là một đoạn văn rất tiêu
biểu cho phong cách phóng
túng, độc đáo của tác giả Ông
đã lấy lửa để tả nước, lấy rừng
để tả sông, lấy âm thanh để tả
trạng thái Đặc biệt là khi miêu
tả âm thanh thác nước tác giả lại
sử dụng rất nhiều các động từ:
oán trách, khiêu khích, van
xin, lồng lộn, bùng bùng, gầm
thét, rống vừa diễn tả âm thanh
vừa diễn tả sức mạnh, nội lực
của thác nước Âm thanh thác
nước sông Đà thật mạnh mẽ,
– Đá trên sông: + Đá mai phục hết
trong lòng sông, nhổm cả dậy để vồlấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũngngỗ ngược, nhăn nhúm, méo mó hơn
→ So sánh, nhân hóa, cường điệu, vậndụng tri thức trong lĩnh vực thể thao,
võ thuật, quân sự, điện ảnh, sử dụngnhiều động từ, tính từ
=> Đá trên Sông Đà nham hiểm, mưu mô, xảo quyệt.
Trang 10nhau trong âm nhạc để miêu tả
âm thanh thác nước Phải rất am
hiểu về âm nhạc thì Nguyễn
Tuân mới có cách phối hợp âm
thanh làm nổi bật sự khủng
khiếp của nước sông Đà như
vậy
G: Sự hung bạo của Sông Đà
không chỉ hiện lên qua vách
đá, mặt ghềnh, hút nước, âm
thanh mà nhà văn lại tiếp tục
làm nổi bật sự hung bạo ấy ở
cảnh đá trên sông
Tìm những chi tiết nhà văn
Nguyễn Tuân đã miêu tả đá
trên Sông Đà? Biện pháp
nghệ thuật được sử dụng khi
miêu tả?
Chiếu đá trên sông
G: Ở ngoài đời Sông Đà vốn đã
hung bạo nhưng dười ngòi bút
của Nguyễn Tuân sự hung bạo
ấy còn tăng lên gấp bội Nguyễn
Tuân nhìn vào đâu là những
tảng đá sống động đến đấy Cái
đôi đũa thần ngôn từ của
Nguyễn Tuân chạm vào đến đâu
thì đá nổi hình nổi dáng, mang
vẻ dữ dằn, phảng phất linh hồn
con người Đó chính là phong
cách uyên bác, tài hoa, độc đáo
chỉ có ở Nguyễn Tuân
G: Sông Đà bày binh bố trận
với 3 trùng vi được bố trí cửa
sinh của tử lệch nhau để lừa
chết người lái đò
Trùng vi 1: có 1 cửa sinh ở bờ
trái, 4 cửa tử Đám tảng đám
<=>Tiểu kết:
→Ngòi bút phóng túng linh hoạt
→ Ngôn ngữ giàu chất tạo hình
Trang 11hòn chia làm ba hòn chặn
ngang đòi ăn chết cái thuyền.
Tuyến hai hàng tiền vệ dụ nữa
vào tận tuyến giữa Đến tuyến
ba những boong ke chìm, pháo
đài nổi có nhiệm vụ đánh tan
cái thuyền Đá trông nghiêng y
tế mạnh trên sông đá, bọn thủy
quân định níu thuyền lôi vào
Biện pháp nhân hóa, cường
điệu, vận dụng tri thức trong
lĩnh vực thể thao, võ thuật, quân
sự những hòn đá vô tri hiện lên
như những tên tướng giặc hung
hăng bạo ngược
Qua những chi tiết miêu tả đá
trên Sông Đà em có nhận xét
gì về đá trên Sông Đà? =>Các
Biện pháp so sánh, nhân hóa,
cường điệu, vận dụng tri thức
trong lĩnh vực thể thao, võ
thuật, quân sự, điện ảnh, sử
dụng các động từ mai phục,
nhổm, vồ và nhiều tính từ như
ngỗ ngược, nhăm nhúm, méo
mó, phải, trái, giữa khắc họa
đá Sông Đà thật mưu mô,
nham hiểm, xảo quyệt Thật
độc đáo khi Nguyễn Tuân vận
dụng kiến thức của những lĩnh
vực tưởng như chẳng có liên
quan gì đến văn chương như
quân sự, võ thuật, thể thao để
→ Nghệ thuật nhân hóa, cường điệu
→ Hình ảnh so sánh liên tưởng độcđáo
→ Vận dụng tri thức của nhiều lĩnhvực khác nhau như điện ảnh, võ thuật,
âm nhạc…
<=>Phong cách tài hoa, uyên bác:
Nguyễn Tuân đã khắc họa sinh động
sự hung bạo của con Sông Đà vừahiểm trở, dữ dội → ghê gớm, khủngkhiếp→mạnh mẽ, hoang dã→ mưu
mô, xảo quyệt => Sông Đà là một biểu
tượng về sức mạnh dữ dội và vẻ đẹphùng vĩ của thiên nhiên đất nước
+ Ông có sở trường ở thể tùy bút + Ông có thiên hướng thể hiện những hiện tượng gây cảm giác mạnh, ấn tượng đậm nét vì vậy con Sông Đà hung bạo hiện lên thật dữ tợn, khủng khiếp.
+ Vận dụng vốn kiến thức uyên bác trên nhiều lĩnh vực như địa lý, âm nhạc, điện ảnh, võ thuật, quân sự
để miêu tả.
+ Ông rất có tài trong việc sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh với những cách ví von, nhân hóa phong phú và độc đáo, những so sánh liên tưởng thú vị, bất ngờ