CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN

- GV so sánh cách vào truyện của tác giả với cách mở truyện của tác giả văn học dân gian?. - Mọi người có thái độ như thế nào trước hành động đốt đền của Tử Văn?. Ngô Tử Văn với hành độn

Tiết 69 – 70

ĐỌC VĂN:

CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN

(Tản Viên từ phán sự lục – trích Truyền kì mạn lục)

Nguyễn Dữ

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

Giúp học sinh:

- Nắm một số đặc trưng cơ bản của thể loại truyền kì

- Thấy được vẻ đẹp của nhân vật Ngô Tử Văn – đại diện cho người trí thức nước Việt dũng cảm, kiên cường; yêu chính nghĩa, trọng công lí và có tinh thần dân tộc mạnh mẽ

- Có niềm tin chiến thắng những thế lực gian tà

- Thấy được cốt truyện giàu kịch tính; kết cấu chặt chẽ, logic; cách dẫn chuyện

khéo léo; nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, linh hoạt của tác giả “Truyền kì mạn lục”.

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện cách đọc – hiểu và nhận diện kết cấu, cách xây dựng xung đột và sắp xếp tình tiết trong một truyện truyền kì

- Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì

3 Thái độ, tư tưởng:

- Tự nhận thức, xác định giá trị chân chính của con người trong cuộc sống và sống có bản lĩnh, cứng cỏi, dám đương đầu trước thử thách

- Giáo dục học sinh có thái độ trân trọng, yêu quý, tự hào với những thành tựu, tinh hoa văn học trung đại Việt Nam cũng như những di sản văn hóa tinh thần của dân tộc

- Giáo dục học sinh có tư tưởng, tình cảm và thái độ biết tôn vinh, trân trọng những con người làm nên giá trị văn hóa tinh thần cho xã hội, phát huy bản sắc đậm đà của dân tộc

II/ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

Sử dụng phối hợp các phương pháp:

+ Phân tích, giảng bình, đàm thoại gợi mở

+ Nêu vấn đề, đối thoại

III/ CHUẨN BỊ:

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo.

- Rút kinh nghiệm từ bài trước, soạn giáo án bài mới

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Ôn bài cũ, thuộc bài, hiểu bài, làm đầy đủ các bài tập kì trước

- Đọc sách giáo khoa, sách bài tập, tài liệu tham khảo, vở ghi, vở soạn để củng

cố kiến thức và chuẩn bị cho bài mới

IV/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tình hình lớp: 1 phút.

2 Kiểm tra bài cũ: 5 phút.

Câu hỏi kiểm tra:

Câu 1: Em rút ra được điều gì qua lời trình bày của Trần Quốc Tuấn với vua về

kế sách giữ nước?

Câu 2 : Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện trong đoạn trích “Hưng Đạo

Đại Vương Trần Quốc Tuấn”?

3 Giảng bài mới: 80 phút.

Giới thiệu bài:

Thế kỉ XV- XVI ở Việt Nam là thời kì đột khởi của văn xuôi tự sự - thế kỉ của truyện truyền kì Văn xuôi tự sự đã thoát khỏi mối ràng buộc của văn học dân gian, tự sáng tạo ra loại truyện mới vừa mang đậm sắc thái dân gian vừa phản ánh hiện thực đương thời Một trong những thành tựu nổi bật nhất là “Truyền kì

mạn lục” của Nguyễn Dữ - áng thiên cổ kì bút mang đậm chất hiện thực, phản

ánh được khát vọng phá bỏ bất công ngang trái, vươn lên tìm hạnh phúc của

con người.(thêm phần dẫn vào bài “Chức phán sự…”, mới có dẫn phần “Truyền

kì mạn lục à)

Thờ

i

gian

HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

GV hướng dẫn HS tìm

hiểu chung về tác giả,

tác phẩm bằng phương

pháp nêu câu hỏi gợi

mở, thông báo.

- Nêu những nét chính

về tác giả Nguyễn Dữ?

- Trình bày những hiểu

biết của em về thể loại

truyền kì?

- Cho biết tác phẩm

Hoạt động 1:

HS đọc và

phần tiểu dẫn để trả lời.

- HS trả lời câu hỏi

- HS phát biểu

ý kiến cá nhân

I TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả: Nguyễn Dữ (?-?)

- Sống vào khoảng thế kỉ XVI, người

xã Đỗ Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương, hiện chưa rõ năm sinh năm mất

- Xuất thân trong gia đình khoa bảng, từng đi thi và đã ra làm quan nhưng không bao lâu thì từ quan lui về ở ẩn

- Tác phẩm nổi tiếng: “Truyền kì mạn lục”.

2 Tác phẩm:

a Thể loại truyền kì:

- Là một thể loại văn xuôi tự sự thời trung đại phản ánh hiện thực qua những yếu tố kì lạ, hoang đường

- Trong truyện truyền kì, thế giới con người và thế giới cõi âm với những thánh thần ma quỷ có sự tương giao

- Qua đó, thể hiện quan niệm và thái độ của tác giả trước hiện thực

“Truyền kì mạn lục” viết

bằng ngôn ngữ nào, gồm

bao nhiêu truyện và ra

đời vào thời gian nào?

- Nêu nội dung của tác

phẩm “Truyền kì mạn

lục”?

- Cho biết những đánh

giá của người đọc đối

với tác phẩm này?

Hoạt Động 2:

Hướng dẫn HS đọc và

phân tích tác phẩm

bằng phương pháp

phân tích, giảng bình,

đàm thoại gợi mở.

- Yêu cầu hai HS đọc

đoạn trích

- HS trả lời câu hỏi

- HS nêu lên ý kiến cá nhân

- HS trả lời (dựa vào phần tiểu dẫn trong SGK)

Hoạt Động 2:

Đọc diễn cảm nối tiếp các phần của tác phẩm.

- HS đọc đoạn

b Tác phẩm “Truyền kì mạn lục”:

- Viết bằng chữ Hán, gồm 20 truyện, ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI

- Nội dung:

+ Số phận bi thảm của những con người nhỏ bé trong xã hội, những bi kịch tình yêu mà thiệt thòi thường rơi vào người phụ nữ

+ Mang giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo sâu sắc

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, bộc lộ niềm tự hào về nhân tài, văn hóa nước Việt, đề cao đạo đức nhân nghĩa, thủy chung

-Vị trí:

+ Được đánh giá là áng “thiên cổ kì

bút” (Vũ Khâm Lân).

+ Được dịch ra nhiều thứ tiếng và được đánh giá cao trong số các tác phẩm truyền kì ở các nước đồng văn

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Bố cục: 3 phần

- Phần mở đầu: giới thiệu nhân vật Ngô

Tử Văn

- Nội dung: chia làm 4 đoạn:

+ Đoạn 1: “Ngô Tử Văn tên là Soạn… không cần gì cả”: Ngô Tử Văn và hành

- GV nhận xét cách đọc.

- Em hãy phân chia bố

cục của truyện; đồng

thời nêu nội dung của

mỗi phần?

- GV chốt ý và ghi bài

lên bảng

- Tác giả đã giới thiệu

nhân vật chính như thế

nào? Nhận xét về cách

mở truyện?

- GV nhận xét, bổ sung

- GV so sánh cách vào

truyện của tác giả với

cách mở truyện của tác

giả văn học dân gian

trích

- HS suy nghĩ, trả lời

- HS ghi bài vào vở

- HS tìm ý ở đoạn đầu và trả lời

động đốt đền

+ Đoạn 2: “ Đốt đền xong… khó lòng thoát nạn”: Tử Văn gặp hồn ma tên

tướng giặc và Thổ công

+ Đoạn 3: “Tử Văn vâng lời… sai lính đưa Tử Văn về”: Tử Văn bị quỷ sứ bắt

và cuộc đối chất với Diêm Vương ở Minh ti

+ Đoạn 4: Phần còn lại: Tử Văn thắng lợi trở về, nhận chức quan Phán sự

- Kết thúc : + Cuộc gặp gỡ giữa quan Phán sự và người quen cũ

+ Lời bình cuối truyện

2 Hình tượng nhân vật Ngô Tử Văn:

1 a Cách giới thiệu nhân vật:

- - Tên họ: Ngô Tử Văn tên là Soạn

- - Quê quán: huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang

- - Tính tình: “khảng khái”, “nóng nảy”,

thấy sự gian tà không chịu được

 Cách mở đầu trực tiếp, ngắn gọn theo phương pháp truyền thống của văn học trung đại, chưa thoát khỏi lối kể dân gian nhưng vẫn gây sự chú ý của người đọc

- Nêu nguyên nhân vì

sao Tử Văn lại muốn đốt

đền?

- Trước khi đốt đền Tử

Văn có hành động như

thế nào?

- Mọi người có thái độ

như thế nào trước hành

động đốt đền của Tử

Văn? Thái độ của Tử

Văn ra sao?

- Sau khi đốt đền, điều

gì đã xảy ra với Tử Văn?

- Nêu ý nghĩa về hành

động đốt đền của Ngô

Tử Văn?

- Sau khi đốt đền xong,

Tử Văn gặp những ai?

- Tên tướng giặc đến gặp

- HS phát biểu

ý kiến cá nhân

- HS trình bày

ý kiến của mình

- HS tìm chi tiết trong truyện để trả lời câu hỏi

- HS dựa vào tác phẩm để trả lời

- HS tìm chi tiết trong truyện, khái quát và nhận xét

- HS trả lời

b Ngô Tử Văn với hành động đốt đền:

 Trước khi đốt đền:

- - Nguyên nhân đốt đền: Ngôi đền bị hồn ma tên tướng giặc bại trận của Bắc triều chiếm giữ và tác quái  Tức giận

trước việc “hung yêu tác quái”

- Chuẩn bị:“tắm gội sạch sẽ, khấn trời”  việc làm thể hiện sự cẩn trọng,

công khai, quyết liệt

- Châm lửa đốt đền: “mọi người lắc đầu lè lưỡi, lo sợ thay cho Tử Văn, nhưng chàng vẫn vung tay không cần

gì cả”

 Sau khi đốt đền:

TV thấy “khó chịu, đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nổi lên cơn sốt nóng, sốt rét”  Hậu quả khó lòng tránh khỏi.

 Ý nghĩa của hành động đốt đền:

- Hành động có ý thức của Ngô Tử Văn

- Thể hiện tính cách khảng khái, dũng

cảm của kẻ sĩ vì dân trừ hại

c Ngô Tử Văn gặp hồn ma tên tướng giặc và Thổ công:

Tử Văn với mục đích gì?

Hắn đã làm gì để thực

hiện điều đó? Nhận xét

về thái độ của hắn?

- Tử Văn có phản ứng ra

sao? Thông qua phản

ứng đó thể hiện điều gì ở

Tử Văn?

- Thổ công đã nói những

gì khi gặp Tử Văn?

- HS nêu lên ý

mình

- HS tìm chi tiết miêu tả Thổ công và nhận xét

- HS trả lời câu hỏi

 Cuộc gặp giữa Ngô Tử Văn và hồn

ma tên tướng giặc:

- Tên tướng giặc:

+ Ra lệnh cho Tử Văn làm trả lại ngôi đền

+ Dùng triết lí đạo Nho để buộc tội Tử Văn

+ Đe dọa Tử Văn: “Phong Đô không

xã xôi gì, ta tuy hèn, há lại không đem nổi ngươi đến đấy Không nghe lời ta thì rồi sẽ biết”.

 Hống hách, ngang ngược

- Tử Văn: “mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên”.

 Thái độ điềm nhiên, không run sợ, không khuất phục trước cái ác

 Cuộc gặp giữa Ngô Tử Văn và Thổ

công:

- Thổ công:

+ Đồng tình với việc đốt đền của Tử Văn

+ Vạch tội ác của tên tướng giặc

+ Vạch tội các thần ở đền miếu xung quanh: ăn của đút, đồng lõa với tên tướng giặc

+ Chỉ cho Tử Văn cách đối phó với tên tướng giặc trong cuộc đối chất với

- Tử Văn đã bày tỏ thái

độ như thế nào đối với

những lời nói của Thố

thần?

- Qua 2 cuộc gặp gỡ trên

em thấy Tử Văn là người

như thế nào?

- Quang cảnh dưới Minh

ti được miêu tả như thế

nào?

- Tác giả đã sử dụng

những hình ảnh mang

tính chất gì để miêu tả

- HS tìm chi tiết truyện để trả lời

- HS trả lời

những phân tích ở trên

- HS trả lời dựa vào SGK

- HS trả lời

Diêm Vương dưới Minh ti

 Là người chính nghĩa, ghét thói gian

tà bạo ngược

-Tử Văn:

+ Kinh ngạc: “Sao mà nhiều thần quá vậy?”.

+ Trách Thổ công sao “không kiện ở Diêm Vương và tâu lên Thượng đế” + “Hắn có thực sự là tay hung hãn, có thể gieo vạ cho tôi không?”: Không tin

vào thế lực của tên tướng giặc

 Thái độ bất bình và cảm thông cho hoàn cảnh của Thổ công

 Ngô Tử Văn là một kẻ sĩ có tính tình khảng khái, cương trực, dũng cảm vì dân trừ hại; là một người đầy bản lĩnh

d Tử Văn bị quỷ sứ bắt và cuộc đối chất với Diêm Vương dưới Minh ti:

* Quang cảnh dưới Minh ti: “có một con sông lớn, trên sông có một cái cầu dài ước hơn nghìn thước, gió tanh sóng xám, hơi lạnh thấu xương”, quỷ Dạ

Xoa mắt xanh tóc đỏ, hình dáng nanh

ác đầy rẫy hai bên cầu

 Hình ảnh mang tính chất kì ảo, hoang đường nhằm nhấn mạnh hơn quang cảnh rùng rợn, đáng sợ nơi cõi

quang cảnh đó? Tác

dụng của nó?

- Cho biết những hành

động và lời nói của Tử

Văn trong cuộc xét xử?

Nhận xét hành động của

Tử Văn?

- Hành động và lời nói

của tên tướng giặc ra

sao? Hành động và lời

nói đó chứng tỏ tên

tướng giặc là người như

thế nào?

- Nêu những lời nói và

hành động của Diêm

Vương trong cuộc xét

xử?

- Nêu kết quả cuộc xét

xử?

- HS phát biểu

ý kiến cá nhân

- HS trình bày

ý kiến của mình

- HS trả lời câu hỏi

- HS trả lời

âm

* Thái độ của các nhân vật:

- Tử Văn:

+ Không run sợ, một mực kêu oan, đòi phán xét minh bạch

+ Trước Diêm Vương: lời lẽ cứng cỏi, không chịu nhún nhường, đấu tranh vạch mặt tên tướng giặc gian tà

- Tướng giặc:

+ Ban đầu: dùng lời lẽ xảo hoạt tố cáo

Tử Văn với Diêm Vương

+ Sau đó: lo sợ, đổi giọng nhân nghĩa, đạo đức giả xin giảm án cho Tử Văn

- Diêm Vương:

+ Lúc đầu: quát mắng Tử Văn, bênh vực hồn ma tên tướng giặc

+ Sau đó: nghi ngờ, cử người đến đền Tản Viên chứng thực

* Kết quả cuộc xét xử:

- Diêm Vương: mắng, trừng phạt hồn

ma tên tướng giặc và ban thưởng cho

Tử Văn

- Tử Văn: được chia một nửa phần xôi thịt dân cúng tế

- Tên tướng giặc: bị bỏ vào ngục Cửu U; mộ bật tung lên, hài cốt tan ra như

- Qua cuộc xét xử, em có

thấy Tử Văn là người thế

nào?

- Ý nghĩa của việc Ngô

Tử Văn nhận chức quan

Phán sự?

- Nhận xét con người

của Tử Văn qua cuộc

gặp với người quen cũ?

- Trong lời bình ở cuối

truyện, tác giả muốn

nhắn nhủ điều gì?

- HS trả lời theo ý kiến của mình

- HS trả lời

- HS nhận xét theo ý kiến của mình

- HS trả lời dựa vào các chi tiết đã phân tích

cám

 Ngô Tử Văn là người gan dạ, kiên định đến cùng

e Ngô Tử Văn nhận chức Phán sự đền Tản Viên và cuộc gặp với người quen cũ:

- Tử Văn nhận chức quan Phán sự Điều đó sẽ được lưu danh muôn đời để thế hệ sau tiếp tục con đường chính nghĩa, mang lại công bằng và bảo vệ cuộc sống cho nhân dân

- Khi gặp người quen cũ: TV vẫn

“chắp tay thi lễ” thể hiện Tử Văn là

con người lễ độ

3 Lời bình cuối truyện:

- Vạch trần bản chất xảo quyệt, hung

ác của hồn ma tướng giặc họ Thôi

- Phơi bày hiện thực đầy rẫy những bất công, thối nát của xã hội đương thời Những hiện tượng tiêu cực ở cõi âm chính là hình chiếu của xã hội đương thời: tệ nạn mê tín dị đoan; tham ô, hối lộ

 Là kẻ sĩ, biết đấu tranh đến cùng để chống lại cái xấu, cái ác Chỉ có đấu tranh một cách dũng cảm mới đem lại

- Theo em tác phẩm

muốn phê phán điều gì?

- Có phải tác phẩm đơn

thuần chỉ phê phán hung

thần và quan lại cõi âm

không?

- Bên cạnh ý nghĩa phê

phán, tác phẩm còn có ý

nghĩa ca ngợi Vậy tác

phẩm đã ca ngợi những

gì?

- Dựa vào những gì đã

phân tích ở trên, em hãy

rút ra những nét nghệ

thuật mà tác giả sử dụng

trong tác phẩm?

- HS tự suy nghĩ và nêu lên ý nghĩa phê phán của tác phẩm

- HS liên hệ hoàn cảnh lịch

sử mà tác giả đang sống trả lời

- HS trả lời dựa vào phần đọc – hiểu

- HS trả lời

phần thắng cho chính nghĩa

4 Ý nghĩa tác phẩm:

a Ý nghĩa phê phán:

- Hồn ma Bách Hộ Họ Thôi: Sống, chết đều hung ác, xảo huyệt, tham lam, hại dân, hại thần

- Tố cáo thần thánh, quan lại cõi âm:

ăn của đút lót, bao che, dung túng cho

kẻ xấu lộng hành

 Qua đó tác phẩm có ngụ ý phê phán

xã hội thối nát đương thời.

b Ý nghĩa ca ngợi:

- Ca ngợi con người dũng cảm biết vì nghĩa quên mình

- Niềm tin vào chính nghĩa sẽ thắng gian tà

- Ngoài ra, lời bình cũng thể hiện thái

độ của tác giả tin vào nghĩa cả cao đẹp của những kẻ sĩ

 Khát vọng của nhân dân vào sự công bằng, phân minh trong cuộc sống

5 Nghệ thuật:

- Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố kì ảo

và yếu tố hiện thực

+ Yếu tố kì ảo:

• Chuyện thần linh

• Chuyện ma quỷ

Hoạt động 3:

GV Hướng dẫn HS

khái quát vấn đề và

tổng kết thông qua

phương pháp thông

báo.

Hoạt động 3:

HS lắng nghe ghi bài vào vở.

• Chuyện con người chết đi sống lại

+ Yếu tố hiện thực:

• Lai lịch tên tướng giặc

• Chi tiết năm Giáp Ngọ 1417, Tử Văn nhận chức phán sự

• Hiện thực cõi âm đầy bất công là

sự phản ánh hiện thực nhức nhối trên trần gian của xã hội đương thời

- Tình huống gây xung đột, giàu kịch tính

- Cách kể chuyện hấp dẫn,lôi cuốn

III Tổng kết:

1 Nội dung:

- Đề cao tinh thần khẳng khái, cương trực, dám đấu tranh chống lại cái ác, trừ hại cho dân của Ngô Tử Văn

- Đồng thời thể hiện niềm tin công lí, chính nghĩa nhất định thắng gian tà

2 Nghệ thuật:

- Xây dựng cốt truyện giàu kịch tính, kết cấu chặt chẽ

- Dẫn dắt truyện khéo léo, nhiều chi tiết gây sự chú ý, hấp dẫn

- Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo, nhưng vẫn mang những nét hiện thực