chức phán sự đền Tản Viên

- GV so sánh cách vào truyện của tác giả với cách mở truyện của tác giả văn học dân gian?. - Mọi người có thái độ như thế nào trước hành động đốt đền Hoạt Động 2: Đọc diễn cảm nối tiếp c

BÀI DẠY:

CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN

(Tản Viên từ phán sự lục – trích Truyền kì mạn lục)

Nguyễn Dữ

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

Giúp học sinh:

- Nắm một số đặc trưng cơ bản của thể loại truyền kì

- Thấy được vẻ đẹp của nhân vật Ngô Tử Văn – đại diện cho người trí thức nước Việt dũng cảm, kiên cường; yêu chính nghĩa, trọng công lí và có tinh thần dân tộc mạnh mẽ

- Có niềm tin chiến thắng những thế lực gian tà

- Thấy được cốt truyện giàu kịch tính; kết cấu chặt chẽ, logic; cách dẫn chuyện khéo léo;

nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, linh hoạt của tác giả “Truyền kì mạn lục”.

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện cách đọc – hiểu và nhận diện kết cấu, cách xây dựng xung đột và sắp xếp tình tiết trong một truyện truyền kì

- Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì

3 Thái độ, tư tưởng:

- Tự nhận thức, xác định giá trị chân chính của con người trong cuộc sống và sống có bản lĩnh, cứng cỏi, dám đương đầu trước thử thách

- Giáo dục học sinh có thái độ trân trọng, yêu quý, tự hào với những thành tựu, tinh hoa văn học trung đại Việt Nam cũng như những di sản văn hóa tinh thần của dân tộc

- Giáo dục học sinh có tư tưởng, tình cảm và thái độ biết tôn vinh, trân trọng những con người làm nên giá trị văn hóa tinh thần cho xã hội, phát huy bản sắc đậm đà của dân tộc

II PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

1 Phương pháp dạy học

- Phương pháp nêu vấn đề

- Phương pháp phân tích, bình giảng

- Phương pháp tổ chức tranh luận, vấn đáp

2 Đồ dùng dạy học

- Sách giáo khoa;

- Sách giáo viên;

- Sách hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng;

- Giáo án cá nhân;

- Một số tư liệu tham khảo khác;

- Phấn, bảng

III CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

- Đọc SGK, SGV, TLTK

- Rút kinh nghiệm từ bài trước, soạn giáo án bài mới

- Phương án tổ chức lớp học, nhóm học

2 Học sinh

- Học thuộc bài cũ, hoàn thành bài tập đã giao ở tiết học trước.

- Đọc SGK, SBT, TLTK để củng cố bài cũ và chuẩn bị bài mới

- Soạn bài

IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định tình hình lớp: (1 phút).

2 Kiểm tra bài cu:

Câu 1: Em rút ra được điều gì qua lời trình bày của Trần Quốc Tuấn với vua về kế sách giữ

nước?

Câu 2 : Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể chuyện trong đoạn trích “Hưng Đạo Đại Vương Trần

Quốc Tuấn”?

3 Giảng bài mới: (42 phút)

* Giới thiệu bài: (1 phút)

Thế kỉ XV- XVI ở Việt Nam là thời kì đột khởi của văn xuôi tự sự - thế kỉ của truyện truyền kì Văn xuôi tự sự đã thoát khỏi mối ràng buộc của văn học dân gian, tự sáng tạo ra loại truyện mới vừa mang đậm sắc thái dân gian vừa phản ánh hiện thực đương thời Một trong những thành tựu

nổi bật nhất là “Truyền kì mạn lục” của Nguyễn Dữ - áng thiên cổ kì bút mang đậm chất hiện

thực, phản ánh được khát vọng phá bỏ bất công ngang trái, vươn lên tìm hạnh phúc của con người Hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một truyện tiêu biểu trong tác phẩm này

*Tiến trình bài dạy: (41 phút)

Thời

lượng Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học

6

phút

Hoạt động 1:

GV hướng dẫn HS tìm hiểu

chung về tác giả, tác phẩm

bằng phương pháp nêu câu

hỏi gợi mở, thông báo.

- Nêu những nét chính về tác

giả Nguyễn Dữ?

- Trình bày những hiểu biết

của em về thể loại truyền kì?

- Cho biết tác phẩm “Truyền kì

mạn lục” viết bằng ngôn ngữ

nào, gồm bao nhiêu truyện và

ra đời vào thời gian nào?

- Nêu nội dung của tác phẩm

“Truyền kì mạn lục”?

Hoạt động 1:

HS đọc và tìm hiểu phần tiểu dẫn để trả lời.

- HS trả lời câu hỏi

- HS phát biểu ý kiến cá nhân

- HS trả lời câu hỏi

- HS nêu lên ý kiến cá nhân

I TÌM HIỂU CHUNG:

1 Tác giả: Nguyễn Dữ (?-?)

- Sống vào khoảng thế kỉ XVI, người

xã Đỗ Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương, hiện chưa rõ năm sinh năm mất

- Xuất thân trong gia đình khoa bảng, từng đi thi và đã ra làm quan nhưng không bao lâu thì từ quan lui về ở ẩn

- Tác phẩm nổi tiếng: “Truyền kì mạn

lục”.

2 Tác phẩm:

a Thể loại truyền kì:

- Là một thể loại văn xuôi tự sự thời trung đại phản ánh hiện thực qua những yếu tố kì lạ, hoang đường

- Trong truyện truyền kì, thế giới con người và thế giới cõi âm với những thánh thần ma quỷ có sự tương giao

- Qua đó, thể hiện quan niệm và thái độ của tác giả trước hiện thực

b Tác phẩm “Truyền kì mạn lục”:

- Viết bằng chữ Hán, gồm 20 truyện, ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI

- Nội dung:

+ Số phận bi thảm của những con người nhỏ bé trong xã hội, những bi kịch tình

- Cho biết những đánh giá của

người đọc đối với tác phẩm

này?

- HS trả lời (dựa vào phần tiểu dẫn trong SGK)

yêu mà thiệt thòi thường rơi vào người phụ nữ

+ Mang giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo sâu sắc

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, bộc lộ niềm tự hào về nhân tài, văn hóa nước Việt, đề cao đạo đức nhân nghĩa, thủy chung

-Vị trí:

+ Được đánh giá là áng “thiên cổ kì

bút” (Vũ Khâm Lân).

+ Được dịch ra nhiều thứ tiếng và được đánh giá cao trong số các tác phẩm truyền kì ở các nước đồng văn

30

phút

Hoạt Động 2:

Hướng dẫn HS đọc và phân

tích tác phẩm bằng phương

pháp phân tích, giảng bình,

đàm thoại gợi mở.

- Yêu cầu hai HS đọc đoạn

trích

- GV nhận xét cách đọc

- Em hãy phân chia bố cục của

truyện; đồng thời nêu nội dung

của mỗi phần?

- Tác giả đã giới thiệu nhân

vật chính như thế nào? Nhận

xét về cách mở truyện?

- GV nhận xét, bổ sung

- GV so sánh cách vào truyện

của tác giả với cách mở truyện

của tác giả văn học dân gian

- Nêu nguyên nhân vì sao Tử

Văn lại muốn đốt đền?

- Trước khi đốt đền Tử Văn có

hành động như thế nào?

- Mọi người có thái độ như thế

nào trước hành động đốt đền

Hoạt Động 2:

Đọc diễn cảm nối tiếp các phần của tác phẩm.

- HS đọc đoạn trích

- HS suy nghĩ, trả lời

- HS tìm ý ở đoạn đầu và trả lời

- HS phát biểu ý kiến cá nhân

- HS trình bày ý kiến của mình

- HS tìm chi tiết trong truyện để

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Bố cục: 3 phần

2 Hình tượng nhân vật Ngô Tử Văn:

1 a Cách giới thiệu nhân vật:

- - Tên họ: Ngô Tử Văn tên là Soạn

- - Quê quán: huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang

- - Tính tình: “khảng khái”, “nóng nảy”,

thấy sự gian tà không chịu được

 Cách mở đầu trực tiếp, ngắn gọn theo phương pháp truyền thống của văn học trung đại, chưa thoát khỏi lối kể dân gian nhưng vẫn gây sự chú ý của người đọc

b Ngô Tử Văn với hành động đốt

đền:

 Trước khi đốt đền:

- - Nguyên nhân đốt đền: Ngôi đền bị hồn

ma tên tướng giặc bại trận của Bắc triều chiếm giữ và tác quái  Tức giận trước

việc “hung yêu tác quái”

- Chuẩn bị:“tắm gội sạch sẽ, khấn trời”

của Tử Văn? Thái độ của Tử

Văn ra sao?

- Sau khi đốt đền, điều gì đã

xảy ra với Tử Văn?

- Nêu ý nghĩa về hành động

đốt đền của Ngô Tử Văn?

- Sau khi đốt đền xong, Tử

Văn gặp những ai?

- Tên tướng giặc đến gặp Tử

Văn với mục đích gì? Hắn đã

làm gì để thực hiện điều đó?

Nhận xét về thái độ của hắn?

- Tử Văn có phản ứng ra sao?

Thông qua phản ứng đó thể

hiện điều gì ở Tử Văn?

- Thổ công đã nói những gì

khi gặp Tử Văn?

- Tử Văn đã bày tỏ thái độ như

trả lời câu hỏi

- HS dựa vào tác phẩm để trả lời

- HS tìm chi tiết trong truyện, khái quát và nhận xét

- HS trả lời

- HS nêu lên ý kiến của mình

- HS tìm chi tiết miêu tả Thổ công và nhận xét

- HS trả lời câu hỏi

- HS tìm chi tiết

 việc làm thể hiện sự cẩn trọng, công

khai, quyết liệt

- Châm lửa đốt đền: “mọi người lắc đầu

lè lưỡi, lo sợ thay cho Tử Văn, nhưng chàng vẫn vung tay không cần gì cả”

 Sau khi đốt đền:

TV thấy “khó chịu, đầu lảo đảo và bụng

run run, rồi nổi lên cơn sốt nóng, sốt rét”  Hậu quả khó lòng tránh khỏi

 Ý nghĩa của hành động đốt đền:

- Hành động có ý thức của Ngô Tử Văn

- Thể hiện tính cách khảng khái, dũng

cảm của kẻ sĩ vì dân trừ hại

c Ngô Tử Văn gặp hồn ma tên tướng giặc và Thổ công:

 Cuộc gặp giữa Ngô Tử Văn và hồn ma

tên tướng giặc:

- Tên tướng giặc:

+ Ra lệnh cho Tử Văn làm trả lại ngôi đền

+ Dùng triết lí đạo Nho để buộc tội Tử Văn

+ Đe dọa Tử Văn: “Phong Đô không xã

xôi gì, ta tuy hèn, há lại không đem nổi ngươi đến đấy Không nghe lời ta thì rồi

sẽ biết”.

 Hống hách, ngang ngược

- Tử Văn: “mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất

ngưởng tự nhiên”.

 Thái độ điềm nhiên, không run sợ, không khuất phục trước cái ác

 Cuộc gặp giữa Ngô Tử Văn và Thổ

công:

- Thổ công:

+ Đồng tình với việc đốt đền của Tử Văn

+ Vạch tội ác của tên tướng giặc

+ Vạch tội các thần ở đền miếu xung quanh: ăn của đút, đồng lõa với tên tướng giặc

+ Chỉ cho Tử Văn cách đối phó với tên tướng giặc

 Là người chính nghĩa, ghét thói gian

tà bạo ngược

thế nào đối với những lời nói

của Thố thần?

- Qua 2 cuộc gặp gỡ trên em

thấy Tử Văn là người như thế

nào?

- Quang cảnh dưới Minh ti

được miêu tả như thế nào?

- Tác giả đã sử dụng những

hình ảnh mang tính chất gì để

miêu tả quang cảnh đó? Tác

dụng của nó?

- Cho biết những hành động

và lời nói của Tử Văn trong

cuộc xét xử?

- Hành động và lời nói của tên

tướng giặc ra sao? Hành động

và lời nói đó chứng tỏ tên

tướng giặc là người như thế

nào?

- Nêu những lời nói và hành

động của Diêm Vương trong

cuộc xét xử?

- Nêu kết quả cuộc xét xử?

- Qua cuộc xét xử, em có thấy

Tử Văn là người thế nào?

- Ý nghĩa của việc Ngô Tử

Văn nhận chức quan Phán sự?

truyện để trả lời

- HS trả lời dựa vào những phân tích ở trên

- HS trả lời dựa vào SGK

- HS trả lời

- HS phát biểu ý kiến cá nhân

- HS trình bày ý kiến của mình

- HS trả lời câu hỏi

- HS trả lời

- HS trả lời theo

ý kiến của mình

- HS trả lời

-Tử Văn:

+ Kinh ngạc: “Sao mà nhiều thần quá

vậy?”.

+ Trách Thổ công sao “không kiện ở

Diêm Vương và tâu lên Thượng đế”.

+ “Hắn có thực sự là tay hung hãn, có

thể gieo vạ cho tôi không?”: Không tin

vào thế lực của tên tướng giặc

 Thái độ bất bình và cảm thông cho hoàn cảnh của Thổ công

 Ngô Tử Văn là một kẻ sĩ có tính tình khảng khái, cương trực, dũng cảm vì dân trừ hại; là một người đầy bản lĩnh

d Tử Văn bị quỷ sứ bắt và cuộc đối chất với Diêm Vương dưới Minh ti:

* Quang cảnh dưới Minh ti: “có một

con sông lớn, trên sông có một cái cầu dài ước hơn nghìn thước, gió tanh sóng xám, hơi lạnh thấu xương”, quỷ Dạ Xoa

mắt xanh tóc đỏ, hình dáng nanh ác đầy rẫy hai bên cầu

 Hình ảnh mang tính chất kì ảo, hoang đường nhằm nhấn mạnh hơn quang cảnh rùng rợn, đáng sợ nơi cõi âm

* Thái độ của các nhân vật:

- Tử Văn: Không run sợ, một mực kêu oan, đòi phán xét minh bạch

- Tướng giặc:

+ Ban đầu: dùng lời lẽ xảo hoạt tố cáo

Tử Văn với Diêm Vương

+ Sau đó: lo sợ, đổi giọng nhân nghĩa, đạo đức giả xin giảm án cho Tử Văn

- Diêm Vương:

+ Lúc đầu: quát mắng Tử Văn, bênh vực hồn ma tên tướng giặc

+ Sau đó: nghi ngờ, cử người đến đền Tản Viên chứng thực

* Kết quả cuộc xét xử: Diêm Vương: mắng, trừng phạt hồn ma tên tướng giặc

và ban thưởng cho Tử Văn

 Ngô Tử Văn là người gan dạ, kiên định đến cùng

e Ngô Tử Văn nhận chức Phán sự đền Tản Viên và cuộc gặp với người quen cũ:

- Nhận xét con người của Tử

Văn qua cuộc gặp với người

quen cũ?

- Trong lời bình ở cuối truyện,

tác giả muốn nhắn nhủ điều

gì?

- Theo em tác phẩm muốn phê

phán điều gì?

- Có phải tác phẩm đơn thuần

chỉ phê phán hung thần và

quan lại cõi âm không?

- Bên cạnh ý nghĩa phê phán,

tác phẩm còn có ý nghĩa ca

ngợi Vậy tác phẩm đã ca ngợi

những gì?

- Dựa vào những gì đã phân

tích ở trên, em hãy rút ra

những nét nghệ thuật mà tác

giả sử dụng trong tác phẩm?

- HS nhận xét theo ý kiến của mình

- HS trả lời dựa vào các chi tiết

đã phân tích

- HS tự suy nghĩ

và nêu lên ý nghĩa phê phán của tác phẩm

- HS liên hệ hoàn cảnh lịch

sử mà tác giả đang sống trả lời

- HS trả lời dựa vào phần đọc – hiểu

- HS trả lời

- Tử Văn nhận chức quan Phán sự Điều

đó sẽ được lưu danh muôn đời để thế hệ sau tiếp tục con đường chính nghĩa, mang lại công bằng và bảo vệ cuộc sống cho nhân dân

- Khi gặp người quen cũ: TV vẫn “chắp

tay thi lễ” thể hiện Tử Văn là con người

lễ độ

3 Lời bình cuối truyện:

- Vạch trần bản chất xảo quyệt, hung

ác của hồn ma tướng giặc họ Thôi

- Phơi bày hiện thực đầy rẫy những bất công, thối nát của xã hội đương thời Những hiện tượng tiêu cực ở cõi âm chính là hình chiếu của xã hội đương thời: tệ nạn mê tín dị đoan; tham ô, hối lộ

 Là kẻ sĩ, biết đấu tranh đến cùng để chống lại cái xấu, cái ác Chỉ có đấu tranh một cách dũng cảm mới đem lại phần thắng cho chính nghĩa

4 Ý nghĩa tác phẩm:

a Ý nghĩa phê phán

- Hồn ma Bách Hộ Họ Thôi: Sống, chết đều hung ác, xảo huyệt, tham lam, hại dân, hại thần

- Tố cáo thần thánh, quan lại cõi âm:

ăn của đút lót, bao che, dung túng cho

kẻ xấu lộng hành

 Qua đó tác phẩm có ngụ ý phê phán

xã hội thối nát đương thời.

b Ý nghĩa ca ngợi:

- Ca ngợi con người dũng cảm biết vì nghĩa quên mình

- Niềm tin vào chính nghĩa sẽ thắng gian tà

- Ngoài ra, lời bình cũng thể hiện thái

độ của tác giả tin vào nghĩa cả cao đẹp của những kẻ sĩ

 Khát vọng của nhân dân vào sự công bằng, phân minh trong cuộc sống

4 phút Hoạt động 3:

GV Hướng dẫn HS khái

quát vấn đề và tổng kết

III Tổng kết:

1 Nội dung:

- Đề cao tinh thần khẳng khái, cương

thông qua phương pháp

thông báo.

- Khái quát những đặc sắc về

nội dung và nghệ thuật của tác

phẩm?

- Giáo dục thái độ, tư tưởng:

Trong cuộc sông luôn tôn tại

những diều ác, điều xấu

chúng ta phải biết nhận thức

cay ác và đấu tranh để loại trừ

nó Không nên sợ hãi, trốn

tránh và thỏa hiệp với cái xấu

Đồng thời phải biết cổ vũ,

động viên những con người

hành dộng vì chính nghĩa

-Trả lời

trực, dám đấu tranh chống lại cái ác, trừ hại cho dân của Ngô Tử Văn

- Đồng thời thể hiện niềm tin công lí, chính nghĩa nhất định thắng gian tà

2 Nghệ thuật:

- Xây dựng cốt truyện giàu kịch tính, kết cấu chặt chẽ

- Dẫn dắt truyện khéo léo, nhiều chi tiết gây sự chú ý, hấp dẫn

- Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo, nhưng vẫn mang những nét hiện thực

4 Củng cố, dặn dò: 4 phút.

- Theo em nhân vật Ngô Tử văn là người như thế nào? Ý nghĩa chiến thắng của Ngô Tử Văn?

- Nghệ thuật kể chuyện của Nguyễn Dữ có gì đặc sắc?

- Học bài cũ với câu hỏi: Nhận xét về con người Ngô Tử Văn qua tác phẩm “Chuyện chức phán

sự đền Tản Viên”?

- Soạn bài “Luyện tập viết đoạn văn thuyết minh”.