Triết học và đối tượng của triết học

M đ u: ở ầ

M t th c t Vi t Nam cho th y vi c ti p c n áp d ng tri t h c vào đ iộ ự ế ở ệ ấ ệ ế ậ ụ ế ọ ờ

s ng còn h n ch k c v i nh ng ngố ạ ế ể ả ớ ữ ười có h c v n; lý do c a vi c này làọ ấ ủ ệ

do đâu ? Có ph i là do đ c thù c a ngành khoa h c này không ? tôi sẽ đ aả ặ ủ ọ ư

ra m t s quan đi m v tri t h c đ có th gi p m i ngộ ố ể ề ế ọ ể ể ụ ọ ười hi u ph n nàoể ầ

v b môn khoa h c này.ề ộ ọ

M t khác v i b tri t h c Mác-leenin các trặ ớ ộ ế ọ ở ường đ i h c cao đ ng là m tạ ọ ẳ ộ

ph n b t bu c nh ng nó luôn t o nh ng áp l c l n cho sinh viên, t lầ ắ ộ ư ạ ữ ự ớ ỉ ệ

trượt môn h c này khá cao vì v y trọ ậ ước cái nhìn khách quan tôi xin đ a raư

m t s quan đi m v phộ ố ể ề ương pháp gi ng d y b môn Tri t Mác-lênin nhả ạ ộ ế ư

dưới đây

A.M t s quan đi m v tri t h c ộ ố ể ề ế ọ

Khi nói đ n tri t h c, ph n ng h u nh t nhiên c a d lu n là m m cế ế ọ ả ứ ầ ư ự ủ ư ậ ỉ ười

m t cách châm bi m hay m a mai vì đã coi tri t h c là cái gì cao xa, tr uộ ế ỉ ế ọ ừ

tượng, gàn d , cách bi t v i th c t ở ệ ớ ự ế

Nh ng đi u đã h c đữ ề ọ ượ ở ớc l p tri t đ nh t, có lẽ v i s đông, ch ng cònế ệ ấ ớ ố ẳ

âm hưởng tác d ng gì sau khi đã r i b trung h c, lên đ i h c, hay khi lănụ ờ ỏ ọ ạ ọ

l n ngoài đ i Th c ra, s dĩ ph i h c tri t ch vì tri t là m t môn trongộ ờ ự ở ả ọ ế ỉ ế ộ

chương trình, và h c đ đi thi; thi xong là h t, th thôi Ho c đôi khi đ cọ ể ế ế ặ ọ sách báo, g p ph i tri t h c, cũng ch th y m t m lý lu n tr u tặ ả ế ọ ỉ ấ ộ ớ ậ ừ ượng, t iố tăm, l n th n, l p d , không liên quan gì đ n nh ng b n tâm thi t th c c aẩ ẩ ậ ị ế ữ ậ ế ự ủ mình v phề ương di n ki n th c chuyên môn hay v phệ ế ứ ề ương di n nh ngệ ữ

v n đ , nh ng khó khăn do đ i s ng th c t h ng ngày đ t ra.ấ ề ữ ờ ố ự ế ằ ặ

Nh ng thiên ki n ng nh n đ i v i tri t h c, s dĩ có, m t ph n l n cũngữ ế ộ ậ ố ớ ế ọ ở ộ ầ ớ

t i tri t h c, khi tri t h c xu t hi n ch nh m t h ngôn, tách bi t kh iạ ế ọ ế ọ ấ ệ ỉ ư ộ ư ệ ỏ

cu c đ i Nói cho đúng, tri t h c có bàn v cu c đ i, nh ng là cu c đ iộ ờ ế ọ ề ộ ờ ư ộ ờ

hi u theo nh ng khái ni m t ng quát, nh ng ý tể ữ ệ ổ ữ ưởng đ i đ i, ch khôngờ ờ ứ

ph i cu c đ iả ộ ờ trước m t, trong nh ng hoàn c nh c th , thi t th c vàặ ữ ả ụ ể ế ự thi t thân Nhà tri t h c t o ra m t vũ tr khép kín, tr ng r ng, không liênế ế ọ ạ ộ ụ ố ỗ quan gì v i đ i s ng th c s , ho c vì không chú ý đ n đ i s ng c th ,ớ ờ ố ự ự ặ ế ờ ố ụ ể

ho c có chú ý đ n, nh ng l i ch suy nghĩ nó m t cách tr u tặ ế ư ạ ỉ ộ ừ ượng, kh iở

đi m t ý ni m, nguyên t c, không ph i t chính th c t i.ể ừ ệ ắ ả ừ ự ạ

T tư ưởng tách r i kh i th c t , không chú ý đ n th c t , ph n nh m tờ ỏ ự ế ế ự ế ả ả ộ tình tr ng vong thân t tạ ư ưởng T tư ưởng t thi t l p thành m t th gi iự ế ậ ộ ế ớ riêng và tin nh th , ch ng qua ch vì đã quên nh ng đi u ki n v t ch t đãư ế ẳ ỉ ữ ề ệ ậ ấ cho phép s tách bi t và do đó t tự ệ ư ưởng tách bi t th c s v n b qui đ nh,ệ ự ự ẫ ị ị

b đi u ki n v t ch t chi ph i T tị ề ệ ậ ấ ố ư ưởng vong thân vì không ý th cứ được

s chi ph i đó, đ ng th i cũng không còn có n a T tự ố ồ ờ ữ ư ưở cái gì, đ làmng ể

gì T tư ưởng sẽ tr thành r ng tu ch, vô nghĩa khi không g n li n v i th cở ỗ ế ắ ề ớ ự

t i.ạ

T tư ưởng cũng còn vong thân và h n n a là o tơ ữ ả ưởng ngay c khi t tả ư ưởng chú ý t i th c t , mu n gi i quy t nh ng v n đ c a th c t , nh ng tớ ự ế ố ả ế ữ ấ ề ủ ự ế ư ưởng

r ng đã có th gi i quy t nh ng v n đ cu c đ i c th đ t ra ch b ngằ ể ả ế ữ ấ ề ộ ờ ụ ể ặ ỉ ằ

nh ng ý tữ ưởng, trên đ a h t lý thuy t Nói cách khác, tri t lý t tị ạ ế ế ư ưởng về

cu c đ i c th , nh ng l i không bám sát vào th c t i c th , mà ch suyộ ờ ụ ể ư ạ ự ạ ụ ể ỉ

di n b ng nh ng khái ni m, h n n a cũng không g n bó v i m t hànhễ ằ ữ ệ ơ ữ ắ ớ ộ

đ ng tranh đ u, do đó không th tác d ng gì độ ấ ể ụ ược vào th c t i và t tự ạ ư ưởng

d n thân tr thành b t l c, vô ích nh l i phê phán c a m t nhà tri t h c:ấ ở ấ ự ư ờ ủ ộ ế ọ

“H quên r ng chính h ch l y nh ng câu đ i l p v i nh ng câu, chọ ằ ọ ỉ ấ ữ ố ậ ớ ữ ứ không h nh m ch ng l i th gi i đích th c và vì th h ch ch ng l iề ằ ố ạ ế ớ ự ế ọ ỉ ố ạ

nh ng câu.” ữ

Tình c nh vong thân c a tri t lý d ng d ng và nh ng o tả ủ ế ử ư ữ ả ưởng c a tri t lýủ ế

d n thân không xóa b tri t h c mà ch t cáo m t tình c nh l m than vàấ ỏ ế ọ ỉ ố ộ ả ầ

m t quan ni m suông, đ ng th i bày t s c n thi t có m t tri t h c g nộ ệ ồ ờ ỏ ự ầ ế ộ ế ọ ắ

li n v i th c t và th c s s a so n, chu n b cho hành đ ng hi u nghi m.ề ớ ự ế ự ự ử ạ ẩ ị ộ ệ ệ B.Tri t h c và Khoa h c ế ọ ọ

Tri t lý, kh i đi m l ch s , Đông cũng nh Tây, đ u xu t hi n nh m tế ở ở ể ị ử ư ề ấ ệ ư ộ

đ o lý ch y u nh m hạ ủ ế ằ ướng d n cu c s ng, hành đ ng Sau đó, tri t h cẫ ộ ố ộ ế ọ Tây phương d n d n thu h p ch trong m t tri th c, ch y u nh m bi t đầ ầ ẹ ỉ ộ ứ ủ ế ằ ế ể

mà bi t, và cu i cùng, ch còn là m t phê bình nh ng đi u ki n tri th c,ế ố ỉ ộ ữ ề ệ ứ nghĩa là ch y u nh m tìm hi u, không ph i đ bi t đi u n đi u kia, màủ ế ằ ể ả ể ế ề ọ ề

là có thể bi t đế ược không và n u có th bi t, thì bi t đế ể ế ế ược đ n đâu Su tế ố

m y th k tri t h c Âu chân ch l n qu n v i tri th c lu n, không thoátấ ế ỷ ế ọ ỉ ẩ ẩ ớ ứ ậ

kh i v n đ đó, r i vì không th gi i quy t n th a, cho nên b quên m iỏ ấ ề ồ ể ả ế ổ ỏ ỏ ọ

s , và dĩ nhiên b quên c cu c đ i… Tri t h c Đông phự ỏ ả ộ ờ ế ọ ương sau khi m tộ vài h th ng l n ra đ i, cũng không sao thoát kh i s ràng bu c v i nh ngệ ố ớ ờ ỏ ự ộ ớ ữ

h th ng đó và c kéo dài mãi tình tr ng ng ng đ ng cho đ n lúc ti p xúcệ ố ứ ạ ư ọ ế ế

v i t tớ ư ưởng và văn minh tây phương

Th gi i ngày nay dế ớ ướ ựi s chi ph i c a tri th c khoa h c và n n văn minhố ủ ứ ọ ề

kỹ thu t, v n ch a tìm ra m t th gi i quan có kh năng gi i thích toànậ ẫ ư ộ ế ớ ả ả

th m t cách h p lý và đích th c Đã h n tri t h c c đi n tây phể ộ ợ ự ẳ ế ọ ổ ể ương và đông phương, ho c là không chú ý t i th gi i ngày nay, ho c là đ ý t iặ ớ ế ớ ặ ể ớ

nh ng b t l c, không gi i thích đư ấ ự ả ược vì thi u nh ng lế ữ ược đ , ph m trùồ ạ thích h p M t vài khuynh hợ ộ ướng tri t h c hi n đ i th hi n qua cácế ọ ệ ạ ể ệ phong trào mác-xít, hi n sinh, nhân v c a Mounier, là nh ng n l c nh mệ ị ủ ữ ỗ ự ằ lãnh h i và gi i thích th gi i ngày nay b ng nh ng ph m trù lộ ả ế ớ ằ ữ ạ ược đ m i,ồ ớ tuy ch a h nư ẳ đ t t i m t gi i thích th a đáng, nh ng qu th c là đã g nạ ớ ộ ả ỏ ư ả ự ắ

bó v i th c t cu c đ i.ớ ự ế ộ ờ

Trong m t quan ni m coi tri t lý g n li n v i m i khía c nh c a th c t iộ ệ ế ắ ề ớ ọ ạ ủ ự ạ

và m i sinh ho t c a con ngọ ạ ủ ười, dĩ nhiên tri t h c liên quan v i khoa h c.ế ọ ớ ọ Suy tưởng tri t h c b t đ u t nh ng ki n th c khoa h c nh m xác đ nh ýế ọ ắ ầ ừ ữ ế ứ ọ ằ ị nghĩa, đ i tố ượng, lãnh v c c a tri th c khoa h c trong toàn th tri th c c aự ủ ứ ọ ể ứ ủ con người và xác đ nh toàn th tri th c trong toàn th sinh ho t c a conị ể ứ ể ạ ủ

người Nói cách khác, tri t h c là m t ý hế ọ ộ ướng bao quát, m t d đ nh toànộ ự ị

th hóa cu c đ i.ể ộ ờ V n đ không ph i là có th c hi n đấ ề ả ự ệ ược d đ nh đó hayự ị không, và nh t là th c hi n đấ ự ệ ược mà k t qu là nh ng h th ng, có đíchế ả ữ ệ ố đáng chân th c hay không; v n đ là con ngự ấ ề ười có tránh được d đ nh toànự ị

th hóa cu c đ i hay không N u không th tránh để ộ ờ ế ể ược, tri t h c sẽ là m tế ọ ộ nhu c u, và ph i đầ ả ược bi n minh.ệ

Khi Marx nói: “Nhân lo i ch đ t nh ng v n đ nó có th gi i quy t đạ ỉ ặ ữ ấ ề ể ả ế ược”, ông có ý đ kích nh ng tri t h c nh m t n l c gi i quy t nh ng v n đả ữ ế ọ ư ộ ỗ ự ả ế ữ ấ ề không th gi i quy t để ả ế ược vì không ph i là v n đ c a con ngả ấ ề ủ ười trong hoàn c nh sinh s ng c th c a mình.ả ố ụ ể ủ

Th c ra, nhân lo i luôn đ t hai lo i v n đ : m t lo i có thự ạ ặ ạ ấ ề ộ ạ ể th c sự ự gi iả quy t d n d n đế ầ ầ ược, đó là nh ng v n đ thu c lãnh v cữ ấ ề ộ ự ngườ ờ (v ni đ i ấ

đ c m áo, giao thi p, khoa h c, kỹ thu t…) và m t lo i v n đ không baoề ơ ệ ọ ậ ộ ạ ấ ề

gi gi i quy t d t khoát đờ ả ế ứ ược mà v n ph i đ t đi đ t l i mãi mãi, đó làẫ ả ặ ặ ạ

lo i v n đ đ ng ch m đ n ý nghĩa toàn thạ ấ ề ụ ạ ế ể đ i ngờ ười Con ngườ ẫi v n

ph i đ t v n đ không gi i quy t d t khoát đả ặ ấ ề ả ế ứ ược và gi i pháp đ ra khôngả ề

có giá tr khách quan ph bi nị ổ ế cho m i ngọ ười, ch vì con ngỉ ười là m t v tộ ậ

bi t tra h i v ý nghĩa m i khía c nh th c t i, m i sinh ho t c a mình, vàế ỏ ề ỗ ạ ự ạ ỗ ạ ủ sau cùng, tra h i v ý nghĩa toàn th th c t i, toàn th sinh ho t cu c đ i;ỏ ề ể ự ạ ể ạ ộ ờ tra h i đ làm gì đ có th s ng nh là ngỏ ể ể ể ố ư ười Con người có th gán choể toàn th th c t i, toàn th cu c đ i mình m t ý nghĩa, quan ni m nào đó,ể ự ạ ể ộ ờ ộ ệ

nh ng nó không th không gán cho th c t i cu c đ i m t ý nghĩa, nghĩa làư ể ự ạ ộ ờ ộ

nó không th tránh để ược tri t lý.ế

B t c m t s ki n nào c a th c t i, m t sinh ho t nào c a con ngấ ứ ộ ự ệ ủ ự ạ ộ ạ ủ ười, cũng đ u có th là con đề ể ường đ a t i suy t tri t h c, nghĩa là th c hi n ýư ớ ư ế ọ ự ệ

hướng bao quát cu c đ i, d đ nh toàn th hóa th c t i Trong vi n tộ ờ ự ị ể ự ạ ễ ượng

đó nh ng tri t h c bu c các nhà khoa h c ph i chú ý, là nh ng tri t h cữ ế ọ ộ ọ ả ữ ế ọ

b t đ u t khoa h c và có lẽ cũng ch nh ng tri t h c đó m i th c sắ ầ ừ ọ ỉ ữ ế ọ ớ ự ự nghiêm ch nh Ngỉ ười ta có th nghĩ t i tri t h c c a Merleau-Ponty d aể ớ ế ọ ủ ự vào nh ng ki n th c c a tâm lý h c th c nghi m nh b nh lý h c và tâmữ ế ứ ủ ọ ự ệ ư ệ ọ

lý h c loài v t, tri t h c c a Claude Lévi-Strauss xu t phát t nh ng s uọ ậ ế ọ ủ ấ ừ ữ ư

t m hi n đ i nh t v nhân ch ng h c, và nh t là tri t h c c a Teihard deầ ệ ạ ấ ề ủ ọ ấ ế ọ ủ Chardin Căn c trên nh ng ki n th c v c sinh v t h c, linh m c đã phácứ ữ ế ứ ề ổ ậ ọ ụ

h a m t cái nhìn bao quát không nh ng th c t i cu c đ i này, mà còn cọ ộ ữ ự ạ ộ ờ ả

vũ tr trong l ch trình di n ti n c a nó, t kh i đi m đ n t n cùng l ch s ụ ị ễ ế ủ ừ ở ể ế ậ ị ử

Người ta, k c các nhà khoa h c, có th hoài nghi ho c không đ ng ý vể ả ọ ể ặ ồ ề

vũ tr quan c a Teihard de Chardin, nh ng không th hoài nghi căn b n tụ ủ ư ể ả ừ

đó linh m c phác h a cái nhìn bao quát và do đó tính cách nghiêm ch nhụ ọ ỉ trong d đ nh toàn th hóa c a linh m c.ự ị ể ủ ụ

Tri t h c là m t d đ nh nh n th c v toàn th , kh i đi m t ki n th cế ọ ộ ự ị ậ ứ ề ể ở ể ừ ế ứ khoa h c, nh ng vọ ư ượt ki n th c khoa h c Khoa h c tìm hi u nh ng sế ứ ọ ọ ể ữ ự

ki n v t lý-hóa-sinh trong lãnh v c hi n tệ ậ ự ệ ượng v t ch t S tìm hi u khoaậ ấ ự ể

h c ch chính đáng và hi u nghi m trong gi i h n trên Nh ng khi tìm hi uọ ỉ ệ ệ ớ ạ ư ể khoa h c nh m t b môn nh n th c liên quan v i toàn th các b mônọ ư ộ ộ ậ ứ ớ ể ộ

nh n th c đ bày tậ ứ ể ỏ ý nghĩa c a m i liên quan đó, s tìm hi u vủ ố ự ể ượt kh iỏ lãnh v c khoa h c, đ ng th i cũng không th th c hi n đự ọ ồ ờ ể ự ệ ược v i nh ngớ ữ

phương ti n khoa h c H i v t lý là gì trong vi n tệ ọ ỏ ậ ễ ượng liên h v t lý v iệ ậ ớ toàn th nh n th c thì đó không ph i là m t câu h i v t lý, cho nên v t lýể ậ ứ ả ộ ỏ ậ ậ

h c cũng không th gi i đáp đọ ể ả ược, vì câu h i vỏ ượt quá lãnh v c, phự ương pháp, kh năng v t lý h c Khoa h c có đ i tả ậ ọ ọ ố ượng nghiên c u s ki n n ,ứ ự ệ ọ

s ki n kia, nh ng còn chính khoa h c không bao gi là đ i tự ệ ư ọ ờ ố ượng nghiên

c u c a khoa h c Trong th c ti n làm công tác khoa h c, chứ ủ ọ ự ễ ọ ỉ

có nh ngữ khoa h c, không có khoa h c, và ý ni m khoa h c t nó đã làọ ọ ệ ọ ự tri t h c.ế ọ

Tri t h c không c n thi t cho nhà khoa h c v i t cách là nhà khoa h c,ế ọ ầ ế ọ ớ ư ọ trong th c ti n nghiên c u khoa h c, nh ng c n thi t cho nhà khoa h cự ễ ứ ọ ư ầ ế ọ

v i t cách con ngớ ư ườ đ ng tri ứ ướ công trình khoa h c V i t cách nhàc ọ ớ ư khoa h c, vi c nghiên c u khoa h c nh m tìm hi uọ ệ ứ ọ ằ ể ý nghĩa v t lýậ c a sủ ự

ki n v t ch t; nh ng nhà khoa h c không th không tìm hi uệ ậ ấ ư ọ ể ể ý nghĩa nhân

lo iạ c a s ki n v t ch t vì nhà khoa h c là con ngủ ự ệ ậ ấ ọ ười dùng khoa h c M tọ ộ vài trường h p đ c bi t bó bu c nhà khoa h c vợ ặ ệ ộ ọ ượt lãnh v c thu n túy v tự ầ ậ

lý đ tìm hi u ý nghĩa nhân lo i (luân lý, tri t lý) c a vi c nghiên c u khoaể ể ạ ế ủ ệ ứ

h c nh m tọ ư ộ đòi h iỏ g n li n v i chính vi c nghiên c u khoa h c Ch ngắ ề ớ ệ ứ ọ ẳ

h n v t lý nguyên t Vi c nghiên c u nguyên t thúc đ y nhà bác h cạ ậ ử ệ ứ ử ẩ ọ

ph i suy nghĩ đ n nh ng h u qu nhân lo i c a s phát minh và x d ngả ế ữ ậ ả ạ ủ ự ử ụ nguyên t l c Bom nguyên t đã gây m t kh ng ho ng tinh th n, m tử ự ử ộ ủ ả ầ ộ

th c t nh luân lý n i các nhà bác h c khi h bu c ph i tra h i v khứ ỉ ở ơ ọ ọ ộ ả ỏ ề ả năng tàn phá c a nguyên t l c Nh ng Einstein, Oppenheimer, đã ph iủ ử ự ữ ả

th c m c vắ ắ ề s ph nố ậ nhân lo i và nh n ra r ng “ý ni m và ti n b khoaạ ậ ằ ệ ế ộ

h c t nay m t thi t g n li n v i ý ni m và s ph n nhân lo i.”ọ ừ ậ ế ắ ề ớ ệ ố ậ ạ

Ý ni m “s ph n” không ph i là m t ý ni m khoa h c nh ng là m t ý ni mệ ố ậ ả ộ ệ ọ ư ộ ệ luân lý, tri t lý; tuy nhiên ý ni m s ph n không còn ph i làế ệ ố ậ ả c a riêngủ nhà tri t h c, luân lý nh ng là c a c nhà khoa h c Nó chi ph i, quy t đ nhế ọ ư ủ ả ọ ố ế ị

vi c nghiên c u c a nhà bác h c Nh ng v m t s nhà bác h c chuy n tàiệ ứ ủ ọ ữ ụ ộ ố ọ ể

li u m t v nguyên t , hay tr n sang m t qu c gia thù đ nh ch ng t sệ ậ ề ử ố ộ ố ị ứ ỏ ự chi ph i ý th c đ o đ c, lố ứ ạ ứ ương tâm nhân lo i trong công trình nghiên c uạ ứ khoa h c H n n a nh ng v đó còn bày t s phá s n c a luân lý c uọ ơ ữ ữ ụ ỏ ự ả ủ ự truy n v qu c gia, t qu c Nh ng giá tr hay ph n giá tr nh lòng áiề ề ố ổ ố ữ ị ả ị ư

qu c, s ph n b i dân t c, không còn nghĩa gì khi chính s ph n nhân lo iố ự ả ộ ộ ố ậ ạ

b đe d a ngay trong s s ng còn c a nó Chính b i th mà nh ng nhà bácị ọ ự ố ủ ở ế ữ

h c trên không ng n ng i ti t l bí m t nguyên t khi nghĩ r ng không thọ ầ ạ ế ộ ậ ử ằ ể

đ cho m t nể ộ ướ đ c quy nc ộ ề bí m t nguyên t , dù nậ ử ước này là nước mình,

vì đ c quy n nguyên t bao hàm m i đe d a th ng tr bá ch th gi i Doộ ề ử ố ọ ố ị ủ ế ớ

đó, khoa h c không ph i là toàn th nh n th c, càng không thay th đọ ả ể ậ ứ ế ược toàn th nh n th c, trái l i,ể ậ ứ ạ thi t y uế ế g n li n v i nh ng nh n th c khácắ ề ớ ữ ậ ứ (đ o đ c, tri t h c) nh m t đòi h i phạ ứ ế ọ ư ộ ỏ ương pháp lu n c a chính vi cậ ủ ệ nghiên c u khoa h c Nhà khoa h c ph i t b d đ nh ngây th gi n lứ ọ ọ ả ừ ỏ ự ị ơ ả ược

m i nh n th c vào khoa h c, vì chính qu quy t ch có khoa h c m i là tríọ ậ ứ ọ ả ế ỉ ọ ớ

th c chân th c, đã t o ra m t qu quy t tri t lý r i; thái đ khoa h c làứ ự ạ ộ ả ế ế ồ ộ ọ thái đ qu quy t hay ph nh n đi u gì độ ả ế ủ ậ ề ược đ t trên c s th c nghi m,ặ ơ ở ự ệ nghĩa là có th ki m ch ng b ng thí nghi m Nh th , vi c quể ể ứ ằ ệ ư ế ệ ả quy tế chỉ có khoa h c (gi n lọ ả ược toàn th th c t i vào khía c nh v t ch t,ể ự ạ ạ ậ ấ toàn th kh năng nh n th c vào kh năng th c nghi m) không ph i làể ả ậ ứ ả ự ệ ả

m t qu quy t khoa h c, vì ch a có đ s ki n ch ng minh th c t iộ ả ế ọ ư ủ ự ệ ứ ự ạ chỉ là

v t ch t.ậ ấ

Berthelot đã vi t: “Th gi i ngày nay không còn huy n bí n a Dù sao vũế ế ớ ề ữ

tr v t ch t cũng là lãnh v c c a khoa h c, và không ai dám ch ng l i đòiụ ậ ấ ự ủ ọ ố ạ

h i đó Khái ni m phép l và siêu nhiên tan bi n nh m t o nh vô ích,ỏ ệ ạ ế ư ộ ả ả

m t thiên ki n l i th i.” Đó là m t tuyên ngôn nh th m t tuyên x ng đ cộ ế ỗ ờ ộ ư ể ộ ư ứ tin c a ngủ ười tín h u N u hi u huy n tho i là m t ni m tin vào m t đi uữ ế ể ề ạ ộ ề ộ ề

gì được coi là ni m tin vào m t đi u gì đề ộ ề ược coi nh chân lý hi n nhiên,ư ể

nh ng không d a trên m t n n t ng ki m ch ng nào, thì ni m tin khoaư ự ộ ề ả ể ứ ề ở

h c là m t huy n tho i: tin kh nănọ ộ ề ạ ở ả vô h nạ c a khoa h c, tin khoa h củ ọ ở ọ

có th gi i quy t để ả ế ượ m ic ọ v n đ , tin ch có vũ tr h p lý… Ni m tin trênấ ề ỉ ụ ợ ề đây có tính cách huy n tho i và không có giá tr khoa h c, vìề ạ ị ọ th c sự ự khoa

h c ch gi i quy t đọ ỉ ả ế ược m t s v n đ nh t đ nh, và cái h p lý khoa h cộ ố ấ ề ấ ị ợ ọ không ph i là toàn th cái h p lý (le rationnel) Khoa h c càng ti n b ,ả ể ợ ọ ế ộ càng gi i quy t đả ế ược nhi u v n đ , và do đó, nh th càng m r ng cáiề ấ ề ư ể ở ộ

h p lý và thu h p cái huy n bí c a vũ tr ; nh ng ph i chăng th c ra, ti nợ ẹ ề ủ ụ ư ả ự ế

b khoa h c ch làm cho ta ý th c sâu xa h n tính cách h n h p c a cái h pộ ọ ỉ ứ ơ ạ ẹ ủ ợ

lý khoa h c, và tính cách mênh mang c a huy n bí vũ tr nh Einstein đãọ ủ ề ụ ư nói: “Vũ tr này có th hi u đụ ể ể ược, nh ng đi u không th hi u đư ề ể ể ược chính

là s ki n vũ tr này có th hi u đự ệ ụ ể ể ược.” Vũ tr nàyụ có, và khoa h c tìmọ

hi u nh ng đ nh lu t gi i thích s v n chuy n và cách c u t o c a nó.ể ữ ị ậ ả ự ậ ể ấ ạ ủ Luôn luôn khoa h c bao gi cũng ch là đ ng trọ ờ ỉ ứ ước cái đã có hay đang có, cái có đ y r i Nh ng n u h i t i sao vũ trấ ồ ư ế ỏ ạ ụ có nh th đ y, thì v n đư ế ấ ấ ề ngu n g c hi n h u c a vũ tr vồ ố ệ ữ ủ ụ ượt kh i lãnh v c khoa h c vì khi nhàỏ ự ọ khoa h cọ b t đ uắ ầ tìm hi u s ki n, vũ tr , thì s ki n, vũ tr đã có đ yể ự ệ ụ ự ệ ụ ấ

r i,ồ trước khi nhà khoa h c suy nghĩ v nó.ọ ề

Cũng nh chính nhà khoa h c, s dĩ có th suy nghĩ v khoa h c, là vì nhàư ọ ở ể ề ọ khoa h c không ph iọ ả chỉ là đ i tố ượng khoa h c, nh Jean Lacroix đã nói:ọ ư

“Con người không th là nhà s h c n u ch thu n túy là m t v t l ch s ,ể ử ọ ế ỉ ầ ộ ậ ị ử cũng nh không th là nhà kinh t h c n u ch thu n túy là m t v t kinhư ể ế ọ ế ỉ ầ ộ ậ

t ”ế

N u hi u tri t h c ch là d đ nh toàn th hóa, m t ý hế ể ế ọ ỉ ự ị ể ộ ướng v n n t ng,ề ề ả

đã rõ tri t h c g n li n v i m i b môn khoa h c, không nh ng khoa h cế ọ ắ ề ớ ọ ộ ọ ữ ọ thiên nhiên, mà nh t là khoa h c xã h i, nhân văn Không th ch h c lu tấ ọ ộ ể ỉ ọ ậ

nh m t ki n th c chuyên môn (ch bi t lu t) mà không đ t pháp lý vàoư ộ ế ứ ỉ ế ậ ặ

m t toàn th đ tìm hi u ý nghĩa và giá tr đích th c c a nó trong toàn thộ ể ể ể ị ự ủ ể (toàn th nh n th c, và toàn th th c t i xã h i chính tr ).ể ậ ứ ể ự ạ ộ ị

Do đó, n u quan ni m b c Trung h c ch y u nh m đào t o văn hóa,ế ệ ậ ọ ủ ế ằ ạ nghĩa là đào t o con ngạ ười, không th b qua tri t h c là b môn nh mể ỏ ế ọ ộ ằ khiêu g i, đ t nh ng v n đ thái đ c a con ngợ ặ ữ ấ ề ộ ủ ười trước cu c đ i, trộ ờ ước

nh ng sinh ho t c a con ngữ ạ ủ ười (nh n th c, hành đ ng), l p k t thúc b cậ ứ ộ ở ớ ế ậ trung h c.ọ

H n n a trên Đ i h c, cũng không th ch dành môn tri t h c cho riêngơ ữ ạ ọ ể ỉ ế ọ

Đ i h c Văn khoa, nh ng là cho t t c m i phân khoa Ch có n n Đ i h cạ ọ ư ấ ả ọ ỉ ề ạ ọ Pháp ch u nh hị ả ưởng n ng n c a ch nghĩa th c nghi m l i th i, đã g tặ ề ủ ủ ự ệ ỗ ờ ạ

ra kh i các phân khoa, trong khi Đ c, m i giáo s trung h c đ u có thỏ ở ứ ỗ ư ọ ề ể

d y ho c tri t h c ho c m t b môn khác (Văn, S , Toán, Khoa h c), Bạ ặ ế ọ ặ ộ ộ ử ọ ở ỉ năm đ u các phân khoa đ u có gi tri t, Ý m i phân khoa Lu t đ u cóầ ề ờ ế ở ọ ậ ề

m t gh v tri t h c pháp lý.ộ ế ề ế ọ

C ph ươ ng pháp và các nguyên t c gi ng d y tri t ắ ả ạ ế

h c Mác- lênin ọ

Tr ướ c h t ph i xác đ nh cho t ế ả ị ườ ng minh “ph ươ ng pháp” là gì ?

Theo chúng tôi quan ni m, phệ ương pháp là cách th c ho t đ ng màứ ạ ộ

ch th ph i th c hủ ể ả ự ướng t i đ i tớ ố ượng xác đ nh nh m m c tiêu đã đị ằ ụ ược

đ nh trị ước

Nghĩa c a c m t ‘cách th c ho t đ ng” đây xin hi u nh m t tủ ụ ừ ứ ạ ộ ở ể ư ộ ổ

h p đợ ượ ấc c u thành t m t s y u tô c b n sauừ ộ ố ế ơ ả

1.1 B công c hay các phộ ụ ương ti n đệ ượ ử ục s d ng trong ho t đ ng.ạ ộ

1.2 H các nguyên lý hay các nguyên t c c b n ph i tuân theo đ v nệ ắ ơ ả ả ể ậ hành được hay đ s d ng để ử ụ ược b công c đóộ ụ

1.3H các thao tác ph i đệ ả ược th c hi n hay là ph i di n ra v i b công cự ệ ả ễ ớ ộ ụ

và h th ng nguyên t c v n hành trên, đ tác đ ng t i đệ ố ắ ậ ể ộ ớ ược đ i tố ượng,

nh m đ t t i m c đích đã đằ ạ ớ ụ ược trước

V y cái gì quy đ nh ph ậ ị ươ ng pháp? Có lẽ ph ươ ng pháp đ ượ c quy đ nh ị

b i m t s y u t sau đây: ở ộ ố ế ố

2.1 ch th ho t đ ng Nh dân gian thủ ể ạ ộ ư ương nói :” n i tròn úp vung tròn,ồ

n i méo úp vung méo Con anh nào khéo thì n i méo v n úp đồ ồ ẫ ược vung tròn” Nh v y” ch th nào _ phư ậ ủ ể ương pháp y “ấ

2.2 Đ i tố ượng c a ho t đ ng, b i “ không ai l y dao m bò đ gi t chimủ ạ ộ ở ấ ổ ể ế

sẽ, cũng không l y đ gi t chim s đ đi m bò “ Vì v y “ đ i tấ ồ ế ẻ ể ổ ậ ố ượng nào –

phương pháp y”ấ

2.3 M c tiêu c a ho t đ ng, ví d đ i v i tr em, ngụ ủ ạ ộ ụ ố ớ ẻ ườ ưi x a v n d y:ẫ ạ

“Thương cho v t, ghét cho ăn “ Cũng đ i tọ ố ượng là tr em thôi nh ng m cẻ ư ụ tiêu khác, phương pháp khác Vì th m c tiêu nào phế ụ ương pháp y “ấ

2.4 N i dung c a ho t đ ng, đúng nh Hê ghen đã nói : “ phộ ủ ạ ộ ư ương pháp chính là s v n đ ng n i t i c a n i dung “ Và do v y “ n i dung nào-ự ậ ộ ộ ạ ủ ộ ậ ộ

phương pháp y “ấ

2.5 Và y u t th 5 quy t đ nh phế ố ứ ế ị ương pháp đó là lý lu n B i vì t t c cácậ ở ấ ả

đi u nói trên không t nó tr c ti p chuy n hoasthanhf phề ự ự ế ể ương pháp như

nướ ỏc l ng t b c h i ho c t t l i thành mau đự ố ơ ặ ự ụ ạ ược, mà ch khi nào nh ngỉ ữ

đi u y đề ấ ược con người ý th c i, nghĩa là tri th c v chúng và cao h n n aứ ớ ứ ề ơ ữ – có lý lu n v chúng, còn n u không, thì nhi u l m thì cũng ch làm mòậ ề ế ề ắ ỉ hay làm theo kinh nghi m mà thôi Nh th , “ lý lu n nào _ phệ ư ế ậ ương pháp y” “ lý lu n “ đây là chúng tôi mu n đ c p t i cái mà chúng ta hay g i

là v n đ quan h gi a phấ ề ệ ữ ương pháp lu n và phậ ương pháp

Nh ng v n đ đ t ra khi nghiên c u v “ ph ữ ấ ề ặ ứ ề ươ ng pháp và các nguyên t c gi ng d y tri t h c Mác- Leenin trong các tr ắ ả ạ ế ọ ườ ng đ i h c ạ ọ cao đ ng hi n nay: ẳ ệ

T t ng th nh ng đi u nêu trên đây mà nhìn nh n, thì chúng ừ ổ ể ữ ề ậ

ta th y ngay r ng: ấ ằ

3.1 Khi ch a có “ Lý lu n đúng đ n v phư ậ ắ ề ương pháp gi ng d y tri t h cả ạ ế ọ Mác-Lê nin thì chúng ta ch a th đích th c có phư ể ự ương pháp gi ng d y tri tả ạ ế

h c mác-lê nin” m t s h u hi u, m t cách đúng đ n, nghĩa là ch a gi iọ ộ ự ữ ệ ộ ắ ư ả quy t đế ược v n đ nêu m c 2.5 thì có th nào có câu tr l i, ch a có l iấ ề ở ụ ể ả ờ ư ờ

gi i đáp cho các v n đ nêu các m c 1.1, 1.2 và 1.3 đả ấ ề ở ụ ược

3.2 nh ng ch có th gi i quy t đư ỉ ể ả ế ược v n đ 2.5 n u chúng ta có th làmấ ề ế ể sáng t đỏ ược v n đ 2.4, t c là v n đ c t y u nh t : v n đ n i dung c aấ ề ứ ấ ề ố ế ấ ấ ề ộ ủ Tri t h c Mác- Lê nin Ch ng h n ch a th gi ng d y tri t h c Mác –ế ọ ẳ ạ ư ể ả ạ ế ọ Leenin n u ch a làm rõ:ế ư

3.2.1 Gi ng d y tri t h c Mác – lê nin là gi ng d y cái gì? Là gi ng lý lu nả ậ ế ọ ả ạ ả ậ hay gi ng d y phả ạ ương pháp? Hay là c hai?ả

3.2.2 v y tri t h c Mác- lê nin là gì ? ph i chăng, nh Lê nin nói ” Mácậ ế ọ ả ư không được Logic h c v i ch L vi t hoa, mà đ l i Logic h c trong T b nọ ớ ứ ế ể ạ ọ ư ả

lu n nh ng mác v n đậ ư ẫ ược Tri t h c v i ch T vi t hoa? Và chúng ta cế ọ ớ ữ ế ứ

l y s n Tri t h c y mà gi ng, mà d y hay không ph i th ?ấ ẵ ế ọ ấ ả ạ ả ế

Th thì, ch ng h n “v n đ c b n “ c a tri t h c Mác- lê nin có ph i v nế ẳ ạ ấ ề ơ ả ủ ế ọ ả ẫ

“là v n đ quan h gi a v t ch t và ý th c” nh nó đã t ng là v n đ cấ ề ệ ữ ậ ấ ứ ư ừ ấ ề ơ

b n c a m i tri t h c t trả ủ ọ ế ọ ừ ước cho t i nay” nh t là tri t h c hi n đ i”ớ ấ ế ọ ệ ạ

đương th i Ăng ghen hay không? Hay là ch nghĩa duy v t Mác-xít đã chờ ủ ậ ủ nghĩa duy v t Ph -bách” thì v n đ c b n c a cái Tri t h c cũng ph i làậ ơ ấ ề ơ ả ủ ế ọ ả

m t v n đ gì đó m i, khác v b n ch t so v i “ v n đ c b n c a m iộ ấ ề ớ ề ả ấ ớ ấ ề ơ ả ủ ọ tri t h c c tri t h c đế ọ ả ế ọ ương th i Ăng Ghen r i? Và n u th , thì đó là v nờ ồ ế ế ấ

đ gì? V.v và nh v y:ề ư ậ

3.3 m c tiêu gi ng d y tri t h c mác – lê nin mà chúng ta theo đu i là gì?ụ ả ạ ế ọ ổ

t c là làm rõ v n đ 2.3ứ ấ ề

3.4 Đ i tố ượng mà chúng ta gi ng d y là ai? “ là sinh viên” V y “ sinh viênả ạ ậ nào ? ” H c th nào “ ( đó là v n đ 2.2) Và, cu i cùng.ọ ế ấ ề ố

3.5 “Ai” là ch th ? chúng ta?- chúng ta là ngủ ể ười nh th nào Ai- ch thư ế ủ ế nào sẽ th c hi n vi c gi ng d y này? “ có c n ph i gi ng d y tri t h cự ệ ệ ả ạ ầ ả ả ạ ế ọ mác- leenin cho nh ng ngữ ười hay không? Đó m t s v n đ có tính ch t lýộ ố ấ ề ấ

lu n đậ ược đ t ra khi nghiên c u v phặ ứ ề ương pháp và phương pháp gi ngả

d y tri t h c mác –lênin.ạ ế ọ

4 T cách đ c v n đ nh trên đây, chúng tôi xin đi vào m t s khía ừ ặ ấ ề ư ộ ố

c nh c th nh ng v n đ đ ạ ụ ể ữ ấ ề ượ c đ t ra y đ t đó làm sáng t m t ặ ấ ể ừ ỏ ộ

s nguyên t c c a vi c gi ng d y tri t h c Mác- lênin ố ắ ủ ệ ả ạ ế ọ

4.1 Trước h t, v n đ n i dung gi ng d y tri t h c Mác- lê nin Nh ngế ấ ề ộ ả ạ ế ọ ữ

đi u h c mác – lê nin là gì ? nó nh th nào ? nó là m t trề ọ ư ế ộ ường phái tri tế

h c bên cacnhj các trọ ường phái khác, hay nó là t ng h p, là k t qu cu iổ ợ ế ả ố cùng c a s v n đ ng l ch s c a t duy h c t trủ ự ậ ộ ị ử ủ ư ọ ừ ước cho đ n đó? Tr l iế ả ờ câu h i này sẽ là chìa khóa đ tr l i câu h i ? d y nó b ng phỏ ể ả ờ ỏ ạ ằ ương pháp nào?”

Theo nghĩa hi u c a chúng tôi Tri t h c mác- lê nin không ph i làể ủ ế ọ ả

m t trộ ường phái đúng c nh các trạ ường phái khác, dù đó là tri t h cế ọ

phương tây hay tri t h c phế ọ ương đông mà v m t phề ặ ương pháp lu n , nóậ

là s n ph m t ng h p các trả ẩ ổ ợ ường phái đã có, nó là k t qu cu i cùng c aế ả ố ủ

s v n đ ng bi n ch ng c a l ch s t duy tri t h c nhân l i t trự ấ ộ ệ ứ ủ ị ử ư ế ọ ạ ừ ước dó Nói nh Hegel, tri t h c là l ch s tri t h c Tri t h c Mác là l ch s trietsư ế ọ ị ử ế ọ ế ọ ị ử

h c nhân lo i đọ ạ ược c t đ ng ,thăng hoa Do v y, nguyên t c đ u tiên c aố ọ ậ ắ ầ ủ

gi ng d y tri t h c mác- lê nin bài gi ng d y nh m t b môn l ch s tri tả ạ ế ọ ả ạ ư ộ ộ ị ử ế

h c, nh ng đọ ư ược thu g n theo logic v n đ ng c a l ch s tri t h c y, chọ ậ ộ ủ ị ử ế ọ ấ ứ không ph i tr i ra theo l ch s đ n thu n.ả ả ị ử ơ ầ

4.2 v y n i dung c a tri t h c mác –lê nin là gì và chúng ta gi ng d y tri tậ ộ ủ ế ọ ả ạ ế

h c mác- leenin là ph i gi ng d y cái gì trong đ y? Là gi ng d y tri th c,ọ ả ả ạ ở ấ ả ạ ứ

ki n th c tri t h c mác – leenin hay là gi ng d y m t phế ứ ế ọ ả ạ ộ ương pháp t duyư tri t h c mác xít?ế ọ

Theo thi n nghĩ c a chúng tôi, hai ph n n i dung không tách r i,ể ủ ầ ộ ờ không cô l p siêu bi t v i nhau, mà n m trong ch nh th thông nh t bi nậ ệ ơ ằ ỉ ể ấ ệ

ch ng quy đ nh nhau, trong đó cái phứ ị ương pháp tri t h c mác- xít sẽ s nế ọ ả sinh ra tri th c Tri t h c Mác xít, và đ n lứ ế ọ ế ượt nó, h t tệ ư ưởng tri t h cế ọ Mác- xít l i làm n i rõ ra hạ ổ ương pháp Mác xít

Tuy nhiên, trong gi ng d y, v i các đ i tả ạ ớ ố ượng khác nhau sẽ ph i cóả cân lượng khác nhau v các b ph n d n đề ộ ậ ầ ược gi i thi u này Nh ngớ ệ ư chúng tôi nghĩ, có th có nguyên t c sau đây ch đ o:ể ắ ủ ạ

+ n u là sinh viên chuyên Tri t, v i nh ng ngế ế ớ ữ ười sẽ gi ng d y và nghiênả ạ cuus Tri t h c Mác- lên in thì tri t h c này ph i đế ọ ế ọ ả ược gi i thi u m t cáchớ ệ ộ