Chuong III

 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội Thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội  Có thể vượt trước tồn tại xã hội  Tính kế thừa trong phát triển  Tác động qua lại giữa các hình t

Chương III: CHỦ NGHĨA

DUY VẬT LỊCH SỬ

Ths.GVC Nguyễn Thị Trâm

Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng GVLLCT

VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT

 Khái niệm sản xuất vật chất

và phương thức sản xuất

 Khái niệm sản xuất:

 Là hoạt động đặc trưng của con người

 Gồm 3 loại hoạt động:

• Sản xuất vật chất

• Sản xuất tinh thần

• Sản xuất ra bản thân con người

 Khái niệm phương thức sản xuất

 Loài vật may mắn lắm chỉ hái lượm

 Loài người sản xuất vật chất

 Vai trò của sản xuất vật chất và

 Cơ sở hình thành, biến đổi, phát

triển của loài người

QUY LUẬT QHSX PHÙ HỢP VỚI

TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LLSX

 Mối quan hệ biện chứng giữa LLSX VÀ QHSX

quyết định tác động trở lại

LLSX quyết định sự phát triển của

Công xã nguyên thủy

Phong kiến TBCN

CNXH

Khi cái cối xây gió ra đời  Chúa đất

Khi đầu máy hơi nước ra đời  Nhà tư sản

quyế

t định

Tác đ

ộng trở lại

triển, kế thừa liên tục

 Đan xen tồn tại MÔ HÌNH CÔNG LẬP

MÔ HÌNH TƯ THỤC

MÔ HÌNH100% VỐN NƯỚC NGOÀI

TỒN TẠI XÃ HỘI QUYẾT ĐỊNH

 Khái niệm ý thức xã hội:

 Phương diện sinh hoạt tinh thần nảy sinh từ tồn tại xã hội

 Phản ánh tồn tại xã hội

 Phân biệt hình thức phản ánh của ý thức xã hội

 Ý thức thông thường: tri thức, quan niệm  trực tiếp

 Ý thức lý luận: tư tưởng, quan điểm  gián tiếp

 Phân biệt trình độ và phương thức phản ánh

 Tâm lý xã hội: tình cảm, tâm trạng, khát vọng, ý chí  trực tiếp

 Hệ tư tưởng: quan niệm, quan điểm học thuyết  gián tiếp

 Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội

 Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

 Ý thức xã hội phản ánh và phù thuộc vào tồn tại xã hội

 Tồn tại xã hội biến đổi  Ý thức xã hội biến đổi theo

HOÀNG ĐẾ PHỔ NGHI VIÊN THIỆU – CHÚA ĐẤT HÀ BẮC TÔN TRUNG SƠN

 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

 Thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội

 Có thể vượt trước tồn tại xã hội

 Tính kế thừa trong phát triển

 Tác động qua lại giữa các hình thái ý thức

xã hội

 Có khả năng tác động trở lại tồn tại xã hội

TÍNH VƯỢT

TRƯỚC CỦA Ý

THỨC KHOA HỌC

DỰ BÁO GIÁ DẦU THÔ

SỰ SỐNG TRÊN SAO HỎA? 

 Tác động trở lại của ý thức xã hội với tồn tại xã

hội theo 2 hướng:

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

 Khái niệm hình thái kinh tế - xã hội:

 Phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử

 Dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn nhất

 Cấu trúc hình thái kinh tế - xã hội

16

KIẾN TRÚC THƯỢNG

TẦNG

Những quan điểm xã hội thích ứng với thiết chế tương ứng(Chính

trị,pháp quyền, đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo, )

Tư liệu sản xuất do xã hội tạo ra và con người

vận dụng những tư liệu ấy vào sản xuất

 Quá trình lịch sử - tự nhiên của sự phát

triển của hình thái KT-XH

quy luật khách quan chi phối

thái kinh tế-xã hội là LLSX

qui định

 Nhân tố chủ quan thuộc về địa lý, chính

trị, truyền thống dân tộc, điều kiện quốc tế

 Giá trị khoa học của lý luận hình thái KT – XH

 Một cuộc cách mạng về quan niệm duy vật lịch sử

 Tạo cơ sở lý luận cho cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội

xã hội chủ nghĩa.

 Hòn đá tảng cho mọi nghiên cứu về xã hội

 Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

 Lựa chọn con đường đi lên CNXH

 Xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường ở VN

 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

 Gắn phát triển kinh tế với chính trị và đời sống tinh thần

Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

VAI TRÒ CỦA ĐẤU TRANH GIAI CẤP

 Khái niệm giai cấp: những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về:

 Địa vị trong hệ thống sản xuất

 Quan hệ đối với tư liệu sản xuất

 Vai trò trong tổ chức lao động xã hội

 Cách thức hưởng thụ và phần của cải vật chất xã hội

 Khái niệm tầng lớp xã hội: phân tầng, lớp, nhóm trong cùng

 Nguồn gốc giai cấp

 Trực tiếp: chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

 Sâu xa: LLSX chưa đạt đến trình độ xã hội hóa

 Vai trò của đấu tranh giai cấp trong xã hội có đối kháng giai cấp

 Đấu tranh giai cấp:

 Người bị áp bức chống kẻ áp bức

 Người làm thuê chống lại giới chủ

 Người bị bóc lột chống kẻ bóc lột

 Giai cấp vô sản chống lại giai cấp hữu sản

 Hình thức đấu tranh: kinh tế, tư tưởng, chính trị,…

 Nhà nước – công cụ của đấu tranh giai cấp

 Động lực cơ bản, trực tiếp của sự phát triển xã hội có đối kháng giai cấp

VAI TRÒ CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI

 Giành chính quyền

 Nguyên nhân của cách mạng xã hội

 Nguyên nhân khách quan: LLSX >< QHSX

Nhu cầu phát triển LLSX Mâu thuẫn giai cấp  đấu tranh giai cấp

 Nguyên nhân chủ quan: Sự phát triển nhận thức của giai cấp cách mạng

Phong trào đấu tranh từ tự phát đến tự giác

Sự lỗi thờicủa của chế độ cũ

 Vai trò của cách mạng xã hội đối với xã hội có đối kháng giai cấp

 Phương thức tất yếu của sự thay thế các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử

 Thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản

xuất mới thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

 Bước chuyển biến vĩ đại trong đời sống xã hội về kinh tế, chính trị, văn hoá

 Lịch sử đã trải qua 4 kiểu cách mạng xã hội

 Cách mạng vô sản là kiểu cách mạng xã hội mới

về chất

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DVLS VỀ

CON NGƯỜI

 Khái niệm con người:

 Một thực thể tự nhiên mang tính xã hội

 Sự thống nhất biện chứng giữa 2 phương diện Tự nhiên – Xã hội

 Bản tính tự nhiên:

 Kết quả tiến hóa và phát triển lâu dài của giới tự nhiên

 Bộ phận của giới tự nhiên

QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN VÀ

VAI TRÒ SÁNG TẠO LỊCH SỬ

 Khái niệm quần chúng nhân dân

 Phương thức liên kết con người thành sức mạnh cộng đồng xã hội

 Có tổ chức và lãnh đạo của cá nhân hay tổ chức

 Giải quyết các nhiệm vụ lịch sử trên mọi lĩnh vực

 Những lực lượng tạo thành quần chúng nhân dân

 Những người sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần (hạt nhân)

 Bộ phận dân cư chống áp bức bóc lột

 Giai cấp và tầng lớp gián tiếp hoặc trực tiếp thúc đẩy

sự tiến bộ xã hội

 Vai trò sáng tạo lịch sử của quần chúng

CÁ NHÂN VÀ VAI TRÒ CỦA CÁ NHÂN

TRONG LỊCH SỬ

 Khái niệm và vai trò của cá nhân

 Mỗi con người cụ thể

 Những cá nhân kiệt xuất

 Do phong trào cách mạng tạo ra

 Gắn bó với quần chúng nhân dân

 Phẩm chất: tri thức uyên bác, năng lực tập hợp thống nhất ý chí, gắn bó mật thiết

CÁC LÃNH TỤ VĨ ĐẠI

G.WASHINGTON 1782

V.I.LÊNIN VỚI HỒNG QUÂN

CÂU HỎI ÔN TẬP

 Phân tích nội dung qui luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất? Ý nghĩa phương pháp luận của qui luật này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay?

 Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng? Ý nghĩa phương pháp luận của qui luật này trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay?

 Hình thái kinh tế - xã hội là gì? Vì sao nói sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên?

 Phân tích vai trò của quần chúng nhân dân và lãnh tụ trong lịch sử? Ý nghĩa của vấn đề này trong quan điểm “lấy dân làm gốc” của Đảng ta hiện nay?