Hắn nghe được“Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá, tiếng cười nói của người đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá”, “Chao ôi là buồn!” Điệp từ “tiếng”, cho thấy những âm th
Trang 1CHÍ PHÈO
NAM CAO
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Nam Cao là nhà văn hiện thực xuất sắc Tác phẩm của ông thấm nhuần tư tưởng nhân đạo
- Trước Cách mạng Tháng Tám, Nam Cao viết rất thành công về đề tài: người nông dân nghèo, mà “Chí Phèo” là một trong những tác phẩm tiêu biểu
2 Hoàn cảnh sáng tác:
Nam Cao đã dựa vào người thật, việc thật ở làng Đại Hoàng, quê hương ông, rồi hư cấu thêm để viết nên tác phẩm “Chí Phèo”.Truyện CP được viết năm 1941.Khi tác phẩm mới ra đời có tên là “Cái lò gạch cũ”, sau đó nhà xuất bản đổi tên thành “Đôi lứa xứng đôi” Khi tái bản, Nam Cao sửa thành “Chí Phèo”.
3 Chủ đề:
Qua tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã tố cáo mạnh mẽ xã hội thực dân tàn bạo đã cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính của người nông dân lương thiện, đồng thời nhà văn phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp của họ ngay cả khi họ biến thành quỷ dữ
II Đọc hiểu văn bản:
A. Giới thiệu khái quát về nhân vật:
Chí Phèo có tuổi thơ bất hạnh, không cha mẹ, bị bỏ rơi bên
cái lò gạch cũ bỏ không Năm hai mươi tuổi, Chí Phèo làm canh điền cho nhà Lí Kiến , là người “hiền như đất” Vì ghen, Lí Kiến đã đẩy Chí Phèo vào tù Ra tù, Chí Phèo thay đổi cả hình hài lẫn nhân cách , trở thành con quỷ dữ của làng
Vũ Đại, Chí Phèo đi từ bi kịch người nông dân bị tha hoá
đến bi kịch khác đau đớn hơn Đó là bi kịch bị từ chối quyền làm người
B Chí Phèo gặpThị Nở và khát vọng hoàn lương
1 Hoàn cảnh CP gặp TN.
Cứ tưởng CP mãi mãi sống kiếp thú vật rồi kết thúc cuộc đời ở
một bờ bụi nào đó,nhưng một bước ngoặc lớn đã diễn ra trong cuộc đời của CP đó là cuộc gặp gỡ với TN một người đàn bà
Trang 2xấu xí, dở hơi, ế chồng Họ đã gặp nhau vào một đêm lai láng
ánh trăng ở vườn chuối sát mé sông, khi Chí Phèo đi uống rượu
về, còn TN đi kín nước rồi ngủ quên.Cuộc gặp gỡ đó đã thức tỉnh CP trở lại làm người
2 Chí Phèo cảm nhận được âm thanh của cuộc sống
Kể từ khi mãn hạn tù trở về, đây là lần đầu tiên Chí Phèo tỉnh
táo sau những cơn say dài Hắn nghe được“Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá, tiếng cười nói của người đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá”, “Chao ôi là buồn!”
Điệp từ “tiếng”, cho thấy những âm thanh quen thuộc của một buối sớm mai đời thường, vọng lại tai Chí, bỗng trở thành tiếng gọi thiết tha của cuộc sống và lay động tận nơi sâu thẳm,
trong tâm hồn của Chí Phèo, làm lòng hắn “nao nao buồn”.
3 Chí Phèo ý thức được bản thân
a Chí Phèo nhớ lại quá khứ xa xôi
Sau khi tỉnh táo nhìn lại cuộc đời của mình hắn nhớ lại
“Hình như có một thời, hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn, cày thuê, vợ dệt vải, chúng lại
bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng, khá giả thì mua năm ba sào ruộng làm”…
Chí Phèo mơ hồ nhận ra, mình đã từng là người lương thiện và có những ước mơ chính đáng như bao người nông dân khác Nhưng ước mơ bình dị thưở nào đến bây giờ vẫn chưa thực hiện được nên hắn cảm thấy buồn
b.Chí Phèo ý thức được hiện tại khổ đau
Còn hiện tại “Hắn thấy mình già mà vẫn cô độc”, “hắn đã
đi tới cái dốc bên kia của một cuộc đời” hắn đang đối diện
với chính mình và nhận ra tình cảnh bi thảm của bản thân
c.Chí Phèo ý thức được tương lai đen tối
Tương lai đối với hắn lại càng buồn hơn“đói rét và ốm đau.
Và cô độc…cái này còn sợ hơn cả đói rét và ốm đau.”
hình thức độc thoại nội tâm cho thấy, Chí Phèo đã thật sự tỉnh táo Chí Phèo cảm nhận rõ: không có gì đáng sợ bằng
“cô độc”.
4 Chí Phèo cảm nhân được hương vị của bát cháo hành, hương vị của tình yêu.
a.Chí Phèo xúc động đến nghẹn ngào
Trang 3+ CP đang ở trạng thái trầm tư, lo lắng thì TN xuất hiện với
nồi cháo hành còn nóng nguyên.CP hết sức ngạc nhiên,rồi từ
chỗ ngạc nhiên CP rất xúc động “… trời ơi cháo mới thơm làm sao… những người không ăn cháo hành không biết rằng cháo hành ăn rất ngon.”
+ Vị cháo hành đối với Chí Phèo lúc đó sao mà ngon mà xúc
động đến nỗi “Hắn thấy mắt mình hình như ươn ướt… hắn nhìn bát cháo hành bốc khói mà bâng khuâng”.
Từ láy “ươn ướt”, “bâng khuâng” thể hiện nỗi niềm, cảm xúc của Chí Phèo Hương vị của bát cháo hành là hương
vị của tình người, của tình cảm yêu thương giản dị, chân thành mà lần đầu tiên Chí Phèo được hưởng Chí Phèo
“thấy mắt mình ươn ướt” Đó là nước mắt của hạnh phúc.
b Chí Phèo nhận ra vẻ đáng yêu của Thị Nở Chí Phèo thấy
“Thị Nở có duyên, “tình yêu làm cho thị có duyên””.
+ Chí Phèo ngỏ lời với Thị Nở “hay là mình sang đây ở với
tớ một nhà cho vui” Chí Phèo gọi Thị Nở bằng “mình”
Bao nhiêu tình cảm yêu thương chân thành dồn cả vào cách gọi mộc mạc ấy
+ Thị Nở đáp lại bằng cái “lườm” yêu Cái “lườm” đã nói thay cho lòng Thị Nở, khiến “hắn thấy lòng rất vui”
c Tình yêu làm Chí Phèo thay đổi Hắn uống rượu ít lại để
“khỏi tốn tiền”, để “tỉnh táo mà yêu nhau.”
Từ đó, nhà văn rút ra qui luật rất đời thường “đàn bà
không có men như rượu nhưng cũng làm người say Và hắn say thị lắm” Tình yêu có sức mạnh kỳ diệu nó đã
cảm hoá được tâm hồn Chí Phèo
5.Chí Phèo khát khao được hoàn lương
+ “Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao! Thị Nở sẽ mở đường cho hắn”.
+ Hắn ước mong được mọi người “nhận hắn vào cái xã hội bằng phẳng, thân thiện của những con người lương thiện”.
Câu cảm thán kết hợp với hàng loạt các động từ tăng tiến
“thèm, muốn, mở đường, nhận.…” diễn tả khát vọng hoàn
lương tha thiết, mãnh liệt của Chí Phèo Và hắn tin Thị Nở sẽ là chiếc cầu nối đưa hắn trở về với cuộc đời lương thiện
Cuộc gặp gỡ với TN đã làm trỗi dậy những khát khao hạnh phúc,khát khao sống cho ra một con người.Nam cao đã phát
Trang 4hiện ra hi vọng của con người cùng khổ dưới đáy xã hội với niềm trân trọng,yêu thương
C.Chí Phèo đau đớn vì bị tước đoạt quyền làm người:
1.Bà cô Thị Nở đã dập tắt niềm hy vọng của Chí Phèo Mụ
nói “Đàn ông chết hết rồi hay sao, mà lại đi đâm đầu lấy một thằng không cha Ai lại đi lấy thằng chỉ có một nghề là rạch mặt ra ăn vạ.”
Lời của bà cô Thị Nở chính là định kiến khắt khe của xã hội
Cả làng Vũ Đại có ai coi Chí Phèo là nguời đâu
− Thị Nở rất bực tức, đến nhà Chí Phèo và “trút vào mặt hắn tất cả lời bà cô”.
+ Khi nghe Thị Nở nói ,lúc đầu, Chí Phèo chưa hiểu “ngẩn người “, “nghĩ ngợi “.Về sau hiểu ra ,Chí Phèo “đứng lên gọi thị lại”, “đuổi theo”, “nắm lấy tay thị” ,nhưng bị Thị Nở gạt
ra, “giúi thêm cho một cái lăn khèo xuống sân” Hàng loạt
những động từ miêu tả những cố gắng của Chí Phèo , để níu kéo Thị nở ,để giữ lấy tình yêu
+Thị Nở không vượt qua được những định kiến khe của xã hội ,để nắm tay Chí Phèo, cùng đi trên con đường lương thiện Thị Nở bỏ đi ,cánh cửa cuộc đời lương thiện đã khép lại sau lưng Chí Phèo
2 Chí Phèo đau đớn, tuyệt vọng:
− Chí Phèo ý thức được con đường trở về với cuộc đời lương thiện là không thể có được: “Và hắn uống nhưng càng uống càng tỉnh ra, chao ôi buồn, hơi rượu không sặc sụa, hắn cứ thoang thoảng thấy hơi cháo hành và ôm mặt khóc rưng rức.”
Chi tiết “ hơi cháo hành’ được lặp đi lặp lại nhiều lần trong tác phẩm, hương vị của cháo hành là hương vị của tình yêu, hương vị của hạnh phúc Vậy mà giờ đây hương vị đó như làn
gió thoảng qua không giữ lại được , Từ láy “rưng rức” miêu
tả tiếng khóc của Chí Phèo Đó là tiếng khóc khổ đau của một con người khi khát vọng tình yêu, hạnh phúc, khát vọng được làm người lương thiện hoàn toàn bị tan vỡ
− Hơn lúc nào hết, Chí Phèo ý thức được tội ác của kẻ đã cướp
đi quyền làm người của hắn
3.Chí Phèo quyết định trả thù kẻ đã làm cho mình đau khổ
Trang 5− Chí Phèo định đến nhà Thị Nở để “giết chết con khọm già”,
nhưng bước chân tiềm thức lại dẫn Chí Phèo đến nhà Bá Kiến
− Chí Phèo kêu lên uất hận “Tao muốn làm người lương thiện! Không được! Ai cho tao lương thiện Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này… Tao không thể là người lương thiện nữa…”, “Hắn rút dao ra, xông vào… Bá Kiến chỉ kịp kêu lên một tiếng…”Cùng
đường, tuyệt vọng, Chí Phèo đã đâm Bá Kiến và tự sát
− Cái chết của Chí Phèo còn khẳng định :khi không được làm người lương thiện ,Chí Phèo cũng không muốn kéo lê kiếp sống của quỷ dữ Nam Cao có niềm tin bất diệt vào sự hướng thiện của con người
Đánh giá:
NT: Qua diễn biến tâm trạng của Chí Phèo sau khi gặp Thị Nở,
chúng ta nhận thấy:Nam Cao thành công trong việc xây dựng hình tượng nhân vật điển hình, bằng cách khắc họa tâm trạng nhân vật.Tác giả sử dụng ngôn ngữ độc thọai, để khai thác những dằn vặt, đau đớn, xót xa… trong tâm lí của Chí Phèo Ngôn ngữ truyện gần với khẩu ngữ ,mang hơi thở của cuộc sống, giọng văn biến hoá linh hoạt Truyện kể, không theo trật
tự thời gian nhưng kết cấu vẫn chặt chẽ, lôgich phù hợp với diễn biến tâm trạng của nhân vật
ND: Đoạn trích nói riêng và tác phẩm nói chung có giá trị hiện
thực và nhân đạo sâu sắc.Nam Cao lên án xã hội thực dân phong kiến đã đẩy người nông dân vào bước đường cùng không lối thóat và đồng cảm, xót thương với những con người bất hạnh Đồng thời nhà văn còn phát hiện , trân trọng phẩm chất tốt đẹp của người lao động ngay khi họ đã bị tha hoá