bài 16.Cơ năng

- Thấy đợc một cách định tính thế năng hấp dẫn của vật phụ thuộc vào độ cao của vật so với mặt đất và động năng của vật phụ thuộc vào khối lợng và vận tốc của vật.. - Ghi vở: Khi một vật

Tiết 20

Ngày dạy: 16 /01 / 2009

1 Mục tiêu:

a/ Kiến thức:

- Tìm đợc ví dụ minh hoạ cho các khái niệm cơ năng, thế năng, động năng

- Thấy đợc một cách định tính thế năng hấp dẫn của vật phụ thuộc vào độ cao của vật so với mặt đất và động năng của vật phụ thuộc vào khối lợng và vận tốc của vật Tìm đợc ví dụ minh hoạ

b/ Kỹ năng:

- Phân biệt đợc các dạng của cơ năng

- Nhận biết đợc khi nào vật có thế năng, có động năng hoặc vừa có thế năng vừa có động năng

c/ Thái độ:

- Hứng thú học tập bộ môn

- Có thói quen quan sát các hiện tợng trong thực tế vận dụng kiến thức đã học giải thích các hiện tợng đơn giản

2 Chuẩn bị của GV và HS:

* Cả lớp:

- Tranh phóng to mô tả thí nghiệm (hình 16.1a và 16.1b SGK)

- Tranh phóng to hình 16.4 (SGK)

- 2 quả cầu có khối lợng khác nhau

- 1 máng nghiêng

- 1 miếng gỗ

* Mỗi nhóm:

- Lò xo đợc làm bằng thép uốn thành vòng tròn Lò xo đã đợc nén bởi một sợi dây len

- 1 miếng gỗ nhỏ

- 1 bao diêm

3 Phơng pháp dạy học :

- Phơng pháp quan sát

- Phơng pháp thực nghiệm

- Phơng pháp nêu vấn đề

4 Tiến trình tiết dạy :

CƠ NĂNG

Hoạt động 3: Hình thành khái niệm thế năng

- GV treo tranh hình 16.1 phóng ta

lên bảng Thông báo ở hình 16.1a,

quả nặng A nằm trên mặt đất, không

có khả năng sinh công

- Yêu cầu HS quan sát hình 16.1b,

nêu câu hỏi C1

- Hớng dẫn HS thảo luận câu hỏi

15’ II- Thế năng

1- Thế năng hấp dẫn.

- HS quan sát hình vẽ 16.1

- HS thảo luận nhóm, trả lời câu hỏi C1 Yêu cầu nêu đợc:

Nếu đa quả nặng lên một độ cao nào đó nh hình 16.1b, quả nặng A chuyển động xuống phía dới làm căng sợi dây Sức căng của sợi dây làm thỏi gỗ B chuyển động, tức là thực hiện công Nh vậy khi đa quả nặng lên độ cao,

nó có khả năng thực hiện công cơ học, do đó

nó có cơ năng

4.1 ổ n định tổ chức :

4.2 Kiểm tra bài cũ:

GV gọi HS lên bảng trả lời câu hỏi sau:

- Viết công thức tính công suất, giải

thích ký hiệu và ghi rõ đơn vị của từng

đại lợng trong công thức

- Bài tập 15.1 và yêu cầu giải thích lí do

chọn phơng án

4.3 Bài mới :

Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học

tập:

- Nhớ lại kiến thức cũ: Cho biết khi nào

có công cơ học ?

- GV thông báo khi một vật có khả năng

thực hiện công cơ học, ta nói vật đó có

cơ năng Cơ năng là dạng năng lợng đơn

giản nhất Chúng ta sẽ đi tìm hiểu các

dạng cơ năng trong bài học hôm nay

- GV ghi đề bài mới lên bảng

Hoạt động 2: Hình thành khái niệm cơ

năng

- Yêu cầu HS đọc phần thông báo của

mục I Trả lời lại câu hỏi:

+ Khi nào một vật có cơ năng ?

+ Đơn vị đo cơ năng

5’

1’

5’

- 1 HS lên bảng trả lời câu hỏi của GV

- HS cả lớp theo dõi, nhận xét phần trình bày của bạn

- HS nhớ lại kiến thức cũ: Có công cơ học khi có lực tác dụng vào vật và làm vật chuyển dời

- HS ghi đề bài vào vở

CƠ NĂNG I- Cơ năng

- Đọc phần thông báo của mục I

- Ghi vở:

Khi một vật có khả năng thực hiện công cơ học,

ta nói vật đó có cơ năng.

Cơ năng đợc đo bằng đơn vị jun.

- GV thông báo cơ năng của vật

trong trờng hợp này gọi là thế năng

- Nếu quả nặng A đợc đa lên càng

cao thì công sinh ra kéo thỏi gỗ B

chuyển động càng lớn hay nhỏ? Vì

sao?

- GV thông báo vật có khả năng

thực hiện công càng lớn nghĩa là thế

năng của nó càng lớn Nh vậy vật ở

vị trí càng cao thì thế năng của vật

càng lớn

- Thế năng của vật A vừa nói tới đợc

xác định bởi vị trí của vật so với trái

đất gọi là thế năng hấp dẫn Khi vật

nằm trên mặt đất thì thế năng hấp

dẫn của vật bằng 0

* Chú ý: Thế năng hấp dẫn phụ

thuộc vào:

+ Mốc tính độ cao

+ Khối lợng của vật

- GV gợi ý để HS có thể lấy ví dụ

thực tế minh hoạ cho chú ý

- GV đa ra lò xo tròn đã đợc nén

bằng sợi len Nêu câu hỏi:

+ Lúc này lò xo có cơ năng không ?

+ Bằng cách nào để biết lò xo có cơ

năng ?

- GV thông báo cơ năng của lò xo

trong trờng hợp này cũng gọi là thế

năng Muốn thế năng của lò xo tăng

ta làm thế nào ? Vì sao ?

- Nh vậy thế năng này phụ thuộc vào

độ biến dạng đàn hồi của vật, nên

đ HS nêu đợc: Nếu quả nặng A đợc đa lên càng cao thì công của lực kéo thỏi gỗ B càng lớn vì

B chuyển dịch quãng đỡng dài hơn

- HS ghi nhớ các thông báo của GV

2- Thế năng đàn hồi.

- HS thảo luận nhóm, yêu cầu nêu đợc:

+ Lò xo có cơ năng vì nó có khả năng sinh công cơ học

+ Cách nhận biết: Đặt miếng gỗ lên trên lò xo

và dùng diêm đốt cháy sợi dây len (hoặc dùng kéo cắt đứt sợi dây) Khi sợi dây len đứt, lò xo

đẩy miếng gỗ lên cao tức là thực hiện công Lò

xo có cơ năng

- HS các nhóm làm thí nghiệm kiểm tra phơng

án để nhận thấy lực đàn hồi của lò xo có khả năng sinh công

- Lò xo càng bị nén nhiều thì công do lò xo sinh ra càng lớn, nghĩa là thế năng của lò xo càng lớn

- Cục đất nặn không có thế năng đàn hồi vì nó không biến dạng đàn hồi, không có khả năng sinh công

ợc gọi là thế năng đàn hồi.

- GV lấy ví dụ nhấn mạnh khái niệm

thế năng đàn hồi: Khi ta ấn tay vào

cục đất nặn, cục đất biến dạng Cục

đất nặn này có thế năng đàn hồi

không ?

Vì sao ?

- Qua phần II, các em hãy cho biết

các dạng thế năng Các dạng thế

năng đó phụ thuộc vào yếu tố nào ?

- Yêu cầu HS ghi vở kết luận

- Qua phần II, HS nêu đợc: Có hai dạng thế năng là thế năng hấp dẫn và thế năng đàn hồi + Thế năng hấp dẫn phụ thuộc vào vị trí của vật so với mốc tính thế năng và phụ thuộc vào khối lợng của vật

+ Thế năng đàn hồi phụ thuộc vào độ biến dạng đàn hồi của vật

- HS ghi vở kết luận trên

Hoạt động 3: Hình thành khái niệm động năng

- GV giới thiệu thiết bị thí nghiệm

và tiến hành thí nghiệm nh hình

16.3

- Gọi HS mô tả hiện tợng xảy ra ?

- Yêu cầu trả lời câu hỏi C4, C5

- Hớng dẫn HS thảo luận câu hỏi

C4, C5

- GV thông báo: Cơ năng của vật do

chuyển động mà có đợc gọi là động

năng

- Theo các em dự đoán động năng

của vật phụ thuộc vào yếu tố nào ?

Làm thế nào để kiểm tra đợc điều

đó

- Gọi HS nêu dự đoán GV phân tích

tính khả thi của các cách kiểm tra dự

đoán

- Hớng HS tìm hiểu sự phụ thuộc

động năng của vật vào các yếu tố

nh hớng dẫn SGK Với mỗi yếu tố

GV làm thí nghiệm kiểm chứng tại

lớp

- Qua phần III, cho biết khi nào một

vật có động năng Động năng của

vật phụ thuộc vào yếu tố nào ?

- Yêu cầu HS ghi vở kết luận

15’ III- Động năng

1- Khi nào vật có động năng?

- HS quan sát GV làm thí nghiệm Trả lời câu hỏi C3, C4, C5

- HS tham gia thảo luận trên lớp câu C3 đến C5 Yêu cầu nêu đợc: C3: Quả cầu A lăn xuống đập vào miếng gỗ B làm miếng gỗ B chuyển động một đoạn

C4: Quả cầu A tác dụng vào thỏi gỗ B một lực làm thỏi gỗ B chuyển động tức là quả cầu A

đang chuyển động có khả năng thực hiện công C5: Một vật chuyển động có khả năng thực hiện công tức là có cơ năng

2- Động năng của vật phụ thuộc những yếu

tố nào ?

- HS nêu dự đoán của mình và cách kiểm tra dự

đoán

- Theo dõi GV tiến hành thí nghiệm kiểm tra

sự phụ thuộc của động năng vào vận tốc và khối lợng của vật

- HS nêu đợc: Cơ năng của vật do chuyển động mà

có đợc gọi là động năng

Động năng của vật phụ thuộc vào khối lợng và vận tốc chuyển động của vật

- HS ghi kết luận trên vào vở

4.4 Vận dụng - Củng cố - Hớng dẫn về nhà

- Yêu cầu HS nêu các dạng cơ năng

vừa học

- Hai dạng cơ năng: Thế năng và động năng

- HS lấy ví dụ vật có cả động năng và thế năng

- Lấy ví dụ một vật có cả động năng

và thế năng

- GV thông báo cơ năng của vật lúc đó

bằng tổng động năng và thế năng của

nó

- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C10

C10:

a- Chiếc cung đã đợc giơng có thế năng b- Nớc chảy từ trên cao xuống có động năng c- Nớc bị ngăn trên đập cao có thế năng

4.5 Hớng dẫn về nhà:

- Học thuộc phần ghi nhớ cuối bài

- Đọc mục : "Có thể em cha biết"

- Làm bài tập 16 - Cơ năng (SBT)

- chuẩn bị trớc bài “Sự chuyển hóa và bảo toàn cơ năng”

+ Khi nào vật có động năng

+ khi nào vật có thế năng

5 Rút kinh nghiệm: