đề cương bệnh sinh sản

- Trong quá trình sinh đẻ khi hai chân trước đã lọt vào xoang chậu hoặc cổ tử cung, nhưng đầu thai lại quay sang một bên bên trái hoặc bên phải, do đó gia súc mẹ không thể đẩy bào thai

B I LI T TR Ạ Ệ ƯỚ C VÀ SAU KHI SINH

I. Đ c đi m ặ ể

- B i li t trạ ệ ước và sau khi đ là m t b nh mà con v t b m t kh năng v nẻ ộ ệ ậ ị ấ ả ậ

đ ng trộ ước và sau th i gian s thai.ờ ổ

- B nh gây nên tình tr ng con v t ch n m b p m t ch , đ c bi t là trệ ạ ậ ỉ ằ ẹ ộ ỗ ặ ệ ướckhi đ vài tu n ho c trên dẻ ầ ặ ưới m t tháng.ộ

- B nh thệ ường g p trâu, bò, heo.ặ ở

II NGUYÊN NHÂN

2.1 Nguyên nhân b i li t tr ạ ệ ướ c khi sinh.

• B nh b i li t trên gia súc là b nh r t ph c t p do nhi u nguyên nhân gâyệ ạ ệ ệ ấ ứ ạ ềra

• Do ch đ dinh dế ộ ưỡng kém là ch y u Trong kh u ph n ăn hàng ngàyủ ế ẩ ầthi u Ca và P (ho c t l Ca/P không cân đ i).ế ặ ỉ ệ ố

• Do gia súc m trong th i gian mang thai ít v n đ ng làm cho l u thôngẹ ờ ậ ộ ưmáu ít t i 4 chân nên c b p b tê li t.ớ ơ ắ ị ệ

• TDo b nh thi u năng ho c cệ ể ặ ường năng tuy n giáp tr ng.ế ạ

• rong khu v c chăn nuôi có nhi u axit Sulfuric và axit Oxalic, khi gia súc ănự ề

ph i sẽ làm gi m kh năng h p thu Ca ru t.ả ả ả ấ ở ộ

• Do gia súc m b b nh đẹ ị ệ ở ường ru t d n đ n vi c h p thu ch t khoángộ ẫ ế ệ ấ ấkém cho nên d n đ n thi u ch t khoáng cho c th ẫ ế ế ấ ơ ể

• Do gia súc không được ti p xúc ánh n ng m t tr i.ế ắ ặ ờ

Do thi u vitamin D sẽ gây r i lo n vi c trao đ i bình thế ố ạ ệ ổ ường Ca và P trong

mô xương làm cho xương bi n d ng, chân cong, kh p s ng, đi l i khó khăn à b iế ạ ớ ư ạ ạ

li tệ

2.2 Nguyên nhân b i li t sau khi sinh ạ ệ

• Do thi u lế ượng Ca trong máu m t cách đ t ng t bò cái sau đ ộ ộ ộ ở ẻ

• Bò cái không được cung c p đ y đ các mu i phosphat canxi.ấ ầ ủ ố

• Vi c đó làm cho lệ ượng canxi gi m xu ng đ t ng t trong máu gây ra b iả ố ộ ộ ạ

li t cho bò cái sau đ ệ ẻ

• B nh xu t hi n ch y u do thai quá to, t th và chi u hệ ấ ệ ủ ế ư ế ề ướng c a thaiủkhông bình thường, do quá trình th thu t kéo thai quá m nh hay khôngủ ậ ạđúng thao tác

• T đó gây t n thừ ổ ương th n kinh t a ho c nh hầ ọ ặ ả ưởng đ n đám r i hôngế ốkhum

III. TRI U CH NG Ệ Ứ

3.1 Tri u ch ng tr ệ ứ ướ c khi sinh

• Th i gian đ u c a b nh nh ng bi u hi n v hô h p, tu n hoàn, tiêu hóaờ ầ ủ ệ ữ ể ệ ề ấ ầcòn bình thường Con v t t tr mình, thích ăn nh ng th c ăn mà ngàyậ ự ở ữ ứbình thường không ăn nh đ t, gián, g m n n chu ng, máng ăn…ư ấ ặ ề ồ

• Sau đó n u trế ường h p b nh n ng con v t n m m t ch , tình tr ngợ ệ ặ ậ ằ ộ ỗ ạchung c a c th b nh hủ ơ ể ị ả ưởng

III.2. Tri u ch ng sau khi sinh ệ ứ

B nh phát sinh m t cách đ t ng t và ti n tri n m t cách nhanh chóng ệ ộ ộ ộ ế ể ộ

Con v t đang ho t đ ng bình thậ ạ ộ ường đ t nhiên b ăn, ng ng nhai l i, conộ ỏ ừ ạ

v t trong tình tr ng không yên tĩnh, sau đó m t hoàn toàn nhu đ ng d cậ ở ạ ấ ộ ạ ỏcũng nh các ph n x đ i ti u ti n.ư ả ạ ạ ể ệ

Khám qua tr c tràng th y bàng quang s ng to ch a đ y nự ấ ư ứ ầ ước ti u, nhi tể ệ

• Ngoài ra n u do thai to, t th thai không bình thế ư ế ường, kỹ thu t kéo thaiậkhông đúng … thì xu t hi n nh ng tri u ch ng sau:ấ ệ ữ ệ ứ

• Lúc đ u v t đi l i khó khăn, v sau không đ ng lên đầ ậ ạ ề ứ ược mà ch n m b pỉ ằ ẹ

• Tăng cường cho gia súc ăn các th c ăn có ch a Ca và P.ứ ứ

• Ph i thả ường xuyên theo dõi, tr mình cho gia súc, xoa (1-2 l n/ngày) vàở ầ

đ c bi t không đ chúng n m trên n n chu ng b n, có nặ ệ ể ằ ề ồ ẩ ước

• Đ đ phòng b m huy t: ch con v t n m đ n nhi u r m, c ể ề ầ ế ỗ ậ ằ ộ ề ơ ỏ

• Ngoài ra có th tiêm Strichnin, Vitamin B, C cho gia súc.ể

B NH XU T HUY T T CUNG Ệ Ấ Ế Ử

I. Khái ni m ệ

Trong th i gian gia súc mang thai xu t hi n hi n tờ ấ ệ ệ ượng máu ch y t t ả ừ ửcung ra ngoài g i là b nh xu t huy t t cungọ ệ ấ ế ử

B nh hay g p bò và ng aệ ặ ở ự

II Nguyên nhân

Khi t cung b ch n thử ị ấ ương m nh do gia súc b ngã đ t ng t hay do ph i ạ ị ộ ộ ố

gi ng nh m khi gia súc đã có thai.ố ầ

Do nguyên nhân nào đó gây cho c thành b ng và c t cung căng lên quá ơ ụ ơ ử

Tri u ch ng đi n hình là th y máu ch y t t cung qua c t cung và âm ệ ứ ể ấ ả ừ ử ổ ử

đ o ra ngoài âm môn.ạ

Do m t máu nên các niêm m c m t, mi ng, âm môn, h u môn,… b nh t ấ ạ ắ ệ ậ ị ợ

nh t, tim đ p nhanh và y u Con v t run r y, đ ng không v ng ạ ậ ế ậ ẩ ứ ữ

Trường h p máu ch y nhi u và liên t c, phát hi n mu n đi u tr không ợ ả ề ụ ệ ộ ề ị

- Adrenalin 1% tiêm dưới da 5ml cho đ i gia súc, 0,5 ml cho ti u gia súcạ ể

- Truy n dung d ch glucose u trề ị ư ương

- V i gia súc quý có th truy n máu.ớ ể ề

Thường xu t hi n vào th i kỳ ch a cu i, v lâm sàng gia súc m xu t ấ ệ ờ ử ố ề ẹ ấ

hi n bi u hi n g n gi ng đ bình thệ ể ệ ầ ố ẻ ường: b u vú căng to, sung huy t, âm h ầ ế ộsung huy t phù thũng.Con s sinh đ non thế ơ ẻ ường y u t, ph n x bú ch m hay ế ớ ả ạ ậkhông có, thường khó nuôi

II Căn c vào tri u ch ng, m c đ bi u hi n và quá trình b nh lý ứ ệ ứ ứ ộ ể ệ ệ

1. S y thai hoàn toàn ả

Thường g p gia súc đ n thaiặ ở ơ

Toàn b bào thai b tiêu bi n hay b t ng ra kh i t cungộ ị ế ị ố ỏ ử

2 S y thai không hoàn toàn ả

Thường g p gia súc đa thai.ặ ở

M t s bào thai b ch t, m t s khác v n phát tri n bình thộ ố ị ế ộ ố ẫ ể ường trong t ửcung gia súc m ẹ

3 Tiêu thai

Tiêu thai hay còn g i là s y thai n tính, s y thai ng m.ọ ả ẩ ả ầ

Đây là quá trình b nh lý nh nh t trong các lo i s y thai Thệ ẹ ấ ạ ả ường x y ra ả ở

th i kỳ đ u c a quá trình mang thai, t t c các t ch c t bào c a thai đờ ầ ủ ấ ả ổ ứ ế ủ ượ ơc c

th m h p thu hoàn toàn, không đ l i v t tích gì trong t cung C th gia súc ể ẹ ấ ể ạ ế ử ơ ể

m sau khi ph i gi ng m t vài chu kỳ thì l i xu t hi n đ ng d c tr l i.ẹ ố ố ộ ạ ấ ệ ộ ụ ở ạ

4 Thai b ch t và ch a bi n đ i ị ế ư ế ổ

Thai b ch t và tr thành d v t n m l i trng t cung gia súc m , t đó d ị ế ở ị ậ ằ ạ ử ẹ ừ ị

v t luôn kích thích gây ra ph n ng co bóp t cung làm cho bào thai, nhau thai vàậ ả ứ ử

d ch b đ y ra ngoài ị ị ẩ

5 S y thai do thói quen ả

Là hi n tệ ượng b nh lý x y ra có quy lu t Sau m t th i gian có thai c a t tệ ả ậ ộ ờ ủ ấ

c các l n có thai x y ra hi n tả ầ ả ệ ượng s y thai.ẩ

6 Thai khô (thai canxi hóa)

Sau khi thai ch t, t t c các d ch trong t bào t ch c c a thai đế ấ ả ị ế ổ ứ ủ ượ ơ ểc c th

m h p thu hoàn toàn, ph n còn l i tr lên nh c ng và đẹ ấ ầ ạ ở ỏ ứ ượ ưc l u trong t cung.ử

B nh này hay g p trâu, bò và l n.ệ ặ ở ợ

Bào thai bi n thành m t c c màu đen, c ng nên g i là thai khô, thai c ng, ế ộ ụ ứ ọ ứthai g hay thai canxi hóa.ỗ

Thai khô có th n m l i t cung đ n h t th i kỳ mang thai và để ằ ạ ử ế ế ờ ược đ y raẩngoài cùng

v i các thai phát tri n bình thớ ể ường (hay g p l n) hay b đ y ra ngoài th i ặ ở ợ ị ẩ ở ờgian s m h n.ớ ơ

cung co bóp đ tăng cể ường quá trình h i ph c c a c quan sinh d c.ồ ụ ủ ơ ụ

7 Nhuy n thai (thai nhũn nát) ễ

Sau khi bào thai b ch t, do c t cung m nên vi khu n xâm nh p gây ị ế ổ ử ở ẩ ậviêm t cung tích s n Các ph n m m c a thai b lên men và phân gi i ử ả ầ ề ủ ị ả

Có trường h p do gia súc b viêm n i m c t cung tích m , sau đi u tr ợ ị ộ ạ ử ủ ề ị

kh i, th tinh có k t qu thì l i tái phát làm bào thai b ch t và phân gi i ỏ ụ ế ả ạ ị ế ả

Quá trình phân gi i t màng thai r i đ n ph n m m c a thai t o ra h n d ch mà ả ừ ồ ế ầ ề ủ ạ ỗ ịnâu hay đ nh t và đỏ ạ ược th i ra ngoài M t s m nh xả ộ ố ả ương v n hay xụ ương nh ỏ

có th l n v i d ch th i ra Còn nh ng xể ẫ ớ ị ả ữ ương to và l p s n đớ ụ ược gi l i trong t ữ ạ ửcung

B nh này n u phát hi n mu n và đi u tr không k p th i sẽ d n đ n gia ệ ế ệ ộ ề ị ị ờ ẫ ếsúc m b b i huy t, huy t nhi m trùng, con v t b ch t.ẹ ị ạ ế ế ễ ậ ị ế

Phương pháp đi u tr nhuy n thai gi ng trề ị ễ ố ường h p thai b khô hóa.ợ ị

Thai b ch ị ướ ng to và th i r a ố ữ

Sau khi bào thai b ch t, các lo i vi khu n xâm nh p, các t ch c dị ế ạ ẩ ậ ổ ứ ưới da

c a thai b phân h y S n sinh ra các lo i khí nh Hủ ị ủ ả ạ ư 2, N2, NH3, CO2, H2S,…nh ng ữkhí này tích t dụ ưới da c a thai làm cho thai trủ ương lên, thành t cung gia súc ử

m căng ra, gi m hay m t h n đàn tính.ẹ ả ấ ẳ

Gia súc m bi u hi n tri u ch ng toàn thân: s t cao, đau đ n, khó ch u, bẹ ể ệ ệ ứ ố ớ ị ỏ

ăn, b ng chụ ướng to Ch t b phân gi i t thai có th ng m vào máu gia súc m ấ ị ả ừ ể ấ ẹlàm cho gia súc m b b i huy tẹ ị ạ ế

hay huy t nhi m trùng.ế ễ

Bi n pháp can thi p: ệ ệ

Dùng d u nh n th t tr c ti p và t cungầ ờ ụ ự ế ử

Dùng tay và d ng c k t h p v i th thu t kéo thai ra ngoài.ụ ụ ế ợ ớ ủ ậ

Dùng các dung d ch sát trùng n ng đ thích h p th t r a c quan sinh ị ở ồ ộ ợ ụ ử ơ

d c.ụ

B m tr c ti p kháng sinh ơ ự ế li u cao ề vào t cung k t h p tiêm kháng sinh.ử ế ợ

Tr s c, tr l c, nâng cao s c đ kháng b ng các lo i vitamin, cafein, ợ ứ ợ ự ứ ề ằ ạglucose,…

III Căn c vào đi u ki n, nguyên nhân gây b nh ứ ề ệ ệ

1 S y thai có tính ch t truy n nhi m ả ấ ề ễ

Do vi khu n hay đ c t vi khu n, do virus gây ra Ngoài ra còn có th do ẩ ộ ố ẩ ể

m t s ký sinh trùng gây nên.ộ ố

Thường g p là Bruccellosis ặ (s y thai truy n nhi m), ẩ ề ễ Vibriosis (ph y ẩ khu n), ẩ PRRS,…

Ngoài ra, s y thai do k phát t m t s b nh truy n nhi m nh Lepto, ả ế ừ ộ ố ệ ề ễ ư

d ch t , đóng d u l n, THT, PTH l n,…ị ả ấ ợ ợ

S y thai do ký sinh trùng thẩ ường là Trichomonas (trùng roi).

2 S y thai không có tính ch t truy n nhi m ẩ ấ ề ễ

2.1 S y thai do nuôi d ẩ ưỡ ng

Do ch đ CS, ND, QL, KT, SD gia súc có thai không phù h p nh th c ăn ế ộ ợ ư ứ

nước u ng không đ y đ , ch t lố ầ ủ ấ ượng kém, b t gia súc làm vi c quá s c,…ắ ệ ứ

Trong th c t , s y thai hay g p khi th c ăn cho gia súc m thi u đ m, ự ế ả ặ ứ ẹ ế ạkhoáng, đ c bi t thi u m t s VTM c n thi t nh A, D, E.ặ ệ ế ộ ố ầ ế ư

2.2 S y thai do t n th ả ổ ươ ng

Gia súc m b đá, b con khác húc vào b ng, b trẹ ị ị ụ ị ượt ngã do n n chu ng ề ồquá tr n, bãi chăn quá d c, ơ ố

Khi khám qua tr c tràng không đúng kỹ thu t làm gia súc giãy d a, khám ự ậ ụ

âm đ o đ m v t quá lâu,…ạ ể ỏ ị

2.4 S y thai do b nh bào thai và nhau thai ẩ ệ ở

- Bào thai phát tri n không bình thể ường, thai d hình.ị

- Phù hay viêm màng thai

- Dây r n d d ng hay quá ng n, quá dàiố ị ạ ắ

- Nhau thai d d ng, ị ạ

- D ch thai quá nhi u hay quá ít.ị ề

SÁT NHAU (Retensio placentae)

1. Khái ni m ệ

Trong quá trình đ bình thẻ ường, sau khi s thai m t th i gian nh t đ nh ổ ộ ờ ấ ịnhau thai sẽ ra th i gian ph thu c vào t ng lo i gia súc: trâu, bò 4-6 h (thờ ụ ộ ừ ạ ường không quá 12h); ng a 20-60 phút; l n 10-60 phút; dê – c u 30 phút đ n 2h ự ợ ừ ế

N u sau th i gian trung bình trên nhau thai không đ ế ờ ượ c đ y ra kh i t ẩ ỏ ử cung c th m thì g i là ơ ể ẹ ọ sát nhau

Căn c vào m c đ c a b nh, có th chia ra:ứ ứ ộ ủ ệ ể

- Th sát nhau hoàn toàn ể

Toàn b h th ng nhau thai còn dính v i niêm m c t cung c hai s ng ộ ệ ố ớ ạ ử ở ả ừ

t cung.ử

- Th sát nhau không hoàn toàn ể

Phía s ng t cung không có thai thì nhau thai con đã tách kh i niêm m c ừ ử ỏ ạ

S ng t cung bên có thai thì nhau thai con còn dính ch t v i niêm m c t cungừ ử ặ ớ ạ ử

- Sau khi s thai t cung co bóp y u, s c r n c a con m gi m d n: thi u ổ ử ế ứ ặ ủ ẹ ả ầ ế

v n đ ng khi mang thai, kh u ph n thi u khoáng, bào thai to, đ khó,…ậ ộ ẩ ầ ế ẻ

T t c làm nh hấ ả ả ưởng t i s co bóp c a t cung, gi m s c r n c a gia súcớ ự ủ ử ả ứ ặ ủ

m d n t i nhau thai không th tách ra kh i niêm m c t cung gia súc ẹ ẫ ớ ể ỏ ạ ử

m ẹ

- Nhau con và nhau m dính ch t v i nhau doẹ ặ ớ

- viêm niêm m c t cung, viêm màng thai, hay gia súc m b Brucellosis, ạ ử ẹ ịVibriosis thì nhau con và nhau m dính ch t v i nhau ẹ ặ ớ

- Riêng trâu bò do c u t o núm nhau con và nhau m r t đ c bi t, ở ấ ạ ẹ ấ ặ ệ

m i liên h c a chúng theo hình th c ố ệ ủ ứ cài răng l ượ khá ch t chẽ nên sau c ặkhi s thai, n u t cung co bóp y u thì d d n t i sát nhau.ổ ế ử ế ễ ẫ ớ

- N u đ lâu mà không can thi p thì con v t tr lên tr m tr ng h n: ế ể ệ ậ ở ầ ọ ơ

b ăn, ng ng nhai l i, chỏ ừ ạ ướng b ng, đ y h i, ng ng ti t s a, huy t nhi mụ ầ ơ ừ ế ữ ế ễtrùng ho c nhi m m , con v t có th ch tặ ễ ủ ậ ể ế

- V i ng a: ớ ự

- Đau b ng, r n m nh N u sát nhau hoàn toàn sau 16-18h thân ụ ặ ạ ếnhi t lên cao, con v t gi m ăn, b ăn, ng ng ti t s a D ch viêm l n máu, ệ ậ ả ỏ ừ ế ữ ị ẫ

m ,…ch y ra ngoài có màu h ng xám Sau đó, con v t cũng b huy t ủ ả ồ ậ ị ế

nhi m m , nhi m trùng, m t vài ngày sau ng a sẽ b ch t.ễ ủ ễ ộ ự ị ế

- V i l n: ớ ợ

- Thường bi u hi n tr ng thái không rõ, l n m không yên tĩnh, h i ể ệ ạ ợ ẹ ơđau đ n, th nh tho ng r n, thân nhi t h i tăng, thích u ng nớ ỉ ả ặ ệ ơ ố ước và c ơquan sinh d c th i ra h n d ch màu nâuụ ả ỗ ị

4 Ch n đoán ẩ

Quan sát tr c ti p qua âm đ o:ự ế ạ

- Trường h p sát nhau hoàn toàn ch nhìn th y m t màng m ng mà trong ợ ỉ ấ ộ ỏ

đó là màng i và màng ni u còn n m trong âm đ o hay treo mép âm ố ệ ằ ạ ởmôn

- Trường h p sát nhau không hoàn toàn thì th y m t s núm nhau con ợ ấ ộ ố(trâu bò) hay m t ít nhung mao trên m t màng nhung (ng a và l n)ộ ặ ự ợ

- Trường h p sát nhau t ng ph n thì quan sát nhau thai đã ra ngoài, tr i ợ ừ ầ ảlên trên m t đ t có th phát hi n nh ng ch màng thai b đ t, ph n màngặ ấ ể ệ ữ ỗ ị ứ ầthai còn l i n m l i trong t cung.ạ ằ ạ ử

Sau khi th t r a đ t kháng sinh vào t cung ho c bôi lên niêm m c t ụ ử ặ ử ặ ạ ửcung kháng sinh d ng mạ ỡ

- Ph ươ ng pháp th thu t bóc nhau ủ ậ

Chu n b : ẩ ị

C đ nh gia súc ch t chẽ, c n th n, dùng nố ị ặ ẩ ậ ước xà phòng pha m th t vào ấ ụ

tr c tràng đ kích thích th i phân, r a s ch âm môn, g c đuôi và hai bên mông, ự ể ả ử ạ ố

bu c đuôi sang m t bên C t nh n ng n móng tay, rũa b ng đ phòng làm sây ộ ộ ắ ẵ ắ ằ ềsát niêm m c t cung, sau đó vô trùng bàn tay, làm tr n b ng vaselin.ạ ử ơ ằ

Ti n hành th thu t: ế ủ ậ

Tay trái c m ph n nhau b c l ra ngoài, ầ ầ ộ ộ

nâng lên và kéo nh ẹ Tay ph i ả lu n theo cu ng dây r n lu n ồ ố ố ồ vào gi a màng ữ thai và niêm m c t cung ạ ử , khi tìm được ch núm nhau m và nhau con còn dínhỗ ẹ

v i nhau, ngón tr và ngón gi a k p l y núm nhau m , ngón cái tách d n núm ớ ỏ ữ ẹ ấ ẹ ầnhau con ra kh i núm nhau m ỏ ẹ

Ti n hành nh v y t t , c n th n t núm nhau này sang núm nhau khác Khi ế ư ậ ừ ừ ẩ ậ ừbóc c n bóc t ng núm m t ầ ừ ộ t g n t i xa, t trên xu ng d ừ ầ ớ ừ ố ướ , bóc l n l i ầ ượ ớt t i khi h t ế

Sau khi bóc h t nhau thai ra ngoài, r a l i ế ử ạ

niêm m c t cung b ng các dung d ch sát trùng v i n ng đ thích h p, sau đó ạ ử ằ ị ớ ồ ộ ợthông qua tr c tràng kích thích t cung co bóp đ y h t thu c sát trùng và các s nự ử ẩ ế ố ả

ph m trung gian trong t cung ra ngoài, sau đó th t ho c đ t tr c ti p kháng ẩ ử ụ ặ ặ ự ếsinh hay bôi kháng sinh m vào t cung v i li u trình ngày 1 l n và trong 3 ngàyỡ ử ớ ệ ầ

li n.ề

- V i ng a ớ ự

Ch y u dùng th thu t bóc nhau, phủ ế ủ ậ ương pháp l y nhau ng a đ n gi n ấ ự ơ ả

h n trâu bò Tay trái kéo nh ph n nhau thai hay cu ng r n b cơ ẹ ầ ố ố ộ

l ra ngoài, tay ph i lu n vào gi a màng thai và niêm m c t cung ộ ả ồ ữ ạ ử dùng ngón tay nh nhàng tách màng thai ẹ ra kh i niêm m c t cung.ỏ ạ ử

Ng a r t m n c m và d b nhi m trùng do v y th thu t bóc nhau h t s c nh ự ấ ẫ ả ễ ị ễ ậ ủ ậ ế ứ ẹnhàng, th n tr ng và tuy t đ i vô trùng ậ ọ ệ ố

Sau khi bóc nhau xong cũng c n ti n hành th t r a t cung r i b m hay đ t ầ ế ụ ử ử ồ ơ ặkháng sinh vào trong t cung.ử

V i L n ớ ợ

Ch y u dùng phủ ế ương pháp b o t n, tiêm Oxytoxin 1-2ml, ngày tiêm 2 ả ồ

l n Sau đó th t r a t cung b ng các lo i thu c sát trùng r i b m tr c ti p ầ ụ ử ử ằ ạ ố ồ ơ ự ếkháng sinh vào t cung.ử

Đẻ khó do tư thế thai bất thường

a. Đầu và cổ quay sang một bên

- Trong quá trình sinh đẻ khi hai chân trước đã lọt vào xoang chậu hoặc cổ

tử cung, nhưng đầu thai lại quay sang một bên (bên trái hoặc bên phải),

do đó gia súc mẹ không thể đẩy bào thai ra ngoài được Trường hợp này hay gặp ở gia súc lớn Hiện tượng này xảy ra chủ yếu là do tử cung co bóp quá mạnh, cổ tử cung không mở phù hợp với nhịp điệu co bóp của thành tử cung hoặc mở quá chậm Màng thai rách quá sớm, dịch thai thoát hết ra ngoài, thành tử cung ép chặt vào thai Thao tác đỡ đẻ không đúng kỹ thuật Ví dụ như khi đầu thai chưa hoàn toàn vào xương chậu đã vội vàng kéo hai chân trước ra ngoài cũng có thể làm cho đầu, cổ thai quay sang một bên

- Biểu hiện: phần đầu của 2 chân trước đã bộc lộ ra khỏi mép âm môn nhưng không thấy đầu thai và quá trình sinh đẻ bị đình trệ, chân nào của thai bộc lộ ra ngoài ngắn hơn chứng tỏ đầu thai quay sang hướng đó.

- Biện pháp can thiệp:

+ Trường hợp mõm thai quay về phía sau: Dùng nạng sản khoa đẩy lùi thai về phía trong Nạng sản khoa được tì vào trước ngực hay giữa ngực với chân trước phía đối diện với đầu thai Người chính giữ cố định đầu nạng vào thai, tránh không để nạng trượt ra ngoài gây tổn thương thành tử cung Người phụ đẩy thai vào phía trong khi gia súc mẹ ngừng rặn Sau

đó dùng tay và dụng cụ để sủa đầu thai về vị trí bình thường Trường hợp thai đã chết nhất là khi tay người đỡ đẻ không sờ tới mõm nhai thì có thể dùng móc cán dài móc vào hố mắt hoặc xoang hàm dưới để kéo đầu thai vào xoang chậu.

+ Trường hợp mõm thai hướng về phía trước và chúc xuống dưới: Tay người đỡ đẻ giữ chặt lấy hàm dưới của thai có thể dùng ngón cái và ngón trỏ giữ vào hốc mắt, hoặc có thể dùng dây sản khoa buộc vào hàm dưới Sau đó kéo đầu và cổ vào xoang chậu Nếu thai chết có thể dùng móc nhọn cán dài, cán ngắn móc vào hố mắt, miệng thai để kéo đầu thai thẳng vào xoang chậu Nếu biện pháp trên không có kết quả mà thai đã chết thì tiến hành cắt thai ra thành từng phần nhỏ để lấy bào thai ra ngoài, nếu thai còn sống có thể áp dụng thủ thuật mổ bụng lấy thai.

b. Đầu thai gập xuống dưới

- Tư thế này là trường hợp đầu thai gập xuống dưới, nằm ở giữa hai chân trước hay ở phía trên chân trái hoặc chân phải của thai Trường hợp này hay gặp ở ngựa vì cổ thai ngựa dài và nhỏ.

- Đầu thai gập xuống dưới cũng xảy ra ở nhiều mức độ khác nhau như: có trường hợp mõm thai chạm cổ ở phía hai chân trước và đầu hướng về

phía ngoài, có khi chỉ mõm thai hơi chúc xuống dưới và toàn thai đưa về phía ngoài….

- Biện pháp can thiệp:

+ Trường hợp trán thai ra ngoài trước: Dùng tay nắm chặt xương hàm dưới vừa đẩy lên trên vừa kéo ra, có thể làm cho mõm thai lọt vào cửa xoang chậu Cũng có thể một người dùng tay ấn mạnh vào mặt thai đẩy

về phía trước, người phụ nữ giữ chặt mõm thai nâng lên và kéo ra ngoài + Trường hợp đỉnh đầu ra ngoài trước: Dùng nạng sản khoa đẩy lùi thai

về phía trong Sau đó dùng dây sản khoa buộc chặt vào hàm dưới của thai Người đỡ đẻ chính dùng hai ngón tay giữ vào hốc mắt vừa đẩy vào vừa nâng đầu thai lên, người phụ kết hợp kéo dây sản khoa để đầu thai lọt vào xoang chậu.

+ Trường hợp cổ thai ra trước: dùng nạng sản khoa đẩy lùi sâu thai vào phía trong Đẩy đầu thai vừa nâng lên trên vừa sang một bên, mục đích làm cho đâu thai có tư thế nằm ngang Sau đó dùng dây sản khoa buộc vào hàm dưới của thai, kết hợp dùng tay ấn mạnh lên đỉnh đầu, kéo mõm thai vào xoang chậu Nếu các phương pháp trên không có kết quả, bào thai đã chết thì dùng phương pháp cắt rời cổ thai rồi lôi đầu và cổ thai ra trước sau đó kéo tiếp bộ phận còn lại ra ngoài.

c. Đầu gối của thai ra ngoài trước

- Tư thế này xuất hiện khi một cả hay cả hai chân thai không được duỗi thẳng về phía trước, chân bị gập lại làm cho đầu gối lọt vào xoang chậu

- Biện pháp can thiệp: dùng nạng sản khoa cố định vào vai phía trước của chân thai bị gập, đẩy lùi thai vào phía trong Người đỡ đẻ chính nắm chặt móng chân thai nâng cao chân thai lên kéo mạnh chân thai ra ngoài đồng thời khi người phụ đẩy thai có thể dùng dây sản khoa buộc chặt vào khớp bàn, sau đó người chính dùng tay đẩy mạnh khớp gối lên trên và vè phía trước đồng thời người phụ kéo dây sản khoa để chân thai thẳng ra.

d. Vai của thai ra ngoài trước

- Tư thế này xuất hiện: khi đầu thai đã ở trong xoang chậu, một hay cả hai chân trước của thai bị gập lại và nằm ở dưới bụng.

- Biện pháp can thiệp:

+ Trường hợp một chân thai ở tư thế không bình thường dùng nạng sản khoa cố định vào vị trí giữa ngực và mỏm khớp vai đẩy mạnh thai lên trên và về phía trước Đồng thời người đỡ đẻ chính nắm chặt đầu gối của thai kéo mạnh về phía xoang chậu để tạo thành tư thế đầu gối ra trước rồi tiếp tục can thiệp Nếu đầu thai đã ra khỏi mép âm môn thì có thể gây tê ngoài màng cứng sau đó kéo chân thai bình thường rồi đồng thời kéo cả đầu và chân ra ngoài.

+ Trường hợp cả 2 chân trước bình thường: Nếu cả 2 vai có hướng ra ngoài trước, có thể áp dụng lần lượt sửa chân thai theo biện pháp trên Nhưng khi đầu thai đã lọt vào xoang chậu thì căn cứ vào trạng thái của thai to hay nhỏ mà quyết định phương pháp can thiệp Nếu thai còn sống

và nhỏ thì dùng dây sản khoa buộc vào vai thai kết hợp đồng thời kéo cả đầu và vai thai ra ngoài Nếu thai to không thể buộc dây vào vai được thì lôi đầu thai lần lượt sang trái rồi sang phải, nếu thai đã chết mà đầu thai

đã nằm trong âm đạo thì lôi đầu thai ra ngoài, cắt rời đầu đầu thai ra đẩy thai lùi vào phía trong rồi sửa cho chân thai về vị trí bình thường và kéo thai ra ngoài.

e. Chân trước của thai đè lên đỉnh đầu.

- Đây là tư thế một hay cả hai chân trước của thai đè lên đỉnh đầu thai: + Một chân trước nằm trên đầu thai, chân kia nằm ở dưới hàm của thai + Hai chân trước nằm song song và đè lên phía trên đầu của thai.

+ Hai chân trước bắt chéo nhau và nằm phía trên đầu thai.

- Biện pháp can thiệp: Dùng nạng sản khoa đẩy thai lùi về phía trong Dùng dây sản khoa buộc vào ống chân thai Người phụ dùng nạng sản khoa cố định vào trước ngực của thai, đẩy thai về phía trước và lên trên Người chính kết hợp tay và dây sản khoa để lần lượt kéo từng chân sang bên cạnh và đẩy hàm dưới của thai lên trên Sau đó kết hợp dùng tay và dụng cụ kéo đầu và chân thai ra ngoài.

f. Khoeo của thai ra ngoài nước

- Tư thế khoeo ra ngoài trước: Đuôi và chân sau ra ngoài trước và một hay

cả hai chân sau không duỗi thẳng, nó bị gập lại phía trước làm cho thể tích phần đùi và mông của thai tăng lên quá trình sổ thai bị trở ngại.

- Trường hợp chỉ một chân sau bị gấp khúc, khoeo có hướng ra ngoài trước còn chân kia duỗi thẳng Ở phía ngoài âm môn thấy xuất hiện một móng chân nằm ngửa

- Biện pháp can thiệp: người phụ dùng nang sản khoa cố định vào chỗ lõm của xương ngồi và gốc đuôi, người chính nắm chặt ống hoặc móng chân sau của thai Kết hợp nhịp nhàng khi người phụ đẩy lùi thai về phía trước người chính nâng mạnh đầu móng chân thai làm cho chân sau uốn gập lại

và móng chân vượt qua phía trước xương ngồi, sau đó kéo thẳng chân sau

ra ngoài Sau khi chân sau thai đã trở lại tư thế bình thường, kết hợp dùng dụng cụ và tay để kéo thai ra ngoài.

g. Mông của thai ra trước

- Tư thế này xuất hiện hai trạng thái:

+ Một chân sau duỗi thẳng ra ngoài, chân sau còn lại bị gập cọng lại và nằm dưới bụng.