ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC PHẦN ĐIỀU TRA THỦY VĂN

Câu 2: Lựa chọn khu vực đo đạc địa hình khi điều tra lũ ngoài thực địa Đo đạc địa hình của khu vực điều tra lũ: - Độ dài của khu vực được lựa chọn + Phía thượng lưu đo lên tới phía trên

Câu 1: Các công tác chuẩn bị khi điều tra dòng chảy cạn

1 Thu nhập một số tài liệu có liên quan

+ Thu nhập tài liệu cho việc khảo sát: Bản đồ tỷ lệ >=1/100000 Các điều kiện địa tự nhiên: Địa chất,khí hậu, thảm phủ thực vật, thổ nhưỡng Tài liệu về hoạt động thủy lợi thủy điện, mặt cắt mang, mặt cắt dọc của sông

+ Tài liệu về dòng chảy mùa cạn tại một số trạm thủy văn hay một vị trí lân cận với điểm điều tra

+ Tài liệu mưa, tài liệu sử dụng nước tại khu vực điều tra

+ Tài liệu về thảm phủ thực vật

+ Các công trình khai thác và sử dụng nước

+ Các quy phạm về điều tra, thu thập cũng như đo đạc các yếu tố thủy văn

2 Phân công nhiệm vụ, kiểm tra máy móc, thiết bị đo

- Phân công nhiệm vụ: Thành lập các đội, nhóm, trong đó có một nhóm trưởng

Nhóm trưởng: + Phân công nhiệm vụ từng thành viên trong nhóm

+ Giải quyểt các tình huống trong quá trình điều tra + Chịu trách nhiệm về kỹ thuật đo đạc, chỉnh lý

- Kiểm tra máy móc, tời:

Các loại máy trong việc đo đạc và điều tra: máy kinh vĩ, máy lưu tốc Các loại máy đã được kiểm tra tính năng kỹ thuật đảm bảo trước khi đi điều tra vẫn hoạt động bình thường

Thiết bị: đồng hồ bấm giây, thùng đo lưu lượng, mia, thước, sổ sách, trang thiết

bị bảo hộ

3 Xác định mùa cạn và thời kỳ kiệt ổn định

- Xác định theo tài liệu quan trắc dòng chảy( nếu có)

+ Phân mùa theo chỉ tiêu vượt trung bình như đặc điểm trình bày

+ Thời kì hiệt ổn đinh trên dưới 3 tháng thường xuất hiện cuối mùa cạn

- Khi không có tài liệu quan trắc dòng chảy, khi ấy ta chọn thời kỳ kiệt ổn định theo bảng kinh nghiệm như sau:

Vùng 3 tháng dòng chảy nhỏ nhất

Thanh Hóa – Bắc Quảng Bình II->IV

Nam Quảng Bình – Bình Thuận III-> V, VI -> VIII

Tây Nguyên – Nam Bộ II -> IV

Chú ý: Cho dù chọn theo bảng kinh nghiệm nhưng vẫn phải kiểm chứng lại sau khoảng 1 -> 2 mùa đi điều tra dòng chảy cạn

Câu 2: Lựa chọn khu vực đo đạc địa hình khi điều tra lũ ngoài thực địa

Đo đạc địa hình của khu vực điều tra lũ:

- Độ dài của khu vực được lựa chọn

+ Phía thượng lưu đo lên tới phía trên vị trí vết lũ trên cùng từ 50- 100m (từng địa hình)

+ Phía hạ lưu: đo xuống phía dưới vị trí vết lũ dưới cùng là 50- 100m

- Độ rộng của khu vực đo đạc địa hình được đo tới giới hạn:

+ Cao hơn mực nước lũ điều tra từ 1 mét trở lên cho cả hai bên bờ sông đối với

vị trí sông ở miề núi

+ Cao bằng mực nước lũ điều tra từ 1 mét trở lên cho cả hai bên bờ sông đối với vị trí sông ở trung du, đồng bằng

- Nếu xác định được mốc độ cao quốc gia thì phải ghi rõ vị trí, kí hiệu mốc, trị

số độ cao của mốc, hệ tọa độ, đơn vị quản lí mốc

Câu 4 Yêu cầu của việc điều tra lũ

 Xác định đúng khu vực điều tra

 Xác định đúng các yếu tố cần điều tra

 Lựa chọn hợp lý khoảng thời gian thực hiện điều tra

 Thành lập các tổ, đội điều tra lũ có người phụ trách

 Nếu phải điều tra tại những nơi nguy hiểm thì phải xây dựng nội quy, phổ biến cho mọi thành viên đi thực địa

Câu 5: Nội dung thực hiện các công tác nội nghiệp khi điều tra d/c cạn

Được thực hiện sau khi đi thực địa xong Được tiến hành tại cơ quan làm việc của đoàn, đội Mục đích của công tác nội nghiệp là tập hợp toàn bộ tài liệu điều tra, phân tích, tính toán, viết báo cáo điều tra

1 Tính toán nội nghiệp là việc xác định các đặc trưng hình thái của lưu vực khống

chế tại vị trí điều tra

+ Tiến hành vẽ sơ họa đoạn sông đặt vị trí điều tra (kèm bản đồ địa hình)

+ Vẽ bình đồ đoạn sông đặt vị trí điều tra

+ Vẽ bình đồ hướng nước chảy

2 Viết báo cáo: Báo cáo được thực hiện do đội trưởng viết, báo cáo được viết ngắn

gọn, đầy đủ nội dung khảo sát, có nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát

Chú ý: trong quá trình thực hiện nội nghiệp, người tính, người vẽ, người kiểm tra hoàn toàn độc lập và đều ghi rõ họ tên vủa từng người dưới mỗi bản vẽ

3 Lập hồ sơ trình duyệt bao gồm:

+ Tài liệu thu thập

+ Kết quả đo và điều tra

+ Kết quả tính

+ Bản vẽ

+ Báo cáo

Bộ hồ sơ được người phụ trách nhóm đi điều tra ký và đóng dấu, sau đó trình lên cấp trên để phê duyệt

Câu 6: Điều tra chi tiết vết lũ ở khu vực có dân cư, không có dân cư

- Tại nơi có dân cư sinh sống:

+ Gặp gỡ các già làng, người cao tuổi sống ở ven sông của đoạn sông đã lựa chọn

+ Hỏi người dân về: tình hình xảy ra của trận lũ chúng ta đang muốn điều tra ( quang cảnh khi có lũ, sự thiệt hại do lũ, thời gian lũ bắt đầu xuất hiện, thời gian lũ kết thúc, tình hình mưa lũ, mức độ ngập lụt, vị trí còn tồn tại vết lũ,…)

Chú ý:

Phải ghi rõ họ tên, địa chỉ người cấp tin và khéo léo thuyết phục người cấp tin dẫn ta đến nơi còn tồn tại vết lũ Nếu ta hỏi được nhiều người cung cấp 1 vết lũ là tốt nhất, nếu thấy các vết lũ không phù hợp với quy luật của dòng chảy ( cao trình vết lũ

ở thượng lưu, cao trình vết lũ ở hạ lưu, cao trình vết lũ bờ lõm, cao trình vết lũ bờ lồi, cao trình vết lũ ở hai bên bờ sông thường phải như nhau) ta phải tiến hành điều tra thêm các nguồn tin khác xác định lại

- Tại nơi không có dân cư sinh sống:

Tại nơi lũ lớn xảy ra mà không có dân cư, ta chỉ căn cứ vào sự tồn tại của vết lũ như: màu sắc của bùn (trầm tích), rác bám trên các thân cây Kinh nghiệm: ta nên tìm các vết lũ tại các công trình kiên cố, thân cây đại thụ, các hang đá của hang động

Câu 7: Nội dung lập báo cáo kết quả điều tra dòng chảy cạn

1 Thuyết minh:

- Mục đích, yêu cầu của việc điều tra cạn

- Đặc điểm địa lý tự nhiên của lưu vực điều tra

- Khái quát mạng lưới, vị trí điều tra

- Đặc điểm địa hình của đoạn sông điều tra

- Cách tổ chức đo đạc điều tra và phương án đo lưu lượng

- Nhận xét kết quả điều tra

2 Bản vẽ và biểu kết quả tính:

- Bản đồ vị trí điều tra

- Bản sơ họa đoạn sông điều tra

- Có các sổ gốc đo đạc ngoài thực địa (H,Q)

- Có các biểu đặc trưng lưu vực điều tra, biểu ghi tình hình mưa lưu vực, biểu ghi Q thực đo, Qmin tại vị trí điều tra

3 Kết luận và kiến nghị

- Kết luận: Phương pháp chỉnh lý đo và đánh giá chất lượng của kết quả điều tra

- Kiến nghị về mạng lưới, vị trí điều tra, công tác điều tra, chuyên môn kĩ thuật, tình hình nhân lực

4 Ý kiến nhận xét của thủ trưởng

Các biểu đều làm theo quy phạm ngành

Câu 8: Điều tra địa mạo đoạn sông khi điều tra lũ

Hỏi dân về:

- Tình hình diễn biến độ rộng, độ cao đáy sông của đoạn sông đtra,

- Tình hình diễn biến cấu tạo địa chất đáy sông,

- Tình hình diễn biến thực vật ở 2 bờ sông và đáy sông,

- Tình hình diễn biến hương chảy hiện tại so với thời kỳ xuất hiện lũ điều tra

Câu Hỏi 9: Xác định mùa cạn và thời kì kiệt ổn định

+) Xác định mùa cạn:

- Xác định theo tài liệu quan trắc dòng chảy ( nếu có )

- Phân mùa cạn theo chỉ tiêu vượt trung bình như đã trình bày

- Thời kì kiệt ổn định trên dưới 3 tháng thường xuất hiện vào cuối mùa cạn

- Kết hợp với việc quan trắc 1÷2 mùa cạn

+) Khi không có tài liệu quan trắc dòng chảy, khi ấy ta chọn thời kì kiệt ổn định theo bảng kinh nghiệm

Bảng : Khu vực xuất hiện 3 tháng dòng chảy nhỏ nhất

Vùng 3 tháng dòng chảy nhỏ nhất

Thanh Hoá – Bắc Quảng Bình II ÷ IV

Nam Quảng Bình – Bình Thuận III ÷ V; VI - VIII

Chú ý : Cho dù chọn theo bảng kinh nghiệm nhưng sau từ 1÷2 mùa cạn ta vẫn cần phải đi điều tra cạn lại

Câu 10: Công tác chuẩn bị khi điều tra dòng chảy cạn

a.Thu thập tài liệu cho việc khảo sát

- Bản đồ dịa hình có tỷ lệ lớn hơn hoạc bằng 1/100.000

- Các bản báo cáo về điều kiện tự nhiên của lưu vực nghiên cứu như : địa chất ,địa hình, kinh tế , thực vật , thảm thực vật , thổ nhưỡng

- Tài liệu về hoạt động kinh tế , đặc biệt là hoạt động của các công trình thủy lợi,thủy điện ,giao thông thủy

- Tài liệu về mặt cắt ngang cắt dọc của sông nếu có

b.Sợ bộ lựa chọn đoạn sông trên bản đồ địa hình

- Ghi rõ kinh độ ,vĩ độ ,tên địa phương của vị trí đặt trạm và đánh dấu vị trí đó trên bản đồ

c.Lập kế hoạc khảo sát thực địa

- Phải có đầy đủ nội dung khảo khát,lập rõ ràng tỷ mỷ đảm bảo khi khảo sát cần có đầy đủ thông tin ,kết quả đo để cung cấp cho cấp thẩm quền quyết đinh

Câu 11: Điều tra thời gian xuất hiện đỉnh lũ và khái quát công việc điều tra thực địa

A, điều tra thời gian xuất hiện đỉnh lũ:

- Hỏi người dân địa phương ở vùng ven sông trận lũ để biết được thời gian xuất hiện đỉnh lũ

- Khai thác tài liệu từ các bài báo, các văn kiện, tài lieeuk của các cơ quan có liên quan

B, Khái quát các công việc điều tra ngoài thực địa:

1 Điều tra xác nhận vết lũ

- Lựa chọn đoạn sông điều tra lũ: gặp gỡ lãnh đạo địa phương để được giúp dỡ trong quá trình điều tra Chú ý một số đặc điểm:

+ lòng sông ổn định

+ đoan sông thẳng ( L>= 3B đối với sông miền núi; L>=2b đối với sông ĐB)

- Khảo sát sơ bộ đoạn sông điều tra: tìm các mốc độ cao, các công trình kiến trúc, tìm hiểu sự thay đổi lòng sông, phán đoán các vết tích lũ để lại

2 Tiến hành điều tra lũ

a Nơi có dân cư sinh sống:

- Hỏi người già làng, người cao tuổi và người dân địa phương về sự xuất hiện của trận lũ chúng ta mong muốn điều tra( quang cảnh khi có lũ, sự thiệt hại, thời gian,…)

b Nơi k có dân cư sinh sống:

- Căn cư vào sự tồn tại của vết lũ như màu sắc của bùn, trầm tích, rác bám trên các thân cây( nên chọn các cây kiên cố, cây đại thụ các hang đá, hang động,…)

3 Đánh dấu xác nhận vết lũ:

- Khi phát hiện vết lũ, ta phải lập tức đánh dấu lại đầy đủ thời gian phát hiện, thời gian lũ xuất hiện, số hiệu vết lũ, cơ quan điều tra

4 Điều tra thời gian xuất hiện đỉnh lũ

5 Điều tra khái quát địa mạo đoạn sông

- Hỏi người dân về tnhf hình diễn biến độ rộng, độ cao đáy sông, ctaoj địa chất đáy sông, thực vật ở 2 bên bờ sông, hướng chảy

6 Điều tra thiệt hại về lũ gây ra( về người, về của)

7 Đo đạc ngoài thực địa:

- Đo đạc địa hình khu vực điều tra

+ đo độ dài của khu vực được lựa chọn

+ Đo độ của khu vực

+ đomặt cắt ngang

+ quan trắc lưu lượng và độ dốc mặt nước

Câu 12: Quy định cách đánh dấu xác định nhận biết vết lũ

- Sơn 1 vạch sơn đỏ nằm ngang có độ cao bằng mực nước lũ điều tra

- Phía trên vạch sơn:

+ Bên trái ghi số hiệu vết lũ (gồm: phần chữ viết tắt của tên sông,phần số là số thứ

tự của vết lũ trong đoạn sông điều tra)

+ Bên phải ghi thời gian lũ xuất hiện: tháng năm

- Phía dưới vạch sơn:

+ Bên trái ghi tên cơ quan điều tra

+Bên phải ghi thời gian xác nhận vết lũ : ngày tháng năm

H(cm)

Đài KTTV 1-II-1996 Khu vực Tây Bắc

TM-02 VII-1951

Câu 13: Lựa chọn đoạn sông điều tra lũ

Đề lựa chọn đoạn sông điều tra lũ người điều tra cần tiến hành khảo sát sơ bộ đoạn sông điều tra:

- Tìm các mốc độ cao đã được lựa chọn trước (nếu có)

- Tìm các công trình kiến trúc, các hang động đã lựa chọn hoặc được chính quyền địa phương giới thiệu

- Sự thay đổi lòng sông trong khu vực điều tra :

+ thay đổi B theo L

+ Bãi bồi, thác nước

+ tình hình nhập lưu, phân luồng

- Phán đoán những địa điểm vết tích nước lũ còn lưu lại

- Lựa chọn đoạn sông để tiến hành điều tra chi tiết như sau:

+ Lòng sông ổn định hoặc cơ bản vẫn giữ được hình dạng và kết thúc lũ so với thời

kỳ xảy ra lũ cần điều tra

+ Đoạn sông thăng, độ dài đối với sông miền núi là L≥3B, đối với sông trung du và đồng bằng là L≥2B

- Độ dốc đoạn sông điều tra không có sự thay đổi đột biến

Tại đoạn sông điều tra không có hiện tượng nước tù, nước vật

Câu 14: nguyên tắc cơ bản điều tra thủy văn:

Có 5 nguyên tắc:

 Vạch đề cương điều tra cụ thể, rõ rang

 Tài liệu điều tra phải đảm bảo độ chính xác cao:

- Mức độ chính xác của tài liệu tùy theo yêu cầu sử dụng của các tài liệu

đó đề ra, phụ thuộc vào độ chính xác của kết quả khảo sát, thu thập thông tin đo đạc, tính toán nội nghiệp

- Ta cần phân tích tính chất hợp lý của tài liệu điều tra, đánh giá mức độ tin cậy của tài liệu

 Đảm bảo nhanh, đầy đủ và kịp thời: đảm bảo được tiến độ,thiết kế, thi công công trình, giảm chi phí đầu ra

 Không ngừng nâng cao kỹ thuật và kinh nghiệm điều tra

 Dựa vào nhân dan địa phương: vì nhân dân địa phương là người trực tiếp nắm được tình hình diễn biến thủy văn, khí tượng của địa phương mình một cách đầy đủ, tỉ mỉ dựa vào họ công việc điều tra thu thập số liệu sẽ nhanh chóng, có

cơ sở thực tế hơn

Câu 15 : Cách chọn đoạn sông điều tra cạn

Tiêu chuẩn lựa chọn đoạn sông điều tra cạn :

- Đoạn sông tương đối thẳng

- Không có bãi nổi, thác nước

- Lòng sông không có cây cối, chướng ngại vật

- Nước chảy tương đối đều, dòng chảy duy trì liên tục

- Không bị ảnh hưởng bởi các hoạt động kinh tế con người

Câu 16: Công trình điều tra dòng chảy cạn

Gồm: tuyến cọc đo,mốc độ cao Các mốc độ cao phải được giữ đảm bảo ốn định,và lâu dài kể cả khi ta dừng đo điều tra cạn tại vị trí này)

Các công trình đo lưu lượng nước hay mực nước tùy theo yêu cầu điều tra thời gian hoạt động của vị trí điều tra mà xây dựng loại công trình kiên cố,lâu dài tạm thời hay bán kiên cố

Chú ý: Nếu mở mang giao thông thủy thì tuyến đo đặt nơi vị trí nước nông

Nếu công trình đo điều tra phục vụ đập thủy lợi hay cầu qua sông thì nên đặt tại thượng hạ lưu ngay tại tuyến điều tra