Tự kỷ ADHD Tài liệu dạy trẻ

Tự kỷ ADHD Tài liệu dạy trẻ tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực...

Trẻ Em Chậm Phát Triển Phương Thức Giáo Dục và Dạy Dỗ

© Tác giả : Nguyễn Văn Thành

Trình bày : Phan Đức Thông - Phạm Hồng Lam

Ấn loát : Monastère Notre Dame de Fatima

Orsonnens - Fribourg - Suisse

ISBN : 2-9700230-5-9

Lausanne - Thụy Sĩ, Hè 2004

Lời Mở Đầu

Trẻ chậm phát triển làm được gì?

Khi một trẻ em mang nhãn hiệu "Khuyết Tật Tâm Thần" hay là

"Chậm Phát triển" xuất hiện trong môi trường gia đình cũng như tại lớp

học, người lớn như cha mẹ, thầy và cô tự khắc đặt ra rất nhiều câu hỏi

chồng chéo lên nhau:

- Khuyết tật hay là chậm phát triển có nghĩa là gì?

- Tại sao EM nầy mà không phải các em khác?

- Cái gì đã gây ra tình trạng ấy?

- Em sẽ ra làm sao sau này ? Tương lai của Em sẽ như thế nào?

- Em làm được gì? Em có khả năng học hay không?

Không có tham vọng giải đáp mọi thắc mắc chung quanh vấn đề khuyết

tật hay là chậm phát triển, tập sách này chỉ nhắm một điều rất cụ thể là :

Từ giây phút tôi biết được một trẻ em mắc hội chứng chậm phát triển, với

tư cách là cha mẹ hay là người giáo viên của Em, tôi làm được những gì

cho đời của Em? Tôi có thể dạy Em những gì?

Câu trả lời của cuốn sách nầy thật đơn giản, bao gồm những trọng điểm

sau đây:

Thứ nhất, dù khuyết tật tâm thần bắt nguồn từ đâu ; dù chậm phát triển ở

cấp độ nào… trẻ em ấy là CON NGƯỜI giống như tôi, cần được tôi tôn

trọng và yêu thương Em đã sinh ra làm người Em có quyền làm người,

được cư xử, đãi ngộ như một con người toàn phần "đang thành và sẽ

thành"

Thứ hai, với trách nhiệm làm cha mẹ và giáo viên, tôi đại diện cộng đồng

nhân loại để giáo dục và dạy dỗ Em thành người, với tất cả vốn liếng hay

là hành trang Em mang theo trên mình, khi xuất hiện làm người

Thứ ba, giống như tất cả mọi trẻ em khác, hành trang của Em bao gồm

bốn nội dung khác nhau, nhưng bổ túc cho nhau:

- Khả năng tiếp nhận và thu hóa, bằng các giác quan, những tin tức do

môi trường mang đến Nhờ khả năng đóng và mở nầy, Em sẽ làm quen

dần dần với môi trường sinh sống chung quanh và tạo quan hệ gắn bó với

những người thân yêu, bắt đầu từ người mẹ của Em

- Khả năng tiếp xúc và trao đổi với những người thuộc gia đình và xã hội

- Khả năng khẳng định bản sắc độc đáo của mình, bằng cách trình bày và

diễn tả nhu cầu, nguyện vọng, sở thích… để kẻ khác tôn trọng, lắng nghe

và đáp ứng

- Khả năng tác động trên môi trường, bằng cách vận dụng tư duy, để

khám phá những qui luật thực tế cần tôn trọng và tuân hành, cũng như

những ước mơ cần thực hiện trong cuộc đời

Tất cả vốn liếng nầy không đồng đều, giống nhau cho mọi trẻ em Cho

nên phương pháp giáo dục và dạy dỗ một trẻ em là BƯỚC THEO Em, khởi

đầu từ những điều Em đang LÀM được, một cách tự nhiên, dễ dàng và

thích thú

Một cách đặc biệt, thay vì áp đặt từ ngoài một chương trình dạy dỗ, do

người lớn đề xuất và dự phóng một cách hoàn toàn tùy tiện và lý thuyết,

cha mẹ và giáo viên cần lắng nghe, đồng cảm với trẻ em Với nhiều

phương thức như «tác hành , diễn xuất» đời sống xúc động và tình cảm,

hay là diễn tả bằng ngôn ngữ, Em trình bày cho người hai bên cạnh, nhu

cầu, sở thích và nguyện vọng của mình Khi khám phá những điều cơ bản

nầy và tìm cách đáp ứng, một cách trung thực, thích ứng với hoàn cảnh

và thực tế của cuộc sống, chúng ta sẽ làm cho trẻ em VUI THÍCH và SUNG

SƯỚNG, TOẠI NGUYỆN và TỰ TIN

Và khi có những động cơ ấy thúc đẩy từ bên trong, trẻ em sẽ có khả năng

vượt qua mọi trở ngại, để học tập, phát huy Ý THỨC về mình, về người và

về môi trường sinh sống chung quanh Em Nhờ đó, mai ngày vào tuổi lớn

khôn, ít nhất Em sẽ có một đời sống làm người tương đối TỰ LẬP, với sự

hỗ trợ liên tục của toàn thể cộng đồng xã hội và Đất nước Cơ hồ một

ngày nào đó trong quá khứ, họ hàng, bà con xa gần đã góp phần nuôi ăn

nuôi mặc cho Thánh Gióng, còn được gọi là Phù Đổng Thiên Vương

Trong chiều hướng dạy dỗ và giáo dục như vậy, tôi sẽ lần lượt trình bày

bốn nội dung học tập của một trẻ em chậm phát triển hay còn được gọi là

khuyết tật tâm thần, từ lúc Em sinh ra đến ngày khôn lớn:

Chương Một: Khám phá môi trường và thiết lập quan hệ gắn bó

Chương Hai: Tiếp xúc và trao đổi qua lại hai chiều

Chương Ba: Diễn tả xúc động và tình cảm cũng như trình bày, nối kết

những ý tưởng lại với nhau

Chương Bốn: Phát huy khả năng suy luận để làm chủ tình hình và khắc

phục những vấn đề do cuộc sống đặt ra

Tôi hy vọng tập sách nho nhỏ nầy sẽ là người bạn đồng hành trung tín và

đáng tin tưởng cho những ai đang mang trọng trách làm cha mẹ và giáo

viên của một trẻ em chậm phát triển… thuộc bất cứ diện nào… nhất là

trong những ngày bão táp mây mù che khuất mọi lối đi… Xin họ nhớ cho

rằng: trong gần 20 năm, tác giả cũng đã đi qua những chặng đường lầy

lội, mà hiện tại họ đang đi qua Và trong những tình huống éo le như vậy,

nếu chúng ta biết nhìn và can đảm nhìn… thì thế nào cũng có một đóa

hoa tuyệt đẹp xuất hiện đâu đó, trên những chặng đường chúng ta đang

và sẽ đi qua

Chương một

Khám phá môi trường

và thiết lập quan hệ gắn bó

1- Chia sẻ niềm vui chung :

Với những trẻ em chậm phát triển, việc quan trọng đầu tiên cần tổ chức

và thực hiện là tìm cách chia sẻ niềm vui thích và sung sướng thực sự với

các em, nhất là trong những điều các em đang làm một cách tự nhiên

Khi làm những điều như vậy, chúng ta đang thiết lập quan hệ gắn bó với

các em Lúc ban đầu, thời gian chia sẻ chỉ kéo dài một vài giây đồng hồ

Nhưng ngày qua ngày, thời lượng của niềm vui chung hưởng giữa Mẹ và

con cũng như giữa trẻ em và người lớn sẽ kéo dài và dần dần tăng thêm

mãi mãi

2- Mở rộng năm giác quan, để khám phá môi trường

Một cách cụ thể, khi trẻ em thức dậy, chúng ta tùy vào tình trạng của các

em lúc ấy, để tìm cách mở rộng những giác quan của các em: như tới

gần, di động qua lại, cho các em đưa mắt nhìn và theo dõi Nói chuyện

trầm bổng cho các em lắng nghe và làm quen với giọng nói của chúng ta

Đưa tay vuốt ve êm ái và thoa bóp nhẹ nhàng, cho các em học tập xúc

cảm Đó là những bài học tiếp xúc và trao đổi đầu tiên trong cuộc đời của

các em

Sau đó một vài ba ngày, người mẹ sẽ dần dần khám phá những sở thích

của đứa con Dựa vào những điều em thích, bà đánh thức em dậy, giúp

em trở nên linh hoạt, mở rộng các giác quan, để khám phá những gì đang

có mặt trong môi trường chung quanh Cũng dựa vào điều em thích, bà

mẹ dạy cho em biết tìm lại tình trạng thoải mái, thư giản và bình lặng…

nếu em đang khóc la rộn ràng, múa động và căng thẳng Khả năng tự

điều hợp của đứa con bắt nguồn từ cách làm tự nhiên và đơn giản nầy

của bà mẹ

Ý thích thay đổi tùy cá tính của mỗi đứa con Em này thích nghe âm

thanh, tiếng động Em khác thích cử động, đu đưa qua lại Em thứ ba trở

về tình trạng bình lặng, thư thái… nhờ ánh sáng ở mức độ điều hòa hay là

bóng nắng rung rinh phản chiếu trên vách tường…

3- Lấy trẻ em làm khởi điểm, làm trung tâm qui chiếu :

Chính trẻ em là người gợi ý cho chúng ta phải bắt đầu từ đâu, cần làm

những điều nào cho các em Cho nên, thay vì áp đặt, lèo lái từ ngoài hay

là chạy theo ý thích một cách tùy tiện, tùy hứng… chúng ta hãy biết học

tập lắng nghe, quan sát, cảm nhận nhu cầu của trẻ em, phát hiện những

ý thích hiện tại của các em ĐI THEO các em SỐNG giây phút hiện tại

với các em, một cách tròn đầy và sung mãn Thở nhịp thở với các em

Chơi trò chơi của các em Đừng vọng động tìm cách dạy dỗ, kích thích,

uốn nắn… Đừng đuổi bắt những tiêu chuẩn tiến bộ lý thuyết, do sách vở

quảng cáo, tuyên truyền và nhồi sọ chúng ta

Chỗ nào trẻ em đang cười vui, thích thú, linh hoạt, sống động… chỗ ấy

đang có mầm mống tiến bộ

Chỗ nào trẻ em đang sinh hoạt, hoạt động, theo mức độ hiện thời của các

em, ở đó chúng ta thiết lập quan hệ, bằng cách đến với các em Trân

trọng các em như là những chủ thể đang cho và nhận

Đôi khi chỉ cần CÓ MẶT với các em, ngồi bên cạnh, chúng ta đã làm rất

nhiều điều cho các em

Đôi khi chỉ ngồi nhìn con với tâm hồn tràn đầy sung sướng, người mẹ đã

mang tới cho các em một quà tặng quí giá

Đôi khi chỉ bồng con đi quanh một vòng ra ngoài, cho các em nhìn trời,

nhìn đất, nhìn mây, nhìn hoa lá người lớn đã tổ chức một bài học mang lại

nhiều thành quả lâu dài

Đôi khi chỉ bi bô, khi trẻ em bập bẹ, đó là tạo quan hệ tiếp xúc và trao

đổi

Đôi khi chỉ cầm tay, cầm chân, thoa bóp nhẹ nhàng… chúng ta đã khởi

đầu một tiến trình học cầm, học chỉ trỏ với ngón tay, học bước đi của trẻ

em

4- "Nhưng con tôi không làm được gì cả"

Có trẻ em thấy mẹ là ngoảnh mặt đi nơi khác, nhìn xuống… bà mẹ có

biết rằng: khi đến cuối góc phòng, em dừng lại nhìn vách tường, nhưng

hai lỗ tai em đang mở to, nghe ngóng, chờ đợi… bước chân của mẹ tìm

đến với mình? Và bước chân ấy đã không đi theo, vì buồn, vì không hy

vọng một cái gì sẽ đến cho mình từ phía đứa con

Với một trẻ bại não, bà mẹ có cảm tưởng nói chuyện với cỏ cây, gổ đá…

nhưng bà có ngờ đâu, sau khi ghi nhận lời nói của bà, con bà đang huy

động toàn bộ giác quan, để tìm cách trả lời Và câu trả lời đang từ từ

thành hình trong liếc nhìn kín đáo, trong một cử động rụt rè, sơ phác…

Nhưng bà không ghi nhận được, vì bà đã đi nơi khác Đã làm việc khác

Đã nghĩ đến chuyện khác

Với một trẻ tự bế (ô-ti-xơm), theo cách nói của tác giả G Bateson, "không

tiếp xúc, trao đổi" cũng là một hình thức tiếp xúc và trao đổi «theo kiểu

của em» Có lẽ em chưa hiểu được mẹ nói gì, nhưng em cảm nghiệm

được «mẹ buồn, mẹ khổ, mẹ thất vọng» vì sự có mặt của em trong cuộc

đời của mẹ Em đặt tai xuống đất, để nghe đất rùng mình than thở Em

nhìn qua cửa sổ, để nghe tiếng gió ồn ào tranh cãi và khua động Em

sửng sờ nhìn ngắm vài ba hạt bụi ở giữa một khe hở của bàn ghế Cho

nên em đọc được tâm tư kín đáo đang ẩn núp đằng sau cánh cửa của tâm

hồn

Loại trẻ em nầy thấy những điều chúng ta không thấy Nghe những điều

chúng ta không nghe Cảm những điều chúng ta không cảm… cơ hồ một

Không cần hiểu ngôn ngữ của họ, chúng ta vẫn có thể tiếp xúc và trao

đổi Khi mọi phương tiện đang bị bế tắc ở một khâu nào đó, chúng ta

chưa tìm ra, chúng ta vẫn nói chuyện được với nhau, bằng tấm lòng… cơ

hồ hai cô cậu mới yêu nhau, họ có khả năng ngồi với nhau hằng giờ,

không cần nói với nhau một lời, mà vẫn hạnh phúc, sung mãn với nhau

Cũng vậy, với những trẻ em nào đang mang đến cho cha mẹ, thầy cô

nhiều thách đố khổng lồ, khó hóa giải, chúng ta hãy trở lui, tìm lại bước

đầu tiên là «HẠNH PHÚC VỚI NHAU» Bắt đầu từ khởi điểm nầy, chúng ta

sẽ có khả năng khám phá , sáng tạo một loại ngôn ngữ riêng biệt, độc

đáo, để tiếp xúc và trao đổi BIẾT TRỞ LUI như vậy, để tìm bàn đạp và

điểm tựa vững chắc, rồi từ đó, đi lên lại từng bước, THEO BƯỚC CHÂN của

trẻ em, đó là khoa sư phạm tuyệt vời và hữu hiệu nhất cho mọi loại trẻ

em

5 Ba loại vấn đề khó khắc phục:

5.1- Lặp đi lặp lại :

Có nhiều trẻ em «bị thúc bách» lặp đi lặp lại suốt ngày một cử chỉ, một

câu nói, một điệu bộ như quay cuồng nhiều vòng, nhún tới nhún lui từ

trước ra sau, lấy một cọng cây rung qua rung lại trước mắt…

Ý nghĩa thứ nhất: Đó là một hình thức tạo an toàn cho chính mình, một

cách làm chủ tình thế rất bị hạn chế và thu hẹp Nhưng thà làm chủ một

việc nho nhỏ, còn hơn là bị tràn ngập, mất mát trong một khung cảnh xa

lạ, lớn lao, thoát khỏi khả năng kiểm soát và hiểu biết của mình Thà

rằng «bơi lội bì bạch trong ao nhà đã quen», hơn là bị mất hút giữa một

bãi bể mênh mông, trên đó mình không còn là gì cả, không nhận ra mình

đang ở đâu

Ý nghĩa thứ hai: Về mặt học tập, sở dĩ trẻ em lặp đi lặp lại, vì các em

không biết làm gì khác hơn Không có một động lực nào thúc đẩy, ngoài

nhu cầu và ý thích được an toàn Đây là điểm duy nhất, luôn luôn tồn tại

cho mình bám víu, nương tựa, giữa một cuộc sống luôn luôn thay đổi

Ý nghĩa thứ ba: Lặp lại là một cách «tự kích thích», một cách nối dài niềm

vui độc nhất vô nhị của em, mặc dù đó là điều hoàn toàn vô nghĩa đối với

kẻ khác

Xu thế thông thường của cha mẹ và thầy cô, khi đối đầu với một trẻ em

«cố thủ» như vậy, là cấm đoán, cản trở em tiếp tục Tuy nhiên, chúng ta

cần nhận thức một cách sáng suốt rằng: đây là niềm vui độc nhất của

em ấy Càng cấm cản, chúng ta càng củng cố và gia trọng hành vi ấy mà

thôi Thêm vào đó, khi đánh mất niềm vui nho nhỏ nầy, em sẽ đánh mất

tất cả chính mình Đánh mất chính sự sống đang có mặt trong em

Thay vì cấm cản, chúng ta sử dụng cách làm ấy như một nhịp cầu trao

đổi Với em, chúng ta bắt chước, cùng làm Nếu em chấp nhận, em đã

bắt đầu chia sẻ và cho phép chúng ta tạo quan hệ với em Như trong một

vũ khúc, chúng ta vừa làm phối nhân ĐI THEO Vừa làm một thành viên

CHỦ ĐỘNG hướng dẫn, bước tới Trường hợp em từ chối, đó cũng là một

cách em đang trả lời: em đóng lại cái vòng tròn mà chúng ta đã mở ra Ví

dụ một trẻ em đang cố thủ với một câu nói lặp đi lặp tới suốt ngày

Chúng ta cũng lặp lại câu nói ấy, với một tốc độ khác, hay là ngân vang

câu nói ấy bằng một cung điệu trầm bổng như trong tuồng cải lương…

Trong mỗi tác phong của trẻ em, chúng ta cần phân biệt hai thành tố luôn

luôn có mặt: Thành tố thứ nhất là phần vụ hay là chức năng của tác

phong Ở bên dưới của mỗi phần vụ, chúng ta sẽ khám phá nhu cầu hay

là sở thích của trẻ em Khi các em chưa có ý thức rõ rệt về mình, đó là

một sức ép hay là một sức đẩy bật cưởng bức trẻ em phải làm, phải nói…

Thành tố thứ hai là hành vi cụ thể và khách quan bên ngoài Nếu chúng

ta tìm mọi cách đáp ứng nhu cầu cơ bản của trẻ em, chúng ta sẽ dần dần

thay đổi toàn bộ tác phong bên ngoài của các em

Năm vừa rồi, em Kh đã đến gặp các bạn và tôi tại lớp học này Em

thường hay nhìn lên cửa sổ, với một ánh mắt có vẽ sững sờ, bị thôi miên

Và trong tình trạng như vậy, em không còn nghe ai, không còn muốn thấy

một vật gì khác Nếu đây là phòng học và tôi là một giáo viên của em, tôi

sẽ suy nghĩ chế tạo ra một tấm màn đen vào chỗ ấy Khi em Kh nhìn lên

một cách sững sờ, tôi bấm nút kéo màn lại và mở ra Tôi biến bức màn

thành một trò chơi hấp dẫn cho em Kh Và từ sở thích ấy, tôi sẽ dạy cho

em Kh biết bấm nút mở ra và đóng lại, theo ý muốn của em và bất cứ khi

nào em muốn Chừng nào em làm được điều ấy, em đã trở nên chủ thể, ý

thức mình có khả năng tác động trên sự vật, để thay đổi sự vật

5.2.- Tự kích thích

Vấn đề thứ hai là kích thích chính mình một cách máy móc và tự động,

thậm chí làm hại mình, gây thương tích trên mình hay là đập đầu vào

tường Thông thường, đó là những hành vi nhằm bù trừ tình trạng CHẬM

PHẢN ỨNG, vì thiếu liều lượng và cường độ kích thích cần thiết Ngưỡng

sơ khởi của loại trẻ em nầy rất cao Cho nên các em tạo cho mình những

loại kích thích mạnh, vượt ngưỡng sơ khởi Cơ hồ càng uống rượu, chúng

ta càng thích uống và càng nghiện những loại rượu mạnh

Để lập quan hệ với loại trẻ em nầy, chúng ta tìm cách điều hợp nguồn

kích thích cho trẻ em và đồng thời dạy em phương cách tự điều hợp, như

trong ví dụ về em Kh trên đây Mục tiêu chúng ta nhắm thâu đạt với loại

trẻ em nầy là tận dụng tối đa quan hệ vui thích và gắn bó tình cảm, để

dần dần hướng các em đến một hành vi có ý nghĩa, thuộc khả năng điều

hợp và kiểm soát của các em Người lớn đảm nhiệm vai trò trung gian,

tạo nhịp cầu, để cho phép trẻ em bước qua một vùng kích thích mới mẽ

và thích hợp hơn, so với cách làm «bị thôi miên và khống chế» trước đây

Ý hướng xem ra rất đơn giản, về mặt lý thuyết Nhưng trong thực tế, để

thành tựu, chúng ta cần đầu tư rất nhiều sinh lực và thời giờ trong công

việc chuyển hóa nầy Họa may, trẻ em mới mở ra, đón nhận những kích

thích từ môi trường bên ngoài Lúc bấy giờ, em mới có khả năng học

hành, tiếp thu, ghi nhận…

5.3.- Bùng nổ và tràn ngập trong lãnh vực xúc động

Khi trẻ em đã có những quan hệ gắn bó với người lớn và khi các em đã

biết mở đóng, điều hợp năm giác quan của mình, để tiếp thu, ghi nhận và

học hành, chúng ta lại phải đối đầu với những vấn đề «tràn ngập và bùng

nổ», trong địa hạt xúc động và tình cảm, nhất là từ tuổi sáu tháng trở

lên

Trong khuôn khổ của lớp học đặc biệt, dành cho trẻ em khuyết tật tâm

Một, trẻ em hay tức giận, đánh đập bạn bè;

Hai, trẻ em có thái độ lệ thuộc, bị động, thiếu sáng kiến trong những công

việc bình thường hằng ngày;

Ba, trẻ em có nếp sống xa cách, lạnh lùng, lủi thủi, chỉ chơi đùa một

mình;

Bốn, trẻ em buồn bã, sợ sệt, hay ghen tương với bạn bè;

Năm, trẻ em lăng xăng, hiếu động, không biết dừng lại; khi đã mệt nhoài,

thiếu khả năng tự điều hợp

Hóa giải tình cảm và xúc động là một tiến trình học tập lâu dài Càng

khởi sự sớm, chúng ta càng giúp trẻ em thâu lượm những thành quả khả

quan, lúc các em lên 9-10 tuổi Trong cuốn sách bàn về «Giáo dục con

cái», tôi đã trình bày khá nhiều chi tiết liên hệ đến những bước đi lên,

những cạm bẫy cần đề phòng Ở đây, tôi chỉ nhấn mạnh một ít điểm

then chốt như sau:

- Nói đến tình cảm và xúc động, chúng ta không phân biệt xấu tốt, để rồi

sử dụng những biện pháp cấm cản, la rầy, trừng phạt…

- Chỉ trong trường hợp trẻ em có hành vi bạo động với chính mình và

người khác, chúng ta cần lập tức cô lập trẻ ấy và khẳng quyết một cách

rõ ràng qui tắc hành động: "Chơi với bạn Thương bạn Cấm nhặt không

được bao giờ đánh bạn"

- Có mặt với trẻ em, cho phép em bộc lộ ra ngoài, theo từng cấp độ phát

triển:

- bằng tác động, tác hành

- bằng trò chơi hay là diễn xuất,

- bằng ngôn ngữ, gọi tên hay là đặt tên,

- bằng hóa giải, chuyển biến…

- Sau khi trẻ em trở lại tình trạng bình tỉnh, nhất là với những em có ngôn

ngữ, giúp các em khám phá nhu cầu và nguyện vọng của mình Với trẻ

em còn thiếu ngôn ngữ, dùng cử chỉ, trò chơi giả bộ đi kèm theo lời nói

- Nếu trẻ em đã gây thiệt thòi cho kẻ khác, yêu cầu các em tái lập quan

hệ và tìm cách hàn gắn, sửa sai, tùy theo cấp độ phát triển và hiểu biết

6.- Những loại trẻ em khác nhau

6.1.- Trẻ em nhạy cảm, nhưng khó tập trung tư tưởng

Chập chờn, nhảy vọt từ vật nầy qua vật khác,

Không lưu tâm, chú ý đến một cái gì,

Chạy vòng quanh, lui tới, để tránh mọi tình trạng căng thẳng, tràn ngập

Về mặt nhu cầu, trẻ em loại nầy cần an toàn tình cảm,

Với loại trẻ em nầy, cần dùng trò chơi « chận đường », để tạo quan hệ,

Dùng lời nói nhẹ nhàng, dịu hiền,

Tổ chức những loại sinh hoạt thư giản

6.3.- Trẻ em chậm phản ứng, quá bình lặng và xa vắng.

Có thể đứng hằng giờ nhìn qua cửa sổ,

Trương lực cơ dưới trung bình,

Thường thường trẻ em thuộc diện nầy chậm phản ứng trong một địa hạt,

nhưng lại nhạy cảm trong địa hạt khác,

Cho nên chúng ta cần nhạy bén, khám phá ý thích của các em,

Yêu cầu, khuyến khích các em tìm ra nhiều sáng kiến, trong chiều hướng

ý thích của mình

6.4.- Trẻ em chậm phản ứng, nhưng lăng xăng, hiếu động, rời rạc.

Chạy lăng xăng khắp nơi,

Đưa tay đụng đến mọi đồ vật,

Thích bỏ vào miệng đồ quen dùng,

Không thích tiếp xúc

Chúng ta cần dùng trò chơi đuổi bắt, trốn tìm, để tạo quan hệ tiếp xúc với

Tận dụng sở thích của các em,

Dùng những trò chơi đòi hỏi phải làm, phải chủ động như chơi trống, thổi

kèn, vũ khúc…

Tổ chức nhiều sinh hoạt tâm vận động, với hai hoặc ba giai đoạn và động

tác khác nhau, để trẻ em loại nầy có thể hội nhập, ghi nhớ những qui

luật, những cách thực hiện đa dạng…

Chương hai

Thiết lập quan hệ tiếp xúc

và trao đổi qua lại hai chiều

Diễn Tả Nhu cầu và Ý định

Trong giai đoạn Một, mục tiêu của hoạt động giáo dục là tìm cách tạo

quan hệ gắn bó và thân mật với trẻ em Nhờ đó, người lớn như cha mẹ

hay giáo viên trở thành một phối nhân tích cực và quan trọng có ý nghĩa

đối với các em Cũng nhờ quan hệ nầy, trẻ em cảm thấy sự có mặt của

người lớn là một thiết yếu cho cuộc đời, khả dĩ mang đến cho các em

niềm hạnh phúc, sung sướng và hân hoan Ngoài ra, trong quan hệ gắn

bó nầy, hai thành viên không những có mặt với nhau, mà còn có ảnh

hưởng trên nhau Chẳng hạn, con nhìn Mẹ đáp lại bằng nụ cười Và khi

mẹ nhìn, con đưa tay vuốt tóc của mẹ Mỗi quan hệ "phát đi và nhận lại"

như vậy được gọi là một chu kỳ, một vòng tròn hay là một đơn vị trao đổi

có mở và có đóng, có khởi đầu và có kết thúc

1.- Quan hệ hai chiều

Qua giai đoạn Hai mang tên là TRAO ĐỔI HAI CHIỀU, đơn vị trao đổi được

nhân ra từ một thành hai, và từ hai gia tăng lên mãi về mặt lượng cũng

như về mặt phẩm Hình thức hay là phương tiện, nhằm thể hiện và diễn

tả quan hệ trao đổi, lúc khởi đầu, là nét mặt, liếc nhìn… Mỗi khi trẻ em

làm một cử chỉ, một điệu bộ, chúng ta lưu tâm, ghi nhận và trả lời với tất

cả nét mặt linh động, hoạt bát Chúng ta còn có thể thêm vào những âm

thanh trầm bổng, nhằm thúc giục, khuyến khích và kêu mời trẻ em mở

rộng những cánh cửa giác quan được bao nhiêu hay bấy nhiêu

Trên nguyên tắc, người dẫn khởi là trẻ em Chúng ta tìm cách trả lời và

nới rộng tầm hoạt động của các em, thay vì áp đặt và điều khiển từ trên

và từ ngoài Và như trước đây tôi đã nhấn mạnh, chính lúc trẻ em bít kín

mình, từ chối hay là ngoảnh mặt nhìn qua nơi khác, các em cũng đang

diễn tả, theo phương thức đặc thù và riêng biệt của em, một tâm tình,

một nhu cầu hay là một ý thích Chính người lớn hãy học tập khám phá

cách nhạy bén, một vài dấu hiệu của sự sống đang có mặt và vươn lên,

dù đó chỉ là một hơi thở ra, một nhịp tim, một thoáng cử động Theo lối

nhìn của Bác sĩ D Winnicott, bao lâu trẻ em ở trong tình trạng thức tỉnh,

các em đang chủ động, đang làm chủ thể Nghĩa là đang SỐNG

Thấy được điều cơ bản nầy, chúng ta sẽ hiểu được rằng: TẠO QUAN HỆ,

trả lời cho một trẻ em từ 0 đến 6 tháng, bao gồm những điều rất đơn giản

nhưng rất thiết yếu:

- Thứ nhất là có mặt một cách tích cực, đặt trọng tâm vào trẻ em, sẵn

sàng ghi nhận những gì đang xảy ra nơi các em

- Thứ hai là nói chuyện với trẻ em : Mẹ đang thấy, đang nghe, đang cảm

nhận những gì bắt nguồn và phát xuất từ nơi con

- Thứ ba là LÀM Nếu chúng ta khám phá một nhu cầu, làm có nghĩa là

đáp ứng nhu cầu ấy, theo điều kiện hiện tại do thực tế cung cấp Nếu

chúng ta ghi nhận những cử điệu, những âm thanh, làm là phản ảnh, diễn

tả lại theo cách của chúng ta, những gì trẻ em đang thực hiện Nhờ mẹ

BIẾT LÀM như vậy, đứa con mới có cơ may LÀM NGƯỜI Theo nhận định

của hai bác sĩ chuyên trách về nhi đồng là B Cramer và T.B Brazelton,

cách phản ảnh cơ bản nhất là "ĐỒNG ĐIỆU và HÒA ỨNG" , cơ hồ những

ca sĩ và nhạc sĩ đang trình diễn một bản hòa tấu Mỗi người, tùy vào

giọng hát và tiếng đàn của mình, đều đóng góp phần tích cực Nhưng

không một ai hoàn toàn tự do chủ động Và không một người nào ở thế bị

động một trăm phần trăm Giữa trẻ em và người lớn, loại quan hệ đồng

điệu nầy là điều rất cơ bản trong vấn đề dạy dỗ và học tập

2.- Nhiều cách mở rộng quan hệ hai chiều

Để bắt đầu, chúng ta hãy khảo sát một ví dụ :

- Đứa con đang đưa tay lên gãi đầu

- Thấy con làm như vậy, người mẹ đề nghị : con đang ngứa chỗ nào, tới

đây mẹ gãi đầu cho

- Đứa con quay mặt nhìn chỗ khác

- Người mẹ đến trước mặt con, quì xuống ngang tầm mắt và nói : Mẹ

thích ngắm nhìn con Con của mẹ đẹp và có duyên lắm

- Đứa con mỉm cười

- Mẹ thoa đầu, vuốt ve cho con

- Đứa con lại gần sát mẹ hơn

Với những cách làm tương tự như vậy, chỉ trong chưa đầy một phút đồng

hồ, hai mẹ con đã thay phiên nhau đóng và mở rất nhiều vòng trao đổi

qua lại hai chiều Ngoài cử chỉ đầu tiên do đứa con thực hiện một cách

tình cờ, những cách trả lời tiếp theo, cùng một lúc có hai phần vụ : đóng

lại một chu kỳ trao đổi và đồng thời mở ra một chu kỳ khác

Khi kiến dựng những trao đổi như vậy, chúng ta cần tôn trọng một vài

nguyên tắc điều hướng sau đây:

- Tận dụng tối đa những sở thích hiện hành của trẻ em, trong lãnh vực

giác quan : các em muốn nhìn gì, lắng nghe hay là phát ra những âm

thanh nào, đang đưa tay đụng vào đâu…

- Thay vì áp đặt ý định hay là sáng kiến của mình, chúng ta tìm đến với

trẻ em, đi theo sáng kiến của các em

- Cho phép trẻ em dẩn khởi, chủ động hướng dẫn chúng ta càng nhiều

càng tốt

- Với trẻ em có xu thế hay xa lánh, chạy thoát, tránh tiếp xúc, chúng ta

sử dụng kỹ thuật chận đường, khuyến khích các em bộc lộ, diễn tả ý định,

ý muốn, nhu cầu của mình

Khi làm những điều ấy, chúng ta đang tìm cách tạo quan hệ trao đổi qua

lại với trẻ em Và khi cho phép các em làm chủ thể như thế, chúng ta

đang tạo điều kiện thuận lợi, cho các em học hành, phát huy bản sắc của

mình, tiếp thu những tin tức mới lạ, do môi trường sinh thái cung ứng,

nhất là trên ba bình diện Thấy, Nghe và Xúc cảm

***

Lợi dụng mỗi sáng kiến của trẻ em :

Trẻ A đang nằm bất động trong một góc phòng

Thay vì kêu em ra – và chưa hẳn em làm theo – cô giáo có thể mang đến

cho em một tấm chăn, đắp lên mình em Làm điều ấy, cô giáo hợp thức

hóa hay là gọi ra ánh sáng một ý định hay là ý muốn có lẽ chưa rõ ràng,

minh bạch, trong đầu óc của em Mang đến tấm chăn, cô giáo đã tạo

quan hệ với em, cho phép em làm điều em đã và đang làm

Tiếp theo sau, cô giáo có thể bắt đầu chơi với em, bằng cách lấy tấm

chăn trùm lên em, và hỏi :

- Cô đi tìm em A, cô không biết em A trốn ở đâu

- Nếu A lấy tay cất tấm chăn, em đã bắt đầu trả lời

- Trường hợp em vẫn nằm yên, cô giáo có thể đưa tay kéo tấm chăn và

nói : Cu cù, em A ở đây…

- Nếu A chạy đi nơi khác, cô giáo lại tiếp tục trò chơi đi tìm Khi em đi nơi

khác như vậy, đó cũng là một cách em đang trả lời

Trong lúc trao đổi như thế, chúng ta lưu tâm đến từng điệu bộ, từng phản

ứng, từng nụ cười đang diễn tả niềm vui một cách kín đáo Vừa ghi nhận

những điều ấy, chúng ta phản ảnh lập tức cho em biết những gì em đã và

đang thực hiện Với thực tập và kinh nghiệm, người giáo viên có thể biến

trường hợp nầy thành trò chơi trốn tìm hay là mèo chuột đuổi bắt nhau

***

Đến với trẻ em, nhất là khi em có những hành vi máy móc, tự động, lặp đi

lặp lại

Trẻ B có xu thế lắc lư thân mình từ sau ra trước Thay vì cấm đoán, chúng

ta có thể tìm cách tham dự, chia sẻ bằng nhiều hình thức khác nhau như :

- Vỗ tay theo nhịp điệu lắc lư,

- Cầm tay B và cùng lắc lư Sau một hồi cùng làm, chúng ta chuyển

hướng một cách kín đáo, từ mặt qua trái

- Hay là bảo B : Em có phép lắc lư Nhưng vừa lắc lư, em vừa lau nhà,

với cây chổi có cán dài nầy, cùng với cô

Mục tiêu của bao nhiêu cách làm ấy là:

- Có mặt,

- Gây ý thức, bằng cách phản ảnh,

- Cho phép làm, cùng làm… Nhưng từ từ chuyển cái làm máy móc thành

một công việc có ý hướng tạo niềm vui cho chính mình vàchia sẻ với

người khác

***

Kết hợp nhiều giác quan lại với nhau.

- Kết hợp màu sắc với các loại sinh hoạt Ví dụ màu xanh : múa động, la

hét, reo hò Màu đỏ: dừng lại, đứng im, chờ đợi Màu vàng : nhìn chung

quanh, coi chừng

- Kết hợp nhiều tin tức khác nhau về một con vật như chó, mèo và bò…

có điệu bộ, tiếng kêu và hình vẽ thế nào ?

- Hình dung, gọi tên một đồ vật ở ngoài tầm mắt, chỉ tiếp xúc bằng tay

mà thôi Chúng ta có thể làm một cái hộc lớn có nắp đậy kín, khoét một

lỗ tròn rộng vừa đủ cho bàn tay đưa vào và kéo ra Chúng ta bỏ vào trong

hộc ba vật dụng khác nhau như cây bút chì, bàn chải đánh răng và cái

muổng Trẻ em đưa tay vào tìm lấy ra đồ vật được cô giáo kêu tên Trẻ

càng tiến bộ, chúng ta càng sử dụng những đồ vật có hình thể gần giống

nhau và tăng lên dần dần số lượng của các vật được dùng Nếu trẻ em

chưa có ngôn ngữ, chúng ta sử dụng hình vẽ hay là một vật tương tự :

"Em đưa tay vào trong hộc tìm vật nầy cho cô, và lấy ra"

***

Chính khi trẻ em ước muốn hay yêu cầu một điều gì, lợi dụng cơ hội để

giúp các em học liên kết với nhau ba yếu tố như sự vật, tâm tình và hành

vi:

- Con muốn gì?

- Đưa tay chỉ cho cô con muốn uống gì bây giờ ? Đây là sữa bò Kia là

nước cam Nhìn cho kỷ và tìm cách chỉ cho cô biết ý con muốn uống gì ?

- Bây giờ cô đã biết ý con là muốn uống sữa Nhưng đổ sữa vào đâu mà

uống ? Con đi tìm cho cô đồ đổ sữa xem nào

***

Khi trao đổi với trẻ em, chúng ta cần sử dụng mọi phương tiện để diễn tả

một cách linh động : nét mặt, liếc nhìn, giọng nói, điệu bộ Nói cách

chung, chúng ta càng linh động, trẻ em càng dễ hiểu chúng ta Chúng ta

càng linh hoạt, trẻ em càng dễ chú ý

3.-Với những trẻ em có nhiều khó khăn trong lãnh vực tiếp xúc.

Mục tiêu cần thường xuyên nhắm tới là tạo mọi điều kiện thuận lợi, để

những trẻ em khó tiếp xúc có thể đáp ứng hay là bộc lộ ý định của mình

***

Sáng tạo trò chơi CHẬN ĐƯỜNG

- Cố ý không hiểu, để các em tìm mọi cách trình bày, nhất là khi chúng ta

Ví dụ trẻ em đang chơi đánh đu Chúng ta giả vờ làm cánh chim bay đến

bên cạnh: « Làm ơn cho phép chim sơn ca nầy cùng đánh đu với bạn »

Nếu em từ chối, xô đẩy, chúng ta cự nự Nếu em bằng lòng, chúng ta

cùng chơi một lúc, rồi bảo em : « Ô, nhanh quá Dừng lại thôi Cô sợ

lắm » Chính khi trẻ em từ chối một cách cố tình, các em đã diễn tả ý định

của mình

Trường hợp trẻ em muốn tránh xa chúng ta, chạy từ nơi nầy qua nơi khác,

chúng ta giăng hai tay chạy đuổi bắt, miệng làm tiếng mèo kêu " meo

meo" Khi em dừng lại, chúng ta đưa hai tay đóng khung em lại, và nói :

"Mèo này bắt được chú chuột rồi" Nếu em vùng vẫy và chạy thoát,

chúng ta khen em: "Chú chuột nầy bé mà mạnh quá"

Với hai cách làm trên đây, chúng ta đã tạo điều kiện cho trẻ em đóng và

mở nhiều vòng trao đổi với chúng ta Chúng ta cũng có thể dùng tấm

khăn lớn, đến gần, trùm lên đầu em và chờ em cất đi Sau đó, cho phép

em trùm đầu chúng ta

***

Cho phép trẻ em tháo ra, lật đổ, gây tiếng động…

Có nhiều trẻ em có những khó khăn trong lãnh vực vận động, di chuyển…

chúng ta mang lại gần những trò chơi kết ráp và cho phép các em tháo

tung ra thành từng mãnh những gì chúng ta đã kết ráp Cũng vậy, chúng

ta dùng chất « mút » nhẹ làm ra nhiều tảng gạch lớn, có bọc vải lại Sau

khi cùng trẻ em xây lên một bức tường cao, chúng ta cho phép trẻ em lật

đổ Để kết thúc những trò chơi loại nầy, chúng ta yêu cầu trẻ em đi thu

lượm và xếp đặt lại một chỗ với nhau, hay là xây cất lên một bức tường

khác Nói cách chung, chúng ta tập cho trẻ em để lại một quang cảnh có

thứ tự, trước khi ra đi làm việc khác

Trong tinh thần và ý hướng nầy, tất cả những điều trẻ em có khả năng

làm và thích làm, đều được chúng ta khai thác, tận dụng, nhằm giúp các

em trở nên chủ động Tuy nhiên, khi cho phép làm như vậy, chúng ta cần

lưu tâm đến mục tiêu của giáo dục và dạy dỗ là XÃ HỘI HÓA hành vi của

trẻ em, bằng cách từ từ đưa vào một số điều kiện học tập như : Làm với

ai, làm ở đâu, làm thế nào, làm theo phiên của mình, bắt chước làm như

người lớn, theo mẫu vừa mới được trình bày cho các em

***

Khuyến khích diễn tả bộc lộ mọi loại tình cảm và xúc động :

Trong chương trình học hành hằng ngày, ấn định và tổ chức giờ sinh hoạt

dành cho đời sống xúc động và tình cảm

Cho phép trẻ em diễn tả dễ dàng những xúc động sau đây :

- Thích được gần gũi, bồng bế,

- Có quyền từ chối, tức giận, bày tỏ ý thích,

- Cười, vẫy tay, nhảy nhót để bộc lộ niềm vui,

- Diễn tả bằng ngôn ngữ lòng ghen tức, khi người lớn âu yếm, săn sóc một

con búp-bê, hay một em khác

- Không cho chúng ta lại gần hay là bỏ chạy, nhằm khẳng quyết ý thích tự

lập

Một cách đặc biệt, khuyến khích, tạo điều kiện cho trẻ em bộc lộ những

tâm tình đang còn bị dồn nén, cấm đoán hay là còn thiếu vắng trong các

sinh hoạt hằng ngày của các em :

- Làm trò hề, chọc cười kẻ khác,

- Tổ chức trò chơi trốn tìm, hay là giấu trò chơi và bảo trẻ em đi tìm Với

trẻ em còn nhỏ, có cấp độ phát triển còn yếu, chúng ta đi giấu vật dụng

trước mắt theo dõi của các em Đồng thời, chúng ta đưa mắt quan sát trẻ

em nào biết nhìn theo, lưu ý, ghi nhận…

- Khi trẻ em tức giận, bất bình, thay vì an ủi, dàn hòa, giải quyết những

tranh chấp, xung đột chúng ta hãy lợi dụng cơ hội, để giúp các em trình

bày ý kiến, diễn tả ý muốn, ngoại hiện ước vọng của mình

- Khi trẻ em buồn khóc, chúng ta lại gần, có mặt, lắng nghe Tuy nhiên,

không tìm cách an ủi, thoa dịu một cách bồn chồn, vội vã Chúng ta chỉ

chia sẻ nỗi buồn, phản ảnh, cho phép bộc lộ Khuyến khích trẻ em tự giải

quyết, theo mức độ hiện tại của các em

4- Cử chỉ, điệu bộ dọn đường cho ngôn ngữ xuất hiện :

Để diễn tả tâm tình, ước muốn, ý định, nhu cầu… trẻ em bắt đầu sử dụng

cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, liếc nhìn, tiếng khóc, trước khi có khả năng trình

bày bằng ngôn ngữ

Nói cách chung, để phát huy khả năng dùng phương tiện gián tiếp, hình

tượng và trừu tượng, trẻ em phải đi qua giai đoạn bộc lộ một cách cụ thể,

trực tiếp những ý hướng và sở thích của mình

Nhiều trẻ tự bế đã có thể dùng ngôn ngữ Nhưng ngôn ngữ của các em

không phải là phương tiện trao đổi, diễn tả, tiếp xúc Một trẻ em, có trình

độ phát triển bình thường, đã biết đưa ngón tay chỉ điều mình mong

muốn, sau một tuổi và trước hai tuổi Trẻ ô-ti-xơm chưa có hay chưa biết

dùng phương tiện nầy, để trao đổi với mẹ và các người lớn khác, lúc lên

3-4 tuổi Cho nên, khi nói, các em chỉ lặp lại, không diễn tả, trình bày ý

định và sở thích Một số các em biết phát âm, nhưng chỉ phát âm cách

may rủi, có khi đúng, có khi sai Điều được phát âm không thích ứng với

hoàn cảnh hiện tại

Để trẻ em có thể sử dụng ngôn ngữ một cách thích ứng, tại lớp đặc biệt,

người giáo viên cần tận dụng mọi hoàn cảnh cụ thể, nhằm khuyến khích,

giúp đỡ các em diễn tả, trình bày ý nguyện của mình Trước khi ăn, uống,

chơi, người giáo viên trình bày hai hoặc ba chọn lựa khác nhau và kiên

nhẩn chờ đợi cho đến khi trẻ em làm bất cứ một dấu hiệu gì bày tỏ ý kiến

của mình Trước khi trẻ em chạy ra ngoài, chúng ta chận đường hỏi em :

Em muốn ra ngoài để làm gì ?

Bao lâu người giáo viên chưa ý thức về tầm quan trọng của những điều

cần học và cần dạy nầy, họ còn chưa hiểu trẻ chậm phát triển cần học gì,

và chúng ta cần dạy gì, dạy thế nào, dạy vì mục đích gì…Một khi đã biết

dùng tay, chân, điệu bộ, liếc nhìn, nét mặt… để diễn tả, trao đổi, trẻ em

có thể sử dụng ngôn ngữ, với mục đích trình bày, thông đạt những gì

đang có mặt trong nội tâm, như nhu cầu, ước muốn Với cách HỌC NÓI có

tiến trình và thứ tự nầy, lời nói mới trở thành DỤNG CỤ TRAO ĐỔI hữu

hiệu

5-Lưu tâm đến vấn đề riêng biệt của mỗi trẻ em :

5.1.- Trẻ em loạn thính :

Nhiều trẻ em có khả năng thu nhận âm thanh, nhưng không hiểu ý nghĩa

của âm thanh Rối loạn nầy nằm ở khâu thuyên giải, nghĩa hiểu được ý

nghĩa của lời nói Rối loạn nầy trực thuộc đời sống nội tâm Cũng như

trong vấn đề ĐỒNG CẢM, nhiều trẻ em thấy mặt mẹ, nhưng không đọc

được ý nghĩa vui buồn, tức giận, sợ hải… trên nét mặt hay liếc nhìn của

mẹ Ghi nhận âm thanh hay ghi nhận hình ảnh, đó là vai trò của các giác

quan, khi tiếp xúc với các sự vật cụ thể và khách quan bên ngoài Thuyên

giải, trái lại, đó là một trong những phần vụ của nội tâm, khi trẻ em hiểu

được giọng nói của mẹ khác với những âm thanh khác Cũng nhờ khả

năng thuyên giải, các em biết phân biệt nhiều ý nghĩa trong cùng một

giọng nói của mẹ : giọng la rầy, giọng lo sợ, giọng an ủi dỗ dành

Để giúp đỡ loại trẻ em loạn thính, chúng ta cần kết hợp âm thanh và hình

ảnh lại với nhau Khi nói, chúng ta cần dùng thêm nhiều cử chỉ, dấu hiệu,

điệu bộ

Và khi tiếp xúc trao đổi với các em, chúng ta cần ghi nhận những điểm

thiết yếu sau đây :

- Tìm hiểu ý định và ý muốn của các em, nhờ vào những dấu hiệu rất kín

đáo và tế vi như nụ cười, nét mặt, cử chỉ

- Khuyến khích các em khám phá, mạo hiểm, dám làm

- Vừa nói vừa dùng điệu bộ rõ ràng

- Điệu bộ, cử chỉ là chính Lời nói chỉ đi kèm theo Khi trẻ em đã có nhiều

tiến bộ trong ý hướng tiếp xúc và trao đổi, bấy giờ chúng ta mới thử

nghiệm vấn đề sử dụng lời nói, không có điệu bộ đi kèm theo

- Ở trường cũng như ở nhà, cha mẹ và giáo viên cần thống nhất một số

dấu hiệu về những nhu cầu cơ bản, trong cuộc sống hằng ngày

- Tận dụng những hình ảnh, để làm nhịp cầu trao đổi Sáng tạo một tập

hình làm con thoi liên lạc giữa gia đình và trường học Dựa vào đó, trẻ em

có thể kể lại cho giáo viên những gì các em đã làm ở nhà, hay là kể lại

cho cha mẹ về chương trình sinh hoạt ở lớp học

- Khi tiếp xúc, cần dùng nhiều cử chỉ âu yếm, thân mật, để bù trừ những

thiếu sót trong địa hạt âm thanh, về mặt bộc lộ tâm tình

- Nói cách chung, cần tạo ra nhiều vòng tròn tiếp xúc Cách làm nầy sẽ

mang lại nhiều thuận lợi, cho phép ngôn ngữ từ từ xuất hiện, một cách tự

nhiên, theo những giai đoạn phát triển của trẻ em

***

5.2.- Trẻ em loạn thị :

Loại trẻ em nầy không có hình ảnh rõ rệt về sự vật và khung gian xa gần

Nhiều hình ảnh không ăn khớp với nhau Cho nên, các em thường có cảm

giác xa lạ, không nhận ra được mình đang ở đâu Trong khi bị lạc đường,

nếu chúng ta nghe được tiếng người quen thuộc gọi, chúng ta sẽ an tâm

Cũng vậy, trẻ em nầy cần nghe chúng ta hướng dẫn từ xa Nhờ cách làm

nầy, chúng ta sẽ giúp trẻ em có những sơ đồ tâm lý, những loại bản đồ

đơn giản, rõ ràng ở bên trong nội tâm Và khi bị rối loạn về hình ảnh, các

em sẽ biết lắng nghe « lời chỉ dẫn », ở bên trong nội tâm Đó cũng là

những tấm bản đồ bằng âm thanh

***

5.3.-Trẻ em có nhiều khó khăn trong vấn đề vận động (diện bại

não):

Bị hạn chế trong vấn đề vận động, như quay đầu về phía tiếng động, đưa

mắt theo dõi những cử điệu hay là những bước di chuyển của mẹ, loại trẻ

em nầy không thể kiến dựng một cách dễ dàng hình ảnh toàn diện, có ba

chiều kích ( cao, dài và rộng ), về các sự vật Các em không thể thu lượm

nhiều tin tức hoặc dữ kiện từ nhiều vị trí khác nhau, như từ trên, từ dưới,

từ trước, từ sau

Một trở ngại lớn lao thứ hai, rất khó khắc phục, cho loại trẻ em nầy, là vấn

đề trao đổi, diễn tả những ý định và ước muốn của mình Chẳng hạn,

muốn được mẹ bồng, những trẻ em nầy cần mất nhiều thì giờ, để thực

hiện cử động « giăng tay về phía » mẹ Khi các em đạt được kết quả

mong muốn, bà mẹ đã đi nơi khác, hay là ngoảnh nhìn nơi khác, không

còn có mặt, để ghi nhận ý hướng và đáp ứng nguyện vọng của đứa con

Thêm vào đó, vì cử điệu thiếu tính thích ứng, mềm dẽo và chính xác,

người đối diện có thể hiểu lầm, thuyên giải lệch lạc ý định của trẻ em

trẻ em lại vụng về, va chạm mạnh vào mắt hay là lỗ mũi… Cho nên,

người cha lại ngộ nhận : Đứa con không thích mình Nó ghét mình…Dần

dần, người cha không còn có mặt và tiếp xúc với con

Để giúp đỡ những trẻ em nầy có cơ hội và điều kiện diễn tả mình, cha mẹ

hay người giáo viên cần vận dụng tối đa khả năng đồng hóa, đồng cảm

với các em Đặt mình vào vị trí của các em và sáng tạo những cách làm

chính yếu sau đây:

- Liệt kê một số cử điệu dễ dàng, đơn sơ mà trẻ em đã thực thi mỗi ngày

Cùng với trẻ em, chúng ta khoác vào đó một ý nghĩa ổn định và rồi chia

sẻ, thông báo cho mọi người có quan hệ với trẻ em, để họ cùng sử dụng

như chúng ta.Ví dụ : "Mỗi lần con cười như con đang làm, mẹ hiểu là con

thích, con bằng lòng Khi con nhìn xuống như vậy, mẹ hiểu là con không

muốn" Và từng ba tháng, cha mẹ và giáo viên gặp nhau, cập nhật hóa

những điểm qui ước nền tảng ấy Thêm vào những cách làm mới Hủy bỏ

những gì không còn giá trị

- Sau khi đã có những ước định cơ bản như vậy, tạo nhiều cơ hội trong

ngày, để trẻ em chọn lựa, sử dụng cách làm của mình Ví du : "Khi con

BẰNG LÒNG, con làm thế nào cho mẹ biết? Và khi con không muốn, con

diễn tả làm sao?" Chúng ta có thể từ từ sử dụng những hình vẽ, để trẻ em

đưa tay cầm lấy hay là chỉ cho chúng ta hay biết điều mà các em ước

muốn, chọn lựa Nếu chưa chỉ được, các em cần đặt bàn tay lên tấm hình

- Khi trẻ em sử dụng những qui ước, để trao đổi, diễn tả, chúng ta cần trả

lời tức khắc, để cho các em hiểu rằng "việc các em làm có kết quả thực

sự" Nói cách khác, các em sẽ phát huy ý thức mình là nguyên nhân có

thể tạo ra kết quả Lòng tự tin sẽ xuất hiện Và càng tự tin, trẻ em sẽ dám

trao đổi, diễn tả, trình bày ý định của mình

- Một cách đặc biệt, trong lãnh vực xúc động và tình cảm, quan sát và liệt

kê những cử điệu diễn tả những xúc động chính yếu như buồn, sợ, lo, tức,

vui sướng, bằng lòng…Và khi trẻ em làm những cử điệu ấy, chúng ta dùng

ngôn ngữ, để phản ảnh lập tức tâm trạng củ