HOC THUYET AM DUONG

Không phải là vật chất – không gian cụ thểLà thuộc tính của mọi sự vật – hiện tượng Đối lập – Mâu thuẫn – Thống nhất Âm – Dương là gì…??. HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNGNhận thức của người xưa về sự

HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG

BS Nguyễn Thùy Dung

2 Hiểu và phân tích được các quy luật cơ bản trong học thuyết Âm Dương

2 Hiểu và phân tích được các quy luật cơ bản trong học thuyết Âm Dương

3 Trình bày được những ứng dụng của học thuyết Âm Dương.

4 Vận dụng được học thuyết Âm Dương vào việc chẩn đoán, điều trị và cuộc sống.

Không phải là vật chất – không gian cụ thể

Là thuộc tính của mọi sự vật – hiện tượng

Đối lập – Mâu thuẫn – Thống nhất

Âm – Dương là gì…??

I ĐỊNH NGHĨA

n Trê

Nước Nước Lửa Lửa

HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG

Nhận thức của người xưa về sự biến hóa của sự vật

Một lý luận duy vật tự phát

Một phép biện chứng thô sơ khởi đầu trở thành một môn cơ bản của y học

I ĐỊNH NGHĨA

Bất kỳ sự vật nào cũng đều tồn tại hai mặt Âm Dương đối lập và thống nhất với nhau

Tác động lẫn nhau - vận động không ngừng – là nguồn gốc của sự sinh trưởng, biến

hóa và tiêu vong của sự vật.

Tác động lẫn nhau - vận động không ngừng – là nguồn gốc của sự sinh trưởng, biến

hóa và tiêu vong của sự vật.

II CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN

Âm dương

tiêu trưởng

ĐỐI LẬP

Là sự mâu thuẫn, chế ước và đấu tranh giữa 2 mặt âm dương

 Có đồng hóa mới có dị hóa.

Không có quá trình dị hóa => quá trình đồng hóa không thể tiếp tục.

 Có số âm => mới có số dương.

 Hưng phấn và ức chế đều là quá trình tích cực của hoạt động vỏ não.

II CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN

HỖ CĂN “Cô âm thì không sinh.

Độc dương thì không trưởng.

Không có âm thì dương không có nguồn mà sinh.

Không có dương thì âm không có gì mà hóa.”

 Mọi sự hóa sinh xuất hiện đều do khí âm dương giao nhau Muốn có

giao nhau phải có hỗ căn.

ÂM DƯƠNG

Dương ở bên ngoài là để cho Âm sử dụng”

 Nói cách khác:

Âm: thể hoặc chất

Dương: dụng hoặc chức năng

II CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN

ÂM DƯƠNG

TIÊU TRƯỞNG

- Quá trình tiêu trưởng nói lên sự vận động không ngừng, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa hai mặt âm dương.

Ví dụ: Khí hậu 4 mùa luôn thay đổi:

 Nóng => lạnh: quá trình Dương tiêu Âm trưởng.

 Lạnh => nóng: quá trình Âm tiêu Dương trưởng

 Do đó có khí hậu 4 mùa là: mát, lạnh, nóng, ấm.

 biểu thị khí hậu 4 mùa:

Xuân – Hạ - Thu – Đông

- Tiêu là sự mất đi, trưởng là sự phát triển.

ÂM DƯƠNG

chuyển hóa sang nhau:

Dương cực sinh âm

Âm cực sinh dương

Hàn cực sinh nhiệt

Nhiệt cực sinh hàn

II CÁC QUY LUẬT CƠ BẢN

ÂM DƯƠNG

BÌNH HÀNH - Tuy đối lập, vận động không ngừng, nhưng luôn lập lại được thế cân bằng giữa hai mặt.

- Sự mất thăng bằng giữa 2 mặt âm dương

 phát sinh ra bênh tật trong cơ thể

Sự tương đối và tuyệt đối của 2 mặt Âm Dương

Trong Âm có Dương Trong Dương có Âm

Trong Âm có Dương Trong Dương có Âm

Bản chất và hiện tượng III MỘT SỐ PHẠM TRÙ

TUYỆT ĐỐI CỦA

ÂM DƯƠNG

Hàn (âm) =><= Nhiệt (dương) Lương (âm) =><= Ôn (dương)

Sốt – Nhiệt (dương) Sốt cao (lý) => thuốc Hàn Sốt thấp (biểu) => thuốc Mát (lương)

trong điều kiện cụ thể nào đó thì có tính tương đối.

TRONG ÂM CÓ

DƯƠNG

TRONG DƯƠNG

CÓ ÂM

BẢN CHẤT HIỆN

TƯỢNG

Bản chất thường đi đôi với hiện tượng

 khi chữa bệnh phải chữa vào bản chất

Bản chất không đi đôi với hiện tượng

 “sự thật giả” – chân giả

 Cần phải xác định đúng bản chất để điều trị đúng nguyên nhân

III MỘT SỐ PHẠM TRÙ

o Vòng tròn lớn là Thái cực

o Nửa trắng là Thái Dương, nửa đen là Thái Âm

o Chấm đen ở phần trắng là Thiếu Âm, chấm trắng ở

phần đen là Thiếu Dương

V ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC

DƯƠNG ÂM

Mặt trong chi

Tỳ Can Thận

Cơ năng Vật chất

Âm khí và Dương khí cơ thể phụ thuộc vào thiên nhiên

 sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất vào thời điểm giao mùa

Sinh lý

cơ thể ??

o Mùa xuân: Dương khí bắt đầu hội tụ và tăng lên

o Mùa hè: Dương khí ở mức cực đại và âm khí yếu

o Mùa thu: âm khí trong trời đất và trong cơ thể con người bắt đầu lên cao dần, dương khí

thấp dần

o Mùa đông: âm khí ở mức cực đại và dương khí ở cực tiểu

V ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC

Một trong hai tác động trên mạnh hoặc suy kém khác thường

 mất trạng thái quân bình Âm dương

 tình trạng bệnh lý: thiên suy - thiên thắng

THIÊN THẮNG THIÊN SUY

Mạch nhanh Mạch trầm Hưng phấn TK giảm Ức chế TK

giảm Khát nước Chân tay lạnh

Nước tiểu đỏ Nước tiểu trong

Đại tiện táo Tiêu chảy

HÀN HÀN CỰC SINH NHIỆT

QUÁ TRÌNH PHÁT SINH BỆNH

“Dương thắng tắc âm bệnh”

Sốt cao kéo dài sẽ gây mất

“Âm thắng tắc dương bệnh”

Ỉa chảy nôn kéo dài

=>mất nước điện giải

=>nhiễm độc TK

=>sốt cao co giật.

Ỉa chảy nôn kéo dài

=>mất nước điện giải

=>nhiễm độc TK

=>sốt cao co giật.

VỊ TRÍ BIỂU HIỆN CỦA BỆNH

Bệnh lý biểu hiện ở các vị trí khác nhau của cơ thể

Phần dương (biểu) bị nhiệt Phần âm (lý) bị hàn Dương khí ở ngoài giảm sút Âm kém => dương hỏa thịnh

 phù hợp với thay đổi về Âm - Dương trong bốn mùa tự nhiên

Giảm tác dụng phụ(Tính háo, tính nhiệt,tính độc )

Làm thay đổi tính vị của thuốc

Cam thảo trích mật

ong

GIẢM TÍNH ÂM

Sinh địa nấu sa nhân

Sinh địa nấu gừng,

KẾT LUẬN

o Âm – Dương là một cặp phạm trù của triết học cổ đại

o Học thuyết Âm – Dương là một bộ phận trọng yếu trong hệ thống lý luận của YHCT, là phương pháp luận xuyên suốt trong các lĩnh vực của YHCT

o Vận dụng pháp phân loại của Âm – Dương làm phương pháp căn bản để phân loại các sự vật và hiện tượng của cơ thể, để nói rõ quy luật căn bản về khởi nguồn của sự sống và bản chất của con người, sinh lý và bệnh lý của cơ thể, chẩn đoán và dự phòng bệnh tật

A Âm dương đối lập

B Âm dương sinh ra

C Âm dương mất đi

D Âm dương vừa sinh ra vừa mất đi

E Âm dương luôn tồn tại

2 Một phạm trù của học thuyết âm dương là:

A Luôn cân bằng hai mặt âm dương

B Luôn chuyển hóa hai mặt âm dương

C Trong âm có dương và trong dương có âm

D Âm dương luôn đi đôi với nhau

E Âm dương luôn tách rời nhau

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

3 Theo YHCT phần nào sau đây trong cơ thể thuộc về âm:

4 Theo YHCT, phần nào sau đây trong cơ thể thuộc về Dương:

6 Sự vận động của âm dương có tính giai đoạn, tới một lúc nào đó sẽ chuyển hóa sang nhau gọi là :

A Dương cực sinh âm

B Âm cực sinh hàn

C Hàn cực sinh âm

D Nhiệt cực sinh dương

E Dương cực sinh dương

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

7 Bệnh truyền nhiễm gây sốt cao (chân nhiệt) gây nhiễm độc trụy mạch ngoại biên, làm chân tay

lạnh, người lạnh ra mồ hôi (giả hàn), để điều trị cần dùng thuốc có tính:

8 Bệnh ỉa chảy do lạnh (chân hàn) gây mất nước, rối loạn điện giải, dẫn đến sốt cao co giật (giả nhiệt), để điều trị cần dùng thuốc có tính:

10 Trong thiên nhiên, khái niệm nào sau đây thuộc về Dương :