VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH (trích Thượng Kinh Ký Sự Lê Hữu Trác ) I.TÌM HIỂU CHUNG 1.Tác giả: Lê Hữu Trác: ( Xem Sgk) 2. Tác phẩm “ Thượng kinh ký sự: ( 1782) Là quyển cuối cùng trong bộ Hải thượng y tông tâm lĩnh , đánh dấu sự phát triển của văn học ( Văn xuôi tiếng Việt, thể ký). Nội dung: tác phẩm ghi nhận những điều mắt thấy tai nghe khi tác giả được mời vào kinh chữa bệnh cho Thế tử Cán cho tới khi ông về lại Hương Sơn .. 3.Vị trí đoạn trích: Đoạn trích ghi lại thời điểm: Sau khi ông vào kinh, đang tá túc tại nhà Quận Huy Hoàng Đình Bảo thì ông được mời vào phủ chúa Trịnh để xem bệnh cho Thế tử Cán. Đây là lần đầu tiên ông bước chân vào chốn thâm nghiêm này. II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: 1) Quang cảnh, cung cách sinh hoạt trong phủ Chúa a) Quang cảnh trong phủ chúa Cực kỳ lộng lẫy, tráng lệ, không đâu sánh bằng: Cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm Những “ đại đường”, “Quyển bồng” với kiệu son võng điều, đồ nghi trượng sơn son thếp vàng Nội cung qua năm sáu lần trướng gấm với những trướng gấm, màn là, sập vàng, ghế rồng, đèn sáng lấp lánh, hương hoa ngào ngạt… ( màu sắc, đường nét, hương sắc của vườn cây, lầu son gác tía, mân vàng chén bạc, sơn hào hải vị…) • Tác giả là con quan, đã từng nhiều lần vào tử cấm thành mà vẫn ngỡ ngàng trước quang cảnh nơi phủ chúa… b) Cung cách sinh hoạt Cách nói năng: + Trịnh Sâm thì dùng từ thánh chỉ(4 lần), thánh thượng(3 lần) +Trịnh Cán thì:Thánh thể(1lần) + Các chức sắc trong phủ: Quan chánh đường, các vị lương y, của sáu cung ba viện, kẻ truyền tinđông đảo nhộn nhịp. + Phủ chúa ra vào phải có thẻ; lương y khám bệnh cũng phải lạy bốn lạy , xin phép mới được cởi áo thế tử… + Xung quanh chúa là các cung tần phi nữ, trướng rủ màn che, → Thâm cung như âm cung, quyền uy tột đỉnh và xa hoa , trụy lạc c)Thái độ của tác giả đối với cuộc sống nơi phủ chúa _Tác giả dửng dưng trước những những quyến rũ vật chất,cảnh sống xa hoa bởi nó được xây bằng xương máu của nhân dân… + Không đồng tình với cuộc sống quá no đủ phè phỡn tiện nghi nhưng thiếu khí trời và không khíi tự do… → Qua cách nói mỉa mai châm biếm của tác giả, ta thấy : Sự lộng quyền của nhà chúa với quyền uy tối thượng và nếp sống hưởng thụ cực kỳ xa hoa của chúa Trịnh cùng gia đình; sự thật bù nhìn của vua Lê khi ấy… 2) Thế tử Cán và thái độ con người Lê Hữu Trác: a) Thế tử Cán: Nơi thế tử ngự là nơi thâm nghiêm tối tăm ; bao quanh là vật dụng gấm vóc, lụa là vàng ngọc… + Người đông nhưng im lặng, thiếu sinh khí. + Không khí lạnh lẽo tù túng + Hình hài : tinh khí khô hết, mặt khô, rốn lồi to, gân xanh, chântay gầy gò, …nguyên khí đã hao mòn, thương tổn quá mức…mạch bị tế sác…âm dương đều bị tổn hại.” → Cuộc sống vật chất đầy đủ giàu sang nhưng phẩm chất tinh thần, ý chí nghị lực trống rỗng.Đó cũng chính là hình ảnh suy yếu muc6 ruỗng của tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh Những năm cuối TK XVIII. b) Thái độ, con người Lê Hữu Trác: +Tác giả là một thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng và dạn dày kinh nghiệm… + Bên cạnh tài năng, ông còn là một thầy thuốc có lương tâm và đức độ… → Đoạn trích cho ta thấy phẩm chất cao quý: Khinh thường danh lợi, quyền quý, yêu thích cuộc sống tự do thanh đạm chốn quê nhà. 3) Nét đặc sắc trong bút pháp của tác giả: +Cách quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh tả người sinh động, không bỏ sót chi tiết nhỏ nào tạo nên cái thần của cảnh và việc. +Cách kể diễn biến câu chuyện và sự việc khéo léo,lôi cuốn người đọc. Giá trị hiện thực sâu sắc III . Kết luận : • Với lối viết theo thể ký, ghi chép lại những người thật việc thật, đoạn trích Vào phủ chúa trịnh giúp cho ta có được một tài liệu quý vào thời vua Lê chúa ,Trịnh mà cho tới naytoàn bộ di tích này hầu như đã biến mất. • Qua cách miêu tả người tả cảnh rất khách quan, tác giả đã ngẩm phê phán kín đáo cảnh giàu sang xa hoa quyền uy ghê gớm của chúa Trịnhđồng thời thể hiện tâm hồn cao thượng, khát khao cuộc sống tự do không màng danh lợi của vị danh y Hải Thượng Lãn Ông.
Trang 1TÌM HI U TÁC PH M VÀO PH CHÚA TR NHỂ Ẩ Ủ Ị
(trích Thượng Kinh Ký S Lê H u Trác )ự ữ
I.TÌM HI U CHUNGỂ
1.Tác gi : Lê H u Trác: ( Xem Sgk)ả ữ
2. Tác ph m “ Thẩ ượng kinh ký s : ( 1782) Là quy n cu i cùng trong b H i thự ể ố ộ ả ượng y tông tâm lĩnh , đánh d u s ấ ự phát tri n c a văn h c ( Văn xuôi ti ng Vi t, th ký). N i dung: tác ph m ghi nh n nh ng đi u m t th y tai nghe khi ể ủ ọ ế ệ ể ộ ẩ ậ ữ ề ắ ấ tác gi đả ược m i vào kinh ch a b nh cho Th t Cán cho t i khi ông v l i Hờ ữ ệ ế ử ớ ề ạ ương S n ơ
3.V trí đo n trích: Đo n trích ghi l i th i đi m: Sau khi ông vào kinh, đang tá túc t i nhà Qu n Huy Hoàng Đình B o ị ạ ạ ạ ờ ể ạ ậ ả thì ông được m i vào ph chúa Tr nh đ xem b nh cho Th t Cán. Đây là l n đ u tiên ông bờ ủ ị ể ệ ế ử ầ ầ ước chân vào ch n ố thâm nghiêm này
II.Đ C HI U VĂN B N:Ọ Ể Ả
1) Quang c nh, cung cách sinh ho t trong ph Chúaả ạ ủ
a) Quang c nh trong ph chúaả ủ
C c k l ng l y, tráng l , không đâu sánh b ng:ự ỳ ộ ẫ ệ ằ
Cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th mố ắ
Nh ng “ đ i đữ ạ ường”, “Quy n b ng” v i ki u son võng đi u, đ nghi trể ồ ớ ệ ề ồ ượng s n son th p vàngơ ế
N i cung qua năm sáu l n trộ ầ ướng g m v i nh ng trấ ớ ữ ướng g m, màn là, s p vàng, gh r ng, đèn sáng l p lánh, ấ ậ ế ồ ấ
hương hoa ngào ng t…ạ
( màu s c, đắ ường nét, hương s c c a vắ ủ ườn cây, l u son gác tía, mân vàng chén b c, s n hào h i v …)ầ ạ ơ ả ị
• Tác gi là con quan, đã t ng nhi u l n vào t c m thành mà v n ng ngàng trả ừ ề ầ ử ấ ẫ ỡ ước quang c nh n i ph chúa…ả ơ ủ b) Cung cách sinh ho tạ
Cách nói năng:
+ Tr nh Sâm thì dùng t thánh ch (4 l n), thánh thị ừ ỉ ầ ượng(3 l n)ầ
+Tr nh Cán thì:Thánh th (1l n)ị ể ầ
+ Các ch c s c trong ph : Quan chánh đứ ắ ủ ường, các v lị ương y, c a sáu cung ba vi n, k truy n tinđông đ o nh n ủ ệ ẻ ề ả ộ
nh p.ị
+ Ph chúa ra vào ph i có th ; lủ ả ẻ ương y khám b nh cũng ph i l y b n l y , xin phép m i đệ ả ạ ố ạ ớ ược c i áo th t …ở ế ử + Xung quanh chúa là các cung t n phi n , trầ ữ ướng r màn che,ủ
Thâm cung nh âm cung, quy n uy t t đ nh và xa hoa , tr y l c
c)Thái đ c a tác gi đ i v i cu c s ng n i ph chúaộ ủ ả ố ớ ộ ố ơ ủ
_Tác gi d ng d ng trả ử ư ước nh ng nh ng quy n rũ v t ch t,c nh s ng xa hoa b i nó đữ ữ ế ậ ấ ả ố ở ược xây b ng xằ ương máu c a ủ nhân dân…
+ Không đ ng tình v i cu c s ng quá no đ phè ph n ti n nghi nh ng thi u khí tr i và không khíi t do…ồ ớ ộ ố ủ ỡ ệ ư ế ờ ự
Qua cách nói m a mai châm bi m c a tác gi , ta th y : S l ng quy n c a nhà chúa v i quy n uy t i th ng và
n p s ng hế ố ưởng th c c k xa hoa c a chúa Tr nh cùng gia đình; s th t bù nhìn c a vua Lê khi y…ụ ự ỳ ủ ị ự ậ ủ ấ
2) Th t Cán và thái đ con ngế ử ộ ười Lê H u Trác:ữ
a) Th t Cán:ế ử
N i th t ng là n i thâm nghiêm t i tăm ; bao quanh là v t d ng g m vóc, l a là vàng ng c…ơ ế ử ự ơ ố ậ ụ ấ ụ ọ
+ Người đông nh ng im l ng, thi u sinh khí.ư ặ ế
+ Không khí l nh l o tù túngạ ẽ
+ Hình hài : tinh khí khô h t, m t khô, r n l i to, gân xanh, chântay g y gò, …nguyên khí đã hao mòn, thế ặ ố ồ ầ ương t n ổ quá m c…m ch b t sác…âm dứ ạ ị ế ương đ u b t n h i.”ề ị ổ ạ
ngh l c tr ng r ng.Đó cũng chính là hình nh suy y u muc6 ru ng c a t p đoàn phong ki n Lê – Tr nh Nh ng năm ị ự ố ỗ ả ế ỗ ủ ậ ế ị ữ
cu i TK XVIII.ố Cu c s ng v t ch t đ y đ giàu sang nh ng ph m ch t tinh th n, ý chí→ ộ ố ậ ấ ầ ủ ư ẩ ấ ầ
b) Thái đ , con ngộ ười Lê H u Trác:ữ
+Tác gi là m t th y thu c gi i, có ki n th c sâu r ng và d n dày kinh nghi m…ả ộ ầ ố ỏ ế ứ ộ ạ ệ
+ Bên c nh tài năng, ông còn là m t th y thu c có lạ ộ ầ ố ương tâm và đ c đ …ứ ộ
Đo n trích cho ta th y ph m ch t cao quý: Khinh th ng danh l i, quy n quý, yêu thích cu c s ng t do thanh
đ m ch n quê nhà.ạ ố
3) Nét đ c s c trong bút pháp c a tác gi :ặ ắ ủ ả
+Cách quan sát t m , ghi chép trung th c, t c nh t ngỉ ỉ ự ả ả ả ười sinh đ ng, không b sót chi ti t nh nào t o nên cái th n ộ ỏ ế ỏ ạ ầ
c a c nh và vi c.ủ ả ệ
+Cách k di n bi n câu chuy n và s vi c khéo léo,lôi cu n ngể ễ ế ệ ự ệ ố ườ ọi đ c
Giá tr hi n th c sâu s cị ệ ự ắ
III . K t lu n :ế ậ
• V i l i vi t theo th ký, ghi chép l i nh ng ngớ ố ế ể ạ ữ ười th t vi c th t, đo n trích Vào ph chúa tr nh giúp cho ta có đậ ệ ậ ạ ủ ị ược
Trang 2m t tài li u quý vào th i vua Lê chúa ,Tr nh mà cho t i naytoàn b di tích này h u nh đã bi n m t.ộ ệ ờ ị ớ ộ ầ ư ế ấ
• Qua cách miêu t ngả ườ ả ải t c nh r t khách quan, tác gi đã ng m phê phán kín đáo c nh giàu sang xa hoa quy n ấ ả ẩ ả ề
uy ghê g m c a chúa Tr nhđ ng th i th hi n tâm h n cao thớ ủ ị ồ ờ ể ệ ồ ượng, khát khao cu c s ng t do không màng danh l i ộ ố ự ợ
c a v danh y H i Thủ ị ả ượng Lãn Ông