Như vậy, yêu cầu đặt ra ở đây là làm sao đánh thức được lòng hamthích học văn của mỗi em học sinh trong từng tiết học hay ít ra cũng giúp các em chú tâm, không thờ ơ và sao nhãng đối với
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Xuất phát từ thực tiễn đổi mới chương trình sách giáo khoa, phân phốichương trình dạy học và phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói riêng và các bộmôn trong nhà trường THPT nói chung Cùng với mục tiêu là phát huy đượctính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong mỗi tiết học Bản thân tôituy tuổi nghề chưa nhiều, nhưng luôn cố gắng học hỏi, trau dồi kinh nghiệm đểnâng cao trình độ chuyên môn nghề nghiệp
Và cũng từ thực tiễn dạy học tại trường THPT Sầm Sơn, bản thân tôi luôntrăn trở với việc học tập môn Ngữ văn của học sinh Bởi đại đa số các em họcsinh khi thi vào lớp 10 đều chọn cho mình khối A hoặc B, chứ ít em chọn khốihọc là C và D Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các em không muốn học hoặcngại học môn Ngữ văn, ngại khám phá những chân trời văn học với nhiều tácphẩm có giá trị Cũng từ đó mà mỗi tiết học Ngữ văn sẽ trôi đi trong nhàm chánnếu giáo viên không hoặc ít biết khơi dậy ở các em sự tò mò và say mê đối vớicác tri thức Ngữ văn thì sẽ đẩy các em vào tình trạng thụ động trong việc tiếpthu tri thức Như vậy, yêu cầu đặt ra ở đây là làm sao đánh thức được lòng hamthích học văn của mỗi em học sinh trong từng tiết học hay ít ra cũng giúp các
em chú tâm, không thờ ơ và sao nhãng đối với các tiết học Ngữ văn nói chung
và phân môn đọc - hiểu văn bản nói riêng, trong đó có tiết đọc - hiểu văn bản ký
sự theo đặc trưng thể loại
Hơn nữa, môn Ngữ văn có thể xem là môn học bắt buộc theo đúng nghĩa của
nó đối với từng học sinh Vì tuy không theo học khối C hoặc D, nhưng mỗi emđều cần phải bước qua một cánh cửa quan trọng đó chính là kỳ thi tốt nghiệp
Và Ngữ văn là một trong ba môn thi các em biết trước bên cạnh Toán và Ngoạingữ Từ đó để có thể thấy được tầm quan trọng của mỗi tiết học Ngữ văn.Nhưng đối với các em học ban KHTN thì học môn Ngữ văn không phải là dễ,nếu không muốn nói là khó Khó vì các em chưa thật nổ lực cố gắng, chưa chủđộng, tích cực để khám phá những kiến thức đầy lý thú trong mỗi bài học Ngữvăn Đây cũng chính là vấn đề cụ thể được đặt ra đối với mỗi giáo viên dạy họcmôn Ngữ văn trong nhà trường THPT nói chung và trường THPT Sầm Sơn nóiriêng Chúng ta thường nói đến việc đổi mới phương pháp dạy học, phải chăng
là việc phương pháp dạy học theo kiểu từ truyền thụ một chiều mà học sinh tiếp
Trang 2thu một cách thụ động (theo kiểu cô đọc, trò chép), sang dạy theo phương phápdạy học tích cực nhằm phát huy được tính chủ động, sáng tạo, khả nămg tự học
và tự vận dụng kiến thức vào giải quyết những tình huống học tập cụ thể Qua
đó, dần tạo được hứng thú học tập môn Ngữ văn nói chung, trong đó có tiết hiểu đoạn trích "Vào phủ chúa Trịnh" theo đặc trưng thể loại
đọc-Nhận thức được vấn đề cấp thiết này và cũng để góp phần đổi mới dạy họcmôn Ngữ văn trong nhà trường THPT nói chung và với phân môn đọc - hiểu
văn bản nói riêng, bản thân tôi mạnh dạn trình bày đề tài: Phương pháp hiểu đoạn trích " Vào phủ chúa Trịnh" theo đặc trưng thể loại.
đọc-II PHƯƠNG PHÁP VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
1 Phương pháp nghiên cứu
Ngữ văn 11 để kiểm chứng cho phương pháp dạy học của mình, đó là văn bản:
“Vào phủ chúa Trịnh” (Trích “Thượng kinh ký sự” của Lê Hữu Trác).
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:
1 Cơ sở lí luận:
1.1 Khái niệm về thể ký nói chung và ký sự nói riêng.
a Ký: Tên gọi chung của một nhóm thể tài nằm ở phần giao giữa văn học vàngoài văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại…) chủ yếu là vănxuôi tự sự gồm các thể như bút ký, hồi ký, du ký, ký sự, nhật ký…
b Ký sự: Một thể loại nằm trong nhóm thể tài ký, chuyên ghi chép một sựkiện, một câu chuyện tương đối hoàn chỉnh mà người ghi là người trong cuộc,tham gia vào mọi diễn biến như một nhân vật dẫn truyện hoặc nhân vật chính,nhưng mục tiêu của sự trần thuật lại không hướng đến giãi bày cái “tôi” củamình Như vậy đối tượng của ký sự là sự thật diễn ra ngoài ý định chủ quan củatác giả, tác giả chỉ có thể lựa chọn để ghi lại theo cảm hứng và cảm quan cánhân chứ không có quyền hư cấu thêm Cảm quan cá nhân trong ký sự cũng bộc
lộ kín đáo thông qua thao tác ghi chép khách quan, ít khi trở thành một phátngôn lộ liễu Sự thật mà tác giả chứng kiến và nếm trải với những diễn biến liêntục của nó, theo trình tự thời gian, làm nên tình tiết và kết cấu của một thiên ký
sự Do đó, nếu có thể gọi là “cốt truyện” thì trong ký sự không có tuyến cốttruyện nào khác ngoài tuyến cốt truyện đường thẳng, gồm những sự kiện nhiềukhi không có liên quan nội tại, được chắp nối lại bởi chính người trần thuật Tấtnhiên sự chắp nối đòi hỏi vẫn phải tương đối mạch lạc, chặt chẽ, nghĩa là tuânthủ một lô gíc hình thức nhất định, chứ không được phép phóng túng như tuỳbút hay bút ký
1.2 Đặc điểm cơ bản của thể ký ( trong đó có ký sự):
Thứ nhất: Tác phẩm ký đòi hỏi tính chân thật của sự việc và sự kiện, hay nóicách khác đó chính là tính khách quan thể hiện trong mỗi tác phẩm ký Bởi vì,
ký nói chung đều là sự phản ánh những sự việc có thật, những con người cóthật Tuy nhiên, sự việc ấy được hồi tưởng và tái hiện thông qua lăng kính chủquan của tác giả, nên nhiều khi sự thật bị “méo mó”, “sai lệch” Nhưng so vớicác thể loại văn học khác như tiểu thuyết, truyện ngắn thì ký vẫn là một thể loạivăn học đặc biệt vì có thể xem tác phẩm ký là nguồn “tư liệu” đáng tin cậy Thứ hai: Ở tác phẩm ký, tuy dấu ấn của tác giả không nhiều như trong thơ,truyện ngắn…nhưng ký lại đòi hỏi tác giả phải là người trong cuộc, tức là người
Trang 4được tham dự hay chứng kiến những sự việc đã xảy ra trong quá khứ Vì vậy,khi tái hiện lại những hiện thực đã được chứng kiến vào tác phẩm thì chủ yếu làthông qua hồi ức của tác giả nên không tránh khỏi tính chủ quan, phiến diện.Nhưng chính nhờ vào sự diễn đạt sinh động mang tính chủ quan của cá nhân tácgiả- người trong cuộc, mà đã góp phần tạo nên tính xác thực và độ tin cậy caocho sự việc được tái hiện, cũng như tạo được hiệu ứng nghệ thuật cho tác phẩmký.
Thứ ba: Tác phẩm ký đòi hỏi tính chân thật của từng sự việc, sự kiện, nhưngkhông có nghĩa là tác phẩm ký “khước từ” hoàn toàn các thủ pháp nghệ thuật
mà chỉ là sự trần thuật thông qua dòng hồi ức đơn thuần của tác giả Bởi xétđến cùng ký vẫn là một thể loại văn học, mà đã là tác phẩm văn học thì ngoàihiện thực được đề cập đến nó vẫn cần phải được “chế tác” thêm nhờ vào tàinăng vận dụng các biện pháp nghệ thuật đẻ làm sao tác phẩm vừa giữ được cáihồn của “sự thật” mà vẫn thu hút được người đọc bởi sự sinh động, hấp dẫn màcác thủ pháp nghệ thuật tạo ra Ở tác phẩm ký đó là khả năng quan sát và táihiện sinh động, ngôn ngữ giàu hình ảnh…
Trang 5chí khi giáo viên kiểm tra có em còn nhớ sai tên nhân vật trong tác phẩm vănhọc này với một tác phẩm văn học khác.
Hơn thế nữa, mục tiêu của các em học sinh THPT là làm sao để có thể thiđậu vào các trường ĐH,CĐ Và với mục tiêu ấy, các em sẽ lựa chọn học banKHTN để có nhiều cơ hội trong việc lựa chọn nghề nghiệp phù hợp cho tươnglai Đặc biệt, trong điều kiện hội nhập kinh tế thị trường như hiện nay, hầu hếtcác em đều rất thực tế khi lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân Vì vậy, môn Ngữvăn nói riêng và ban KHXH và NV nói chung không còn là sự lựa chọn hàngđầu của đại đa số các em học sinh
Điều này cũng xuất phát từ thực tiễn của việc học Ngữ văn Là một giáo viêndạy môn Ngữ văn, tôi không nói học văn là khó nhưng quả thực cũng khôngphải dễ, đặc biệt là với những học sinh không hề có năng khiếu trong việc cảmthụ văn chương thì một tiết học Ngữ văn đối với các em sẽ trôi đi trong nhàmchán và vô vị Và nếu giáo viên không có phương pháp truyền đạt sinh động,thu hút được sự chú ý của học sinh thì nhiều khi giờ dạy - học văn sẽ biến thànhnhững giờ “độc thoại” của giáo viên Hơn thế nữa, để đạt được điểm 9, 10 đốivới các môn ban KHTN không phải là khó, nhưng để đạt được mức điểm ấy vớicác môn ban KHXH nói chung và đặc biệt với môn Ngữ văn nói riêng thì không
hề dễ dàng, thậm chí là rất hiếm Cùng với đó số trường đại học thi đầu vàokhối C, D thì lại ít, không thoả mãn được yêu cầu lựa chọn nghề nghiệp của họcsinh Từ đó sẽ dẫn đến thực trạng học sinh không học và không thi vào khối C,
D Chỉ có một số học sinh không thể học ban KHTN thì các em mới lựa chọnban KHXH &NV Phần lớn các học sinh này khả năng cảm thụ tác phẩm làkhông nhiều vì đầu vào của các em thấp; chỉ có một số ít học sinh lựa chọn khối
C, D là có khả năng cảm thụ văn chương tốt và các em có lòng yêu thích vănchương thực sự Các em muốn tự mình khám phá kho tàng văn học của nhânloại Còn lại phần lớn các em học sinh, kể cả học sinh đang ngồi ở các lớp họcđược xem là chọn văn đều mang tâm lý là ngại học văn, thậm chí là sợ học văn
Và cũng từ thực tế dạy dạy học ở chương trình Ngữ văn THPT chỉ có duynhất hai tiết dành cho thể loại ký sự mà lại là ký sự trung đại ở sách ngữ văn 11
(Tập 1) với văn bản: Vào phủ chúa Trịnh (Trích “Thượng kinh kí sự” – Lê Hữu
Trác) Điều này sẽ tạo ra sự khó khăn cho học sinh khi yêu cầu các em phải nắmđược đặc trưng của một thể loại văn học mà chỉ thông qua một tác phẩm duy
Trang 6nhất Mà tác phẩm văn học này lại ra đời cách các em khoảng thời gian khá xa,đây cũng là một yếu tố gây khó khăn cho việc tiếp thu và cảm nhận tác phẩmcủa học sinh.
Còn đối với giáo viên, cũng có những khó khăn nhất định Bởi chỉ trong 2tiết học ngắn ngủi phải lựa chọn và tìm ra được phương pháp dạy học tối ưu đểvừa giúp các em nắm được những kiến thức cơ bản về thể loại ký sự thông qua
tác phẩm: Vào phủ chúa Trịnh; lại vừa phát huy được ở các em tính tích cực,
chủ động, sáng tạo trong việc chiếm lĩnh tri thức
Những khó khăn nói trên là có thực, nhưng trong quá trình dạy học môn Ngữvăn nói chung và dạy tác phẩm ký sự nói riêng cũng có những thuận lợi nhấtđịnh Đó chính là nguồn tư liệu tham khảo cho bài học phong phú và dễ tìm, cácthiết bị hỗ trợ học tập đều có sẵn và đáp ứng đủ yêu cầu cho việc dạy học, giáoviên có điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học để phát huy khảnămg trực quan cũng như góp phần tạo hứng thú cho các em trong mỗi tiết học
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn đã trình bày ở trên, bản thân tôi đã hệ thống hoánhững vấn đề có liên quan đến việc dạy học thể ký sự theo đặc trưng thể loại;đồng thời cũng chỉ ra được những khó khăn và thuận lợi của thầy và trò trongquá trình dạy học một tác phẩm văn chương nói chung và một tác phẩm ký sựtrung đại nói riêng Để từ đó, tôi đưa ra một số biện pháp giúp cho tiết: Đọc-
hiểu đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh (Trích “Thượng kinh ký sự”- Lê Hữu Trác)
theo đặc trưng thể loại đạt hiệu quả cao nhất
II NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
1 Giải pháp thực hiện:
Qua quá trình dạy học thực tiễn đối với tiết học: Đọc- hiểu đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh (Trích “Thượng kinh ký sự”- Lê Hữu Trác) theo đặc trưng thể
loại, bản thân xin đưa ra một số giải pháp sau:
1.1 Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản ký sự qua việc tìm hiểu thể loại và nhan đề của tác phẩm:
a Thể loại: Để học sinh nắm được khái niệm và đặc điểm cơ bản của thể loại
ký sự, tôi đã đưa ra vấn đề yêu cầu các em suy nghĩ và trình bày: Các em đã được học tác phẩm ký ở chương trình THCS, hãy nhắc lại tên của tác phẩm đó
và nêu được những nét khái quát về ký ?
Trang 7Học sinh có thể nhớ và nêu được chính xác tên tác phẩm ký đã học ở chươngtrình Ngữ văn lớp 9: Vũ trung tuỳ bút của Phạm Đình Hổ Nhưng chưa nêuđược những nét khái quát về tác phẩm ký Giáo viên cần căn cứ vào câu trả lờicủa học sinh để từ đó hướng các em tìm hiểu khái niệm và đặc điểm cơ bản của
thể loại ký sự thể hiện trong văn bản Vào phủ chúa Trịnh(Trích Thượng kinh kí
sự của Lê Hữu Trác):
- Khái niệm: Một thể loại nằm trong nhóm thể tài ký, chuyên ghi chép một sự kiện, một câu chuyện tương đối hoàn chỉnh mà người ghi là người trong cuộc, tham gia vào mọi diễn biến như một nhân vật dẫn truyện hoặc nhân vật chính, nhưng mục tiêu của sự trần thuật lại không hướng đến giãi bày cái “tôi” của mình
- Đặc điểm: Ký sự viết về những sự việc, con người có thật mà tác giả trực tiếp chứng kiến, sử dụng nhiều biện pháp và phương tiên biểu đạt nghệ thuật…
So với bút ký, tuỳ bút, phần bộc lộ cảm nghĩ của tác giả thường ít hơn Tuy nhiên ở ký sự, cùng với những ghi chép khách quan tác giả vẫn có thể bộc lộ cảm nghĩ, thái độ của chính mình
b Nhan đề:
Nhan đề chính là cơ sở đầu tiên giúp chúng ta tìm hiểu văn bản Qua nhan đềgiáo viên cần hướng học sinh để các em bước đầu phát hiện ra một cách sơ lượcchủ đề tư tưởng của văn bản
Đối với văn bản Vào phủ chúa Trịnh (Trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu
Trác), để học sinh thấy được ý nghĩa nhan đề của tác phẩm, giáo viên cần dẫndắt học sinh đi từ tìm hiểu thể loại đến tìm hiểu nội dung bằng cách nêu vấn đề:
Anh (chị) có suy nghĩ gì về nhan đề của văn bản Vào phủ chúa Trịnh (Trích
"Thượng kinh kí sự" của Lê Hữu Trác)?
Học sinh sẽ phát hiện được nội dung chính của tác phẩm Như vậy, việchướng dẫn học sinh tìm hiểu nhan đề tác phẩm có một ý nghĩa rất quan trọng,
để từ đó giúp các em đi vào tìm hiểu những vấn đề chính mà tác phẩm đề cập
đến Giáo viên chốt lại vấn đề: Văn bản Vào phủ chúa Trịnh là sự ghi chép của tác giả về những gì mình được chứng kiến khi vào khám bệnh cho thế tử.
1.2 Hướng dẫn học sinh đọc- hiểu văn ký sự qua việc tìm hiểu vị trí, bố cục của văn bản:
a Vị trí:
Trang 8Khi tìm hiểu văn bản (thực chất là một đoạn trích), giáo viên cần phải chohọc sinh thấy được văn bản đó nằm ở vị trí nào của tác phẩm, đặc biệt là đốivới một tác phẩm ký sự Điều này là vô cùng cần thiết, bởi lẽ muốn nắm chắcđược sự việc được đề cập đến trong văn bản một cách có hệ thống thì cần phảibiết được trước và sau văn bản, tác phẩm viết về vấn đề gì?
Để học sinh nắm được tác phẩm một cách có hệ thống, giáo viên cần đưa ra
câu hỏi: Qua việc chuẩn bị bài, anh (chị) hãy cho biết văn bản Vào phủ chúa Trịnh nằm ở vị trí nào trong tác phẩm “Thượng kinh kí sự” của Lê Hữu Trác?
=>Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh nằm ở phần đầu của tác phẩm Thượng kinh
kí sự.
Qua câu trả lời của học sinh và phần củng cố lại của giáo viên, sẽ giúp các
em nắm được vị trí của văn bản đối với toàn bộ tác phẩm, để tự tin hơn khi tìmhiểu nội dung của văn bản
b Bố cục:
Bên cạnh việc hướng dẫn học sinh đọc- hiểu văn bản ký sự thông qua việctìm hiểu các yếu tố như: thể loại, nhan đề, vị trí thì giáo viên cần phải hướnghọc sinh đến việc tìm hiểu bố cục văn bản Có nắm được bố cục của văn bản thìhọc sinh mới định hướng được vấn đề trọng tâm cảu văn bản là gì Như vậy, xét
về tầm quan trọng của nó, đặc biệt là khi hướng dẫn học sinh đọc- hiểu văn bản
ký sự cụ thể là, giáo viên không thể xem nhẹ vấn đề này
Khi tìm hiểu bố cục văn bản Vào phủ chúa Trịnh, tôi sẽ đưa ra vấn đề theo kiểu gợi mở để các em có điều kiện phát huy tính sáng tạo của các em: Theo em văn bản Vào phủ chúa Trịnh được chia làm mấy phần? Nội dung của mỗi phần
là gì?
=> Bố cục gồm 2 phần:- Quang cảnh và cung cách sinh hoạt trong phủ chúa.
- Tâm trạng của tác giả.
Giáo viên thông qua câu trả lời của học sinh để thống nhất bố cục của văn
bản Sau đó cho học sinh nhận xét về bố cục của văn bản với câu hỏi: Em hãy nêu nhận xét của mình về bố cục của văn bản ?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên cần rút ra nhận xét chung: văn bản có bố cục rất rõ ràng, mạch lạc, kể tả theo trình tự thời gian và sự việc.
Trang 91.3 Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản ký sự: Qua việc tìm hiểu sự việc được tái hiện trong văn bản:
Ở văn bản ký sự, sự việc được tái hiện chính là cái mà tác giả đã được thamgia hoặc chứng kiến ở quá khứ Do đó, để nắm được các sự việc của văn bản,giáo viên cần từng bước hướng dẫn học sinh khám phá từng sự việc được phảnánh
Với văn bản Vào phủ chúa Trịnh, giáo viên cần nêu vấn đề: Theo anh (chị)
sự việc được nêu trong văn bản là gì ? Giáo viên sau khi nghe học sinh trả lời
cần thống nhất được sự việc mà tác giả hồi tưởng và ghi chép lại chính là:Quang cảnh và cung cách sinh hoạt trong phủ chúa Tuy nhiên, để học sinh nắmđược các chi tiết cụ thể của vấn đề, giáo viên cần khéo léo khi đưa ra các câuhỏi và tôn trọng câu trả lời của các em, cần tránh tình trạng áp đặt
Theo bước chân của tác giả trên con đường vào phủ chúa, anh (chị) có ấn tượng như thế nào về quang cảnh nơi đây ? Đối với câu hỏi này, học sinh có thể
đưa ra rất nhiều ấn tượng của riêng bản thân mình về quang cảnh ở phủ chúaTrịnh như: Có nhiều cửa, năm sáu lần trướng gấm, quanh co, nhiều địa điểm(Gác Tía, Hậu mã…) Lúc này giáo viên phải làm công việc tổng hợp và kháiquát lại những kiến thức mà học sinh phát biểu để tạo nên tính hệ thống, giúphọc sinh dễ nhớ Với các ý chính: Quang cảnh phủ chúa là chốn thâm niên, kíncổng cao tường, vô cùng xa hoa, tráng lệ Cuộc sống trong phủ chúa là cuộcsống hưởng lạc với vô số của ngon vật lạ mà người thường chưa được thấy baogiờ
Để học sinh tiếp tục khám phá tác phẩm, giáo viên đưa ra vấn đề: Khi vào phủ chúa lần đầu tiên, Lê Hữu Trác đã nhận xét cảnh sống ở đây “Thực khác hẳn người thường” Anh (chị) có đồng tình với nhân xét của tác giả không ? Vì sao ?
Ở đây, giáo viên cần chú ý lắng nghe và lựa chọn ý kiến hợp lý của học sinh,bởi có em đồng tình và cũng có em không đồng tình Nhưng quan trọng là quađây phát huy được tính chủ động sáng tạo của học sinh ở phần lý giải để bảo vệcho câu trả lời của các em Giáo viên chốt lại vấn đề dựa trên cơ sở câu trả lời
đúng của học sinh: Cảnh sống trong phủ chúa đúng như nhận xét của tác giả với nhiều biểu hiện đặc biệt, khác thưưòng: Muốn vào phủ chúa phải có thánh chỉ, có thẻ; người phục vụ đông đúc, tấp nập; việc khám bệnh cho thế tử phải
Trang 10tuân theo một loạt phép tắc, quy định Tất cả những cái đó thường chỉ xuất hiện trong cung vua, nay được hiện diện ở phủ chúa Qua đây, giáo viên cũng cần làm rõ cho học sinh thấy được uy quyền nghiêng trời, lấn lướt cả cung vua của phủ chúa Trịnh
1.4 Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản ký sự: Qua việc tìm hiểu cái tôi của người trần thuật.
Cái tôi của người trần thuật ở văn bản ký sự chính là cái tôi có thực, khôngphải là cái tôi hư cấu như trong các thể loại văn bản khác Cái tôi- người trầnthuật chính là người được chứng kiến, được tham gia và đang tái hiện lại nhữngvấn đề mà mình đã được chứng kiến, được tham gia đó Vì vậy, có thể hiểu sựbiểu hiện của cái tôi trần thuật trong tác phẩm ký sự chính là thái độ, suy nghĩ,cảm nhận của tác giả đối với những sự việc, sự kiện mà tác giả đang hồi tưởng
Ở văn bản Vào phủ chúa Trịnh, để học sinh nhận ra được yếu tố người trần
thuật với những cảm xúc, suy nghĩ, thái độ đối với quang cảnh và cung cáchsinh hoạt trong phủ chúa, giáo viên cần phải vừa thuyết trình vừa nêu vấn đề:
Em có nhận xét gì về thái độ của tác giả đối với cuộc sống nơi phủ chúa ?
Đối với vấn đề này, học sinh sẽ nêu được một số ý có liên quan Nhưng giáo
viên cần hệ thống hoá vấn đề: Phủ chúa sang, phủ chúa đẹp, phủ chúa giàu nhưng thái độ của tác giả lại tỏ ra thờ ơ, dửng dưng với những quyến rũ vật chất đó, không đồng tình vối cuộc sống ngột ngạt trong no đủ, tiện nghi mà thiếu ánh sáng và khí trời, thấp thoáng một chút mỉa mai và châm biếm
Với tâm trạng của tác giả khi kê đơn cho thế tử, giáo viên cần đưa ra câu hỏi
để học sinh suy nghĩ: Khi kê đơn cho thế tử tâm trạng của tác giả có sự đấu tranh như thế nào ?
Với vấn đề này học sinh sẽ phát hiện ra tâm trạng của tác giả khi kê đơn chothế tử có sự giằng co bên trong Điều quan trọng là giáo viên qua đây cần cho
học sinh thấy được phẩm chất tốt đẹp của danh y Lê Hữu Trác: là người có kiến thức uyên thâm, có lương tâm, đức độ coi thường quyền quý, thích cuộc sống thanh đạm…
1.5 Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản ký sự qua việc tìm hiểu nghệ thuật viết ký của tác giả và khái quát ý nghĩa của đoạn trích.
Nghệ thuật chính là yếu tố góp phần không nhỏ bên cạnh nội dung để tạo nênthành công của một tác phẩm văn học Ở văn bản ký sự này, giáo viên cần lần
Trang 11lượt giúp học sinh nhận ra các giá trị nghệ thuật thể hiện trong tác phẩm, để từ
đó giúp học sinh tìm hiểu các văn bản khác ở cùng thể loại văn học
Với vấn đề này, tôi đưa ra cho học sinh câu hỏi thảo luận: Có người cho rằng thượng kinh ký sự là một cuốn sổ tay cá nhân nghi chép các tư liệu về chuyến lên kinh chữa bệnh cho cha con thế tử của danh y Lê Hữu Trác Ý kiến của anh (chị) như thế nào ?
Học sinh với vấn đề này có thể đồng tình hoặc không đồng tình, nhưng giáoviên cần phải chú ý lắng nghe để từ đó đưa ra được nhận xét khái quát dựa trên
việc tổng hợp ý kiến của học sinh Cụ thể là giáo viên cần khẳng định: Đây là một nhận xét chưa đúng với giá trị của tác phẩm Bởi lẽ, dù chỉ nằm ở phần cuối của cuốn Hải Thượng tông tâm lĩnh, nhưng Thượng kinh kí sự vẫn có giá trị của một tác phẩm văn học rõ rệt và điều này được thể hiện rõ qua đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh mà các em vừa tìm hiểu Qua sự quan sát và ghi chép tỉ mỉ, tâm trạng của tác giả khi vào phủ chúa khám bệnh cho thế tử Trịnh Cán, ta thấy được cuộc sống sa hoa, hưởng lạc đúng như sự nhận xét của chính tác giả
“Cả trời Nam sang nhất là đây” Đồng thời tác giả còn thể hiện qua dòng hồi tưởng của mình về sự lấn lướt quyền vua của phủ chúa.
Giáo viên cũng cần định hướng đẻ học sinh nhận thấy được những đặc sắc
trong nghệ thuật viết ký sự của tác giả bằng câu hỏi: Về nghệ thuật viết ký sự của Lê Hữu Trác, theo em có gì đặc sắc?
Học sinh sẽ nêu ra được một số yếu tố nghệ thuật đặc sắc của tác giả Nhưnggiáo viên vẫn không thể bỏ qua được công việc của mình là hệ thống hoá lại câu
trả lời của học sinh: Qua đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh đã thể hiện được những nét đặc sắc trong bút pháp ký sự của tác giả, đó là: khả năng quan sát tỉ
mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động, nêu được cái thần của cảnh vật; cùng với sự đan xen của thơ ca giúp cho tác phẩm ký sự đậm chất trữ tình.
Trên đây là toàn bộ những giải pháp mà bản thân tôi đã tiến hành để nângcao hiệu quả trong những tiết dạy đọc- hiểu văn bản ký mà cụ thể là đoạn trích
Vào phủ chúa Trịnh theo đặc trưng thể loại.
2 Biện pháp thực hiện:
Để đạt hiệu quả cao trong quá trình dạy tiết đọc- hiểu văn bản nói chung vàtiết đọc- hiểu văn bản ký sự theo đặc trưng thể loại nói riêng, bản thân tôi bên