NGHỆ sĩ PABLO RUIZ PICASSO

Picasso được coi là một trong những nghệ sĩ nổi bật nhất của thế kỷ 20, ông cùng với Georges Braque là hai người sáng lập trường phái lập thể trong hội họa và điêu khắc.Ông là một trong

NGHỆ SĨ PABLO RUIZ PICASSO

I ĐÔI NÉ VỀ PICASSO

1 Tiểu sử

Pablo Ruiz Picasso (sinh ngày 25 tháng 10 năm 1881, mất ngày 8 tháng 4 năm 1973), thường được biết tới với tên Pablo Picasso hay Picasso là một họa sĩ và nhà điêu khắc người Tây Ban Nha Tên đầy đủ của ông là Pablo Diego José Francisco

de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Clito Ruiz y Picasso Picasso được coi là một trong những nghệ sĩ nổi bật nhất của thế kỷ 20, ông cùng với Georges Braque là hai người sáng lập trường phái lập thể trong hội họa và điêu khắc.Ông là một trong 10 họa sĩ vĩ đại nhất trong top

200 nghệ sĩ tạo hình lớn nhất thế giới thế kỷ 20 do tạp chí The Times, Anh, công bố

Ngay từ khi còn nhỏ, Picasso đã bộc lộ sự say mê và năng khiếu trong lĩnh vực hội họa, theo mẹ ông kể lại thì từ đầu tiên mà cậu bé Pablo nói được chính là

"piz", cách nói tắt của từ "lápiz", trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là bút chì Cha của Picasso là một họa sĩ chuyên vẽ chim theo trường phái hiện thực, ông José còn

là một giảng viên nghệ thuật và phụ trách bảo tàng địa phương, trường Mỹ thuật công nghệ tạo hình của Barcelona Vì vậy, Picasso có được những bài học đầu tiên

về nghệ thuật chính từ cha mình

Vào Học viện mỹ thuật (Academia de San Fernando) tại Madrid được chưa đầy một năm, năm 1900 Picasso đã bỏ học để sang Paris, trung tâm nghệ thuật của Châu Âu thời kỳ đó Tại thủ đô nước Pháp, ông sống cùng Max Jacob, một nhà báo

và nhà thơ, người đã giúp Pablo học tiếng Pháp Đây là giai đoạn khó khăn của người họa sĩ trẻ khi ông phải sống trong cảnh nghèo túng, lạnh lẽo và đôi khi tuyệt vọng, phần lớn tác phẩm của Pablo đã phải đốt để sưởi ấm cho căn phòng nhỏ của hai người Năm 1901, cùng với người bạn Soler, Picasso đã thành lập tờ tạp chí Arte Joven ở Madrid Số đầu tiên của tạp chí hoàn toàn do Pablo minh họa

Trong những năm đầu của thế kỉ 20, Picasso thường xuyên qua lại giữa hai thành phố Barcelona và Paris Tại Paris, Picasso kết bạn với rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng ở khu Montmartre và Montparnasse, trong đó có người sáng lập trường phái siêu thực André Breton, nhà thơ Guillaume Apollinaire và nhà văn Gertrude Stein Năm 1911, Picasso và Apollinaire thậm chí đã từng bị bắt giữ vì bị nghi ăn trộm bức tranh Mona Lisa khỏi Bảo tàng Louvre nhưng cuối cùng hai người cũng được tha vì

vô tội

Pablo Picasso từ trần ngày 8 tháng 4 năm 1973 tại Mougins, Pháp, thọ

92 tuổi Ông đã để lại một tài sản Mỹ thuật đồ sộ gồm: 1800 bức tranh sơn dầu, 3 vạn bản tranh, 7000 bức ký họa phác thảo và có khá nhiều tác phẩm khó hiểu Picasso được an táng tại công viên Vauvenargues ở Vauvenargues, Bouches-du-Rhône

2 Đời tư

Năm 1904, ông bắt đầu mối quan hệ lâu dài với Fernande Olivier, người phụ

nữ xuất hiện trong rất nhiều tác phẩm Thời kỳ Hồng của họa sĩ Thời kỳ này được gọi là Thời kỳ Hồng vì đây là thời kỳ ông toàn dùng màu hồng nhạt mềm mại để làm nền tranh cho mình, thời kỳ Hồng của ông được tồn tại trong 3 năm Sau khi bắt đầu nổi tiếng và trở nên giàu có, Picasso đã bỏ Olivier để quan hệ với Marcelle Humbert

mà ông gọi đơn giản là Eva, chủ đề của rất nhiều bức tranh theo trường phái lập thể của ông Sau đó ông còn đi lại với nhiều người phụ nữ khác mặc dù đã có vợ và con Picasso đã hai lần làm đám cưới và ông có bốn đứa con với ba người phụ nữ Năm

1918, họa sĩ cưới cô Olga Khokhlova, một nữ diễn viên ba lê của đoàn ba lê Sergei Diaghilev mà Picasso đã từng nhận trang trí cho họ vở Parade ở Roma Khokhlova

đã giới thiệu Picasso với tầng lớp trên của nước Pháp trong những buổi tiệc tùng và gặp gỡ của những người giàu có ở Paris trong thập niên 1920 Hai người cũng có với nhau một đứa con, Paulo, sau này trở thành một tay đua xe phóng đãng và là tài

xế cho chính họa sĩ Cuộc hôn nhân giữa Picasso và Khokhlova nhanh chóng chấm dứt, tuy vậy trên danh nghĩa hai người chỉ ly thân cho đến tận khi Khokhlova qua đời năm 1955 vì theo luật pháp Pháp, Picasso sẽ phải chia đôi tài sản cho vợ nếu chính thức ly dị Năm 1927 Picasso gặp cô gái 17 tuổi Marie-Thérèse Walter và bắt đầu đi lại bí mật với cô Với Marie-Thérèse, Picasso cũng có một người con gái, Maia Marie-Thérèse luôn sống với hy vọng hão huyền rằng người họa sĩ nổi tiếng

sẽ lấy cô làm vợ và cô đã treo cổ tự vẫn bốn năm sau cái chết của Picasso Nhà nhiếp ảnh và họa sĩ Dora Maar cũng là một người tình lâu năm của Picasso, hai người đặc biệt gắn bó trong giai đoạn cuối thập niên 1930 và đầu thập niên 1940

Sau khi Paris được giải phóng năm 1944, lúc đó ở tuổi 63, Picasso bắt đầu quan hệ với một sinh viên nghệ thuật trẻ là Françoise Gilot Françoise và Picasso có chung với nhau hai đứa con, Claude và Paloma Khác với những người tình khác của họa sĩ, chính Françoise là người rời bỏ Pablo năm 1953 Đây là một cú sốc với Picasso, ông nghĩ rằng mình đã già và trở nên kỳ cục trong mắt phụ nữ, Một vài tác phẩm của ông thời kỳ cuối đã khai thác đề tài này khi miêu tả một người lùn già nua gớm ghiếc đối lập với một cô gái trẻ đẹp Tuy vậy không lâu sau người họa sĩ cũng tìm được một người tình khác, đó là Jacqueline Roque Roque làm việc tại xưởng

gốm Madoura, nơi Picasso thực hiện các tác phẩm bằng gốm của ông Hai người duy trì mối quan hệ suốt phần đời còn lại của Picasso, họ cưới nhau năm 1961 Đám cưới này cũng là một sự trả thù của họa sĩ đối với người tình cũ Gilot Gilot khi đó đang tìm cách hợp pháp hóa quan hệ cha con của Picasso với Claude và Paloma Được Picasso thúc đẩy, cô đã sắp đặt việc ly dị với chồng là Luc Simon để cưới Picasso, qua đó bảo vệ quyền lợi cho con chung của hai người Tuy nhiên Picasso

đã bí mật làm đám cưới với Roque ngay sau khi Gilot hoàn thành thủ tục ly hôn, họa

sĩ coi đây là sự trả thù của ông với việc Gilot đã rời bỏ mình năm 1953

II CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA PICASSO

1 Các năm đầu

Ông được cha mình dạy vẽ ở tuổi lên 10, với tài năng thiên phú đã cho phép Picassp làm nhiều thí nghiệm về các điều học hỏi rồi phát triển các cách diễn tả mới bằng các bước họa chứng tỏ Pablo đã vượt qua khả năng của chính người cha ruột Trước tham vọng của cậu con trai, cha ông đã dành cho ông các phương tiện hội họa, các người mẫu để giúp con trai mình phát triển tối đa tài năng, các tác phẩm đầu tiên của ông đã xuất hiện trong cuộc triển lãm khi cậu mới đượ 13 tuổi

Vào mùa thu 1895, gia đình ông dọn tới Barcelona, ông theo học tại Hàn Lâm Viện Nguyên Cứu Nghệ Thuật La Llotja và tại nơi này, cha ông đã đảm nhận chức

vụ giảng dạy Hội Họa lần cuối Sống tại thành phố lớn thứ hai của Tây Ba Nha và được theo học tại Viện Nghệ Thuật, ông đã sớm được công nhận là một họa sĩ trẻ tuổi và có tài vao năm 1897 Bức họa ‘ Khoa học và từ thiện” đã đạt giải thưởng danh dự tại Madrid trong một cuộc triển lãm mỹ thuật Cũng vào mùa thu năm này ông theo học Hàn Lâm Viện Hoàng Gia tại San Fernando nhưng cảm thấy lối giảng dạy ở đây không phù hợp, nên ông đã dành thời gian ghi lại đời sống chung bằng các bước họa mô tả cảnh đường phố, các nhân vật trong quán cà phê và các nơi nhà chứa khác

Khoa học và Từ Thiện năm 1900

Tới mùa xuân năm 1898, ông bị bệnh và phải điều dưỡng vài tháng thì ông đã trở nên một con người mới, mạp mạp hơn và đoan tuyện cách huấn luyện của trường hội họa và các chương trình do gia đình đặt ra Cũng từ đây, ông quyết định là dùng tên mẹ để kí các tác phẩm của mình là P.R.Picasso để rồi tới năm 1901, lại bỏ lun

chữ giữa là Ruiz là họ của cha

Tại Barcelona, ông gia nhập nhóm các nghệ sĩ và văn sĩ Catalan, những người hướng về thành phố Pari kinh đô của nghệ thuật Họ thường lai vãn ở các quán cà phê, với lối sinh hoạt và trang trí lập khuân theo quán ‘ Con Mèo Đen” của thành phố Paris Chính tại quán nghệ sĩ này, ông đã trưng bày các tác phẩm lần thứ nhất vào tháng 2 năm1900 với hơn 50 chân dung, diễn tả bằng nhiều phương tiện khác nhau Cũng trong mộ kỳ triển lãm tại Barcelona, tác phẩm ‘ Các lúc cuối cùng’ đã được chấp nhận vào nhóm họa phẩm Tây Ba Nha trưng bày trong một cuộc triển lãm quốc tế tại Paris năm 1900 Do lòng ham muốn được thử thách các tác phẩm hội

họa và do muốn có kinh nghiệm về ‘ Kinh Đô Ánh Sáng’ ông đã đến Pháp ngụ cư với bạn ông Casagemas

Một trong những khám phá của ông ở Paris là từ tháng 10 tới tháng 12 là ‘ màu sắc’, không phải các màu vàng, các màu nâu của phong cảnh Tây Ba Nha, …

mà là màu sắc rực rỡ, màu của Van Gogh, các màu sắc đặc biệt của một thành phố đang cử hành một cuôc hội chợ quốc tế Ông đã dùng than, phấn tiên, màu nước, màu dầu để ghi lại lối sống nơi thủ đô nươc Pháp như họa phẩm ‘Các tình nhân trên đường phố’, ông đã thử nghiệm lối vẽ chấm nét của trường phái ẩn tượng và bị ảnh hưởng bởi các họa sĩ T.A Steilen người Thụy Sĩ , Toulouse-Laytrec nhà hậu ấn người Pháp và bởi cả Isidre Nonell một họa sĩ bạn nhều tuổi hơn Tác phẩm quan trọng nhất trong thời khì này của ông là ‘ Sàn quay Galettr’

Sàn quay Galettel năm 1900

Vào tuổi 18 ông đã bán được 3 tác phẩm hội họa nhỏ, và vẽ cảnh đấu bò rừng, hai bức trước bằng sơn dầu, một bức bằng bột màu cho Berthe Weill, lấy 100 đồng

tiền franc vàng Một người cùng xứng tên là Petro Manach đã đền nghị mỗi tháng cho ông 150 đồng franc vàng để đổi lấy các sáng tác của ông

Sau hai tháng sống tại Paris, ông trở về Tây Ban Nha với Casagemas rồi tới Madrid, làm giám đốc mỹ thuật (art editor) cho một tờ báo mới có tên là Arte Joven Nhưng cũng vào lúc này, Casagemas đã trở lại Paris với ý định bắn chết người yêu nhưng không thành, nên đã quay súng vào đầu mình, tự sát Sự việc này đã ảnh hưởng khá nhiều tới ông , có lẽ vì ân hận đã bỏ rơi một người bạn, ông đã trải qua một xúc động mạnh Vài tháng sau vào năm 1901, Picasso đã vẽ hai “Chân dung chết “ (death portraits) của Casagemas cũng như hai cảnh đám tang (Mourners và Evocation) và rồi vào năm 1903, Casagemas lại xuất hiện trong tác phẩm “Đời Sống“ (La Vie)

2 Thời Xanh và Thời Hồng

Thời gian từ 1901 tới giữa năm 1904, khoảng thời gian ngắn hơn 3 năm là giai đoạn Picasso sáng tác bằng “màu xanh“, một màu áp đảo trong các tác phẩm hội họa

và màu xanh thường được coi là màu phản ánh các hoàn cảnh vật chất của Picasso thời bấy giờ

Thời Kỳ Xanh (the Blue Period) của ông có lẽ bắt đầu khi họa sĩ sống tại Madrid từ tháng 2 tới tháng 4 năm 1901, khi mà ông khởi đầu bằng màu lạnh, đặc biệt với các sắc lục (green) và sắc xanh (blue tones) như trong các tác phẫm “Người đàn bà mặc áo xanh“ (Woman in Blue), ký tên P Ruiz Picassso, và “Bà áo xanh“ (Lady in Blue), ký tên Picasso Vào thời kỳ này, các chủ đề và đường hướng vẽ (styles) khác hẳn với những thứ tương tự vài tháng sau Ông thường hay vẽ các cô gái làng chơi đội chiếc mũ rộng vành Vào lúc đầu của Thời Kỳ Xanh, Ông đã tiến vào môi trường hội họa như là một nghệ sĩ thiên về đường nét (lines) và xây dựng (construction) hơn là thiên về màu sắc và Ông đã làm phát triển tài năng qua cách dùng nhiều sắc độ (tones) của cùng một thể màu ,Màu nóng là đặc tính của các bức họa của miền bắc châu Âu trong khi các họa sĩ miền nam trong đó có họa sĩ Tây Ban Nha, lại ưa dùng màu lạnh và mặc dù sống tại Paris, ông vẫn tưởng nhớ tới Málaga với biển xanh, với mặt trời đỏ và khí hậu ấm áp còn Paris là nơi để học hỏi và làm việc, là ngã tư đường của các tư tưởng mới

Ông đã đi qua lại giữa Barcelona và Paris, mang theo chất liệu để sáng tác Vào tháng 4/1901, ông đã trưng bày các họa phẩm bằng phấn tiên (pastels) trong cuộc triển lãm đơn độc tại Sala Parés ở Barcelona rồi vào cuối tháng 6 năm đó, phòng triển lãm Ambroise Vollard tại Paris cũng trình bày 64 họa phẩm của Picasso cùng với tác phẩm của Francisco Iturrino, môt họa sĩ người miền Basque và cũng kể từ

lúc này, ông chỉ ký tên là Picasso mà không là P Ruiz Picasso Các cuộc triển lãm

kể trên rất thành công, số tranh bán được khá nhiều

Khi thăm viếng nhà tù Saint Lazare tại Paris trong năm 1901/02, ông đã vẽ các phụ nữ tội phạm như trong tác phẩm “Tô súp“ (the Soup-1902) Tại Barcelona trong các năm 1901/03, họa sĩ cũng mô tả các người ăn xin mù lòa hay cô đơn, những

kẻ lang bạt (Crouching Woman-1902, Blind Man’s Meal-1903, Old Jew and a Boy-1903)

Tô Súp 1902

Cuối cùng ông quyết định di chuyển hẳn qua sống tại thành phố Paris vào mùa xuân năm 1904 và từ nay, các tác phẩm của ông đã bộc lộ sự thay đổi về tinh thần

và đặc biệt, thay đổi về các đường hướng nghệ sĩ và trí thức Ông đã cùng với một người bạn mới, một thi sĩ tên là Guillaume Apollinaire, quan tâm tới những gánh xiếc dạo, những người làm trò và đây là những đề tài với các tác phẩm như “Thiếu

nữ giữ thăng bằng trên trái banh“ (Girl balancing on a Ball-1905), “Người diễn viên“ (the Actor-1905) Do trạng thái của tâm hồn, do sự gợi cảm, ông đã dùng màu Xanh

để diễn tả tình cảm bi quan của ông vào cuối thế kỷ, thời kỳ u ám sống với thiếu thốn, đói khát và lạnh giá tại một nơi xa quê hương ấm áp Nhưng cuối cùng vào năm 1904, các hoàn cảnh cá nhân của ông đã thay đổi, nhất là khi nàng Fernande Olivier trở nên người tình của họa sĩ Cũng vào thời gian này, Picasso có những bạn thân như Max Jacob, Gertrude và Leo Stein người Mỹ và nhất là với Georges Braque

mà sau đó, Picasso đã khởi đầu một lối vẽ cấp tiến trong thế kỷ 20, đó là đường lối Lập Thể (cubist style) Sự có mặt của cô nàng Fernande Olivier đã gợi hứng cho họa

sĩ vẽ các tác phẩm như “Người đàn bà với các ổ bánh“ (Woman with Loaves-1909),

“Đầu một người đàn bà“ (Head of a Woman-1909) và “Người đàn bà với các trái lê“ (Woman with Pears-1909)

Vào khoảng cuối năm 1904, các sắc độ Xanh trong tác phẩm của ông lại được thay thế bằng các ánh vẻ hồng, nâu và nâu đất Đây là “Thời Kỳ Hồng“ với các đề tài di chuyển từ những quán cà phê, quán nhậu của thành phố sang những người hát dạo, các kẻ làm xiếc của miền quê, những con người sinh hoạt trên mọi nẻo đường với cách diễn tả khách quan hơn Tác phẩm gây ấn tượng nhất với thể loại màu mới, nhẹ nhàng, là tấm “Gia đình người làm xiếc“ (the Family of Saltimbanques-1905) trên đó từng nhân vật, được đặt trong một khung cảnh thưa thớt, đủ nói lên nỗi cô đơn cuả họ Cũng vào thời gian này, do nghiên cứu về ngành điêu khắc cổ sơ của bán đảo Iberian, ông đã làm phát triển ảnh hưởng đó bằng các tác phẩm “Chân dung của Gertrude Stein“(Portrait of Gertrude Stein-1906) và “Chân dung tự họa“ (Self-Portrait with Palette-1906)

Gia đình người làm xiếc năm 1905

3 Trường phái Lập Thể

Tới khoảng cuối năm 1906, một loại bố cục mới được ông bắt đầu Do ảnh hưởng của việc nghiên cứu nghệ thuật châu Phi, ông đã tạo nên một tác phẩm mang tính tranh luận bằng cách vẽ mặt các nhân vật giống như những chiếc mặt nạ và thân hình phụ nữ được mô tả bằng các hình góc cạnh : họa phẩm “Các cô gái Avignon“ (Les Demoiselles d’Avignon-1907) Đây là hình ảnh các gái điếm của đường phố Avignon thuộc thành phố Barcelona, mô tả bằng hình khỏa thân, phần che khuất đã được biến thể bằng cách đơn giản hóa dần dần Qua họa phẩm này, người ta đã thấy ông chịu ảnh hưởng của El Greco, đường lối điêu khắc của bán đảo Iberian và châu Phi, và cách trình bày không gian cạn (shallow space) của Paul Cezanne Họa phẩm

“Các cô gái“ (Desmoiselles) này đã chứa đựng bên trong ngữ vựng căn bản của trường phái Lập Thể (Cubism)

Từ 1909, ông đã nổi danh tiếng là một họa sĩ có biệt tài tại thành phố Paris và tại châu Âu Ông dọn nhà từ khu nghèo nàn Bateau Lavoir về nơi tiện nghi là khu

vực Boulevard de Clichy và thường đi nghỉ hè tại xứ Provence hay xứ Tây Ban Nha Trong các năm từ 1909 tới 1912, ông đã cùng với Georges Braque khai triển một trường phái hội họa mới, được gọi tên là “Lập Thể Phân Tích“ (Analytical Cubism) Những họa sĩ lập thể ban đầu đã bị chỉ trích về thứ nghệ thuật hình học của họ nhưng thực ra, những người theo đường lối hội họa mới này đã trình bày một loại thực tế mới, khác hẳn với truyền thống cũ của thời Phục Hưng, đặc biệt nhất là về hai phạm

vi phối cảnh và ảo ảnh (illusion), chẳng hạn như họ đã vẽ ra nhiều diện của một đề tài trên cùng một khung vải để diễn tả nhiều ý tưởng hơn là chỉ dùng một diện đơn thuần, bị giới hạn

Lối vẽ Lập Thể như vậy đã mở toang hình thức đóng kín bằng cách trình bày lại, cho thấy các vị trí của đề tài trong không gian và phương thức phân tích đã chia cắt các đề tài và không gian, ánh sáng và bóng tối và ngay cả màu sắc, như thể một bác sĩ giải phẫu chia cắt một xác chết Hầu như ông cũng như Braque đều chấp nhận rằng trong việc diễn tả bằng một họa phẩm, họ đã dùng tới nhiều điểm nhìn khác nhau, các trục xoay khác nhau, các nguồn sáng khác nhau… Họa phẩm của Picasso tượng trưng cho đường lối này là bức vẽ “Nhà máy“ (Factory at Horta de Elbro-1909), rồi về sau vào năm 1910, còn có một loạt các chân dung (Ambroise Vollare, Daniel-Henry Hahnweiler-1910) Trong tác phẩm “Nhạc sĩ phong cầm“ (The Accordionist-1911), Picasso đã pha trộn các hình thể, đề tài và không gian vào một loại lưới (grid) và dùng màu sắc đơn gồm các màu nâu, sám và màu đất Cũng trong cách trình bày lập thể, luật phối cảnh cổ điển lùi ra xa đã được diễn tả bằng cách đưa gần lại