mối quan hệ giữa báo chí và dư luận xã hộ khóa luận tốt nghiệp

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Ngày nay,cuộc sống chúng ta đang phát triển với một tốc độ nhanh chóng mặt.Mỗi ngày,mỗi giờ thậm chí là đến mỗi phút,mỗi giây đã có vô số các hiện tượng,các sự kiện thuộc các thuộc tất cả các lĩnh vực của đời sống(từ chính trị,kinh tế,văn hoá đến hoa học kĩ thuật,nghệ thuật…)liên tiếp xảy ra.Thông tin về các sự kiện,các hiện tượng đó đến với công chúng rất nhiều cách khác nhau.Những thông tin ấy đầu tiên sẽ gây ảnh hưởng đến suy nghĩ của công chúng và lâu dần sẽ tác động lên ý thức của họ.Vậy làm thế nào để các thông tin đó đến với công chúng không chỉ thật nhanh chóng mà còn phải chính xác.Vì thông tin có chính xác mới giúp công chúng hiểu rõ được bản chất sự việc.Việc hiểu rõ bản chất sự việc sẽ tạo ra cho công chúng những phản ứng tích cực và đưa dư luận xã hội đi đúng hướng. Hiện nay,các chủ trương,chính sách của đảng,cũng như pháp luật do nhà nước ban hành phải luôn luôn được đổi mới,chỉnh lý để có thể bắt kịp với sự phát triển không ngừng của xã hội.Bản thân “Báo chí là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng” hay “Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng,nhà nước,đông thời là diễn đàn của nhân dân” cần phải đưa thông tin kịp thời,chính xác về chủ trương,chính sách và pháp luật để nhân dân có thể thực hiện tốt quyền kiểm tra,giám sát của mình,đồng thời cũng thực hiện tót nghĩa vụ nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.Tuy nhiên,đưa những thông tin về chính sách,pháp luật ,báo chí còn cần phải phát hiện kịp thời những chỗ thiếu sót và chưa chặt chẽ để đưa kiến nghị của mình và những ý kiến đóng góp của nhân dân lên cơ quan nhà nước và Quốc Hội.Như vậy mới đảm bảo được sự công bằng,tính dân chủ và tạo ra được sự đồng thuận của dư luận xã hội. Chinch via những lí do quan trọng nêu trên mà chúng ta cần phải tìm hiểu về dư luận xã hội,cách tạo ra và định hướng dư luận,sự tác động của dư luận xã hội đến hệ tư tưởng pháp luật,các đặc tính của dư luận xã hội.Nhưng quan trọng hơn là nghiên cứu về “mối quan hệ giữa báo chí và dư luận xã hội”,báo chí tạo ra được dư luận xã hội, như thế nào để báo chí có thể làm tốt chức năng của mình.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Ngày nay,cuộc sống chúng ta đang phát triển với một tốc độ nhanhchóng mặt.Mỗi ngày,mỗi giờ thậm chí là đến mỗi phút,mỗi giây đã có vô sốcác hiện tượng,các sự kiện thuộc các thuộc tất cả các lĩnh vực của đời sống(từchính trị,kinh tế,văn hoá đến hoa học kĩ thuật,nghệ thuật…)liên tiếp xảyra.Thông tin về các sự kiện,các hiện tượng đó đến với công chúng rất nhiềucách khác nhau.Những thông tin ấy đầu tiên sẽ gây ảnh hưởng đến suy nghĩcủa công chúng và lâu dần sẽ tác động lên ý thức của họ.Vậy làm thế nào đểcác thông tin đó đến với công chúng không chỉ thật nhanh chóng mà còn phảichính xác.Vì thông tin có chính xác mới giúp công chúng hiểu rõ được bản chất

sự việc.Việc hiểu rõ bản chất sự việc sẽ tạo ra cho công chúng những phản ứngtích cực và đưa dư luận xã hội đi đúng hướng

Hiện nay,các chủ trương,chính sách của đảng,cũng như pháp luật donhà nước ban hành phải luôn luôn được đổi mới,chỉnh lý để có thể bắt kịp với

sự phát triển không ngừng của xã hội.Bản thân “Báo chí là công cụ tư tưởngsắc bén của Đảng” hay “Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng,nhà nước,đôngthời là diễn đàn của nhân dân” cần phải đưa thông tin kịp thời,chính xác vềchủ trương,chính sách và pháp luật để nhân dân có thể thực hiện tốt quyềnkiểm tra,giám sát của mình,đồng thời cũng thực hiện tót nghĩa vụ nghiêmchỉnh chấp hành pháp luật.Tuy nhiên,đưa những thông tin về chính sách,phápluật ,báo chí còn cần phải phát hiện kịp thời những chỗ thiếu sót và chưa chặtchẽ để đưa kiến nghị của mình và những ý kiến đóng góp của nhân dân lên cơquan nhà nước và Quốc Hội.Như vậy mới đảm bảo được sự công bằng,tínhdân chủ và tạo ra được sự đồng thuận của dư luận xã hội

Chinch via những lí do quan trọng nêu trên mà chúng ta cần phải tìmhiểu về dư luận xã hội,cách tạo ra và định hướng dư luận,sự tác động của dưluận xã hội đến hệ tư tưởng pháp luật,các đặc tính của dư luận xã hội.Nhưng

quan trọng hơn là nghiên cứu về “mối quan hệ giữa báo chí và dư luận xãhội”,báo chí tạo ra được dư luận xã hội, như thế nào để báo chí có thể làm tốtchức năng của mình.

2 Mục đích cả việc nghiên cứu.

Hiện nay,chúng ta đang thực hiện việc toàn cầu hoá và cơ chế kinh tếthị trường.Chính vì thế ma bùng nổ thông tin là điều không thể nào tránhkhỏi.Khối lượng thông tin ngày càng trở nên đồ sộ,bản chất thông tin đadạng,phức tạp,tốc độ diễn ra thông tin nhanh chóng mặt,đòi hỏi khả năngcung cấp thông tin, phân tích,bình giá những thông tin để tạo ra được dư luận

xã hội đúng đắn,tích cực của báo chí không ngừng được nâng cao.Việc nghiêncứu,tìm hiểu về đề tài này giúp cho bản thân tôi-một số sinh viên báo chí-cóthể nắm vững cơ sở việc tạo ra và định hướng dư luận xã hội trên báo chí.Đó

sẽ là cơ sở giúp tôi hoàn thành tốt việc học tập tại trường,là tiền đề cho hoạtđộng tác nghiệp của tôi sau này

Ngoài ra,việc nghiên cứu về đề tài này còn giúp mỗi nhà báo ý thức rõràng trách nhiệm trong nghề nghiệp của mình.Bởi vì dư luận xã hội cũng nhưnhững vấn đề khác trong xã hội luôn có bản chất hai mặt của nó.Nhà báobằng đạo đức nghề nghiệp,kĩ năng làm báo,cần phải biết sử dụng báo chí đểtruyền tải những thông tin chính xác nhằm tạo ra dư luận xã hội tích cực cótác dụng nhất định để diều chỉnh các mối quan hệ xã hội,kinh tế,chính trị,phápluật…Đồng thời, nhà báo cũng sẽ ý thức được với tầm ảnh hưởng rộng lớncủa các loại hình báo chí thì khi đưa ra thông tin thiếu chính xác sẽ trở nênnguy hiểm như thế nào.Chắc chắn những thông tin sai lệch sẽ dẫn đến nhữngluồng ý kiến trái ngược và làm dư luận xã hội đi chệch hướng gây nguy hại chođời sống của nhân dân,gây bất ổn trong đời sống chính trị và khó khăn trong côngtác lãnh đạo,quản lý của Đảng và nhà nước

3 Phạm vi đối tượng nghiên cứu.

Việc tạo ra và định hướng dư luận xã hội của báo chí là một chức năngchung và rất quan trọng đối với mọi nền báo chí trên thế giĩi.Tuy nhiên,bàinghiên cứu này chỉ dừng lại ở mức độ khảo sát và nghiên cứu nền báo chíViệt Nam.Bài nghiên cứu đi vào tìm hiểu hầu hết mọi loại hình báo chí ở ViệtNam(báo in,báo phát thanh,báo truyền hình,báo mạng điện tử…) và trên cơ sở

đĩ sẽ rút ra những kết luận tổng quát nhất,phù hợp nhất với khả năng tạo ra

dư luận xã hội và định hướng dư luận xã hội dư luận xã hội của nền báo chínước nhà.Điều này sẽ giúp chúng ta nhận thấy rõ điểm mạnh cũng như điểmyếu của nền báo chí Việt Nam trong cơng tác này để đưa ra được những biệnpháp tốt nhất nhằm đẩy mạnh,phát huy hơn nữa những gì cịn hạn chế,giúpbáo chí chúng ta khơng ngừng phát triển

4 Lịch sử nghiên cứu

Qua cc tìm hiểu cĩ thể thấy rằng cĩ rất nhiều nghiên cứu về dư luận xhộI v cc đặc trưng của dư luận xã hội nhiều lĩnh vực của các tạp chí tuyêngiáo,tạp chí triết học và của các nhà chuyên mơn.Tuy nhiên những đề tài lớnnghiên cứu sâu về dư luận x hộI trn bo chí chưa nhiều.Vì vậy gây khĩ khăn trongquá trình tìm kiếm ti liệu để tham khảo.Bài làm hồn tồn xây dựng theo mộthướng mới

5 Phương pháp nghiên cứu.

Để hồn thành bài tiểu luận này tơi đã dùng các phương pháp cơ bản sau:

5.1 Phương pháp luận.

Bài tiểu luận đưa ra những cơ sở lý luận và kết luận dựa trên hệ thốngquan diểm của lý luận báo chí Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh cũng nhưnhững đường lối.chủ trương của Đảng và nhà nước ta về báo chí.Ngaịi ra bàitiểu luận cịn tham khảo những bài viết và nghiên cứu của các giáo sư,tiến sĩtrong lĩnh vực xã hội học,triết học,của các tạp chí tuyên giáo và các sáchkhác

5.2 Phương pháp cơng cụ.

Ngoài phương pháp luận,bài tiểu luận này còn sử dụng những phươngpháp công cụ như sau:

5.2.1 Điều tra xã hôi học.

Đưa ra bản câu hỏi ngắn điều tra về mức độ theo dõi báo chí của côngchúng và đặc biệt là đánh giá khách quan của công chúng về thông tin mà báochí đưa ra(có chính xác không?có thường xuyên tạo ra được dư luận xã hộikhông?)

5.2.2 Thống kê và phân tích.

Sau khi tiến hành điều tra xã hội học, những phiếu trả lời đã được thu

về và tiến hành thống kê,phân tích.Việc thống kê theo phần trăm cho biết mức

độ đánh giá nào của công chúng đối vơí báo chí là phổ biến nhất.Từ đó bằngcách phân tích để thấy được xu hướng phát triển của việc theo dõi báo chítrong nhân dân,việc báo chí tạo ra dư luận xã hội như thế nào, tác động đếnngười dân ra sao?

II NỘI DUNGCHƯƠNG 1: DƯ LUẬN XÃ HỘI

Tìm hiểu và nghiên cứu về dư luận xã hội và báo chí,cách mà báo chítạo ra và định hướng dư luận xã hội là một điều không hề đơn giản.Để có thểnắm được mối quan hệ của báo chí và định hướng dư luận xã hội,trước tiênchúng ta cần phải nắm được các khái niệm công cụ cơ bản

1 Quan niệm về dư luận xã hội.

“thuật ngữ dư luận xã hội”(Tiếng anh là: Puplic Opinion)là thuật ngữđược dùng nhiều trong đời sống xã hội và trong một số ngành khoa học như:

xã hội học,tâm lí học xã hội,báo chí …Dư luận xã hội được coi là những trạngthái đặc trưng của ý thúc xã hội,tâm trạng xã hội.Có thể hiểu rằng dư luận xã hộichính là một thành phần thuộc kiến trúc thượng tầng của xã hội và tính chất của

nó bị quy định bởi tính chất các quan hệ kinh tế trong xã hội

Có nhiều định nghĩa khác nhau về “dư luận xã hội”, điển hình là một sốđịnh nghĩa sau:Theo nhà triết học cổ đại Socrat thì “dư luận xã hội” là cái gì

đó nằm giữa sự mù quáng và nhận thức.Theo Kant: “dư luận xã hội” nằm ởcap độ thấp hơn so với kiến thức và niềm tin.Theo các tác giả hiện đại thì “dưluận xã hội” là ý kiến được đông đảo quần chúng chia sẻ và tìm thấy ở mọinơi

Trong quyển “cơ sở lý luận báo chí” nhóm tác giả dã đưa ra khái niệm

về dư luận xã hội như sau: “Dư luận xã hội là phản ứng,thái độ của xã hội đốivới một sự kiện,hiện tượng,vấn đề,một nhân vật nào đó.Như vậy,để trở thành

dư luận xã hội thì một phản ứng,một thái độ nào đó phải có tính xã hội hay làmang tính phổ biến tương đối,trở thành phản ứng hay thái độ của một loạtthành viên trong xã hội.”

Tiến sĩ Hoàng Bá Thịnh(bộ môn xã hội học giới và gia đình-trường ĐHKhoa học xã hội và nhân văn,ĐHQG Hà Nội) lại đưa ra cách hiểu sau đây.Dưluận xã hội đó là những ý kiến có tính chất phán xét,đánh giá về các vấn đề xã

hội mà nhóm công chúng cả thấy có ý nghĩa với họ hoặc là vấn đề đó độngchạm đến lợi ích chung.

Thạc Sĩ Nguyễn Mậu Việt Hưng-Viện nghien cứu xã hội -cho rằng dưluận xã hội là tập hợp các luồng ý kiến cá nhân trước các vấn đề,sự kiện,hiệntượng có tính thời sự

Vậy từ những khái niệm khác nhau đã được đưa ra trên đây chúng ta co thểthấy những điểm chung và đưa ra cách hiểu chung nhất về dư luận xã hội nhưsau.đó chính là những ý kiến,phán xét,đánh giá về các vấn đề trong xã hội đượctập hợp ở mức độ phổ biến với hàng loạt thành viên của xã hội

2 Đặc điểm của dư luận xã hội.

2.1 Chủ đề của dư luận xã hội.

Là đơn vị mà ý kiến được coi là dư luận xã hội chứ không phải là mộtdạng ý kiến nào khác.Đơn vị xã hội này co thể là nhóm xã hội,tập đoàn hay hệthống xã hội tuỳ theo cách tiếp cận

2.2 Khách thể của dư luận xã hội

Là vấn đè xã hội động chạm đến lợi ích chung hoăc là có ý nghĩa đốivới các nhóm công chúng

2.3 Các thuộc tính của dư luận xã hội.

Có năm thuộc tính cơ bản của dư luận xã hội:

2.3.1 Khuynh hướng.

Thể hiện ở chỗ tỏ rõ thái độ đồng tình,phản đối,lưỡng kự,chưa rõ thái

độ với vấn đề xã hội mà nó đề cập đến.Người ta cũng có thể phân chia theokhuynh hướng tích cực hay tiêu cực,tiến bộ hay lạc hậu

2.3.2 Cường đô

Thể hiện sức căng về ý kiến của mỗi khuynh hướng dư luận xã hội

2.3.3 Sự thống nhất và xung đột của dư luận xã hội.

Theo các nhà xã hội học,đồ thị phân bố dư luận xã hội hình chữ U làbiểu thị sự xung đột,hình chữ J là biểu thị sự thống nhất

2.3.4 Tính ổn định,độ bền vững thể hiện ở chỗ.

Dư luận xã hội có dễ bị thay đổi hay không khi có những tác động bổsung.Ví dụ như cung cap thêm thông tin mới

2.3.5 Sự tiềm ẩn

Dư luận xã hội có thể ở dạng tiềm ẩn,không bộc lộ bằng lời, có ngườidùng thuật ngữ “dư luận của đa số yên lặng” để nói về trạng thái này(ban tưtưởng văn hoá trung ương,1999:17-21)

Dư luận xã hội và chuẩn mực xã hội có mối quan hệ rất chặt chẽ.Tácđộng đầu tiên của dư luận xã hội đối với chuẩn mực xã hội là tạo ra các chuẩnmực mới và loại bỏ các chuẩn mực lỗi thừa.Sự ủng hộ sẽ tăng thêm nếu nhưngười dân nhận thức được hành vi đó phù hợp với trình độ phát triển cơ bảncủa xã hội,ngược lại hành vi đó vẫn bị coi là hành vi lệch lạc

Trong trường hợp họ nhận thức được hành vi không phù hợp với địnhhướng phát triển cơ bản của xã hội thì hành vi đó tiếp tục bị phê phán và vẫn

là hành vi lệch chuẩn

2.4 Các chức năng cuả dư luận xã hội.

Đánh giá;điều chỉnh các mối quan hệ xã hội;giáo dục;hiám sát; tư vấn,phânbiện;giải toả tâm lý-xã hội

2.5 Cơ chế hình thành dư luận xã hội

Các nhà xã hội học thương coi quá trình hình thành dư luận xã hội gồm

4 giai đoạn:

2.5.1 Giai đoạn tiếp nhận thông tin.

2.5.2 Giai đoạn hình thành các ý kiến cá nhân.

2.5.3 Giai đoạn trao đổi ý kiến giữa các cá nhân.

2.5.4 Giai đoạn hình thành dư luận chung.

(Ban tư tương văn hoá trung ương 1999.27)

2.6 Các con dường hình thành dư luận xã hội.

Chủ yếu có hai con dường sau:

2.6.1 Hình thành qua kênh giao tiếp cá nhân:

Con đường này phổ biến trong xã hội khi chưa có các phương tiệntruyền thông đại chúng.

2.6.2 Hình thành qua kênh giao tiếp đại chúng dưới tác động củaphương tiện truyền thông đại chúng:Sự phổ biến thông tin qua con đường nàyrất nhanh.Thông tin ban đàu đến với hàng triệu thậm chí với hàng tỉngười.Dư luận xã hội có nghĩa là phản ứng của nhân dân(đó là tánthành,không tán thanh,hay bàng quan) đối với những vấn đề đáng lưu ý chung

về chính trị và xã hội nảy sinh,như là:Quan hệ quốc tế,chính sách nội bộ,quan

hệ dân tộc.đó cũng là quan niệm A.K.Uledov về dư luận xã hội là “Sự phánxét thể hiện sự đánh giá và thái độ của mọi người với các hiện tượng đời sống

xã hội”.Mối quan hệ giũa truyền thông xã hội có hai mặt:ở khía cạnh thứnhất,ảnh hưởng của dư luận đến truyền thông còn khía cạnh thứ hai thì ngượclại:Sự ảnh hưởng của truyền thông đến dư luận.Trong xã hội hiện đại,dư luận

xã hội thường được phản ánh qua các phương tiện truyền thông đại chúng,vàtruyền thông đại chúng qua các sản phẩm của mình lại làm tăng thêm dư luận

xã hội

3.Các cấp độ định hướng dư luận xã hội.

Định hướng dư luận xã hội sử dụng các nguồn thông tin chính thốngtác động đến cá nhân,nhóm và cộng đồng làm thay đổi nhận thức,thái độ củahọ,tạo ra sự nhất trí và đồng thuận thực hiện thắng lợi các mục tiêu,phươnghướng đề ra,điịnh hướng dư luận có phạm vi tác động ở 3 cấp độ:cấp độ cánhân,cấp độ nhóm xã hội và cấp độ cộng đồng.Tuy nhiên sự phân biệt này chỉmang tính tương đối

3.1 Định hướng ở cấp độ cá nhân.

Là việc thông qua những phương pháp mang tính tuyên truyền,giáodục,vận đông,thuyết phục tác động đến cá nhân làm thay đổi thái độ,nhậnthức của họ theo hướng có lợi cho tập thể.Cá nhân vừa là chủ thể mang ý kiến

vừa là chủ thể nhận thức và phản ánh vò dư luận xã hội,quan điểm,tháiđộ,phán xét của họ về những sự kiện xuất hiện liên quantrực tiếp hoặc giántiếp đến lợi ích mà họ được hưởng.Cá nhân thường gắn mình với các nhóm xãhội và mang đặc trưng của cácnhóm xã hội đó vì vậy so với một nhóm xã hộinhất định cá nhân vừa có điẻm chung của nhóm đó vùa có điểm riêng đặctrưng của nhóm xã hội khác,ngoài ra cá nhân còn có những đặc trưng riêngcủa mình.Việc cung cấp thông tin,cơ sở chứng cứ,lý lẽ phù hợp với nhận thứccủa chủ thể có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình chuyển đổi trạng tháinhận thức:từ không hiểu dến hiểu,từ chưa nhận thức rõ đến nhận thức rõ,từphản đối đến tán thành…hoặc quá trình chuyển đổi trạng thái tâm lý:tù ghétđến yêu,từ không chấp nhận đến chấp nhận,từ không thích đến rất thích…

Trên thực tế các cá nhân có thể hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chungcủa tập thể,của cộng đồng nếu như họ được giác ngộ và ý thức rõ ràng về sự

hy sinh đó…Ngược lại,khi chưa có sự giác ngộ và ý thức rõ ràng về mục đíchrất dễ dẫn đến sự chống đối bằng mọi giá.Định hướng ở cấp độ cá nhân cầnphải chú ý đến sự chống đối bằng mọi giá.Định hướng ở cap độ cá nhân cầnphải chú ý đến mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể đặc biệt là các quan hệ vềlợi ích

3.2 Cấp độ định hướng nhóm xã hội.

Các cá nhân luôn được gắn với một nhóm nhất định,chịu sự tácđộng,ràng buộc bởi các quy tắc,chuẩn mực cue nhóm và tuân thủ các quyđịnh cue nhóm xã hội đó.Có nhiều tiêu chí để xác định một nhóm xã hội ,cácngành khoa học khác nhau tiếp cận dựa vào những đặc trưng cơ bản,trên cơ

sở tính bền vững và tính tương đối đồng nhất cue các cá nhân mà người ta cóthể xác định những nhóm xã hội khác nhau ví dụ như trong xã hội học cónhóm quy chiếu(nóm thực,nhóm tượng trưng),nhóm sơ cấp,nhóm thứ cấp…

Việc lựa chọn các tiêu chí xác định nhóm luôn phụ thuộc vào mục đích

và tính chất cue vấn near cần nghiên cứu

Khi định hướng dư luận xã hội trong nhóm xã hội thì việc thông quanhững người có uy tín,địa vị cao trong nhóm có vai trò hết sức quan trọng.Ví

dụ bí thư đoàn thanh niên định hướng dư luận cho đoàn viên,chủ tịch hội phụ

nữ định hướng dư luận cho hội viên,chủ tịch công đoàn định hướng dư luận

xã hội cho công nhân…Những người đứng đầu tổ chức,đơn vị thường có vaitrò định hướng những thông tin có định hướng rõ ràng,chính xác,đầy đủ ýnghĩa về nội dung một thông điệp nào đó đặc biệt trong lĩnh vực tư tưởng làrất quan trọng

Bên cạnh đó cũng cần đánh giá đúng mức mối quan hệ giữa nhữngthành viên với thiết chế nhóm vì mỗi thành viên có thể tham gia nhiều nhómtrong cùng một thời điểm,những nhóm có lợi ích cơ bản và chủ yếu thườngđược ưu tiên tham gia nhiều hơn,nhiệt tình hơn trong kế hoạch hoạt động cue

cá nhân so với những nhóm khác

3.3 Cấp độ định hướng cộng đồng.

Định hướng cộng đồng có ý phạm vi tácđộng rộng lớn hơn định hướngnhóm xã hội,là hoạt động mang tính chất liên nhóm;các thông điệp đưa vàoquá trình định hướng thường mang lợi ích chung của cộng đồng,vì một mụcđích chung liên quan đến cộng đồng.Phương tiện chủ đạo tham gia vào quátrình định hướng cộng đồng thường là báo chí và các phương tiện truyềnthông đại chúng,đây cũng là những phương tiện phố biến có sức lan toảnhanh,có tác động trên diện rộng và trực tiếp đến các nhóm đối tượng khácnhau.Trong điều kiện hiện nay,sự phát triển đa dạng cue các loại hình truyềnthông đại chúng,các loại ấn phẩm,xuất bản phẩm đang tạo ra những điều kiệnrất thuận lợi cho công tácđịnh hướng dư luận xã hội,những nội dung cần địnhhướng được chuyển tải dễ dàng hơn,dưới nhiều hình thứchơn nhưng bên cạnh

đó cũng tạo ra những khó khăn nhất định đặc biệt trong công tác quản lý,giámsát hoạt động cue quá trình truyền thông vì nếu sản phẩm truyền thông mangnội dung định hướng xã hội tốt sẽ tạo ra được sự đồng thuận,nhất trí caotrong tầng lớp nhân dân,thực hiện thắng lợi chủ trương đường lối củaĐảng,chính sách,pháp luật nhà nước

Ngược lại,nếu nội dung các sản phẩm truyền thông không mang tínhđịnh hướng rõ ràng hoặc tính định hướng về tư tưởng ,về giá trị không cao sẽ

có thể phản tác dụng việc định hướng dư luận thậm chí tạo ra tâm trạng hoangmang,lo lắng trong dư luận xã hội vì vậy việc giám sát hoạt động truyền thôngđang là vấn đề hết sức quan trọng hiện nay

CHƯƠNG II

BÁO CHÍ VÀ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN X HỘI.

1 Cơ sở lý luận về bo chí v định hướng dư luận xã hội.

Những năm gần đây khi nhận xét về chất lượng của một tờ báo có rấttnhiều tiêu chí khác nhau được đưa ra,chẳng hạn căn cứ vào số lượng pháthành,dư luận độc giả,những tác động tích cực và sức lan toả đối với x hội…Xem xt một cch tổng thể trn cc yếu tố ấy,cĩ thể nhận xt khi qut,chất lượng báochí nước ta đ cĩ tiến bộ lớn về mặt nội dung v hình thức.Bo chí l cơng cụ quantrọng, đ thực hiện tốt vai trị tuyn truyền chủ trương, đường lối của Đảng,chínhsách,pháp luật nhà nước;là kênh giám sát hữu hiệu của nhân dân;là cầu nốigiữa người dân với chính quyền,tổ chức Đảng,vv…Báo chí đ gĩp phần quantrọng vo cc thnh tựu kinh tế-x hội của đất nước ta trong 20 năm đổi mới.Cơngchng ngy nay cng coi trọng vai trị to lớn của bo chí với chức năng chủ yếu làthông tin và định hướng dư luận x hội.Khi nĩi đến dư luận x hội người tathường nghĩ đến báo chí,bởi chính dư luận x hội được hình thnh từ thơng tin

bo chí;và thông qua báo chí mà dư luận được phản ánh, có tác động trực tiếpđến tâm tư tình cảm của cc tầng lớp nhn dn.Bo chí đồng thời tạo ra dư luận xhội v định hướng dư luận x hội

Nếu coi dư luận x hội l thi độ,phản ứng của x hội với cc sự kiện,hiệntượng,các nhân vật có ảnh hưởng lớn tới tất cả những gì đang làm nên lịch sửhiện thời,dư luận x hội chỉ nảy sinh khi cc thnh vin trong x hội tiếp nhận đượccác thông tin về các sự kiện, hiện tượng và các nhân vật đó.Nói cách khácđi,chỉ khi nào biết được một phần hoặc nhiều thơng tin về qu trình diễnbiến,kết quả,tính chất,vai trị, ảnh hưởng của các sự kiện,hiện tượng,các hànhvi,việc làm,quan điểm của cc nhn vật trong x hội,mỗi con người trong x hội

đó mới có thể đánh giá,nhận định,xác định thái độ của mình đối vớichúng.Như vậy là tính chất của dư luận x hội phụ thuộc vo tính chất cc sự

kiện,vấn đề của những quan điểm,hành động của cc nhn vật trong x hội trongtrường hợp thông tin phản ánh đúng đắn,chính xác.Ngược lại,nếu thông tin bịxuyên tạc,bị bóp méo,có nghĩa là tính chất của dư luận x hộ sẽ khơng cịn phhợp với tính chất cc sự kiện,hiện tượng nữa Ở đây có thể thấy ý nghĩa hết sức

to lớn của báo chí với tư cách là phương tiện thông tin đại chúng.Khi thựchiện nhiệm vụ thông tin nhanh chóng,kịp thời, đầy đủ đến mọi thnh vin trong

x hội,bo chí cĩ ảnh hưởng rất to lớn đối với nội dung,tính chất của dư luận xhội.Bằng khả năng thông tin kịp thời với nội dung thông tin phong phú và đốitượng thơng tin rộng ri,bo chí tc dộng trực tiếp đến sự hình thnh dư luận x hội

l một trong những yếu tố quan trọng quy định quy mô, tính chất của dư luận xhội.Nĩi cch khc,bo chí l phương tiện để tạo nên dư luận x hội v định hướng dưluận x hội

Cơ sở khách quan của định hướng dư luận x hội chính l hiện thực cuộcsống.Sự định hướng x hội l một biểu hiện mức độ nào đó theo chiều hướngvận động của đời sống x hội v nĩ chỉ thay đổi với sự thay đổi của hiệnthực.Bản thân hiện thực luôn vận động,pht triển,vì thế nảy sinh sự cần thiếtphải định hướng lại ý thức quần chng một cch thich hợp.Sự hình thnh mộtđịnh hướng x hội mới tạo ra những tiền đề quan trọng vận động kịp thờinhững năng lực sáng tạo to lớn của nhân dân cho việc giải quyết nhiệm vụcách mạng mới

Với những đặc trưng của mình,bo chí cĩ năng lực to lớn trong việc phảnánh sự vận động của đời sống hiện thực,tác động vào đông đảo quần chúngnhằm tạo những định hướng x hội tích cực.Cơ sở nền tảng của năng lực đó làtính khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,là nhữnglợi ích của nhân dân lao động,của chế độ x hội m nĩ bảo vệ,ph hợp với quyluật vận động của lịch sử.Tiếng nói của báo chí vừa là tiếng nói của Đảng,nhànước và các đồn thể x hội,vừa l tiếng nĩi của nhn dn.Sức mạnh định hướng

Đảng,toàn dân tham gia thảo luận và giải quyết những vấn đề quan trọng củađất nước,ph bình v đấu tranh chống những hiện tượng tiu cực cản trở sự phttriển của x hội.Dư luận x hội phản ánh tính chất sinh động,phong phú, đadạng của đời sống hiện thực Đối với dư luận x hội, tất cả mọi lĩnh vực củađời sống hiện thực,chính trị,kinh tế,khoa học,văn hoá-điều quan trọng.Với sựnăng động,toàn diện cũng như sung mn về nội dung đời sống hiện thực,dưluận x hội l một nhn tố cấu thnh rất quan trọng trong sự định hướng quầnchúng nhân dân.

Nội dung của tính định hướng x hội tồn diện trước hết là khả năng nhìnnhận v thẩm định đời sống hiện thực một cch hệ thống.Hiện thực x hội thì vơcùng phong phú,phức tạp và đa dạng.Bởi sư kiện,hiện tượng,qu trình xảy ratrong những điều kiện lịch sử cụ thể với những hình thức,tính chất,nộidung,phương thức và kết cục khác nhau.Yêu cầu đặt ra cho báo chí là khôngchỉ mô tả,phản ánh những sự kiện,hiện tượng mà phải phát hiện trong chúngnhững mối quan hệ,chỉ ra những vấn đề có tính bản chất,chiều hướng vậnđộng chính của hiện thực cuộc sống.Cũng từ đó,báo chí định hướng sự ch ýcửa cơng chng vo việc nhận thức ci gì l cần thiết.Như vậy, vấn đề quan trọng

là trên cơ sở khoa học,bo chí,hình thnh một mơ hình thơng tin hợp lý về bứctranh thế giới tự nhin,x hội v con người một cách khách quan,phù hợp với lợiích của đất nước,của nhân dân

Chng ta cĩ thể thấy rằng so với cc thnh tố khc của ý thức x hội,dư luận xhội l bộ phận năng động nhất,một thứ tinh thần đặc trưng tạo lớp ảo bênngoài.Những biến động của đời sống hiện thực,các sự kiện chính trị,kinhtế,văn hoá,những tri thức mới mẻ và các vấn đề thời sự của x hội đều đượcđón nhận trước hết bởi dư luận x hội, được phản ánh theo đặc trưng của dưluận x hội.Cng với sự vận động và biến đổi của lịch sử hiện đại,trong dư luận

x hội hình thnh những yếu tố,nội dung mới.một số yếu tố,tri thức được lưu

giữ lại ,chuyển dịch vào trung tâm,bổ sung và hoà nhập vào thế giới quan,vàoniềm tin,trở thành chính kiến của con người.

Đặc trưng của qu trình hình thnh v ý nghĩa to lớn của dư luận x hội trongđời sống tinh thần x hội địi hỏi sự quan tm ch ý hng đầu của báo chí trong khithực hiện các chức năng v nhiệm vụ của mình.Với ý nghĩa ny,cc lực lượngchính trị trong x hội bằng mọi cch để bám lấy và sử dụng báo chí như mộtcông cụ,một vũ khí tư tưởng trong cuộc đấu tranh ginh quyền lực v thực hiệncao mục tiu kinh tế,x hội

Trong ý thức x hội, ý thức lịch sử-văn hố cĩ vai trị như tầm trung giantruyền dẫn giữa thế giới quan và dư luận x hội.Sự hình thnh của ý thức lịchsử-văn hoá trước ảnh hưởng của nhiều tác động phong phú và đa dạng nhưgiáo dục,môi trường sống,các phong tục tập quán,truyền thông gia đình,quhương và cả những thin biến tm lý Ý thức lịch sử văn hoá là những quanniệm của con người về lịch sử,quá khứ,về hiện tại trong mối quan hệ với quákhứ và tương lai để xem xét,thẩm định gía trị của những gì đang xảy ra ở hiệntại,con người cần phải biết được lịch sử vận động của chúng,các mối quan hệcủa chúng và giữa chúng với thời đại,môi trường tự nhin v x hội.Bởi vì,cầnphải hiểu rằng hiện tại như kết quả của qu trình pht triển cĩ tính lịch sử v qukhứ đ v đang quy định hiện tại,sẽ ảnh hưởng đến tương lai

Báo chí là những phương tiện quan trọng trong việc hình thnh ýthức lịch sử-văn hố của x hội.Với khả năng thông tin phong phú và tác độngrộng lớn của mình,bo chí cĩ tc dụng như một thứ trường học đại chúng trongviệc giáo dục và truyền thụ những tri thức,những giá trị lịch sử-văn hoá.Trongkhi tiếp nhận thông tin báo chí về bất cứ vấn đề gì,trong x hội cịn hình thnhmột loại hiệu ứng tiếp theo cĩ ý nghĩa to lớn với việc thảo luận,tham khảoquan điểm giữa cc c nhn.Bo chí khơng thể trang bị cho cc thnh vin trong x hộimột hệ thống tri thức lịch sử-văn hoá như nhà trường,song nó có khả năng to

lớn trong việc thẩm định và cổ vũ cho những giá trị lịch sử-văn hoá,tạo ra môitrường thuận lợi cho việc hình thnh ý thức lịch sử-văn hố tích cực cho mỗicơng dn v của cả x hội hay l đại bộ phận cc thnh vin x hội

Trong qu trình hình thnh nn ý thức lịch sử văn hoá chịu ảnh hưởng lớncủa văn học,nghệ thuật.Cc loại hình văn học,nghệ thuật chứa đựng những nộidung lịch sử,hay phân tích đánh giá các sự kiện,nhân vật lịch sử,bắng cácphương thức khc nhau lý giải bản chất, đặc điểm cc mối quan hệ của cc nhnvật của cc sự kiện,nhn vật ấy.Với sự pht triển của pht thanh truyền hình,nhiều

tc phẩm văn học và nghệ thuật,các hoạt động văn hoá-nghệ thuật được truyền

đi rộng khắp trở thành món ăn tinh thần của x hội hng ngy,hng giờ tc độngvào đời sống tinh tần của x hội từ đĩ hình thnh,sự pht triển ý thc lịch sử-vănhoá của mỗi thành viên trong x hội

Để thực hiện các chức năng tư tưởng của mình,bo chí phải tc độngmạnh mẽ v tham gia tích cực vo sự hình thnh,pht triển v củng cố tất cả cc thnh

tố của ý thức x hội, trong đó dư luận x hội tập trung sự ch ý lớn nhất của ccphương tiện thông tin đại chúng.Tính chất linh động và biến đổi nhanh chóngcủa dư luận x hội địi hỏi bo chí phải qua ntm đến nó một cách đầy đủ,thườngxuyên,nếu muốn thựch hiện sự định hướng tư tưởng,nâng cao tính tự giác củaquần chúng nhân dân.Bản thân thế giớ quan,nhân sinh quan tuy là thành tố hạtnhân tương đối ổn định của ý thức x hội nhưng cũng khơng bất biến trong qutrình vận động,trong mỗi cá nhân hay mỗi cộng đồng người không chỉ xétđoán,thẳm định qua sự kiện,hiện tượng của hiện thực theo những tiêu chí củathế giới quan đ cĩ m cịn củng cố,pht triển thế giới theo tri thức được chắtlọc.Hơn thế nữa,sự vận động của thực tiễn cịn l “lửa thử vng” đói với hệthống những quan niệm cơ bản đ được hình thnh từ trước.Thực tiễn sẽ củngcốp niềưm tin của con người vo những qua nniệm hay tính chất hợp lý về bứctranh thế giới trong họ.Thực tiễn cũng vạch ci bất hợp lý,tính khơng đúng dắntrong những quan niệm lỗi thời của con người.Chính vì vậy,tc động của bo chí v

cc thnh tố của ý thức x hội phải là sự tác động thường xuyên,kịp thời nhằm tạo ra

sự định hướng tư tưởng tích cực,làm cơ sở cho hành động đúng đắn,có hiệu quảcủa con người v x hội

Dư luận x hội rất quan trọng trong qu trình lnh đạo cách mạng củaĐảng,bởi nĩ gĩp phần hình thnh niềm tin,tư tưởng của nhn dn.Lnh đạo tưtưởng k một trong 3thnh tố quan trọng lm nn quyền lực lnh đạo củaĐảng(Đảng lnh đạo x hội bằng chủ trương đường lối,bằng tổ chức cán bộ vàbằng công tác thủ tướng).Việc tạo ra dư luận x hội v tạo ra dư luận x hội l việc

lm cần thiết trong hoạt đông tư tưởng của Đảng.Từ đó tập hợp sức mạnh đạiđoàn kết dân tộc ngr hộ chủ trương, đường lối của Đảng, đấu tranh với cáixấu,cái ác vạch trần âm mưu đen tối của các thê lực thù địch nhằm chống phádcách mạng Việt Nam,bảo vệ Đảng,bảo vệ chế độ.Vai trị của bo chí trong việctạo ra dư luận x hội v định hướng x hội trong một x hội bng nổ thơng tin,hộinhập với thế giới l hết sức quan trọng.Bo chí l cơng cụ tuyn truyền tập thể,cổ

vũ tập thể, l cơ quan ngôn luận của Đảng,chính quyền và là diễn đn tiếng nĩicủa cc giai tầng x hội.Do đó báo chí cần chủ động,tích cực tạo ra dư luận xhội,nhất l trong thờ đại bùng nổ thông tin như hiện nay,các thế lực thù địchđang tìm cch chống ph cch mạng Việt Nam bằng m mưu “diễn biến hồbình”,trong đó có mặt trân tônh tin tuyên truyền được kẻ thù triệt để khai thácnhằm tạo những làn sóng dư luận lm xĩi mịn niềm tin của nhn dn đối vớiĐảng,tạo ra sự mất ổn định x hội.Hoạt động bo chí cần bm st hiện thực xhội,phản ánh một cách khách quan,trung thực những vấn đề x hội,tạo ra dưluận x hộ chính thống,vạch trần những mưu đồ đen tối của các thế lực thùđịch.Mặt trận tư tưởng văn hoá,hơn bao giờ hết là nơi đầy thử thách,cam gorất cần sự sáng suốt,bản lĩnh chính trị của đội ngũ những người làm công tác

tư tưởng mmà báo chí là một trong những lĩnh vực mũi nhọn,xung kích,cácnhà báo là chiến sĩ trên mặt trận này.Thông tin báo chí vừa phải đảm bảonhanh nhạy vừa phải đảm báo khách quan,mới tạo nên thế gíơi chủ động tiến

công.Bởi nếu thông tin báo chí không phẩn ánh kjịp thời theo đúng bản chấtvấn đề, để trống mặt trận tư tưởng thì c phương tiệ truyền thông của các thếlực thù địch sẽ nhảy vào thông tin sai lệch,tạo thành những luồng dư luậnkhông tốt,gây ảnh hưởn đến an ninh-chính trị x hội,hoặc kẻ xấu lợi dụng phaotin đồn nhảm lm rối lịng dn;hậu quả lc đó sẽ khôn lường.

Vì thế,trước mọi vấn đề x hội,bo chí phải kịp thời vo cuộc,nhìn nhậnđánh giá vấn đề hết sức khách quan như bản chất vốn có của nó.Khi Đảng,nhànước đề ra một chủ trương ,chính sách nhiệm vụ tạo sự đồng thuận x hội,tạo

nn “hợp lực mạnh” của quần chng nhn dn biến nĩ thnh luồng tư tưởng chủ đạotrong dời sống x hội.Việc chỉ ra những vấn đề bất cập l cần thiết,song phải vớicch nhìn tích cực mang tính xây dựng.Nhà báo trước khi phản ánh thông tinphải xem xét một cách thấu đáo,không được nĩng vội quy chụp m phải cĩ cchnhìn tồn cục, đặt lợi ích tập thể,lợi ích dân tộc,lợi ích quố gia lên trên,quyết

bỏ qua nnhữngcxtoan tính nhỏ nhen;thông tin vấn đề vào lúc nào,thông tinnhư thế nào là cả một vấn dề mà ở đó rất ần năng lực nghề nghiệp,tư duy sángtạo và bản lĩnh chính trị của nhà báo.Nhà báo không làm chính trị nhưng làmbáo là làm chính trị nên mỗi phóng viên cần có trái tim nóng và cấi đầulạnh.,thông tin phảiđược chọn lọc và phản ánh vấn đề đng sự thật khchquan,vì chỉ cần sự thật khơng được phản nh sẽ tạo ra cch nhìn thin lệch

Sức mạnh thông tin của báo chí có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống xhội,thơng tin bo chí vì thế cần phải góp phần tạo định hướng dư luận xhội.Khi đứng trước một vấn đề nảy sinh trong đời sống x hội,bn cạnh trchnhiệm thơng tin kịp thời,nh bo phải đặt trch nhiệm cơng dn,trch nhiệm x hội

ln trn,tức l trăn trở,tìm hiểu v lý giải vấn đề một cách thấu đo với ci nhìn sắcnt,biện chứng.Cch đưâ thông tin của nhà báo làm sao giúp độc giả nhìn vấn đềdưới một gĩc nhìn tồn vẹn nhất,từng cu,từng chữ phải được cân nhắc sao chokhách quan,trung thực.Từ đó giúp độc giả cĩ những suy nghĩ,tình cảm,hnhđộng đúng để bảo vệ cái tốt,cái tiến bộ, đấu tranh với cái xấu,cái ác Đồng

thời bo chí cn tỏ r thi độ ủng hộ cái tốt,cái tích cực và đấu tranh không khoannhượng với những tiêu cực trong đời sống x hội.Lm được như thế,boá chí vànhà báo đ gĩp phần trong định hướng dư luận x hội,tạo ra những luồng dưluận tích cực làm lành mạnh hoá đời sống x hội,tạo đ khai thc tốt sức mạnhnội lực cho qu trình pht triển kinh tế-x hội của từng địa phương và của cảnứơc Và đó chính là góp phần vào hoạt động tư tuởng ccủa Đảng.

2.Vì sao bo chí lại l một cơng cụ đắc lực trong việc tạo ra dư luận cũng như định hướng dư luận x hội?

2.1 Bởi vì thơng tin bo chí tc động đến tư tưởng v ý thức của quầnchng.Cc quan điểm tư tưởng đĩng vai trị rất quan trọng trong ý thức quầnchng nn từ lu nay đ buộc người ta phải can thiệp vo qu trình hình thnh ý thứcmột cch tự pht ở người dn.Vì vậy xuất hiện cc hiện tượng tiền báo chí và báochí, đ xc định nhu cầu x hội trong việc thnh lập địa bàn cho hoạt động tưtưởng Địng thời dựa vo mứcđộ mở rộng sự tham gia của quần chúng vào đờisống chính trị m vai trị của nĩ ngy cng tăng,phạm vi báo chí trong hoạt động

tư tưởng và tác động vo ý thức x hội,dư luận x hội cũng được mở rộng

Báo chí của các định hướng x hội khc nhau đều mong muốn bằngnhững phương pháp tư tưởng của mình tạo dựng v củng cố trong cơng chngmột kiểu mấu gic ngộ giống như sự thông nhất của nhận thức và tự nhậnthức.Nhận thức như l “mẫu hình nội tại”về thế giới bn ngồi chính l tổng thểưcác quan niệm về thế giới chung quanh trong sự biẻu hiện đa dạng của nó,từnhững sự kiện đơn giản nhất đến các quy luật toàn cầu,từ nhận xét về conngười riêng biệt đến bản chất của con người và số phận nhân loại.Tự nhậnthức trước hết là nhận thức về bản thn,vị trí của mình trong thế giới v trong hệthống cc mối quan hệ,sự hiểu biết về mục đích v ý nghĩa cuộc sống của chínhmình,những quyền lợi của bản thn v những con đường để đạt được chng.Sựgic ngộ,l nhận thức về thế giới v vai trị của mình,trong đó,những nhu

cầu,quyền lợi và mục đích,vị trí của cá nhân trong hệ thống các mối quan hệvới con người, là một lực lượng định hướng hành động,là yếu tố xác định tínhtích cực của x hội.

Việc hình thnh ý thức gic ngộ, trau dồi những quan điểm tư tưởng đượcthực hiện trong qu trình tự định hướng của con người;cũng như dưới ảnhhưởng hoạt động của cc thiết chế x hội khc nhau,cc thể chế ny đề ra mục đíchcủa chính mình l định hướng về mặt x hội cho những nhĩm người đôngđảo.Tro9ng tiến trình này báo chí đĩng vai trị quan trọng nhấ, bởi vì nĩ cĩ khảnăng hoạt động thường xuyên,có hệ thống,tính đến những thay đổi trong cuộcsống,chỉ ra tất cả sự đa dạng của nó thông qua toàn bộ những tác phẩm khácnhau về tính chất.Chính báo chí có khả năng bắt kịp được tình hình đang thayđổi từng ngy v chính vì vậy trong trường hợp cần thiết có khả năng thay đổiđịnh hướng công chúng

Định hướng x hội đó chỉ là cách nhận định tình hình chung quanh,hiểu

v đánh giá được những hiện tượng x hội,pht hiện ra ý nghĩa của nĩ với ringmình cũng như ảnh hưởng của nó đn tiến trình đang diẽn ra Ứng với điều đó

là xác định thía độ của bản thân đói với chúng, để tìm ra quan điểm, mụcđích,phương hướng và tính chất của hoạt động.Qu trình định hướng là hai mặtcủa một tiến trình, đó là định hướng của con người với thế giới chung quanh

và định hướng của họ nhằm đạt tới những mục đích đ xc định,ph hợp vớinhững lý tưởng và cách đnh gi hiện thực của mình

Do đó,tính định hướng bao gồm,thứ nhất là sự nhận thức cái gì đangdiễn ra trong cuộc sống hiện thực.Trong chức năng này,báo chí,khi sử dụngtất cả các kênh công khai, đ đem đến cho công chúng một biức tranh toàncảnh về hiện thực Đồng thời nó có nhiẹm vụ đưa ra quan điểm có giá trị,chứkhông phải là những sự kiện đơn lẻ và những tin tức tản mạn về những hiệntượng rời rạc của cuộc sống Điều cực kì quan trọng khi thu nhập sự kiện l

phải ghi nhận tất cả những gì cốt yếu, đặc trưng,khơng cho php những nhỏnhặt v những tình tiết che lấp ci cĩ ý nghĩa đối với việc đưa ra một bức tranhthế giới tương ứng.

Thứ hai,tính định hướng trong viễn cảnh lịch sử địi hỏi phải tạo dựngquan điểm về mục đích gần v xa,xuất pht từ hệ thống cc g trị v lý tưởng.Do đóluôn tồn tại một vấn đề bức xúc là nên và cần phải đạt được điều gì trong tìnhcảnh ny.Hơn nữa,chính việc lựa chọn và cung cấp các tư liệu về “cái hiện có”bằng cách này hay cách khác sẽ liên quan đến quan niệm về “tương lai mongđợi”.Và các đại biểu của những thế lực x hội khc nhau hình dung ra “tương laimong đợi” khc nhau,tất nhin khơng trnh khỏi sự khc nhau trong cch nhìnnhận.Nếu sự đụng độ của chúng diễn ra dưới hình thức đối thoại thì mang tínhchất xy dựng thì cĩ thể đoàn kết được các quan điểm và các nỗ lực.Trongtrường hợp ngược lại sẽ diễn ra sự phaqan định ranh giới và cuộc đấu tranhbảo vệ các quan điểm sẽ diễn ra

Thứ ba,trong qu trình định hướng khi so sánh các quan điểm về “ tươnglai mong đợi” với thực tiễn hiện tại cuộc sống sẽ xuất hiện những nhận định

có giá trị về “cái hiện có”.Và do những đánh giá được hình thnh khi xem xt

cc hiện tượng của đời sống hiện thực trên nền của “tương lai mong đợi”,nêntrong các ấn phẩm cũng như chương trình định hướng tư tưởng tất yếu khácnhau cả về tính chất của sự đánh giá

Thứ tư, định hướng địi hỏi phải hiểu biết về toàn bộ các chẩn những khả năng,biện pháp,phương tiện,mà việc ps dụng chúng sẽ góp phầnđạt được mục đích gần và mục đích tương lai,tiến gần đến “tương lai mongđợi”.Tất nhiên,cả những hiểu biết về chuẩn mực ứng xử sẽ đạt được mục đíchcũng sẽ khác nhau,tuỳ thuộc vào những quan điểm khởi đầu của ấn phẩm haychường trình,vo tính chất của những nhận định, đánh giá và cả về phương tiệncần thiết để đạt được mục đích

mực-Tóm lại,việc định hướng đựơc tiến hành trong suốt dịng chảy của qu trình thơng tin.Chính qu trình thơng tin cũng được tổ chức để đạt đượctính định hướng,và điều đó địi hỏi truyền đi thông tin mô tả, ấn định, đánh giá

và chuẩn mực

Định hướng trong hiện thực chịu ảnh hưởng của các phương tiện thôngtin đại chng v trình tự hoạt động của nó.Mỗi cơ quan,toà soạn báo biết hànhđộng một cách có hệ thống,xác thực,có tính đến tình trạng của cơg chng v tcđông jcủa các ấn phẩm và các chương trình khc,cĩ thể l đúng đắn,sâu sắc và

mở rộng(định hướng đng)hoặc khơng r nt,khơng đày đủ mâu thuẫn và thiếuchính xác(định hướng không ổn định);rộng mở nhưng không đúng đắn(phiđịnh hướng).Cấp độ định hướng khách quan từ phía công chúng, độc giả đfạtđược dựa vào tính hữu ích thông tin đích thực,sẽ xác định mức độ trách nhiệmcủa báo chí trước x hội v cấp độ thực hiện những khả năng sáng tạo của cáctập thể và toà soạn.Trên con đường đi tới có thể sẽ bắt gặp những vấn đềnghim trọng trong việc tìm kiếm cc quan điểm x hội v cc biện php thực hiệnsng tạo.Sự quan tm của nh bo đến định hướng khách quan của đông đảo côngchúng sẽ góp phần khắc phục được những vấn đề đó

Hoạt động định hướng tư tưởng cú phương tiện thông tin đại chúngmang tính chất toàn diện,có nghĩa là bao trùm nhiều phương diện:thế giới tinhthần của cá nhân,cc thnh tố của ý thức quần chng.Nếu như ý thức “chuynmơn” của con người được hình thnh bởi hệ thơng gio dục chuyn nghiệpthì(cng với việc tự học,cần thiết như là cơ sỏ cho hoạt động chuyên môn.Vànhững nét cơ bản của ý thức,một mặt l “tích luỹ” c nhn của chuyn gia,mặt khc

l kết quả kinh nghim sống của c nhn trong nhận thức thế giới chung quanh,thì

ý thức quần chng-l tồn bộ những quan điểm của cc nhĩm x hội chungquanh(bao gồm những hiện tượng của đời sống kinh tế ,chính trị,vănhoá…)những hiện tượng này có đụng chạm đến quyền lợi x hội v bộc lộ trong

tính chất cuộc sống của họ,như của những thnh vin x hội Ý thức quần chngcủa những nhĩm người đông đảo(giai cấp,dân tộc,khu vực,tôn giáo, chuyênnghành…)và thường là toàn bộ dân chúng các nước,các châu lục,và thậm chí

là của toàn nhân loại(về những vấn đè toàn cầu trên trái đất ddang hợp nhấtmọi người,cịn ý thức cộng đồng,theo quan điểm và tham vọng của mỗi conngười là động cơ rất mạnh đưa đến tính tích cực x hội.Mức độ đoàn kết cácphe nhóm và sự có mặt của các thế lực đứng đầu(những thành viên tíchcực,các nhà tổ chức,các đảng phái chính trị)xác định mức độ và tính địnhhướng của tính tích cực này

Ý thức quần chng được hình thnh,giống như việc tự định hướng củacác nhóm, dưới tác động của các thế lực tư tưởng khác nhau.Các phương tiệnthông tin đại chng do bản chất của mình cĩ trch nhiệm phải trỏ thnh một sứcmạnh quan trọng tc động cng với ý thức quần chng.Xt về mặt thuật ngữ, điềunày đ qu r rng

Để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra ối với bo chí,cần chỉ r chủ đích,phảihình dung ra cơ cấu của ý thức đại chúng và những đặc thù của mỗi thành tốcấu thành, ý nghĩa của chng trong định hướng x hội Đặc thù hoạt động củanhà báo,hướng vào việc tác động lẫn nhau đối với thành tố trong đó,phụ thuộcphần lớn vào sự hiểu biết những đặc điểm của cơ cấu ý thức đại chúng.Do sựkhác nhau của các thành tố mà xác định trước được sự khác nhau trong hoạtđộng sáng tạo

Tương tự như mơ hình nguyn tử,cấu trc của ý thức đại chúng có thểđược hình dung như một tổng thể,bốn thành tố cấu thành đặc biệt nó có tácđôngj qua lại với nhau:thế giói quan ,nhân sinh quan,nhận thức lịch sử và dưluận x hội

ổTong đó có hai thành tố đĩng vai trị hạt nhn lin quan đến nhau,bền vững vàchậm thay đổi:thế giói quan và nhân sinh quan;chung quanh hạt nhân đó tậptrung hệ thống các quan điểm lịch sử luôn phát triển;vỏ bên ngoài của hạtnhân được cấu thnh bằng vịng trịn cĩ thể thay đổi và biến động của dư luận xhội.Biểu tượng như thế nào về cơ cấu ý thức đại chng cho d cịn mang tínhchất sơ lược và công thức,nhưng cũng gip chng ta nhìn thấy ci cốt yếu –cơcấu ý thức đại chúng như một đói tượng của hoạt động báo chí

Trong hoạt động tưởng của mình,bo chí lin quan tới tất cả ccthnh tố của ý thức đại chúng, điều đó tạo điều kiện dễ dàng cho việc nghiêncứu tư liệu của các ấn phẩm và các chương trình.Bởi vậy,nh bo cần phải lmquen với mỗi loại trong số thanhf tố đó

Dư luận x hội

Ý thức lịch sử

TGQ NSQ

Trong cấu trc ý thức,thế giới quan đóng vai trị nền tảng.tn gọicủa thuật ngữ ny đ chỉ ra sự đầy đủ về nội dung của nó:thê giới quan-đĩ l bứctranh thế giới trong ý thức đại chng,l cch nhình nhận thế giới(gĩc nhìn)của tậpđồn x hội ny hay tập đồn x hội khc.Thế giới quan l những khái niệm chung vềnội dung cơ bản của đời sống x hội v của thế giới cc hiện tượng tự nhiên,vềđộng lực pht triển x hội,v con người-chủ thể của cc mối quan hệ x hội,về tính

tự định đoạt của nĩ trong x hội v về ý nghĩa cuuộc sống,về tự do v những yếu

tố thúc đẩy hnh vi,những quan niệm về một tổ chức x hội cơng bằng v nhữngcon đường để đạt tới đĩ,về vai trị của cc nhĩm x hội,của cc tổ chức chínhtrị,của chính quyền trong tiến trình vận động lịch sử cũng như về những giátrị của các nhóm và cuỷa chung toàn nhân loại

Thế giới quan bao gồm những quan niệm về “ý niệm cuộc sống”của cc dn tộc,cc nước v cc phe nhĩm khc nhau,về những cch nhìn nhận của họđối với thời đại và triển vọng lịch sử,về những con đường dẫn tới tiến bộ xhội.Hệ thống tư tưởng thế giới quan ngày càng được mở rộng, được khai thácsâu hơn,phản nh cc quy luật của tự nhin v x hội một cch khch quan hơn,thì nĩcngd thể hiện tốt hơn vai trị sng tạo-điều tiết-xác định r thi độ của các đại diệnthế giới quan đối với thế giới chung quanh,gĩp phần tìm ra những đánh giáđúng đắn các hiện tượng của đời sống,hình thnh tham vọng v định hướng xhội trong hoạt động của con người.Thế giới quan-đó là lăng kính mà qua đócon người xem xét và đánh gái thế giới chung quanh,tiếp nhận các giải phápthiết thực,quan trọng,xác định phương hướng trong việc giải quyết những vấn

đề quan trọng của sự tồn tại.Bởi vậy,việc hình thnh thế giới quan l nhiệm vụcăn bản của tất cả cc loại hình cơng tc tư tưởng.Trong báo chí thường xuyênđăng tải cc tc phẩm cĩ dụng ý hình thnh thế giới quan.Những ấn phẩm v ccchương trình khc nhau dựa trn cch tiếp cận thế giới quan khc nhau,một số thìxuất pht từ những quan niệm lịch sử-triết học,số khc thì từ những luận giảikhc nhau của cc học thuyết tôn giáo,số khác nữa(đó là con đường khó khăn

nhất,nhưng có ích hơn cả)-tìm kiếm những cch tiếp cận mới v cc giải php mới

ph hợp với tình hình thực tiễn của thời đại,m chng cịn bao gồm cả việc duy trì

ý nghĩa của những quan điểm và tư tưởng trước đó,cả những quan điểm đđược cải tiến,biến đổi,xuất hiện trên cơ sở của sự tổng hợp mới, đem lại chocuộc sống x hội những thay đổi tích cực.Một trong những “hạt nhân” củanhững quan điểm mới xuất hiện là những tư tưởng nhân văn được gây dựngtrong suốt hng thế kỉ trong những học thuyết triết học-x hội, đạo đức,phápquyền,kinh tế khác nhau ,trong các quan điểm tôn giáo,thậm chí trong cácquan điểm thường nhật ở cấp độ “sáng suốt” của những con người bìnhthường về “cuộc sống tốt đẹp”.Những ý tưởng và giá trị cá nhân,trở thành củachung nhân loại khi nó tương hợp với những quyền lợi của các nhóm “riêngbiệt” và trong tương lai nĩ sẽ mang ý nghĩa của những địi hỏi của thực tế cuộcsống,trong điều kiện của nền văn minh mới đang hình thnh

Việc đề ra và áp dụng vào thực tiễn báo chí những tư tưởng thếgiới quan mới đang vấp phải những khó khăn lớn, diễn ra trong cuộc sống đấutranh tư tưởng,trong cc cuộc luận chiến v thảo luận.Tham gia vo cc cuộc tranhluận ny cịn cĩ cả độc giả,nên những tư tương mới,mang tính chất tích cực,cóthể được phát triển và thấm nhuần chỉ bằng tranh luận.Hơn nữ,những tư tưởngthế giới quan mới,ban đầu xuất hiện như những kết luận riêng lẻ, đơi khi l của

c nhn(v cịn gy tranh ci),xuất pht từ việc phn tích những hiện tượng của thực tếđời sống v à có khi chưa st với sự khi qut triết học- x hội mang tính chất mởrộng logic.Tuy nhin,cng với thời gian sẽ diễn ra sự nhập cuộc của nhữn tưtưởng mới tạo nên những quan điểm nhất quán

Thành tố tiếp theo của “hạt nhân” ý thức đại chúng đó là nhânsinh quan-đĩ cũng l “mơ hình hiện thực” đ được khái quát hoá đem lại nhữngđịnh hướng mang tính nguyên tắc,nhưng mơ hình ny được xây dựng khôngphải trên cơ sở cc khi niệm hợp lý,m thơng qua cc phương tiện hình tượngcảm xúc Điều đó gần giống như là thế giới quan nghệ thuật,bức tranh thế giới

được “tập hợp” từ những hình dung mang tính chất trừu tượng về conngười,về cc sự kiện v cc mối quan hệ.Bức tranh hình tượng thế giới,songtrùng với thế giới quan chính là nền tảng tinh thần,bởi vì khơng thể nhận thứcđầy đủ thế giới hiện thực nếu thiếu bức tranh hình tượng này dạng “thứ hai”của việc định hướng khi qut về thế giới(nhờ sự phối hợp chặt chẽ “cơng việc”giữa cả hai bn cầu no).

Bức tranh hình tượng-cảm xúc thế giới tồn tại khch quan bn cạnh

v cng với bức tranh khi niệm-hợp lý,cng với sự gip đỡ của các phương tiệnnghệ thuậtnó định hướng con người trong việc thể hiện v biểu thị những quyluật x hội;khm ph ra cc cch thức ứng xử x hổitong những tình huống nhất địnhsủa đời sống.Bức tranh này được hình thnh trong ý thức đại chúng và bằngcách tự định hướng, trong qu trình học tập,nhưng nhiều hơn cả là qua cácphương tiện thông tin đại chúng.Trong đĩ truyền hình ngy cng cĩ vai trị tolớn(những buổi chiếu phim nghệ thuật-phim truyền hình cĩ hệ thống,bìnhkuận cc bảo tng v cc triển lm,truyền hình cc buổi hồ nhạc cổ điển,…) Radiocũng cĩ một ý nghĩa rất quan trọng,pht chương trình nhạc,kịch truyềnthanh,khơng nhất thiết phải cĩ hình,cũng như các tạp chí v cc bo in,cc tc phẩmnghệ thuật,ph bình v bình luận tin tức t giới nghệ thuật.Như vậy,các phươngtiện truyền thông tin đại chúng có khả năng tiến hành những chính sách đđược xác định, đưa ra một cch cĩ hệ thống v theo trình tự thơng tin phải có hảnăng tích cực “làm việc” để xy dựng hình tượng thế giới “song trùng” vói thếgiới quan

Trong các ấn phẩm và các chương trình nghệ thuật cc “mơ hìnhhình tượng hiện thực” được sáng tạo phù hợp với quan điểm của ban biêntập,thông qua sự lựa chọn đặc thù và chỉnh sửa cần thiết(trong không ít trườnghợp nó được tạo ra không chỉ nhằm mục đích gio dục m cịn nhằm mục đíchhình thnh những nhận định về cuộc sống)dùng đẻ(giống như thế giới quan)nhận thức và đánh giá hiện thực hỗn độn đang diễn ra trước công chúng.Khi

xem xét các hiện tượng của cuộc sống hiện thực đương đại xuyên qua lăngkính của những hình tượng tinh anh muôn thuở( Hmlet,vua Lia…)công chúngcủa các phương tiện thông tin đại chúng có khả năng nhận thức chúng mộtcách sâu sắc hơn, đánh giá tương xứng và sẽ có thái đọ cứng rắn đối vớichúng.

Bo chí cũng tham gia vo việc hình thnh nhận thức lịch sử của đạichúng-đĩ l việc hình thnh những quan niệm về tiến trình lịch sử xuất hiện,hìnhthh v pht triển của lồi người,của các nền văn minh khác nhau,của các nước vàcác dân tộc,của kinh tế và văn hoá,khoa học và kĩ thuật…,cũng có nghĩa là vềnhững hiện tượng khác nhau của quá khứ đời sống,những mối liên hệ của quákhứ vói hiện tại và tương lai

Con người có sự hiểu biết sâu rộng và cĩ ý thứctự gic luơn cảmnhận được bản thn mình, đất nước mình,thế giới mình đang sống,trong tiếntrình lịch sử hình thnh v biến đổi,sự sinh ra của các hiện tượng x hội ny v sựmất đi của hiện tượng x hội khc.Biết thơng qua những tiến trình lịch sử đểđịnh hướng là rất quan trọng,bởi qua khứ không đi vào hư vô,nó xác định hiệntại và ảnh hưởng đến tương lai.Bởi vậy cần phải hiểu hiện tại như là sự pháttriển trước đĩ v phải nhìn lại qu khứ,suy ngẫm về con đường đ trải qua để lĩnhhội và từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm

Nhận thức lịch sử, đó là giáo dục toàn diện và phức tạp.Nhưng nĩbao gồm những kiến thức khoa học lịch sử v những quan niệm hình tượng-cảm xúc được lĩnh hội từ văn học-nghệ thụât.Nhận thức lịch sử tồn tại trongtruyền thống,phong tục,tập quán được kế thừa từ những thế hệ trước,và kinhnghiệm cá nhân được tích luỹ trong qu trình tiếp xc với những “đại diện” vậtchất,tinh thần, tm lý của qu khứ.Bởi vậy,qu trình hình thnh ý thức lịch sử cĩ tcđộng của nhiềucơ quan văn hố v cc hệ thống gio dục.Bo chí chỉ l một trongnhững knh hình thnh ý thức lịch sử.Nhưng nó có khả năng làm được rất nhiềuviệc,nhờ sự trợ giúp của biện pháp đặc thù,vốn thuộc về nó:kỉ niệm những

ngày tháng lịch sử,tiến hành các chuyên mục kiểu “Dọc theo năm tháng”,

“Quá khứ trong hiện tại”,làm sáng tỏ hoạt động của các cơ quan khoa học-lịch

sử, đời sống của những tượng đài kỉ nịêm đất nước trong điều kiện hiệntại,gây tiếng vang cho những cái mới của văn học,của cc triển lm nghệ thuật,

“trng tu” lại những tồ nh v cc cơng trình kiến trc,trình by thực trạng ý thứclịch sử đại chúng và kể về những con người ham mê lịch sử

Lịch sử, đặc biệt trong những khía cạnh cấp thiết đối với thời đạihiện nay,rất có sức cuốn hút độc giảđại chúng.Tuy nhiên theo xu hướng trìnhby,nĩ cĩ khả năng lm biến dạng những cch nhìn nhận v ứng xử của con người,đẩy họ vo vịng tay của kẻ theo dn tộc chủ nghĩa v sơ vanh nước lớn,trở thnhcơng cụ trong tay những con phe chính trị.Cịn cch tiếp cận khoa học cho việchình thnh ý thức lịch sử sẽ tc động đến việc hình thnh nhn cch tồn diện v phttriển

Nếu như thế giói quan và nhân sinh quan-đĩ l những thnh tố của

“hạt nhn” ý thức x hội,thì ý thức lịch sử cấu thnh như một vùng chuyển từ

“hạt nhân” đến “lớp vỏ”-tức l cơng luận(hay cịn gọi l dư luận x hội) như làmột hệ thống các định hướng trong hiện tại.Dư luận x hội về bản chất l phảnứng của ý thức x hội đối với những hiện tượng,sự kiện,tiến trình,khuynhhướng,các cuộc xung đột,cac nhân vật của cuộc sống hiện tại,có nghĩa là đốivới tất cả những gì cấu thnh mạch sống của lịch sử đang diễn ra trong nhữngbiểu hiện cụ thể mang tính đặc trưng Đồng thời nếu “hạt nhân” (thế giớquan,nhân sinh quan)tương đối ổn định và giữ vững được những quan điểm

và tư tưởng đ từng gia nhập vo thnh pphần của nĩ,thì “vỏ bọc” (dư luận xhội)kh biến động,thay đổi và sinh động “thường xuyên trong sự bất thường”

do dịng chảy của cuộc sống v những thay đổi đang diễn ra trong thế giới hiệntại

Một điều cực kì quan trọng nữa là hiểuđược “lớp mô” dư luận xhội được hình thnh như thế nào trong cuộc sống hiện thực Đại diện của dư