Bài 27. Hội thoại (tiếp theo)

Câu 2: Chọn đáp án đúng: a Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại với ng ười khác trong cuộc thoại.. c Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói c

Kiểm tra bài cũ

Câu 1: Vai xã hội là gì? Vai xã hội đ ược xác định bằng các

quan hệ xã hội nào? Khi tham gia hội thoại cần chú ý điều gì?

Câu 2: Chọn đáp án đúng:

a) Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại với

ng ười khác trong cuộc thoại

b) Vai xã hội đư ợc xác định bằng một mối quan hệ xã hội: quan hệ thân - sơ

c) Khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp

d) Mỗi ngư ời chỉ đảm nhiệm 1 vai xã hội

=> Đúng

=> Sai

=> Đúng

=> Sai

(tiếp theo)

Tiết 111:

I - Lư ợt lời trong hội thoại:

3 - Bài học

1.Ví dụ: Đoạn trích “Trong

lòng mẹ”

2 Nhận

xét

- Ngư ời cô nói 6 lần

+ Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

+ Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có nh dạo tr ớc

đâu!

+ Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ + Cô tôi vẫn cứ t ơi c ời kể các chuyện cho tôi nghe

+ Vậy mày hỏi cô Thông- tên ng ời đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù

sao cũng phải về Trưước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi đ ược sao?

+ Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày

về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, ng ười ta hỏi đến chứ ?

- Bé Hồng nói 2 lần

(1)- Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào

mợ cháu cũng về

(2)- Sao cô biết mợ con có con ?

- Mỗi lần nói của ng ười tham gia hội thoại gọi là 1

lư ợt lời

- Lẽ ra hai lần đ ợc nói nh ng

Hồng lại im lặng khi đến l ượt

lời của mình:

+ Lần 1: … tôi cúi đầu

không đáp

+ Lần 2: … tôi lại im lặng

cúi đầu xuống đất

- Im lặng khi đến l ợt lời của mình cũng là một cách để biểu thị thái

độ

- Bộc lộ thái độ bất bình trư

ước lời nói cay độc của ng ời

cô

ngư ời vai d ưới không đ ợc xúc

phạm ng ười cô

Tình huống1:

Trong giờ Văn thầy giáo ra một câu hỏi và yêu cầu em học sinh A lên trả lời nh ưng em học sinh B cứ ngồi nói theo

Tình huống 2:

- Dạo này, bố thấy điểm môn Anh của con hình

như chư a đ ợc tốt lắm Sắp thi rồi, con cần cố

gắng hơn nữa Hay là con sang nhờ bạn…

Ông Nam ch a nói hết câu, Bắc đã vùng vằng

đứng dậy và làu bàu:

- Thôi, bố đừng nói đến chuyện học hành của

con nữa!

=> Nói leo

=> Nói tranh l ượt lời

(tiếp theo)

Tiết 111:

I - L ượt lời trong hội thoại:

3 - Bài học

1.Ví

dụ:

Đoạn trích “ Trong lòng mẹ”

2 Nhận

xét

- Ngưười cô nói 6 lần

- Bé Hồng nói 2 lần

- Mỗi lần nói của ngư ời tham gia hội thoại gọi là 1

lư ợt lời

- Lẽ ra hai lần đư ợc nói nhưưng

Hồng lại im lặng khi đến l ượt

lời của mình:

+ Lần 1: … tôi cúi đầu

không đáp

+ Lần 2: … tôi lại im lặng

cúi đầu xuống đất

lời của mình cũng là một cách để biểu thị thái độ

- Bộc lộ thái độ bất bình

trước

lời nói cay độc của ngư ời

cô

ngư ời vai dư ới không đ ược

- Để giữ lịch sự, tôn trọng ngư ời đối thoại:

+ Tránh cắt lời hoặc chêm lời ngư ời khác

+ Không nói tranh l ượt lời

• Ghi nhớ:

- Trong hội thoại, ai cũng đưược nói Mỗi lần có một ng ời tham gia hội thoại nói đ ợc gọi là một lư ợt lời

- Để giữ lịch sự, cần tôn trọng l ượt lời của ngư ời khác, tránh nói tranh l ượt lời, cắt lười hoặc chêm vào lời ngư

ời khác

- Nhiều khi im lặng khi đến lư ợt lời của mình cũng là một cách biểu thị thái độ

(tiếp theo)

Tiết 111:

I- L ợt lời trong hội thoại:

II- Luyện tập:

Bài tập 1:Qua cách miêu tả cuộc thoại giữa các

nhân vật cai lệ, ng ời nhà lí tr ưởng, chị Dậu và

anh Dậu trong đoạn trích Tức n ước vỡ bờ (Ngữ văn 8,

tập 1 trang 28), em thấy tính cách của mỗi nhân

vật được thể hiện như thế nào?

đã vùng lên gọi cai lệ là mày, xư ng bà

- Từ đầu đến cuối cai lệ tỏ ra hống hách, thô bạo, tàn

nhẫn còn tên ng ời nhà lí tr ưởng có phần giữ gìn hơn như

ng cũng tỏ thái độ mỉa mai

- Anh Dậu: Sợ hãi

a) Xét về sự tham gia hội thoại:

- Số l ượt lời của cai lệ và Chị Dậu là nhiều nhất

- Số lư ợt lời của ngư ời nhà lí trư ởng ít hơn

- Anh Dậu chỉ nói với chị Dậu sau khi cuộc xung đột đã kết thúc

- Kẻ duy nhất cắt lời ng ười khác trong cuộc hội thoại này là cai lệ.b) Xét về cách thể hiện vai xã hội:

c)Tính cách:

- Anh Dậu: Cam chịu, bạc như ợc

- Chị Dậu: Là ng ười nhịn nhục nh ưng sẵn sàng vùng lên

- Cai lệ: Tàn ác, không chút tình ng ời.

- Ngư ời nhà lí trư ởng: Kẻ ăn theo

Bài tập2: Đọc đoạn trích và trả lời

câu hỏi.

a/ Sự chủ động tham gia cuộc thoại của cái Tí và chị

Dậu phát triển ngư ợc nhau

thì chỉ im lặng

Về sau : cái Tí nói ít hẳn đi còn chị Dậu lại nói

nhiều hơn

b/ Diễn biến cuộc thoại phù hợp với diễn biến tâm lí nhân vật:

Lúc đầu: cái Tí vô tư , nói nhiều vì nó ch ưa biết sắp bị

bán đi Chị Dậu đau lòng vì buộc phải bán con nên chỉ

im lặng

Về sau: cái Tí biết bị bán nên sợ hãi, buồn tủi, ít nói còn

chị Dậu vì phải thuyết phục con nên nói nhiều hơn.c/ Việc tả cái Tí hồn nhiên, hiếu thảo nổi bật nỗi đau

của chị Dậu và sự bất hạnh của cái Tí

Bài tập 3: Dựa vào những điều đã biết về truyện

Bức tranh của em gái tôi (Ngữ văn 6 tập hai, tr.30)

và vào đoạn trích dư ới đây, hãy cho biết sự im

lặng của nhân vật tôi biểu thị điều gì?

Lần 1: Ngỡ ngàng, hãnh diện sau đó là

xấu hổ

Lần 2: Tâm trạng xúc động, ngẹn ngào trư ớc

tấm lòng của em mình

1/ Một chiến sĩ cách mạng bị bắt Giặc tra tấn dã

man nhưng anh vẫn không nói nửa lời.

2/ Một bạn học sinh nhìn thấy kẻ xấu lấy trộm xe đạp của bạn mình Khi đ ợc hỏi, bạn học sinh ấy im lặng

không nói nửa lời.

- Sự im lặng trong 2 tình huống trên thể hiện điều gì? Sự im lặng nào là đáng quý, đáng ca ngợi?

Cho hai tình huống sau:

Tình

huống

nhiệm.

Kết luận Đáng quí, đáng ca

SơưđồưhệưthốngưkiếnưthứcưvềưHội thoại:

Hội thoại

Trong hội thoại ai cũng đ ược nói Mỗi lần có một

ng ười tham gia hội thoại nói đư ợc gọi là l ượt lời

Quan

hệ thân – sơ

(theo mức

độ quen biết, thân tình)

Quan

hệ trên

-

d ới hay

ngang

hàng

(theo

tuổi

tác, thứ

bậc

trong

gia

đình)

L u ý: Quan

hệ xã hội vốn rất đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi ng ời cần xác

định

đúng vai của mình

để chọn cách nói cho phù hợp

Quan hệ xã hội

-Cần tôn trọng

lư ợt lời:

+ Không nói tranh, cắt lời của ng ười khác + Không đư ợc nói xen, nói chêm vào lời

ngư ời khác.

-Im lặng khi

đến lư ợt lời của mình cũng là một cách biểu thị thái độ.

H ưíng dÉn häc bµi:

Học­bài+­ghi­nhớ

Hoµn thµnh bµi tËp 4

Xác­định­được­lượt­lời­hội­thoại­của­bản­thân­ trong­hội­thoại

ChuÈn bÞ bµi “Lựa­chọn­trật­tự­từ­trong­ câu ”