Bài 27. Hội thoại (tiếp theo)

Bài 27. Hội thoại (tiếp theo) tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vự...

* Câu : “ Khoai chín rồi đây, để tôi đổ ra cho ông xơi, ông đừng làm tội u nữa.” thể hiện hành động nói nào ?

a Hành động trình bày b Hành động điều khiển.

c Hành động hứa hẹn d Hành động hỏi.

* Các câu nghi vấn : “ Chẳng phải người ta đã giao họ cho bọn súc sinh kiểm soát và đánh đập họ vô cớ đó sao ?

Chẳng phải người ta đã cho họ ăn như cho lợn ăn và xếp

họ như xếp lợn dưới hầm tàu ẩm ướt, không giường nằm, không ánh sáng, thiếu thốn, không khí đó sao ?” dùng để

làm gì ?

a Dùng để hỏi.

b Dùng để khẳng định.

c Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người viết.

d Cả ba phương án ( a, b và c ) đều đúng.

? Em cho biết có mấy cách thực hiện hành động nói Hãy trình bày cụ thể về

mỗi cách.

? Em hiểu như thế nào là hành động nói ? Hãy trình bày một số kiểu hành động nói thường gặp.

Một hôm, cô gọi tôi đến bên cười hỏi :

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chØ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là guá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến […]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :

- Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi ch»m chÆp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : Lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà

ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, thì quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị :

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp :

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ ?

=> Quan hệ gia tộc: Cô của Hồng vai trên và Hồng vai dưới.

Người cô

đáng chê

trách

Quan hệ gia tộc : Không đúng với thái độ chân

thành, thiện chí của tình cảm ruột thịt

Quan hệ trên – dưới : Không có thái độ đúng mực

của của người lớn đối với trẻ em.

Một hôm, cô gọi tôi đến bên cười hỏi :

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chØ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là guá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến […]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :

- Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi ch»m chÆp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : Lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, thì quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị :

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp :

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ ?

( Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu )

Một hôm, cô gọi tôi đến bên cười hỏi :

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không ?

[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chØ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là guá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến […]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :

- Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :

- Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu !

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi ch»m chÆp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : Lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng :

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :

- Sao cô biết mợ con có con ?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, thì quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến vụn mới thôi.

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị :

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao ?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp :

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ ?

( Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu )

=> Quan hệ gia tộc: Cô của Hồng vai trên và Hồng vai dưới.

Người cô

đáng chê

trách

Quan hệ gia tộc : Không đúng với thái độ chân

thành, thiện chí của tình cảm ruột thịt

Quan hệ trên – dưới : Không có thái độ đúng mực

của của người lớn đối với trẻ em.

Các chi tiết : “ tôi cúi đầu

không đáp…Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất…cổ họng tôi

đã nghẹn ứ khóc không ra

tiếng…” => cố kìm nén vì

biết rằng mình là bề dưới phải tôn trọng bề trên.

- Vai xã hội : vị trí của người tham gia hội thoại đối với người

khác trong cuộc thoại.

- Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội :

+ Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội;

+ Quan hệ thân – sơ

Quan hệ xã hội rất đa dạng, vai xã hội của mỗi người vì thế cũng

đa dạng Do đó, khi tham gia hội thoại cần xác định đúng vai để chọn cách nói phù hợp.

? Qua tìm hiểu phần trích mục I,

em cho biết thế nào là vai xã hội ?

Và được xác định các quan hệ xã

hội nào ?

? Khi tham gia hội thoại, ta cần chú ý điều gì ? Tại sao ?

1 Hãy tìm những chi tiết trong bài “ Hịch tướng sĩ” thể hiện

thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền.

=> Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn ( nghiêm khắc ) Làm tướng triều đình… ( tr 57 )

… Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này theo lời dạy bảo của

ta thì mới phải đạo thần chủ; nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta, tức là kẻ nghịch thù (khoan dung ) ( tr 58 )

a Về địa vị xã hội : ông giáo có vị thế cao hơn người nông dân;

về tuổi tác : lão Hạc là bậc trên.

2 “ Tôi nắm lấy cái vai gầy của lão, ôn tồn bảo :

- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này sung sướng :

bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè thật đặc; ông con mình ăn khoai uống nước chè, rồi hút thuốc lào… Thế là sung sướng.

- Vâng ! Ông giáo dạy phải ! Đối với chúng mình thế là sung

sướng.

Lão nói xong lại cười đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã nghe hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo :

- Thế là được chứ gì ? Vậy cụ ngồi xuống đây, tôi đi luộc khoai,

nấu nước.

- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.”

( Nam Cao, Lão Hạc )

b Ông giáo : miêu tả ( lời lẽ ôn tồn, nhã nhặn, thân mật nắm lấy

vai lảo, mời uống nước, hút thuốc, ăn khoai ); xưng hô ( gọi lão

Hạc : cụ, ông con mình – tôn trọng ; tôi – bình đẳng )

1 Tìm một đoạn truyện trong đó nhà văn đã dựng được cuộc thoại giữa các nhân vật và xác định :

- Vai xã hội của các nhân vật tham gia hội thoại.

- Đặc điểm ngôn ngữ mà nhân vật đã lựa chọn

để thực hiện vai giao tiếp của mình.

3 Học nội dung mục Ghi nhớ, tr 94.

4 Chuẩn bị bài “ Hội thoại” ( tiếp theo ), tr 102 ( đọc

– tìm hiểu, định kiến nội dung trả lời các câu hỏi mục tìm hiểu bài và các bài tập Ôn lại kiến thức đã học ở tiết hôm nay cũng như xem lại các bài tập đã thực hành nhằm học tốt tiết sau )