Nội dung của lời nói đáp ứng đúng yêu cầu giao tiếp, không thiếu, không thừa -> Phương châm về lượng.. Chú ý: Muốn biết một câu nói có tuân thủ ph ơng châm quan hệ hay không cần biết t
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 9
TIẾNG VIỆT -TUẦN 2 - TIẾT 8
Giáo viên :Đỗ Thị Ngọc Lan
Bài 2
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là phương châm về lượng? Phương châm về chất?
Những câu sau vi phạm phương châm nào?
1 Bố mẹ mình đều là giáo viên dạy học.
2 Chú ấy chụp ảnh cho mình bằng máy ảnh.
3 Ngựa là một loài thú có bốn chân.
- Khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung Nội dung của lời nói đáp ứng đúng yêu cầu giao tiếp, không thiếu, không thừa -> Phương châm về lượng
- Khi giao tiếp, không nên nói những gì mà mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác thực
-Những câu trên vi phạm phương châmvề lượng
Trang 3I Ph ơng châm
quan hệ
1 Tỡm hiểu vớ dụ
=>Mỗi ng ời nói một
vấn đề(lạc
đề), không
đúng đề tài giao
tiếp.
Ông nói
gà, bà nói vịt
? Thành ngữ
trên dùng để chỉ
tình huống hội
thoại nào?
Trang 4- Ng ời nói
và ng ời nghe không hiểu nhau -> công việc sẽ không giải quyết đ
ợc, mọi hoạt
động xã hội sẽ trở nên rối
ren.
? Nếu
xuất
hiện
những
tình
huống
nh vậy
thì kết
quả giao
tiếp sẽ
nh thế
nào?
I Ph ơng châm
quan hệ
Trang 5VD- Tình huống :
- Trong giờ vật lý, thầy giáo hỏi một học sinh đang mải
nhìn
qua cửa sổ:
- Em cho thầy biết sóng là gì?
- Học sinh:Dạ th a thầy;“Sóng” là bài thơ của Xuân Quỳnh
ạ!
I.Ph ơng châm
quan hệ
Em có nhận xét gì về tình huống trên?
Không đúng đề tài, lạc
đề
Trang 6Chú ý: Muốn biết một câu nói có tuân thủ ph ơng châm quan hệ hay
không cần biết thực sự ng ời nói muốn đạt mục đích gì qua câu nói đó.
Ví dụ : - Cô gái : Anh ơi! Quả khế chín rồi kìa.
- Chàng trai : Cành cây cao lắm.
- Xét nghĩa t ờng minh thì d ờng nh câu đáp của chàng trai không
tuân thủ ph ơng châm quan hệ nh ng thực tế đó là những tình huống
giao tiếp bình th ờng Ng ời nghe vẫn hiểu và đáp lại theo hàm
ý( qua
suy luận) Chàng trai hiểu ý cô gái là: Anh hãy hái xuống cho em
Nên chàng đã đáp lại nh trên
I.Ph ơng châm
quan hệ
=>Khi giao tiếp, cần nói
đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề
Trang 7II Ph ơng châm cách
thức "Dây cà ra dây muống”
"Lúng búng nh ngậm hột thị”
Hai thành ngữ trên dùng để chỉ những cách nói
nh thế nào?
- Dây cà ra dây muống -> Chỉ cách nói dài
dòng, r ờm rà,
- Lúng búng nh ngậm hột thị -> Nói ấp úng
không thành lời, không rõ ràng, rành mạch.
1 Tỡm hiểu vớ dụ
=>Khi giao tiếp, cần chú ý nói ngắn gọn, rành mạch; tránh cách nói mơ hồ.
Trang 8III- Ph ¬ng ch©m lÞch sù:
1.Tìm hiểu ví dụ
- Tuy cả 2 đều không có của cải tiền bạc nhưng cả 2 đều cảm nhận được tình cảm mà họ đã dành cho nhau
Đặc biệt là tình cảm của cậu bé với ông lão ăn xin.
+ Ông lão đã quá già
+ đôi mắt đỏ hoe =>bần cùng
+ nước mắt giàn giụa nghèo khổ
+ môi tái nhợt rách rưới
+ Quần áo tả tơi
- Cậu bé không hề tỏ ra khinh miệt, xa lánh mà vẫn có thái độ
và lời nói hết sức chân thành, thể hiện sự tôn trọng và quan tâm đến người khác
Trang 9III- Ph ơng châm lịch sự :
Ví dụ: Câu chuyện “ tham ăn ”
Có anh chàng phàm ăn tục uống hễ cứ ngồi vào mâm
là gắp lấy gắp để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai Một lần đi ăn cỗ, có ông khách thấy anh ta ăn uống lỗ
mãng quá bèn lân la gợi chuyện.
- Chẳng hay ông ng ời ở đâu ta?
Anh chàng đáp:
- Đây.
Rồi cắm cúi ăn.
- Thế ông đ ợc mấy cô, mấy cậu rồi?
- Mỗi.
Rồi lại gắp lia lịa ông khách lại hỏi:
- Các cụ thân sinh ông chắc còn cả chứ?
Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo:
-Tiệt
=> Khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng ng ời
khác
Trang 10Có bao nhiêu phương châm hội thoại, nêu rõ nội dung
bằng sơ đồ tư duy
Trang 11* Vai trò,ý nghĩa của các ph ơngchâm hội thoại
- Giúp việc giao tiếp thuận lợi,rõ ràng,đạt mục đích
đề ra.
- Đảm bảo mối quan hệ giữa cá nhân và cá nhân
trong quá trình giao tiếp.
* Ph ơng châm hội thoại và tình huống giao tiếp
- Sử dụng ph ơng châm hội thoại cần phù hợp với đặc
điểm của tình huống giao tiếp (Nói với ai?Nói khi nào?Nói ở đâu?Nói để làm gì?)
* Những tr ờng hợp không tuân thủ ph ơng châm hội
thoại
- Ng ời nói phải u tiên cho một ph ơng châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;
- Ng ời nói muốn gây một sự chú ý,để ng ời nghe
hiểu
câu nói theo một hàm ý nào đó.
Trang 12
IV- Luyện tập
Bài tập 1: Xác định những ph ơng châm hội thoại
bị vi phạm trong những tr ờng hợp sau.
b-Tôi nhìn thấy một con lợn to bằng con trâu.
c- Bị dị tật ở tay từ nhỏ, bạn tôi phải tập viết
bằng chân.
d- Bạn ấy đá bóng bằng chân
e- Ăn nhiều rau xanh sẽ mắc bệnh tim mạch.
Tr ờng hợp a, d vi phạm ph ơng châm về l ợng
Tr ờng hợp b-e vi phạm ph ơng châm về chất
Trang 13Bài tập2 : Ph ơng châm hội thoại nào bị vi
phạm trong mẩu chuyện sau
Khoảng 10 giờ tối, bác sĩ nhận đ ợc điện thoại của
một khách quen ở vùng quê.
Ông khách nói, giọng hốt hoảng:
- Th a bác sĩ, thằng bé nhà tôi nuốt cây bút bi
của tôi rồi.Bây giờ biết làm thế nào ? Xin bác
sĩ đến ngay cho.
-Tôi lên đ ờng ngay.Nh ng trời đang m a to, đ ờng
vào làng ông lại lầy lội, phải một tiếng r ỡi nữa tôi mới đến nơi đ ợc.
-Thế trong khi chờ bác sĩ, tôi biết làm thế nào? -Ông chịu khó dùng tạm bút chì vậy.
cầu cần trả lời của câu hỏi, vi phạm ph ơng
châm quan hệ.
Trang 14Bài tập3 : Câu thành ngữ: “Nói dai, nói dài, nói dại” nhằm châm biếm những kẻ
đã vi phạm nhữngph ơng châm hội thoại nào trong giao tiếp?
A- ph ơng châm về l ợng.
B- Ph ơng châm về chất.
C- Ph ơng châm quan hệ
D- Ph ơng châm về l ợng và ph ơng châm về
chất
Trang 15Bài tập 4: Thảo luận
Tình huống: Nam và Lâm đang xem t ờng thuật
ACMilan Lâm rất hâm mộ đội bóng
bị thua Đang xem, bỗng Nam hỏi:
Lâm trả lời
Câu hỏi
Có sự vi phạm ph ơng châm hội thoại không? Nếu
có, em có nhận xét gì về sự vi phạm đó?
Trang 161 Đọc lại truyện Chiếc l ợc ngà Đọc lại truyện Chiếc l ợc ngà (Nguyễn
sau là lời của ai, nói với ai, trong hoàn
cảnh nào ? - Vô ăn cơm!
- Con kêu rồi mà ng ời ta không nghe.
- Ba! Không cho ba đi nữa! Ba ở nhà với con!
Bài tập về nhà
Vận dụng những kiến thức về ph ơng châm hội thoại, x ng hô trong hội thoại, hãy cho biết qua những lời nói ấy em hiểu gì về tình cảm, tính cách của nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn 2 Ôn tập kĩ các kiến thức đã học 2 Ôn tập kĩ các kiến thức đã học .