Tuần 10. Hai đứa trẻ

Bức tranh sinh hoạt và cuộc sống con người nơi phố huyện- Dãy phố: được miêu tả trong sự đối lập giữa bóng tối của thiên nhiên và ánh sáng của những ngọn đèn: “Các nhà đã lên đèn cả rồi

Tiết 35: Văn học

HAI ĐỨA TRẺ -Thạch Lam-

HAI ĐỨA TRẺ

I TÌM HIỂU CHUNG:

THẠCH LAM (1910 – 1942)

1 TÁC GIẢ:

a Cuộc đời

- Tên thật là Nguyễn Tường Vinh sau đổi là

Nguyễn Tường Lân

- Sinh và mất ở Hà Nội, nhưng tuổi thơ gắn với

phố huyện Cẩm Giàng- Hải Dương

- Là người thông minh, đôn hậu, điềm đạm và rất

tinh tế Là cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn

b Phong cách sáng tác:

Có quan điểm sáng tác tiến bộ:

-Viết chủ yếu về những kiếp người nghèo khổ, sống quẩn quanh, bế tắc, mòn mỏi trong xã hội cũ, với một tấm lòng cảm thương sâu sắc và nỗi buồn mênh mông -Sở trường: sáng tác truyện ngắn Truyện ngắn của ông

là “Truyện không có cốt truyện, mỗi truyện ngắn như

một bài thơ trữ tình” Đặc biệt đi sâu vào khai thác diễn

biến nội tâm nhân vật.

-Lối viết: nhẹ nhàng, tinh tế, thâm trầm, kín đáo, xen giữa hiện thực và lãng mạn.

-Tác phẩm chính (SGK)

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tà.

a Bức tranh thiên nhiên cảnh vật

- Âm thanh:

+ “Tiếng trống thu không ”: âm thanh rời rạc, buồn

bã từng tiếng một báo hiệu ngày tàn.

+ “Văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng

ruộng ”, “Tiếng muỗi vo ve ”: Âm thanh gần gũi,

quen thuộc, gợi buồn.

- Hình ảnh, màu sắc, đường nét:

+ Phương Tây đỏ rực, đám mây ánh hồng: Hình ảnh gợi nên vẻ đẹp đồng thời gợi nên sự lụi tàn sắp tắt + Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời: Bóng tối bắt đầu ngự trị, quan sát tinh vi.

Bức tranh thiên nhiên ở phố huyện lúc chiều tàn được nhà văn khắc họa qua những chi tiết nào (âm thanh, hình ảnh, màu sắc, đường nét)?

Miêu tả cảnh chân thực và sinh động gợi vẻ đẹp bình dị, nên thơ như một

“bức họa đồng quê”, thấm đượm một nỗi buồn man mác.

b Bức tranh sinh hoạt và cuộc sống con người nơi phố huyện

- Dãy phố: được miêu tả trong sự đối lập giữa

bóng tối của thiên nhiên và ánh sáng của những

ngọn đèn: “Các nhà đã lên đèn cả rồi ” =>

Đèn được thắp lên hàng loạt không đủ làm sáng lên phố huyện, ngược lại làm phố huyện tối tăm hơn

- Cảnh chợ tàn: “Chợ họp giữa phố đã vãn từ

lâu ”: Cảnh buồn vì người đã về hết, tiếng ồn

ào đã mất => Phơi bày sự nghéo nàn, xơ xác, đìu hiu, tàn tạ của phố huyện vì trên đất chỉ còn lại rác rưởi

Sau bức tranh thiên nhiên bình

dị và thơ mộng, cuộc sống con người hiện lên như thế nào?

(hình ảnh dãy phố, cảnh chợ tàn, những kiếp người tàn, những đồ vật tàn?)

- Những kiếp người tàn:

chợ tan vương vãi rác => hình ảnh đáng thương tội nghiệp.

một số phận lam lũ đáng thương.

+ Bà cụ Thi điên với tiếng cười man rợ và ghê rợn, bóng dáng lảo đảo đi lần vào đêm tối: méo mó cả nhân hình và nhân tính => Một kiếp người tàn tạ bị vùi trong bóng tối.

+ Hai chị em Liên: một kiếp người tàn tạ nơi phố huyện, không có tuổi thơ

14

- Những đồ vật tàn tạ:

+ Cái chõng hàng nước của chị Tí : nghèo nàn đơn

sơ như cuộc đời của chị, với nồi nước chè, thuốc lào Toàn những thứ rẻ tiền.

+ Ngọn đèn dầu tù mù trên chõng hàng của chị, leo lét, tù mù, tăm tối.

+ Gian hàng của chị em Liên : nửa gian dán báo che liếp, phên nứa, chõng gãy, nhà tối, đầy muỗi, đồ hàng là vài bánh xà phòng, bao diêm vừa ít, vừa

ế ẩm, nghèo nàn, xơ xác.

=> Bức tranh phố huyện nghèo buổi chiều tàn được

tô đậm bởi hình ảnh của chợ tàn, của những kiếp người tàn tạ, của những đồ vật tàn tạ, làm nổi bật cuộc sống nghèo nàn, hiu hắt, úa tàn.

c Diễn biến tâm trạng Liên

- Liên là một cô bé mới lớn, đang ở lứa tuổi nhạy cảm, dễ xúc động với thiên nhiên, cảnh vật và con người, có một tâm hồn nhân ái, giàu lòng yêu thương

+ Nhạy cảm với cảnh vật:

• Cảm nhận được bầu không khí tàn úa của phố huyện về chiều, tâm hồn cô bé biết buồn man mác trước thời khắc hoàng hôn

• Cảm nhận được cả mùi riêng của đất quê hương này

+ Nhạy cảm với con người:

•Động lòng thương với những đứa trẻ nhà nghèo nơi xóm chợ, cảm thấy ái ngại vì không thể giúp gì cho chúng.

•Thấu hiểu cảnh đời cơ cực, lam lũ, vất vả của mẹ con chị Tí.

•Ánh mắt ái ngại nhìn theo, sững người và sợ sệt trước bóng dáng liêu xiêu của bà cụ Thi điên.

•Cảm nhận được cái nhịp sống uể oải nơi phố huyện.

=> Sự rung động của một tâm hồn đôn hậu giàu yêu thương Tâm hồn cô bé không hề dửng dưng trước những kiếp người tàn tạ

TÓM LẠI:

Trong mắt của Liên: cảnh vật và con người đều tàn tạ, đìu hiu, buồn tẻ Liên buồn cho cảnh, cho người và cho chính mình

Tác giả hóa thân vào nhân vật để khám phá những xao động tâm hồn ngây thơ, để day dứt

về những kiếp sống lụi tàn

Tâm trạng chủ yếu của Liên trước cảnh phố huyện lúc chiều tàn: BUỒN THƯƠNG MAN MÁC.

Tiết 36: Văn học

HAI ĐỨA TRẺ -Thạch Lam-

KIỂM TRA BÀI CŨ:

Câu hỏi:

Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, cảnh thiên nhiên phố huyện lúc chiều muộn được tác giả miêu tả như thế nào?

*Thiên nhiên:

“ Trời đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung

và thoảng qua gió mát Vòm trời hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh, lẫn với vệt sáng của những con đom đóm bay là là trên mặt đất hay len vào những cành cây ”

*

* Bóng tối nơi phố huyện:

« Đường phố và các con ngõ dần dần

« Đường phố và các con ngõ dần dần chứa đầy chứa đầy bóng tối

Tối hết cả , con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng

chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen sẫm đen hơn

nữa »

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN.

1 Cảnh phố huyện lúc chiều muộn

2 Cảnh phố huyện khi đêm về.

a Bức tranh thiên nhiên.

*Ánh sáng:

“ Ánh sáng của ngàn .Ánh sáng của ngàn vì sao vì sao , ánh sáng của

đom đóm dưới mặt đất, cửa chỉ để hé một khe dưới mặt đất, cửa chỉ để hé một khe ánh sáng,

ánh sáng, quầng quầng sáng lay động chung quanh ngọn đèn con của chị Tí, một

ngọn đèn con của chị Tí, một chấm chấm lửa nhỏ, cái bếp lửa của bác Siêu chiếu sáng một

cái bếp lửa của bác Siêu chiếu sáng một vùng vùng cát, ngọn đèn của Liên hắt từng

cát, ngọn đèn của Liên hắt từng hột hột sáng qua phên nứa ”

24

 Ánh sáng làm phố huyện thêm

tăm tối, đìu hiu, buồn tẻ

 Trong đêm tối, ngọn đèn con

như biểu tượng cho những kiếp người nhỏ bé vô danh, vô nghĩa, sống lay lắt trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ.

b Nhịp sống của con người

Đơn điệu, uể oải, lặp lại một cách tẻ nhạt:

-Chị Tí : thắp đèn, têm trầu đợi khách trong ế ẩm, phe phẩy quạt, chép miệng thở dài

-Bác Siêu : gánh phở ra bán -> Thức quà xa xỉ nơi phố huyện => nhấn mạnh sự nghèo nàn xơ xác của phố huyện.

-Vợ chồng bác Xẩm với đứa con bò lê, tiếng đàn bầu bật lên trong yên lặng buồn thảm.

-Chị em Liên : hôm nào cũng ngồi trên cái chõng gãy giữa cái tối của quang cảnh xung quanh.

=> Những kiếp sống lay lắt, nghèo khổ, lặng lẽ chìm

khuất vào bóng tối.

=> Nhịp sống nơi phố huyện thật tẻ nhạt, những

âm thanh vang lên trong đêm càng làm bầu không gian thêm vắng vẻ, tịch mịch.

=> Không phải họ đang sống mà họ đang cầm

cự trong vô vọng Bóng đêm là nơi đi tới, đi về của những thân phận “bị bỏ quên” nơi ga xép phố huyện Cuộc sống như một cái ao tù, ao đời phẳng lặng, nhạt nhẽo

c Tâm trạng của Liên

- Buồn mơ hồ, chán ngán: với Liên, bóng tối đã trở nên quá quen thuộc

Tiết 37: Văn học

HAI ĐỨA TRẺ -Thạch Lam-

KIỂM TRA BÀI CŨ:

Câu hỏi:

Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, cảnh thiên nhiên phố huyện lúc đêm về được tác giả miêu

tả như thế nào?

a Hai đứa trẻ cố thức đợi tàu

mơ -> trở thành một thói quen hàng ngày.

3 Cảnh đợi tàu.

Hình ảnh đoàn tàu miêu tả theo trình tự thời gian.

Tàu từ xa

- Người gác ghi.

- Còi vang lại,

xe rít mạnh, hành khách ồn

ào khe khẽ

- Ngọn lửa xanh biếc, làn

- Đèn sáng

trọng, đồng và kền lấp lánh.

Tàu đi qua-

- Xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre

Nghệ thuật tương phản

Ý nghĩa hình ảnh đoàn tàu:

 Con tàu đem đến phố huyện âm thanh , đưa lại sự

huyên náo, sôi động trong chốc lát -> Đợi tàu để được sống với một thế giới âm thanh đầy sôi động.

 Đoàn tàu đem đến ánh sáng , thứ ánh sáng khác hẳn với phố huyện: rực rỡ -> đợi tàu để sống với một thế giới đầy ánh sáng.

 Quan trọng: đoàn tàu đến từ Hà Nội, chạy đến từ

quá khứ, dĩ vãng, từ tuổi thơ đã mất -> Đợi tàu là để sống với một thế giới khác, thế giới mơ ước.

 Hình ảnh hai đứa trẻ đợi tàu : thể hiện niềm thiết tha mãnh liệt hướng về cuộc sống đầy ánh sáng, thoát khỏi cuộc sống

tù túng, quẩn quanh, tăm tối không lối thoát của những kiếp người tội nghiệp.

thương trước thực tại, mơ tưởng về tương lai Từ đó cháy lên khao khát được đổi đời.

b Phố huyện về khuya

- Hoàn toàn trở nên yên tĩnh, hết náo động, trở

về đúng với bộ mặt thật của nó: Tịch mịch và

đầy bóng tối.

- Những hoạt động cuối cùng khép lại

- Chỉ còn lại tiếng trống cầm canh, tiếng chó

cắn => không gian hoang vắng đến dễ sợ.

- Những xao động trong tâm hồn Liên do đoàn tàu đưa lại: cảm nhận được cuộc sống đơn điệu, tẻ nhạt, nhàm chán của mình và những con người khác

III TỔNG KẾT

1 Nghệ thuật

 Miêu tả tinh tế sâu sắc thế giới nội tâm nhân vật

 Giọng văn nhẹ nhàng, điềm tĩnh, khách quan

 Ngôn ngữ bình dị Những câu văn đầy chất thơ

 Cốt truyện đơn giản

2 Nội dung

- Giá trị hiện thực

+ Bức tranh thiên nhiên đẹp, buồn

+ Bức tranh cuộc sống nghèo, đơn điệu

- Giá trị nhân đạo

Câu 1: Biện pháp nghệ thuật nào được nhà văn sử dụng nhiều nhất trong tác phẩm?

Câu 2: Những câu văn sau đọc với giọng điệu như thế nào?

Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài ruộng theo gió nhẹ đưa vào.( )Trời

đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát.

A Giọng điệu biến hóa linh hoạt

B Giọng điệu mạnh mẽ, hào hùng.

C Giọng điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển

CỦNG CỐ

CỦNG CỐ

• Câu 3:

Tác giả không miêu tả đoàn tàu theo cách nào?

A Miêu tả một cách tỉ mỉ, kỹ lưỡng.

B Miêu tả theo trình tự thời gian.

C Miêu tả qua sự mong đợi và quan sát của Liên.

D Miêu tả qua sự mong đợi của mẹ con chị Tí.D