Tuần 18. Ôn tập phần Văn học

b.Phong cách nghệ thuật: -Là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.Nhân vật tiêu biểu là những người nông dân với bản chất hồn nhiên, bộc trực, trung hậu, có

NỘI DUNG ÔN TẬP-NGỮ VĂN 12

Lỗ Tấn

3.Số phận con người

Sôlôkhốp

4.Ông già và biển cả

Hê-Minh-Uê.

NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH Nguyễn Thi 1.Tác giả:

a.Tiểu sử:

-Nguyễn Thi(1928-1968) tên khai sinh là Nguyễn Hoàng Ca bút danh khác l2 Nguyễn Ngọc Tấn.Nguyễn Thi quê xã Quần Phương Thượng ( nay là Xã Hải Anh), huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

-Năm 1945: tham gia cách mạng rồi gia nhập lực lượng vũ trang.

-Trong kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thi làm công tác tuyên huấn vừa chiến đấu vừa hoạt động văn nghệ.

-Năm 1954: ông tạp kết ra bắc, công tác ở toà soạn tạp chí văn nghệ Quân đội.

-Năm 1962: công tác tại cục chính trị Quân giải phóng miền Nam.

-Ông hi sinh trong cuộc tấn công Mậu Thân 1968.

b.Phong cách nghệ thuật:

-Là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.Nhân vật tiêu biểu là những người nông dân với bản chất hồn nhiên, bộc trực, trung hậu, có lòng căm thù giặc sâu sắc sẵn sàng hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.

-Nguyễn Thi là cây bút có năng lực phân tích tâm lí sắc sảo.Văn vừa giàu chất hiện thực vừa đằm thắm trữ tình, với ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ.

2.Tác phẩm :

a.Phương thứ tràn thuật trong tác phẩm:

-Truyện được trần thuật chủ yếu qua dòng hồi tưởng miên man, đứt nối của nhân vật Việt khi anh bị thương phải nằm lại ở chiến trường.

-Cách trần thuật này làm cho câu chuyện mới mẻ hấp dẫn; tác phẩm mang đậm chất trữ tình, sống động, tự nhiên vì được kể theo cái nhìn, giọng điệu, sự đánh giá của nhân vật Việt : Chị Chiến gan góc, nhưng từ nhỏ đã thể hiện tích cách chịu thương, chịu khó.Chú Năm chất phác, giàu tình cảm và là chỗ dựa của gia đình.

-Nhà văn thâm nhập vào thế giới nội tâm của nhân vật để dẫn dắt câu chuyện -> câu chuyện linh hoạt, không phụ thuộc vào trật tự thời gian ntự nhiên, từ những chi tiết ngẫu nhiên của hiện thực chiến trường mà gọi những hồi tưởng, liện tưởng phong phú ,bất ngờ:

+Đoạn hồi tưởng lúc Việt tỉnh dậy lần thứ hai :cảm nhận thế giới qua xúc giác và thính-> hồi tưởng quá khứ: chị em Việt đi bắt ếch-> chú Năm phân xử-> cuốn sổ của gia đình.

+ Đoạn hồi tưởng lúc Việt tỉnh dậy lần thứ ba :cảm nhận qua thính giác - khứu giác- thính giác ->Xác định thời, không gian, hồi tưởng quá khứ (chuyện hồi nhỏ, chuyện về má Việt).

+Việt tỉnh dậy lần thứ tư: nhớ về mẹ, đồng đội, chị Chiến, chuyện lúc đi tòng

b.Tính cách nhân vật Việt, Chiến- Sự tiếp nối truyền thống gia đình:

-Giống nhau:

+Thương cha mẹ, căm thù giặc sâu sắc, có ý chí cầm súng đánh giặc để trả thú cho ba má: Chị em tranh nhau đi tòng quân; trước khi lê đường nhập ngũ, hai chị em khiêng bàn thờ má sang nhà chú Năm.

+Dũng cảm, gan góc và lập nhiều chiến công:

Chiến : Bắn tàu chiến giặc trên sông Định Thuỷ, Việt : phá xe tăng địch trong một trận giáp lá cà.

Câu đối thoại giữa Việt, Chiến: Chị có bị chặt đầu thì chặt chớ chúng nào tôi móc bị(Việt), Đã làm thân con gái ra đi thì tao chỉ có một câu : Nếu giặc còn thì tao mất, vậy à!

+Chiến đảm đang, tháo vát, khôn ngoan, già dặn trước tuổi (sắp xếp việc nhà trước khi nhập ngũ).Việt vô tư, trẻ con ( phó mặc tất cả cho chị, yêu qui chị nhưng giữ kín vì sợ mất chị, đánh giặc không sợ chết lại sợ ma khi bị thương lạc đồng đội).

c.Đoạn văn cảm động : đoạn tả cảnh hai chị em Việt, Chiến khiêng

bà thờ má sang giử bên nhà chú Năm -> không khí thiênh liêng bắt nguồn từ tập quán lâu đời của dân tộc; con người trưởng thành, có ý thức trách nhiệm hơn.

d.Tính sử thi và cảm hứng lãng mạn trong Văn học 45 -75 qua tác phẩm:

-Chất sử thi của thiên truyện được thể hiện qua cuốn sổ gia đình với truyền thống yêu nước, căm thù giặc, thuỷ chung son sắc với quê hương:

+Số phận của những người con trong gia đình là số phận của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ khốc liệt.

+Truyện của về một gia đình nhưng ta lại cảm nhận được cả tổ quốc đang hào hùng chiến đấu bằng sức mạnh sinh ra từ những đau thương.

+Mỗi nhân vật đều tiêu biểu cho truyền thống gánh vác trên vai trách nhiệm với gia đình, Tổ quốc.

-Gia đình nông dân Nam Bộ và truyền thống yêu nước, căm thù giặc

+Chú Năm: Khúc thượng nguồng trong dòng sông truyền thống của gia đình.Là tác giả cuốn sổ gia đình ghi chép tội ác của giặc và chiến công của các thành viên trong gia đình Ủng hộ việc các cháu mình xung phong vào bộ tộc để trả thù cho người thân.

+Má Việt :

 Gan góc, căm thù giặc sâu sắc.

 Cuộc đời lam lũ, vất vả chồng chắc đau thương nhưng con người rất kiên cường, cao cả( một tay bồng con, một tay cắp sổ đi đòi đầu chồng; vừa hiên ngang đối đáp với kẻ thù vừa che chở cho đàn con).

+Việt, Chiến là thế hệ đi sau, tiếp nối truyền thống của gia đình:

 Tranh nhau đi tòng quân -> giết giặc trả thù cho ba má.

 Dũng cảm, gan góc và lập nhiều chiến công.

=>Truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc ta nên sức mạnh tinh thần to lớn của con người người Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ.

e.Chủ nghĩa anh hùng cách mạng qua hai tác phẩm Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành)và Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi):

-Điểm giống :

+Đời sống, tâm hồn, tình cảm cao đẹp của nhân vật.

+Truyền thống yêu nước, căm thù giặc.

-Điểm khác :

+Rừng xà nu mang âm hưởng sử thi Từ câu chuyện về cuộc đời bi tráng của Tnú và cuộc đời nổi dậy của dân làng Xô Man, tác phẩm nêu lên ý thức cộng đồng, lòng căm thù giặc sôi sục tinh thần bất khuất, sự tiếp nối cách mạng từ thế hệ này sang thế hệ khác.

+Những đứa con trong gia đình: Chủ nghĩa anh hùng bắt nguồn từ thù nhà gắn với nợ nước, sự hoà hợp giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc.Từ đó tác giả nêu lên vẻ đẹp của sự hi sinh thầm lặng và cao cả của mỗi người, mỗi gia đình trong chiến tranh.

Lỗ Tấn I.Về tác giả:

*Lai lịch:

-Lỗ Tấn(1881-1936), tên khai sinh Chu chương Thọ sau

đổi thành Chu Thụ Nhân, bút danh Lỗ Tấn, quê Thiệu

Hưng Chiếc Giang, Trung Quốc Là nhà văn cách mạng

Trung Quốc.Bóng dáng của ông bao trùm cả văn đàn Trung Quốc thế kỉ XX

*Cuộc đời:

-Năm 13 tuổi , chứng kiến cảnh người cha bị bịnh mà chết , ông ôm ấp nguyện vọng học thuốc từ đó.

-Ông là một trí thức yêu nước có tư tưởng tiến bộ, học

nhiều nghề: Hàng hải, Khai mỏ, nghề thuốc, cuối cùng

quyết tâm làm văn nghệ với mong muốn cứu nước cứu dân.

*Sự nghiệp:

-Toàn bộ sáng tác của Lỗ Tấn chủ yếu là 3 tập truyện ngắn:Gào thét, Bàng hoàng, Chuyện cũ viết theo lối mới và nhiều tạp văn.

-Lỗ Tấn chủ trương dùng ngòi bút để phanh phui căn bệnh tinh thần cho quốc dân với chủ

đề “Phê phán quốc dân tính”, nhằm làm thay đổi căn bệnh tinh thần cho nhân dân Trung Hoa.

*Đánh giá chung:

-Lỗ Tấn xứng đáng là nhà văn hiện thực xuất sắc của Trung Quốc.

-Nhà thơ Trung Quốc nổi tiếng là Quách Mạc Nhược từng nói “Trước Lỗ Tấn, chưa

hề có Lỗ Tấn; sau Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn” Bác Hồ ngay từ tuổi thanh niên Người đã thích đọc Lỗ Tấn bằng tiếng Trung Quốc.Năm 1981 cả thế giới kỉ niệm

100 năm năm sinh và tôn vinh ông là danh nhân văn hoá thế giới.

II.Tác phẩm:

1.Hoàn cảnh sáng tác:

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, Trung Quốc bị các nước đế quốc xâu xé.Xã hội Trung Hoa bị biến thành nửa phong kiến, nửa thuộc địa, thế nhưng nhân dân lại cam chịu nhục.Đó l12 căn bệnh đớn hèn, tự thoả mãn, cản trở nghiêm trọng con đường giải phóng dân tộc “Thuốc” ra đời đúng vào hoàn cảnh ấy như một lời cảnh tỉnh những

ai cò đang ngơ ngác trước thời cuộc, chỉ ra cho họ thấy Trung Quốc đang như một con bệnh trầm kha, người Trung Quốc cần phải suy nghĩ nghiêm túc về một phương thuốc cứu dân tộc.

b Chủ đề :

Qua hình tượng chiếc bánh bao tẩm máu của người cách mạng bị chết chém và kết cục thảm thương của 2 gia đình nghèo, tác giả đã phơi bày thực trạng nhận thức đời sống mê muội tăm tối lạc hậu của người Trung Quốc, mối quan hệ giữa cách mạng và quần chúng,Đồng thời nhà văn hướng tới và tìm kiếm một vị thuốc mới để chữa căn bệnh tinh thần cho người dân Trung Quốc.

3.Ý nghĩa nhan đề thuốc:

-Nguyên văn là “Dược” (trong “Dược phẩm”) phản ánh một quá trình suy tư nặng nề của Lỗ Tấn( động

cơ và mục đích đổi nghề), thấy được thực trạng nhận thức của người Trung Quốc thời báy giờ “ngu mụi và hèn nhát”,nhà văn không có ý định và cũng không đặt ra ra vấn đề thuốc cho xã hội mà chỉ muốn “lôi hết bệnh tật của quốc dân làm cho mọi nhười lưu ý

và tìm cách chữa chạy”vì thế tên truyện chỉ có thể dịch là “thuốc”(Trường Chinh),hay “Vị

thuốc”(Nguyễn Tuân) chứ không thể dịch là “đơn thuốc”(Phan Khôi)

-Thuốc là một nhan đề nhiều nghĩa:

+Trước hết đó là thứ thuốc chữa bệnh lao của những người dân u mê, lạc hậu.Một cách chữa bệnh đầy mê tín-lấy máu người để chữa bệnh lao.Rốt cục con bệnh vẫn chết oan khốc trong không khí ẩm mốc hôi tanh mùi tanh của nước Trung Hoa lạc hậu.

+Mọi người phải ngộ ra rằng đó là thứ thuốc độc phản khoa học.Không chỉ có vậy “Thuốt”đề cập đền một vấn

đề khác sâu xa hơn và khái quát hơn, đó là sự u mê, đớn hèn, mông muội về chính trị-xã hội của quần chúng và

bi kịch không được hiểu, không được ủng hộ của những người đi tiên phong

=>Từ cách đặt tên cho cách dẫn truyện toát lên đầy đủ đặc điểm thi pháp của Lỗ Tấn: Dung dị, trầm lắng, sâu xa.

4 Những chi tiết và hình tượng đặc sắc trong tác phẩm: a.Hình tượng chiếc bánh bao tẩm máu:(có quan hệ mật thiết với nhan đề)

-Tầng nghĩa thứ nhất : Nghĩa đen:Thuốc chữa bệnh lao, thứ

mà ông bà Hoa Thuyên xem là “tiên dượt” cứu mạng con nhưng cuối cùng nó đã chết ->thứ thuốc mê tín.

-Trong truyện bố mẹ thằng Thuyên áp đặt cho nó một phương thuốc quái gỡ.Và cả đám người trong quán trà cũng cho rằng là thứ thuốc tiên Như vậy tên truyện còn có hàm nghĩa sâu xa hơn, mang tính khai sáng: Đây là một thứ thuốc độc, với mọi người phải giác ngộ ra rằng cái gọi là thứ thuốc chữa bệnh lao là thứ thuốc độc Người Trung Quốc phải tỉnh giấc không được ngủ mê trong một cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ nữa.

-Chiếc bánh bao-liều thuốc độc được pha chế bằng máu của một người cách mạng- một nười xả thân vì nghĩa, đổ máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc nhưng dân chúng lại dửng dưng mua máu người cách mạng để cửa bệnh.Với hình tượng chiếc bánh bao tẩm máu, Lỗ Tấn đã đặt ra vấn

đề hết sức hệ trọng là ý nghĩa của sự hy sinh Tên truyện vì thế mang tầng nghĩa thứ ba:Phải tìm một phương thuốc khác làm cho quần chúng giác ngộ cách mạng và làm cho cách mạng gắn bó vói quần chúng.

b Ý nghĩa các chi tiết:

Nghĩa địa người chết chém bên trái, nghĩa địa người chết bệnh, chết nghèo bên phải, chia cắt bởi một con đường mòn.

-Không hề có sự phân biệt giữa những người làm cách mạng hy sinh vì đất nước với những kẻ trộm cấp giết người.Vô hình trong những chiến sĩ cách mạng cũng bị xem là “giặc”.Mặt khác số người bị chết chém hoặc chết tù cũng nhiều như số nhười bị chết vì chết đói Một con số vừa gợi lên thực trạng

xã hội vừa đen tối vừa tàn bạo của đất nước Trung Hoa cũ

-Hình ảnh con đương mòn không chỉ là ranh giới tự nhiên mà nó còn là ranh giới vô hình của lòng người, của định kiến xã hội, chia rẻ quần chúng

+Quần chúng phải thấy rõ sự hi sinh ấy.

-Bày tỏ niềm lạc quan về tiền đồ tươi sáng của cách mạng.

d.Không gian và thời gian nghệ thuật:

-Thời gian từ mùa thu sang mùa xuân : nghệ thuật có sự tiến triển Mùa thu là mùa lá vàng rơi để tính nhựa sang đông cho mùa xuân đâm chồi nảy lộc.Cái chết của hai người con do sự

u mê của mọi người cũng như hai chiếc lá lìa cành để tính nhựa cho mùa xuân hi vọng.

-Không gian : Một quán trà, một pháp trường, một nghĩa địa: không gian ẩm mốc, bế tắc, tù hãm chính là hình ảnh XH Trung Hoa thu nhỏ.

e.Câu hỏi của bà mẹ “ Thế này là thế nào?”

Vừa là sự bàng hoàng sửng sốt, vừa ẩn giấu niềm vui vì có người thấu hiểu con mình

Đó là sự thức tỉnh của bà mẹ.

f.Hình tượng người cách mạng Hạ Du:

-Đứng về cấu trúc truyện Hạ Du chỉ xuất hiện trong con mắt các nhân vật khác nhưng nhân vật này là chỗ liên kết, xâu chuỗi, chi phối các nhân vật và các sự kiện trong tác phẩm.

5.Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn thuốc:

-Thuốc là truyện ngắn nhưng có kích thước truyện dài chứa đựng sự quan sát, suy ngẫm của nhà văn về con người xã hội Trung Quốc,

về con đường giải phóng dân tộc.

-Tác phẩm dung dị, trầm lắng, sâu xa:

+Cốt truyện ngắn gọn.

+Lựa chọn các chi tiết

+Sắp xếp thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật.

+Khả năng tạo ra tính đa nghĩa của ngôn từ và hình tượng.

SỐ PHẬN CON NGƯỜI

Sôlôkhốp 1.Những nét chủ yếu về cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của Sôlôkhốp?

Yêu cầu HS nắm được 4 ý chính:

*Lai lịch: Sôlôkhốp( 1905-1984), sinh trong 1 gia đình nông dân ở vùng thảo nguyên sông Đông, thuộc tỉnh Rôxtôp của Liên Xô Ông là nhà văn Nga nổi tiếng thế giới thế kỉ XX.

-Năm 1925 : trở về sông Đông, viết tác phẩm “Sông Dông êm đềm”.

-Năm 1926: in 2 tập truyện ngắn : “truyện sông Đông” và “ Thảo nguyên xanh”

-Năm 1932: Ông là Đảng viên Đảng cộng sản Liên Xô.

-Năm 1939: được bầu làm viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Liên Xô.

-Trong thời gian chiến trang vệ quốc, ông theo sát Hồng quân trên nhiều chiến trường với tư cách là phóng viên báo Sự Thật.

-Năm 1965: được tặng giải thưởng Nôben về văn học.

*Sự nghiệp văn chương:

-Tác phẩm chính: Sông Đông êm đềm 1959), Đất vỡ hoang(1932-1959), Số phận con người(1965)…

(1927 Đặc điểm nghệ thuật : Cách nhìn cuộc sống

và chiến đấu một cáh toàn diện, tôn trọng sự thật trong từng câu văn, từ chữ viết, từng hình ảnh…khám phá tính cách Nga…

*Đánh giá chung: Sôlôkhốp là nhà văn hiện thực vĩ đại của nước Nga và thế giới.

2.Những nét đặc sắc nào trong tiểu sử của Sôlôkhốp đã giúp anh(chị) hiểu thêm văn nghiệp của ông? Kể tên 3 tác phẩm tiêu biểu cí liên quan?

Yêu cầu HS nắm được:

-Vài nét về lai lịch tác giả.

-Hai ý chính về cuộc đời có liên quan nhiều đến tác phẩm:

+Cả đời ông gắn bó máu thịt với cảnh vật và con người vùng sông Đông.Vì vậy, Sôlôkhốp viết rất nhiều, rất hay về vùng sông Đông +Trực tiếp tham gia cuộc chiến vệ quốc, do đó, tác giả có điều kiện hiểu biết tận tường về cuộc sống của những con người trong và sau cuộc chiến tranh cùng với những tác phẩn kiên cường nhân hậu của

họ Vì vậy, ông am hiểu và viết rất chân thực và cảm động về số phận và tính cách của những người lính trong và sau cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

-Ba tác phẩm có liên quan: Truyện sông Đông, sông Đông êm đềm,

Số phận con người…

3.Anh(chị) hãy tóm tắt và nêu chủ đề truyện ngắn “Số phận con người” của Sôlôkhốp?

-Tóm tắt truyện: Nhân vật chính là Anđrây Xôcôlôp Anh có cuộc đời đau khổ.Chiến tranh thế giới lần thứ II bùng nổ, Xôcôlôp nhập ngũ, rồi bị thương, sau đó anh lại bị đoạ đày trong trại tập trung của bọn phát xít Khi thoát được về với Hồng quân, anh nhận được tin vợ và 2 con gái đã bị bom giặc sát hại Người con trai đã bị kẻ thù bắn chết Niềm hi vọng cuối cùng của Xôcôlôp tan vỡ